Adhyaya 10

Verse 1

नारद उवाच । गृध्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा दुःखविस्मयसंयुतः । इन्द्रद्युम्नस्तमा पृच्छय मरणायोपचक्रमे

Sinabi ni Nārada: Nang marinig ang mga salitang iyon ng buwitre, si Indradyumna—nababalot ng dalamhati at pagkamangha—ay nagtanong pa, at nagsimulang maghanda sa kamatayan.

Verse 2

ततस्तमालोक्य तथा मुमूर्षुं कौशिकादिभिः । स संहितं विचिंत्याह दीर्घायुषमथात्मनः

Pagkaraan, nang makita siyang nasa gayong kalagayan at naghahangad mamatay, si Kauśika at ang iba pa ay nagmuni-muni nang magkakasama at nagsalita, na nagnanais ng mahabang buhay at kapakanan para sa kanya.

Verse 3

मैवं कार्षीः श्रुणु गिरं भद्रक त्वं चिरंतनः । मत्तोऽप्यस्ति स्फुटं चैव ज्ञास्यति त्वदभीप्सितम्

Huwag mong gawin iyan. Dinggin mo ang aking tinig, O marangal; ikaw ay itinakdang mabuhay nang matagal. Bukod pa sa akin, may isa pang malinaw na magpapahayag ng iyong ninanais maunawaan.

Verse 4

मानसे सरसि ख्यातः कूर्मोमंथरकाख्यया । तस्य नाविदितं किंचिदेहि तत्र व्रजामहे

Sa Lawa ng Mānasa ay may bantog na pagong na tinatawag na Mantharaka. Walang bagay na di niya nalalaman; halika, doon tayo magtungo.

Verse 5

ततः प्रतीतास्ते भूपमुनिगृध्रबकास्तथा । उलूकसहिता जग्मुः सर्वे कूर्मदिदृक्षवः

Pagkaraan, nang sila’y mapaniwala, ang hari, ang mga rishi, ang buwitre at ang tagak—kasama ang kuwago—ay pawang naglakbay, na nagnanais makita ang pagong.

Verse 6

सरस्तीरे स्थितः कूर्मस्तान्निरीक्ष्य विदूरगान् । कांदिशीको विवेशासौ जलं शीघ्रतरं तदा

Ang pagong, na nakatigil sa pampang ng lawa, nang makita silang papalapit mula sa malayo ay nabalisa at agad na mabilis na pumasok sa tubig.

Verse 7

कौशिकोऽथ तमाहेदं प्रहस्य वचनं स्वयम् । कस्मात्कूर्म प्रनष्टोद्य विमुखोऽभ्यागतेष्वपि

Pagkaraan, si Kauśika ay ngumiti at nagsalita: “Bakit, O pagong, ngayo’y naglaho ka at tumalikod, kahit dumating na ang mga panauhin?”

Verse 8

अग्निर्द्विजानां विप्रश्च वर्णानां रमणः स्त्रियाम् । गुरुः पिता च पुत्राणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः

Ang apoy ay banal na pagdalo para sa mga dalawang-ulit na isinilang; ang brāhmaṇa ang gabay ng mga uri ng lipunan; ang asawa ang minamahal ng kababaihan; ang ama ang guru ng mga anak na lalaki—ngunit para sa lahat, ang panauhing dumarating ay dapat ituring na guru.

Verse 9

विहाय तमिमं धर्ममातिथ्यविमुखः कथम् । गृह्णासि पापं सर्वेषां ब्रूहि कूर्माधुनोत्तरम्

Pag tinalikuran mo ang dharmang ito, paano mo magagawang umiwas sa pagtanggap sa panauhin? Paano mo inaako ang kasalanang para sa lahat? Magsalita ka, O pagong—ibigay mo ngayon ang sagot.

Verse 10

कूर्म उवाच । चिरंतनो हि जानामि कर्त्तुमातिथ्यसत्क्रियाम् । अभ्यागतेष्वपचितिं धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

Wika ng pagong: “Ako’y matanda na at batid ko ang wastong paggalang sa panauhin. Ang pagdakila sa mga dumarating na panauhin ay matibay na itinatag sa mga Dharma-śāstra.”

Verse 11

सुमहत्कारणं चात्र श्रूयतां तद्वदामि वः । नाहं पराङ्मुखो जात एतावंति दिनान्यपि

May isang napakadakilang dahilan dito—makinig kayo, sasabihin ko sa inyo. Sa lahat ng mga araw na ito, hindi ako kailanman tumalikod sa dharma at sa wastong tungkulin.

