Adhyaya 17

Verse 1

अगस्त्य उवाच । रत्नेश्वरसमुत्पतिं कथयस्व षडानन । रत्नभूतं महालिंगं यत्काश्यां परिवर्ण्यते

Sinabi ni Agastya: O Ṣaḍānana, isalaysay mo sa akin ang pinagmulan ni Ratneśvara—ang dakilang liṅga na yari sa mga hiyas na pinupuri sa Kāśī.

Verse 2

कोस्य लिंगस्य महिमा केनैतच्च प्रतिष्ठितम् । एतं विस्तरतो ब्रूहि गौरीहृदयनंदन

Ano ang kaluwalhatian ng liṅgang ito, at sino ang nagtatag nito? Ipaliwanag mo ito nang masinsinan, O minamahal na anak ni Gaurī.

Verse 3

स्कंद उवाच । रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्यामि ते मुने । यथा च रत्नलिंगस्य प्रादुर्भावोऽभवद्भुवि

Sinabi ni Skanda: O pantas, isasalaysay ko sa iyo ang kadakilaan ni Ratneśvara, at kung paanong ang hiyas-na-liṅga ay nagpakita sa ibabaw ng lupa.

Verse 4

श्रुतं नामापि लिंगस्य यस्य जन्मत्रयार्जितम् । वृजिनं नाशयेत्तस्य प्रादुर्भावं ब्रुवे मुने

Kahit ang pagdinig lamang sa pangalan ng liṅgang ito ay pumupuksa sa kasalanang naipon sa tatlong kapanganakan; kaya, O pantas, sasabihin ko ang paglitaw nito.

Verse 5

शैलराजेन रत्नानि यानि पुंजीकृतान्यहो । उत्तरे कालराजस्य तानि तस्य गिरेर्वृषात्

Ah! Ang mga hiyas na tinipon ng Hari ng mga Bundok—naroon sa hilaga ni Kālarāja, sa mataas na dalisdis ng bundok na yaon.

Verse 6

सर्वरत्नमयं लिंगं जातं तत्सुकृतात्मनः । शक्रचापसमच्छायं सर्वरत्नद्युतिप्रभम्

Mula sa kabutihang-loob ng banal na may pusong matuwid, nahayag ang isang Liṅga na lubos na yari sa lahat ng hiyas—kumikinang na gaya ng bahaghari ni Indra at nagniningas sa liwanag ng bawat mahalagang bato.

Verse 7

तल्लिंगदर्शनादेव ज्ञानरत्नमवाप्यते । शैलेश्वरं समालोक्य शिवौ तत्र समागतौ

Sa pagdarśana lamang sa Liṅgang iyon, nakakamtan ang “hiyas ng espirituwal na kaalaman.” Nang mamasdan ang Śaileśvara, dumating doon na magkasama si Śiva at (Pārvatī).

Verse 8

यत्र रत्नमयं लिंगमाविर्भूतं स्वयं मुने । तस्य स्फुरत्प्रभाजालैस्ततमंबरमंडलम्

O pantas, sa pook na yaon kung saan ang Liṅgang yari sa hiyas ay kusang nagpakita, ang buong kalangitan ay napuno ng kumikislap na lambat ng liwanag nito.

Verse 9

तत्र दृष्ट्वा शुभं लिंगं सर्वरत्नसमुद्भवम् । भवान्यदृष्टपूर्वा हि परिपप्रच्छ शंकरम्

Doon, nang makita ang mapalad na Liṅga—na sumibol mula sa lahat ng hiyas—si Bhavānī, sapagkat hindi pa niya ito nakita kailanman, ay masusing nagtanong kay Śaṅkara.

Verse 10

देवदेव जगन्नाथ सर्वभक्ताभयप्रद । कुतस्त्यमेतल्लिंगं द्विसप्तपातालमूलवत्

O Diyos ng mga diyos, Panginoon ng sanlibutan, tagapagkaloob ng kawalang-takot sa lahat ng deboto—saan nagmula ang Liṅgang ito, na wari’y nakaugat hanggang sa labing-apat na ilalim na daigdig?

Verse 11

ज्वालाजटिलिताकाशं प्रभाभासित दिङ्मुखम् । किमाख्यं किं स्वरूपं च किं प्रभावं भवांतक

Ang mga liyab nito’y wari’y bumabalot at bumubuhol sa kalangitan, at ang ningning nito’y nagpapaliwanag sa mga mukha ng lahat ng dako. Ano ang pangalan nito, ano ang tunay na anyo, at ano ang kapangyarihan nito, O pumupuksa sa pag-iral sa sanlibutan?

Verse 12

यस्य संवीक्षणादेव मनोमेतीव हृष्टवत् । इहैव रमते नाथ कथयैतत्प्रसादतः

Sa pagtanaw pa lamang dito, ang isip ay nagiging tila nalalasing sa galak, at dito mismo’y nagagalak at namamalagi. O Panginoon, sa iyong habag, ipahayag mo sa akin ang tungkol dito.

Verse 13

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णे समाख्यामि यत्त्वया पृच्छि पार्वति । स्वरूपमेतल्लिंगस्य सर्वतेजोनिधेः परम्

Ang Diyos ng mga diyos ay nagsabi: “Makinig ka, O Aparṇā; ipaliliwanag ko ang iyong itinanong, O Pārvatī—ang kataas-taasang kalikasan ng Liṅgang ito, ang pinakamataas na sisidlan ng lahat ng ningning.”

