Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

ततः स्वकाले संपूर्णे सूतिमारुतचालितः । भवत्यवाङ्मुखो जंतुः पीडामनुभवन्पराम्

Transliteration

tataḥ svakāle saṃpūrṇe sūtimārutacālitaḥ | bhavatyavāṅmukho jaṃtuḥ pīḍāmanubhavanparām

Translation

Pagkaraan, kapag ganap nang sumapit ang takdang panahon, dahil sa mga hanging panganganak na nagtutulak, ang nilalang ay bumabaling nang nakayuko at dumaranas ng sukdulang kirot.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तरवाचक (then, thereafter)

• स्व-काले: at the proper time
• स्व-काले: Adhikaraṇa (Locative: at the proper time)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्वस्य काले)

• संपूर्णे: when complete, fully elapsed
• संपूर्णे: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: संपूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘काले’)

• सूति-मारुत-चालितः: moved/impelled by the birth-wind (labor wind)
• सूति-मारुत-चालितः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सूति (प्रातिपदिक) + मारुत (प्रातिपदिक) + चालित (कृदन्त, √चल् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (1st/nominative), एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘चालित’; तत्पुरुष-समास (सूतिमारुतेन चालितः)

• भवति: becomes
• भवति: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लट्-लकार; प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अवाङ्मुखः: downward-faced
• अवाङ्मुखः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अवाङ् (अव्यय/उपपद) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (अवाङ् मुखं यस्य)

• जन्तुः: the creature (fetus/being)
• जन्तुः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• पीडाम्: pain
• पीडाम्: Karma (Object of ‘अनुभवन्’)
• Type: Noun
• Root: पीडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन

• अनुभवन्: experiencing
• अनुभवन्: Karta (Agent-participle agreeing with subject)
• Type: Verb
• Root: अनु√भू (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘जन्तुः’ इत्यस्य विशेषण

• पराम्: great, intense
• पराम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘पीडाम्’)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Visual Art Cues

Scene: At term, the fetus turns downward, driven by the winds of birth; the moment before delivery, intense strain and inevitability.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The very act of birth is depicted as painful, reinforcing the purāṇic insight that saṃsāra is marked by suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a descriptive account of the birth process.