Verse 12

अभ्यागतस्य कस्यापि सर्वसत्कारसद्व्रती । किं त्वेष पंचमो यो वो दृश्यते सरलाकृतिः

May mabuting panata ako: igawad ang lahat ng paggalang at pag-aasikaso sa sinumang panauhing dumarating. Ngunit sino ang ikalima sa inyo, na nakikitang narito na may payak at tuwirang anyo?

Verse 13

इंद्रद्युम्नो महीपालो बिभोम्यस्मादलंतराम् । अमुना यजमानेन रौचकाख्ये पुरा पुरे

Si Indradyumna, ang hari—labis ko siyang kinatatakutan dahil dito: noong una, sa isang lungsod na tinatawag na Raucaka, ang taong iyon mismo, habang siya ang yajamāna (punong tagapaghandog sa yajña), …

Verse 14

यज्ञपावकदग्धा मे पृष्ठिर्नाद्यापि निर्व्रणा । तन्मे भयं पुनर्जातं किमयं पुनरेव माम्

Nasunog ang aking likod sa apoy ng yajña, at hanggang ngayon ay hindi pa rin naghihilom ang sugat na iyon. Kaya muling sumibol ang takot sa akin: siya ba’y muling mananakit sa akin?

Verse 15

आसुतीवलमाधाय भुवि धक्ष्यति संप्रति । इति वाक्यावसाने तु कूर्मस्य कुरुसत्तम

Taglay ang lakas ng biglang pag-udyok, susunugin niya (ako) ngayon sa ibabaw ng lupa.” Nang matapos magsalita nang gayon ang Kūrma, ang Pagong, O pinakamainam sa mga Kuru, …

Verse 16

पपात पुष्पवृष्टिः खाद्विमुक्ताप्सरसां गणैः । सस्वनुर्देववाद्यानि कीर्त्युद्धारे महीपतेः

Bumuhos ang ulan ng mga bulaklak mula sa langit, pinakawalan ng mga pangkat ng Apsara. Umalingawngaw ang mga banal na tugtugin, ipinahahayag ang pag-angat ng dangal at katanyagan ng hari.

Verse 17

विस्मितास्ते च ददृशुर्विमानं पुरतः स्थितम् । इंद्रद्युम्नकृते देवदूतेनाधिष्ठितं तदा

Namangha sila at nakita ang isang sasakyang makalangit na nakatindig sa harapan. Noon, ito’y sinasakyan at pinamamahalaan ng isang sugo ng mga diyos, na isinugo para kay Indradyumna.

Verse 18

अयातयामाः प्रददुराशिषोऽस्मै सुरद्विजाः । साधुवादो दिवि महानासीत्तस्य महीपतेः

Ipinagkaloob ng mga banal na Brahmin na di napapagod ang mga pagpapala sa kanya. Sa langit ay umalingawngaw ang dakilang papuri—“Magaling!”—para sa haring iyon.

Verse 19

ततो विमानमालंब्य देवदूतस्तमुच्चकैः । इंद्रद्युम्नमुवाचेदं श्रृण्वतां नाकवासिनाम्

Pagkaraan, hinawakan ng sugo ng mga diyos ang sasakyang makalangit at nagsalita nang malakas kay Indradyumna, habang nakikinig ang mga naninirahan sa langit.

Verse 20

देवदूत उवाच । नवीकृताधुना कीर्तिस्तव भूपाल निर्मला । त्रिलोक्यामपि तच्छीघ्रं विमानमिदमारुह

Sinabi ng sugo ng mga diyos: “O hari, ang iyong dalisay na katanyagan ay ngayo’y muling pinasariwa. Mabilis itong kakalat maging sa tatlong daigdig—kaya sumakay ka agad sa sasakyang makalangit na ito.”

Verse 21

गम्यतां ब्रह्मणो लोकमाकल्पं तपसोर्जितम् । प्रेषितोऽहमनेनैव तवानयनकारणात्

Halikayo, tumungo tayo sa daigdig ni Brahmā, na nakamtan sa pamamagitan ng matinding pag-aayuno at nananatili hanggang wakas ng kalpa. Ako’y isinugo niya upang dalhin ka roon.