Verse 14

तव पित्रा हिमवता गिरिराजेन भामिनि । त्वामुद्दिश्य महारत्नसंभारोत्राप्यनायि हि

O maningning na giliw, sa pamamagitan ng iyong ama na si Himavat, ang hari ng mga bundok, isang dakilang kayamanan ng mahahalagang hiyas ang dinala rin dito—na inihandog at inilaan para sa iyo.

Verse 15

अत्र तानि च रत्नानि राशीकृत्य हिमाद्रिणा । सुकृतोपार्जितान्येव ययौ स्वसदनं पुनः

Dito’y tinipon niya ang mga hiyas at inipon na parang bunton; at si Himādri (Himavat) ay muling nagbalik sa sarili niyang tahanan—yaong mga batong-hiyas na natamo lamang sa naipong kabutihang-gawa.

Verse 16

तवार्थं वाममार्थं वा श्रद्धया यत्समर्प्यते । काश्यां तस्य परीपाको भवेदीदृग्विधोऽनघे

O walang-dungis, anuman ang ihandog nang may pananampalataya—para sa iyong kapakanan man o kahit sa salungat na layon—kapag inialay sa Kāśī, ang bunga nito’y nagiging dakila sa ganitong paraan.

Verse 17

लिंगं रत्नेश्वराख्यं वै मत्स्वरूपं हि केवलम् । अस्य प्रभावो हि महान्वाराणस्यामुमे ध्रुवम्

Ang liṅgang ito, na tinatawag na Ratneśvara, ay tunay na walang iba kundi ang Aking sariling anyo lamang. Tunay na dakila ang kapangyarihan nito sa Vārāṇasī, O Umā—ito’y tiyak.

Verse 18

सर्वेषामिह लिंगानां रत्नभूतमिदं परम् । अतो रत्नेश्वरं नाम परं निर्वाणरत्नदम्

Sa lahat ng mga liṅga rito, ito ang kataas-taasan—tunay na gaya ng hiyas. Kaya tinatawag itong Ratneśvara, ang pinakamataas na nagbibigay ng hiyas ng kalayaan (nirvāṇa).

Verse 19

अनेनैव सुवर्णेन पित्रा राशीकृतेन च । प्रासादमस्य लिंगस्य विधापय महेश्वरि

Sa mismong ginto na ito, na binunton at tinipon ng iyong ama, O Maheśvarī, ipagawa mo ang isang templong-palasyong ukol sa liṅgang ito.

Verse 20

लिंगप्रासादकरणात्खंडस्फुटित संस्कृतेः । लिंगस्थापनजं पुण्यं हेलयैवेह लभ्यते

Sa pagtatayo ng isang dambana para sa liṅga, at sa pagsasaayos ng anumang nabasag o nasira, nakakamit dito—kahit sa munting pagsisikap—ang puṇya na nagmumula sa pagtatatag ng liṅga.

Verse 21

तथेति भगवत्योक्त्वा गणाः प्रासादनिर्मितौ । सोमनंदि प्रभृतयो ऽसंख्या व्यापारिता मुने

Pagkasabi ng Bhagavatī, “Gayon nga,” ang mga gaṇa ay nagsimulang magtayo ng dambana. Sa pangunguna nina Somanandin at iba pa, di-mabilang na (gaṇa) ang naitalaga sa gawain, O pantas.

Verse 22

गणैश्च कांचनमयो नानाकौतुकचित्रितः । निर्ममे याममात्रेण प्रासादो मेरुशृंगवत्

At ang mga gaṇa ay lumikha ng isang gintong dambana, pinalamutian ng sari-saring kababalaghan at mga guhit; sa loob lamang ng isang yāma ito’y natapos, na wari’y tuktok ng Bundok Meru.

Verse 23

देवी प्रदृष्टवदना दृष्ट्वा प्रासादनिर्मितिम् । गणेभ्यो व्यतरद्भूरि समानं पारितोषिकम्

Ang Devī, na ang mukha’y nagniningning sa galak, nang makita ang dambanang natapos, ay nagkaloob sa mga gaṇa ng saganang gantimpala, pantay-pantay para sa lahat.

Verse 24

पुनश्च देवी पप्रच्छ प्रणिपातपुरःसरम् । महिमानं महादेवं लिंगस्यास्य महामुने

Muli, ang Devī ay nagtanong—matapos munang magpatirapa—tungkol sa kadakilaan ng liṅgang ito, O dakilang pantas, sa harap ni Mahādeva.

Verse 25

देवदेव उवाच । लिंगं त्वनादिसंसिद्धमेतद्देवि शुभप्रदम् । आविर्भूतमिदानीं च त्वत्पितुः पुण्यगौरवात्

Sinabi ni Devadeva: Ang Liṅgang ito, O Diyosa, ay walang pasimula at ganap magpakailanman, at nagkakaloob ng pagpapala. Ngayon lamang ito nahayag dahil sa marangal na bigat ng kabutihang-loob ng iyong ama.

Verse 26

गुह्यानां परमं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिश्चिंतितप्रदम् । कलौ कलुषबुद्धीनां गोपनीयं प्रयत्नतः

Ito ang pinakali lihim sa mga lihim sa banal na kṣetra (Kāśī) na ito, na nagbibigay ng ninanais ng puso. Kaya sa Panahong Kali, sa mga isip na nadungisan, ito’y dapat ingatang mabuti at itago nang may pagsisikap.

Verse 27

यथा रत्नं गृहे गुप्तं न कैश्चिज्ज्ञायते परैः । अविमुक्ते तथा लिंगं रत्नभूतं गृहे मम

Kung paanong ang hiyas na itinago sa loob ng bahay ay di nalalaman ng iba, gayon din sa Avimukta ay may isang Liṅga—na tulad ng hiyas—na nakatago sa Aking sariling tahanan.

Verse 28

यानि ब्रह्मांडमध्येत्र संति लिंगानि पार्वति । तैरर्चितानि सर्वाणि रत्नेशो यैः समर्चितः

O Pārvatī, sinumang sumamba rito kay Ratneśa ay sa gayon ay sumasamba sa lahat ng mga Liṅga na naroroon sa kalawakan ng sansinukob.

Verse 29

प्रमादेनापि यैर्गौरि लिंगं रत्नेशमर्चितम् । ते भवंत्येव नियतं सप्तद्वीपेश्वरा नृपाः

O Gaurī, kahit yaong mga sumamba sa Ratneśa Liṅga nang di sinasadya, sila’y tiyak na nagiging mga hari—mga panginoon sa pitong kontinente.

Verse 30

त्रैलोक्ये यानि वस्तूनि रत्नभूतानि तानि तु । रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य सकृत्प्राप्नोति मानवः

Anumang hiyas na kayamanang nasa tatlong daigdig—sa minsang pagsamba kay Ratneśvara, nakakamtan ito ng tao.

Verse 31

पूजयिष्यंति ये लिंगं रत्नेशं कामवर्जिताः । ते सर्वे मद्गणा भूत्वा प्रांते द्रक्ष्यंति मामिह

Yaong sumasamba sa Liṅga ni Ratneśa na walang pagnanasa—lahat sila’y nagiging aking mga tagapaglingkod, at sa wakas ng buhay ay makikita nila Ako rito.

Verse 32

रुद्राणां कोटिजप्येन यत्फलं परिकीर्तितम् । तत्फलं लभ्यते देवि रत्नेशस्य समर्चनात्

O Devī, ang bungang sinasabi sa pagbigkas ng Rudra-mantra nang sampung milyong ulit—yaon ding bunga’y nakakamtan sa wastong pagsamba kay Ratneśa.

Verse 33

लिंगे चानादिसंसिद्धे यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि ते । इतिहासं महाश्चर्यं सर्वपापनिकृंतनम्

Ngayon ay sasabihin ko sa iyo ang naganap hinggil sa walang pasimula at kusang-naitatag na Liṅga—isang kamangha-manghang banal na salaysay na pumuputol sa lahat ng kasalanan.

Verse 34

पुरेह नर्तकी काचिदासीन्नाट्यार्थकोविदा । सैकदा फाल्गुने मासि शिवरात्र्यां कलावती

Sa lungsod na ito noon ay may isang mananayaw na bihasa sa sining ng pagtatanghal. Minsan, sa buwang Phālguna, sa gabi ng Śivarātri, naroon siya—si Kalāvatī ang pangalan.

Verse 35

ननर्त जागरं प्राप्य जगौ गीतं च पेशलम् । स्वयं च वादयामास नानावाद्यानि वाद्यवित्

Sa pagpupuyat sa buong gabi, siya’y sumayaw; umawit din siya ng maririkit na awit, at—dalubhasa sa tugtugin—siya mismo’y tumugtog ng iba’t ibang kasangkapan.

Verse 36

तेन तौर्यत्रिकेणापि प्रीणयित्वाथ सा नटी । रत्नेश्वरं महालिंगं देशमिष्टं जगाम ह

Sa pamamagitan ng tatluhang pagtatanghal—awit, tugtugin, at sayaw—napasaya niya ang Panginoon; pagkaraan, ang mananayaw ay nagtungo sa kanyang minamahal na pook, sa dakilang Liṅga na tinatawag na Ratneśvara.

Verse 37

कालधर्मवशंयाता तत्र सा वरनर्तकी । सुता गंधर्वराजस्य वसुभूतेर्बभूव ह

Doon, nang mapasailalim sa batas ng Panahon (at pumanaw), ang dakilang mananayaw na iyon ay muling isinilang bilang anak na babae ni Vasubhūti, ang hari ng mga Gandharva.

Verse 38

संगीतस्य सवाद्यस्य तस्य लास्यस्यपुण्यतः । तत्रेशाग्रे कृतस्येह जागरे शिवरात्रिजे

Dahil sa kabanalan ng musikang iyon na may kasamang mga tugtugin, at ng marikit na sayaw na ginawa roon sa harap ng Panginoon sa pagpupuyat ng Śivarātri—

Verse 39

रम्या रत्नावली नाम रूपलावण्यशालिनी । कलाकलापकुशला मधुरालापवादिनी

Siya’y kaibig-ibig, ang pangalan ay Ratnāvalī—hitik sa anyo at ganda; bihasa sa sari-saring sining, at may tinig na matamis at malamyos magsalita.

Verse 40

पितुरानंदकृन्नित्यं वसुभूतेर्घटोद्भव । सर्वगांधर्वकुशला गुणरत्नमहाखनिः

Ipinanganak mula kay Vasubhūti, lagi niyang pinasaya ang kanyang ama; bihasa sa lahat ng sining ng mga Gandharva, siya’y dakilang minahan ng mga hiyas na birtud.

Verse 41

मुने सखीत्रयं तस्याश्चारु चातुर्यभाजनम् । शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखेति नामतः

O muni, mayroon siyang tatlong kasama—kaibig-ibig at karapat-dapat na sisidlan ng katalinuhan—na ang mga pangalan ay Śaśilekhā, Anaṅgalekhā, at Citralekhā.