Verse 22

यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पृथिव्यां प्रथिता भवेत् । तावानेव भवेत्स्वर्गी सति पुण्ये ह्यनंतके

Hangga’t ang dangal at pangalan ng tao ay nananatiling ipinagbubunyi sa lupa, gayon din katagal siyang nananahan sa langit—kapag sinusuportahan ng di-mauubos na kabutihang-loob.

Verse 23

सुरालयसरोवापीकूपारामादिकल्पना । एतदर्थं हि पूर्ताख्या धर्मशास्त्रेषु निश्चिता

Ang pagtatatag ng mga templo para sa mga diyos, mga imbakan ng tubig at balon, mga balong-hagdan, mga hardin, at iba pang tulad nito—sa layuning ito mismo—ay itinakda sa mga Dharma-śāstra bilang ‘pūrta’, ang mga gawaing pampubliko ng kabutihan.

Verse 24

इंद्रद्युम्न उवाच । अमी ममैव सुहृदो मार्कंडबककौशिकाः । गृध्रकूर्मौ प्रभावोऽयममीषां मम वृद्धये

Sinabi ni Indradyumna: “Sila nga ang aking mga tunay na kaibigang nagmamalasakit—sina Mārkaṇḍa, Baka, at Kauśika. Ang kamangha-manghang kapangyarihan ng buwitre at ng pagong na ito ang nagdulot ng kanilang pag-unlad at ng aking pag-angat din.”

Verse 25

तच्चेदमी मया साकं ब्रह्मलोकं प्रयांत्युत । पुरःस्थितास्तदायास्ये ब्रह्मलोकं च नान्यथा

“Kung sila man ay sasama sa akin patungong Brahmaloka, kung gayon—yamang sila’y narito sa aking harapan—sa mismong sandaling iyon ako tutungo sa Brahmaloka, at hindi sa iba pang paraan.”

Verse 26

परेषामनपेक्ष्यैव कृतप्रतिकृतं हि यः । प्रवर्तते हितायैव स सुहृत्प्रोच्यते बुधैः

Ang sinumang hindi naghihintay sa iba, kundi kumikilos lamang para sa kapakanan ng kapwa, at gumaganti ng kabutihan sa kabutihan—siya ang tinatawag ng marurunong na tunay na kaibigan.

Verse 27

स्वार्थोद्युक्तधियो ये स्युरन्वर्थास्तेप्यसुंधराः । मरणं प्रकृतिश्चैव जीवितं विकृतिर्यदा

Yaong ang isip ay abala lamang sa sariling pakinabang—kahit tawaging “buhay”—hindi tunay na tagapagdala ng buhay. Kapag ang kamatayan ay itinuring na “likas” at ang mismong buhay ay naging pagbaluktot, nabaligtad ang mga pagpapahalaga.

Verse 28

प्राणिनां परमो लाभः केवलं प्राणिसौहृदम् । दरिद्रा रागिणोऽसत्यप्रतिज्ञाता गुरुद्रुहः

Para sa mga nilalang, ang pinakamataas na pakinabang ay ang mabuting-loob at pagkakaibigan sa kapwa nilalang. Ngunit ang dukha sa kabutihang-asal, na pinaghaharian ng pagnanasa, ay nagiging sinungaling sa pangako at taksil maging sa guro.

Verse 29

मित्रावसानिनः पापाः प्रायो नरकमंडनाः । परार्थनष्टास्तदमी पंच संप्रति साधवः

Ang mga makasalanang sumisira sa pagkakaibigan ay kadalasang nagiging palamuti ng impiyerno. Ngunit ang limang ito—na nagsapanganib ng sarili para sa kabutihan ng iba—ay ngayon tunay na mga banal.

Verse 30

मम कीर्तिसमुद्धारः स प्रभावो महात्मनाम् । अमीषां यदि ते स्वर्गं प्रयास्यन्ति मया सह । तदाहमपि यास्यामि देवदूतान्यथा न हि

Ganyan ang kadakilaan ng mga mararangal na kaluluwang ito—dahil sa kanila, ang aking dangal ay naitaas. Kung sila’y papanaw sa langit na kasama ko, O sugo ng mga diyos, ako man ay sasama; hindi maaaring iba pa.

Verse 31

देवदूत उवाच । एते हरगणाः सर्वेशापभ्रष्टाः क्षितिं गताः

Wika ng sugo ng mga diyos: “Ang mga gaṇa ni Hara na ito, dahil sa sumpa ng Panginoon ng lahat, ay bumaba at naparito sa lupa.”