Verse 42

तिसृभिस्ताभिरेकत्र वाग्देवीपरिशीलिता । ताभ्यः सर्वाः कलाः प्रादात्परिप्रीता सरस्वती

Kasama ang tatlong iyon, masikap nilang nilinang ang Vāgdevī, ang Diyosa ng Pananalita; nalugod si Sarasvatī at ipinagkaloob sa kanila ang lahat ng sining.

Verse 43

प्राप्य रत्नावली गौरि सा जन्मांतरवासनाम् । रत्नेश्वरस्य लिंगस्य जग्राह नियमं शुभम्

Nang siya’y naging Ratnāvalī, O Gaurī, muling nagising sa kanya ang bakas ng dating kapanganakan; at tinanggap niya ang mapalad na niyama, isang banal na pagtalima na nakatuon sa Liṅga ni Ratneśvara.

Verse 44

रत्नभूतस्य लिंगस्य काश्यां रत्नेश्वरस्य वै । नित्यं संदर्शनं प्राप्य वक्ष्याम्यपि वचो मुखे

Araw-araw niyang natamo ang darśana ng hiyas na Liṅga—si Ratneśvara sa Kāśī nga; at ako man ay magsasalita ng mga salita nang tuwiran, harapan sa mukha.

Verse 45

इत्थं नियमवत्यासीत्सा गंधर्वसुतोत्तमा । ताभिः सखीभिः सहिता नित्यं लिंगं च पश्यति

Sa gayon, ang pinakadakila sa mga anak na dalaga ng Gandharva ay naging matatag sa kanyang mga panata; kasama ang kanyang mga kaibigang sakhī, araw-araw niyang minamasdan ang banal na Liṅga.

Verse 46

एकदाराध्य रत्नेशं ममैतल्लिंगमुत्तमम् । समानर्च च सा बाला रम्यया गीतमालया

“Minsan niyang sinamba si Ratneśa—ang aking kataas-taasang Liṅga na ito; at ang dalaga ay muling nagsagawa ng kapantay na pagsamba, na nag-aalay ng marikit na kuwintas ng mga awit.”

Verse 47

सख्यः प्रदक्षिणीकर्तुं लिंगं तिस्रोऽप्युमे गताः । तस्या गीतेन तुष्टोहं लिंगस्थो वरदोभवम्

“O Umā, ang tatlo niyang kaibigang babae ay pumaroon din upang magpradakṣiṇā sa Liṅga. Nalugod ako sa kanyang pag-awit; ako, na nananahan sa loob ng Liṅga, ay naging tagapagkaloob ng mga biyaya.”

Verse 48

यस्त्वया रंस्यते रात्रावद्य गंधर्वकन्यके । तवनामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति

“O dalagang Gandharva, ang makakasama mong maglaro ngayong gabi—yaong may pangalang kapareho ng sa iyo—siya ang magiging iyong asawa.”

Verse 49

इति लिंगांबुधेर्जातां परिपीय वचःसुधाम् । बभूवानंदसंदोह मंथरातीव ह्रीमती

Sa gayon, nang ininom niya ang ambrosyang pananalita na sumibol mula sa karagatan ng Liṅga, ang mahinhin na dalaga ay napuno ng ligaya at tila naging mabagal sa pagkilos, dahil sa hiya at tuwa.

Verse 50

गताथ व्योममार्गेण सखीभिः स्वपितुर्गृहम् । कथयंती निजोदंतं तमालीनां पुरो मुदा

Pagkaraan, sa landas ng kalangitan, kasama ang kaniyang mga sakhī, nagtungo siya sa bahay ng kaniyang ama, at masayang isinalaysay ang sariling karanasan sa harap ng mga dalagang Tamālī.

Verse 51

ताभिर्दिष्ट्येति दिष्ट्येति सखीभिः परिनंदिता । अद्य ते वांछितं भावि रत्नेशस्य समर्चनात्

Pinapurihan siya ng mga sakhī na sumisigaw ng “Palad! Palad!”, at sinabi: “Ngayong araw matutupad ang iyong minimithi, sa bisa ng wasto mong pagsamba kay Ratneśa.”

Verse 52

यद्यायाति स ते रात्रावद्य कौमारहारकः । चोरो बाहुलतापाशैः पाशितव्योतियत्नतः

Kung ang magnanakaw na dumadagit ng mga dalaga ay dumating sa iyo ngayong gabi, dapat siyang gapusin—lubhang maingat—ng mga tali ng iyong mga bisig na tila baging.

Verse 53

गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः । प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्

Aayusin namin ang lahat upang siya’y mapasakamay mo—yaong tunay na anyo ng kabutihang-gawa. Tunay, pagsapit ng umaga, ang iyong minamahal, na itinalaga ni Ratneśa, ay makagaganap ng ninanais.

Verse 54

यातास्वस्मासु हृष्टासु भवती शयगौरवात् । अहो रत्नेश्वरं लिंगं प्रत्यक्षीकृतवत्यसि

Nang kami’y umalis na nagagalak, ikaw ay naiwan dahil sa bigat ng antok. Aba! Ipinamalas sa iyo nang hayagan ang liṅga ni Ratneśvara.

Verse 55

अहोभाग्योदयो नृणामहो पुण्यसमुच्छ्रयः । एकस्यैव भवेत्सिद्धिर्यदेकत्रापि तिष्ठताम्

Ah, anong mapalad na pagbangon para sa mga tao—anong matayog na bunton ng kabutihang-loob! Sapagkat kahit iisa lamang ay makakamit ang ganap na tagumpay, kung mananatiling matatag sa iisang banal na pook.

Verse 56

सत्यं वदंति नासत्यं दैवप्राधान्यवादिनः । दैवमेव फलेदेकं नोद्यमो नापरं बलम्

Tunay ang sinasabi ng mga nagpapahayag ng kataasan ng tadhana, hindi kasinungalingan: “Tadhana lamang ang nahihinog bilang bunga; hindi ang pagsisikap ng tao ang tunay na lakas, ni anumang ibang kapangyarihan.”

Verse 57

भवत्या अपि चास्माकमेक एव हि चोद्यमः । परं दैवं फलत्येकं यथा तव न नः पुरः

Sa iyo man at sa amin, iisa nga ang pagsisikap; subalit tadhana lamang ang namumunga—kaya sa bagay na ito, ikaw ang pinaboran nito, hindi kami.

Verse 58

लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः । परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्

Ito’y gawi lamang ng daigdig, na umuusbong sa daloy ng usapan ng magkakasama; ngunit ang pagkatupad ng iyong minimithi—oo, iyon lamang ang malinaw sa amin.

Verse 59

इति संव्याहरंतीनामनंतोध्वाऽतितुच्छवत् । क्षणात्तासां व्यतिक्रांतः प्राप्ताश्च स्वंस्वमालयम्

Habang sila’y nagsasalita nang gayon, ang mahabang gabi’y lumipas na wari’y napakaliit; sa isang kisapmata’y nagdaan, at narating nila, bawat isa, ang kani-kaniyang tahanan.

Verse 60

अथ प्रातः समुत्थाय पुनरेकत्र संगताः । सा च मौनवती ताभिः परिभुक्तेव लक्षिता

Pagbangon nila sa bukang-liwayway, muli silang nagtipon sa iisang dako; at siya—tahimik na ngayon—ay napansin nilang wari’y nilamon ng panloob na pagkalunod sa naganap.

Verse 61

तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले । सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम

Tahimik na nakarating siya sa Kāśī, at naligo sa tubig ng Mandākinī; saka, kasama ang kanyang mga sakhī, minasdan niya ang liṅga ng aking Ratneśvara.

Verse 62

निर्वर्त्य नियमं साथ लज्जामुकुलितेक्षणा । निर्बंधेन वयस्याभिः परिपृष्टा जगाद ह

Matapos ganapin ang kanyang niyama, siya—nakayuko ang mga matang namumukadkad sa hiya—ay paulit-ulit na tinanong ng mga kaibigan; at saka siya nagsalita.

Verse 63

रत्नावल्युवाच । अथ रत्नेश यात्रायाः प्रयातासु स्वमंदिरम् । भवतीषु स्मरंत्येव तद्रत्नेशवचोऽमृतम्

Sinabi ni Ratnāvalī: “Nang matapos ang yātrā sa Ratneśvara at kayo’y umuwi sa kani-kaniyang tahanan, paulit-ulit kong inalaala ang mga salitang parang amṛta ng Ratneśvara.”

Verse 64

सविशेषांगसंस्काराऽविशं संवेशमंदिरम् । निद्रादरिद्रनयना तद्विलोकनलालसा

Matapos kong pagandahin ang katawan sa natatanging paghahanda, pumasok ako sa silid-higaan; salat sa antok ang aking mga mata, ngunit sabik sa muling pagtanaw sa kanya.

Verse 65

बलात्स्वप्नदशां प्राप्ता भाविनोर्थस्य गौरवात् । आत्मविस्मरणे हेतू ततो मे द्वौ बभूवतुः

Dahil sa bigat ng darating na kapalaran, ako’y napasailalim sa kalagayang parang panaginip; at sa gayon, sa akin ay sumibol ang dalawang sanhi ng pagkalimot sa sarili.

Verse 66

तंद्री तदंगसंस्पर्शौ मम बोधापहारकौ । तंद्र्या परवशा चासं ततस्तत्स्पर्शनेन च

Ang antok—at ang pagdampi ng kaniyang mga sangkap—ang umagaw sa aking kamalayan. Sa antok na iyon ako’y napasuko, at muli, sa pagdampì na iyon, ako’y nawalan ng pagpipigil sa sarili.

Verse 67

न जाने त्वथ किं वृत्तं काहं क्वाहं स चाथ कः । तं निर्जिगमिषुं सख्यो यावद्धर्तुं प्रसारितः

Noon ay hindi ko nalaman kung ano ang naganap—kung sino ako, nasaan ako, ni kung sino siya. Nang siya’y papanaog na, iniunat ko, O mga kaibigan, ang aking kamay upang pigilan siya, kahit saglit man lamang.

Verse 68

दोः कंकणेन रिपुणा क्वणितं तावदुत्कटम् । महता सिंजितेनाहं तेनाल्पपरिबोधिता

Ang pulseras sa kaniyang bisig—na wari’y kaaway—ay tumunog nang matalim. Sa malakas na kalansing na iyon, bahagya lamang akong nagbalik sa ulirat.

Verse 69

सुखसंतानपीयूष ह्रदे परिनिमज्य वै । क्षणेन तद्वियोगाग्निकीलासु पतिता बलात्

Tunay ngang lumubog ako sa isang lawa ng nektar—sa walang putol na agos ng ligaya; ngunit sa isang kisapmata, ako’y marahas na ibinagsak sa mga tulos ng apoy ng pagkawalay sa kaniya.