Verse 32

शापांते हरपार्श्वे तु यास्यंति पृथिवीपते । विहायेमानतो भूप त्वमागच्छ मया सह

“Sa pagwawakas ng sumpa, tunay na babalik sila sa piling ni Hara, O panginoon ng lupa. Kaya, O hari, iwan mo sila rito at sumama ka sa akin.”

Verse 33

न चैषां रोचते स्वर्गो हित्वा देवं महेश्वरम् । इंद्रद्युम्न उवाच । यद्येवं गच्छ तद्दूत नायास्येहं त्रिविष्टपम्

“Ni hindi kalugdan sa kanila ang langit kung iiwan nila ang Panginoong Maheśvara.” Wika ni Indradyumna: “Kung gayon, humayo ka, O sugo—hindi ako tutungo sa Triviṣṭapa (langit).”

Verse 34

तथा तथा यति ष्यामि भविष्यामि यथा गणः । अविशुद्धिक्षयाधिक्यदूषणैरेष निंदितः

“Sa gayong paraan ako magsisikap, at magiging tulad ng isang gaṇa (tagapaglingkod ni Śiva). Sapagkat ang langit na ito’y sinisisi bilang marungis—may dungis ng karumihan, pagliit ng kabutihang-naipon, at iba pang kapintasan.”

Verse 35

स्वर्गः सदानुश्रविकस्तस्मादेनं न कामये । तत्रस्थास्य पुनः पातो भयं न व्येति मानसात्

“Ang langit ay yaong naririnig lamang sa sali’t saling aral, kaya’t hindi ko ito ninanais. Ang takot na muling mahulog mula roon ay hindi umaalis sa aking isipan.”

Verse 36

पुनः पातो यतः पुंसस्तस्मात्स्वर्गं न कामये । सति पुण्ये स्वयं तेन पातितो निजलोकतः

Sapagkat ang tao ay muling mahuhulog, kaya hindi ko ninanais ang langit. Kahit may natitira pang kabutihan, kapag ito’y naubos, ibinabagsak siya mula sa sariling daigdig.

Verse 37

चतुर्मुखेन वैलक्ष्यं गतोऽस्मि कथमेमि तम् । इतीदमुक्त्वा दूतं तं श्रृण्वतोऽस्यैव विस्मयात्

Napahiya ako sa harap ng Apat-na-Mukha (Brahmā); paano ako makapupunta sa langit na iyon? Pagkasabi nito, habang nakikinig ang sugo, nanatili siyang namamangha at nagmumuni.

Verse 38

अप्राक्षीद्भूपतिः कूर्मं तदायुःकारणं तदा । इदमायुः कथं जातं कूर्म दीर्घतमं तव

Pagkatapos, tinanong ng hari ang pagong tungkol sa sanhi ng haba ng buhay nito: “O pagong, paano nagkamit sa iyo ang napakahabang buhay na ito?”

Verse 39

सुहृन्मित्रं गुरुस्त्वं मे येन कीर्तिर्ममोद्धृता

Ikaw ang aking mabuting-loob, aking kaibigan, at aking guro; sapagkat sa pamamagitan mo ay naitaas ang aking dangal at katanyagan.

Verse 40

कूर्म उवाच । श्रृणु भूप कथां दिव्यां श्रवणात्पापनाशिनीम् । कथां सुमधुरामेतां शिवमाहात्म्यसंयुताम्

Wika ng Pagong: O Hari, pakinggan mo ang banal na salaysay na ito; sa mismong pakikinig pa lamang ay napapawi ang mga kasalanan. Ang kuwentong ito’y lubhang matamis at puspos ng kadakilaan (māhātmya) ni Śiva.

Verse 41

श्रृण्वन्निमामपि कथां नृपते मनुष्यः सुश्रद्धया भवति पापविमुक्तदेहः । शंभोः प्रसादमभिगम्य यथायुरेवमासीत्प्रसादत इयं मम कूर्मता च

O Hari, ang sinumang makinig sa salaysay na ito nang may taos na pananampalataya ay napapalaya sa kasalanan sa katawan at sa pagkatao. Sa pagkamit ng biyaya ni Śambhu, ang buhay ay napapanatili nang wasto at nagiging ganap—sa biyayang iyon din naganap ang aking kalagayang “Kūrma.”