Verse 70

किंकुलीयः स नो वेद्मि किंदेशीयः किमाख्यकः । दुनोति नितरां सख्यस्तद्विश्लेषानलो महान्

Hindi ko alam kung saang angkan siya, saang lupain nagmula, ni kahit ang kanyang pangalan. Ngunit, O mga kaibigan, ang dakilang apoy ng pagkawalay sa kanya’y matinding nagpapahirap sa akin.

Verse 71

अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया । प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्

Muling sumiklab ang aking puso, paulit-ulit, sa pag-asang muli ko siyang makatagpo. Sa aking mga hiningang handa nang lumisan, ang pag-asang iyon lamang ang naging dakilang gamot.

Verse 72

वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् । भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम

O mga kaibigan—ang muling pagtanaw sa kanya, sa mismong kasama kong nagdaan ang gabi, ay nakasalalay sa inyo. Ang pagkakataon kong makita siyang muli ay nasa inyong mga kamay.

Verse 73

काऽलीकमालयो वक्ति स्निग्धमुग्धेसखीजने । तद्दर्शनेन स्थास्यंति प्राणा यास्यंति चान्यथा

“Tunay, hindi ito kasinungalingan,” wika ni Mālaya sa mapagmahal at musmos na pangkat ng mga kaibigan. “Kapag nakita ko siya, mananatili ang aking hininga; kung hindi, lilisan.”

Verse 74

दशम्यवस्था सन्नह्येद्बाधितुं माधुना भृशम् । इति तस्या गिरः श्रुत्वा दूनाया नितरां च ताः

“Ihanda ang kalagayan sa ikasampung araw, upang malakas na mapawi ang karamdaman sa pamamagitan ng pulot,”—ganito ang kanyang wika. Nang marinig iyon, ang mga kaibigang labis nang nagdurusa ay lalo pang nabagabag.

Verse 75

प्रवेपमानहृदयाः प्रोचुर्वीक्ष्य परस्परम्

Nanginig ang kanilang mga puso; at nag-usap sila, nagkakatinginan sa isa’t isa.

Verse 76

सख्य ऊचुः । यस्य ग्रामो न नो नाम नान्वयो नापि बुध्यते । स कथं प्राप्यते भद्रे क उपायो विधीयताम्

Wika ng mga kaibigan: “Mahal naming giliw, di namin alam ang kanyang nayon, ni ang kanyang pangalan, ni maging ang kanyang angkan. Paano siya maaabot? Ipagkaloob mo sa amin ang paraan na dapat gawin.”

Verse 77

इति रत्नावली श्रुत्वा ससंदेहां च तद्गिरम् । वयस्यास्तदवाप्तौ मे यूयं कुंठि मुमूर्छ ह

Nang marinig ni Ratnāvalī ang mga salitang iyon, at nananatiling may pag-aalinlangan, nagsalita siya sa kanyang mga kasama: “Sa pagkuha ninyo sa kanya para sa akin, kayo’y nag-atubili,” at siya’y nawalan ng malay.

Verse 78

इत्यर्धोक्तेन सा बाला यूयं कुंठितशक्तयः । यद्वक्तव्यं त्विति तया यूयं कुंठीति भाषितम्

Sa mga salitang kalahati pa lamang, ipinahiwatig ng dalaga: “Nanghihina ang inyong loob.” Ang ibig niyang sabihin ay lumabas sa kanyang pananalita: “Kayo’y nag-aatubili.”

Verse 79

ततस्तास्त्वरिताः सख्यः परितापोपहारकान् । बहुशः शीतलोपायान्व्यधुर्मोहप्रशांतये

Kaya’t nagmadali ang kanyang mga kaibigan at paulit-ulit na gumawa ng maraming pampalamig na lunas na nag-aalis ng nag-aapoy na pighati, upang mapayapa ang kanyang pagkahilo at pagkabalisa.

Verse 80

व्यपैति न यदा मूर्छा तत्तच्छीतोपचारतः । तस्यास्तदैकयानीतं रत्नेशस्नपनोदकम्

Nang hindi pa rin humupa ang kanyang pagkahimatay kahit sa mga pampalamig na lunas, agad nilang dinala para sa kanya ang tubig na ginamit sa banal na pagpapaligo kay Ratneśa.

Verse 81

तदुक्षणात्क्षणादेव तन्मूर्छा विरराम ह । सुप्तोत्थितेव सावादीन्मुहुः शिवशिवेति च

Pagwisik pa lamang nito, agad na nawala ang kanyang pagkahimatay. Gaya ng nagising mula sa tulog, nagsalita siya at paulit-ulit na bumigkas: “Śiva! Śiva!”

Verse 82

स्कदं उवाच । श्रद्धावतां स्वभक्तानामुपसर्गे महत्यपि । नोपायांतरमस्त्येव विनेश चरणोदकम्

Sinabi ni Skanda: “Kahit dumating ang malaking kapahamakan sa mga tapat na deboto, tunay na wala nang ibang lunas—maliban sa tubig ng mga paa ng Panginoon.”

Verse 83

ये व्याधयोपि दुःसाध्या बहिरंतः शरीरगाः । श्रद्धयेशोदकस्पर्शात्ते नश्यंत्येव नान्यथा

Kahit ang mga sakit na mahirap pagalingin, nasa labas man o loob ng katawan, ay napapawi sa may pananampalatayang pagdampi ng tubig ng Panginoon—hindi sa iba pang paraan.

Verse 84

सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् । तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः

Ang palaging naglilingkod at gumagalang sa tubig ng mga paa ng Mapalad na Panginoon ay nagiging dalisay sa labas at loob; hindi nilalapitan ng kamalasan ang gayong tao.

Verse 85

आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् । आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्

Ang tubig mula sa banal na mga paa ni Śrī ang nag-aalis ng pagdurusang ādhibhautika, ng pagdurusang ādhidaivika, at gayundin ng panloob na pagdurusang ādhyātmika.

Verse 86

व्यपेतसंज्वरा चाथ गंधर्वतनया मुने । उचितज्ञेति होवाच ताः सखीः स्रिग्धधो रधीः

Nang mawala na ang lagnat ng anak na babae ng Gandharva, sinabi niya sa pantas: at siya, maamo at mapagmahal ang loob, ay nagsalita sa kaniyang mga kasama, “Kayong nakaaalam ng nararapat…”

Verse 87

रत्नावल्युवाच । शशिलेखेनंगलेखे चित्रलेखे मदीहितं । यूयं कुंठितसामर्थ्याः कुतो वस्ताः कलाः क्व वा

Sinabi ni Ratnāvalī: “O Śaśilekhā, O Naṅgalekhā, O Citralekhā—gawin ninyo ang aking ninanais. Saan napunta ang inyong mga sining, at bakit nanghina ang inyong kakayahan?”

Verse 88

मत्प्रियप्राप्तये सम्यगुपायोऽस्ति मयेक्षितः । रत्नेश्वरानुग्रहतोऽनुतिष्ठत हि तं हिताः

“Upang makamtan ang aking minamahal, nakita ko ang wastong paraan. Sa biyaya ni Ratneśvara, isakatuparan ninyo iyon, mga mahal kong kaibigan.”

Verse 89

शशिलेखेभिलषितप्राप्त्यै लेखांस्त्वमालिख । संलिखानंगलेखे त्वं यूनः सर्वावनीचरान्

“O Śaśilekhā, iguhit mo ang mga larawan upang makamtan ang minimithi. At ikaw, O Naṅgalekhā, iguhit mo ang mga kabataang lalaki—oo, ang lahat ng gumagalaw sa ibabaw ng lupa.”

Verse 90

चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः । किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतींल्लिख

“O bihasa at dalubhasa—O Citralekhā—iguhit mo rin yaong mga nananahan sa mga patāla; ipamalas mo ang kanilang kaakit-akit na kabataan, pinalamutian ng mga tanda ng ganap na pagdadalaga’t pagbibinata.”

Verse 91

अथाकण्येति ताः सख्यस्तच्चातुर्यं प्रवर्ण्य च । लिलिखुः क्रमशः सख्यो यूनो यौवन शेवधीन्

Pagkaraan, na nagsasabing, “Gayon na nga,” pinuri ng mga kaibigang iyon ang gayong katalinuhan; at sunod-sunod nilang iginuhit ang mga binata—mga kayamanang tunay ng kabataan.

Verse 92

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

Namataan niya sila—mga hari at iba pa—na may ningning ng pagkalalaki at nababalot sa liwanag ng sariwang kabataan; at ang dalagang Gandharvī ay tumitig sa kanila na wari’y liwayway na nagkakalat ng sinag.

Verse 93

सर्वान्सुरनिकायान्सा व्यलोकत शुभेक्षणा । न चांचल्यं जहावक्ष्णोस्तेषु स्वर्लोकवासिषु

Ang dalagang may mapalad na mga mata ay minasdan ang lahat ng pangkat ng mga deva; gayunman, sa mga nananahan sa Svarga, ni bahagya’y hindi nanginig o nalihis ang kanyang titig.

Verse 94

ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् । विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा

Pagkaraan ay tiningnan niya yaong nasa gitnang daigdig—mga muni, mga hari, at mga prinsipe; subalit bagaman puspos ng pananabik, wala siyang natagpuang kagalakan sa alinman sa kanila.

Verse 95

अथ रत्नावली बाला कर्णाभ्यर्णविलोचना । दृशौ व्यापारयामास बलिसद्मयुवस्वपि

Pagkatapos, ang dalagang si Ratnāvalī, na ang mga mata’y masidhing nagmamasid, ay iniukol ang kanyang titig maging sa mga kabataang nasa tahanan ni Bali.

Verse 96

दितिजान्दनुजान्वीक्ष्य सा गंधर्वी कुमारकान् । रतिं बबंध न क्वापि तापिता मान्मथैः शरैः

Nang makita niya ang mga kabataang anak ng mga Daitya at Dānava, ang dalagang Gandharvī ay sinunog ng mga palaso ni Kāma; napako ang isip sa pagnanasa at wala siyang matagpuang kapahingahan saanman.

Verse 97

सुधाकर करस्पृष्टाप्यतिदूनांगयष्टिका । पश्यंती नागयूनः सा किंचिदुच्छ्वसिताऽभवत्

Bagaman ang kanyang payat na katawan ay labis nang nanghihina—gaya ng sinag ng buwan na nahaplos ng sariling kamay ng buwan—nang masilayan niya ang mga kabataang Nāga, napabuntong-hininga siya nang bahagya.

Verse 98

भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका

Kahit pagmasdan niya ang mga panginoon ng mga ahas—kababalaghan sa kababalaghan—ang kanyang isip, na wari’y nakalasap na ng ligaya, ay tumahimik sandali, at ang dalaga’y nanatiling di gumagalaw.

Verse 99

यूनः प्रत्येकमद्राक्षीदशेषाञ्छेष वंशजान् । तक्षकान्वयगांस्तद्वदथ वासुकिगोत्रजान्

Isa-isa niyang minasdan ang lahat ng kabataang Nāga na isinilang sa angkan ni Śeṣa—gayundin yaong mula sa lahi ni Takṣaka, at maging ang mga nagmula sa sambahayan ni Vāsuki.

Verse 100

पुलीकानंत कर्कोट भद्रसंतानगानपि । दृष्ट्वा नागकुमारांस्ताञ्छंखचूडमथैक्षत

Nang makita rin niya ang mga prinsipe ng Nāga mula sa angkan ng Pulīka, Ananta, Karkoṭa, at Bhadrasaṃtāna, saka niya tinitigan si Śaṅkhacūḍa.

Verse 110

एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् । मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः

Nabatid na ang lahat—ang kaniyang lupain, pangalan, angkan, at iba pa. Huwag kang malumbay; madali siyang makamtan sa debosyon, at siya’y iniaalay kay Ratneśvara.

Verse 120

कोसौ मत्स्वामिनो नाम रत्नेशस्य महेशितुः । लिंगराजस्य गृह्णाति कर्मबंधनभेदिनः

Sino nga ba yaong nagtataglay ng pangalan ng aking Panginoon—si Ratneśvara, ang dakilang pinuno—si Liṅgarāja, ang pumupunit sa mga gapos ng karma?

Verse 130

हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते । अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते

Sa puso ng sinumang lubos na sumisibol ang liṅga ni Ratneśvara, sa kaniya maging ang pamalo ng Panahon ay nagiging gaya ng nagliliyab na sulo—di na siya kayang gapusin gaya ng dati.

Verse 140

अकारण सखा कोसौ प्रांतरे समुपस्थितः । निजप्राणान्पणीकृत्य येन त्राता स्म बालिकाः

Sino yaong kaibigang walang sanhi na sumipot sa liblib na pook—yaong nagbuwis ng sariling buhay bilang taya upang iligtas ang mga dalaga?

Verse 150

आरभ्य बाल्यमप्येषा लिंगं रत्नेश्वराभिधम् । यांति पित्राप्यनुज्ञाता काश्यामर्चयितुं सदा

Mula pa sa kanyang pagkabata, sa pahintulot ng kanyang ama, lagi siyang nagtutungo sa Kāśī upang sambahin ang liṅga na tinatawag na Ratneśvara.

Verse 160

निशम्येति स पुण्यात्मा नागराजकुमारकः । आश्वास्य ता भयत्रस्ताः प्रोवाचेदं च पुण्यधीः

Nang marinig ito, ang banal na prinsipe—anak ng Hari ng mga Nāga—ay umaliw sa mga babaeng nanginginig sa takot; at ang matuwid ang isip ay nagsalita ng ganito.

Verse 170

एषा मंदाकिनी नाम दीर्घिका पुण्यतोयभूः । यस्यां कृतोदका मर्त्या मर्त्यलोके विशंति न

Ito ang banal na lawa na tinatawag na Mandākinī, na ang tubig ay bunga ng kabutihan. Ang mga mortal na nagsasagawa rito ng ritwal ng tubig ay hindi na muling bumabalik sa daigdig ng mga mortal.

Verse 180

वृद्धकालेश्वरस्यैष प्रासादो रत्ननिर्मितः । प्रतिदर्शं वसेद्यत्र रात्रौ चंद्रः सतारकः

Ito ang hiyas na itinayong templo ni Vṛddhakāleśvara. Dito, gabi-gabi, ang buwan—na may palamuti ng mga bituin—ay waring nananahan, na para bang dito siya tumitigil sa ganap na paglitaw.

Verse 190

अथ सा कथयामास दनुजापहृतेः कथाम् । रत्नेश्वरं वरावाप्तिं स्वप्नावस्थां विहाय च

Pagkaraan, isinalaysay niya ang kuwento ng pagdukot ng Dānava, at nagsalita siya tungkol kay Ratneśvara—kung paano natamo ang biyaya—na isinasantabi ang pag-aakalang iyon ay isang panaginip lamang.

Verse 200

यावद्बहिः समागच्छेद्रम्याद्रत्नेशमंडपात । तावद्गंधर्वराजाय ताभिः स वसुभूतये

Pagkalabas niya mula sa marikit na mandapa ni Ratneśa, noon ding sandali, iniharap ng mga babaing yaon—na kumikilos para sa kasaganaan—ang bagay na iyon sa Hari ng mga Gandharva.

Verse 210

विनिवेदितवृत्तांतो रत्नेशानुग्रहस्य च । उवास ताभिः ससुखं पितृभ्यामभिनंदितः

Nang maipabatid nang buo ang pangyayari at ang biyaya ni Ratneśa, namuhay siyang masaya kasama nila, pinarangalan at masiglang tinanggap ng kaniyang mga magulang.

Verse 220

मूर्तः षडाननस्तत्र तव पुत्रः सुमध्यमे । एतत्त्रयं नरो दृष्ट्वा न गर्भं प्रविशेदुमे

Doon, nahayag sa anyong katawan si Ṣaḍānana—ang iyong anak, O may payat na baywang. Ang sinumang makakita sa tatluhang ito, O Umā, ay hindi na muling papasok sa sinapupunan.

Verse 225

इतिहासमिमं श्रुत्वा नारी वा पुरुषोपिवा । न जात्विष्टवियोगाग्नि तापेन परितप्यते

Sa pakikinig sa banal na salaysay na ito—babae man o lalaki—hindi na kailanman muling masusunog sa naglalagablab na apoy ng pagkalayo sa minamahal.