Adhyaya 36

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्विशेषं वक्ष्यामि सदाचारस्य कुंभज । यं श्रुत्वापि नरो धीमान्नाज्ञानतिमिरं विशेत्

Sinabi ni Skanda: O Kumbhaja (Agastya), muli kong ipaliliwanag ang mga natatanging detalye ng sadācāra, ang wastong asal; sa pagdinig nito, ang marunong na tao ay hindi papasok sa dilim ng kamangmangan.

Verse 2

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजाः स्मृताः । प्रथमं मातृतो जाता द्वितीयं चोपनायनात्

Ang mga Brāhmaṇa, Kṣatriya, at Vaiśya—ang tatlong varṇa—ay tinatawag na “dalawang-ulit na isinilang”: una, mula sa ina; at ikalawa, sa pamamagitan ng upanayana (banal na pagsisimula).

Verse 3

एषां क्रियानिषेकादि श्मशानांता च वैदिकी । आदधीत सुधीर्गर्भमृतौमूलं मघां त्यजेत्

Para sa mga dvija, ang mga ritong Vaidika ay nagsisimula sa mga seremonyang ukol sa paglilihi at umaabot hanggang sa mga huling ritwal sa libingan. Dapat itong isagawa nang wasto ng marunong; at iwasan niya ang Maghā, bilang di-mapalad na bituin, sa ugat ng takdang panahon ng pag-aanak/paglilihi.

Verse 4

स्पंदनात्प्राक्पुंसवनं सीमंतोन्नयनं ततः । मासि षष्ठेऽष्टमे वापि जातेथो जातकर्म च

Bago pa man maramdaman ang paggalaw ng sanggol sa sinapupunan, isinasagawa ang puṃsavana; at pagkatapos nito ang sīmantonnayana. Sa ikaanim o ikawalong buwan, at saka sa pagsilang, isinasagawa ang jātakarma.

Verse 5

नामाह्न्येकादशे गेहाच्चतुर्थेमासि निष्क्रमः । मासेन्नप्राशनं षष्ठे चूडाब्दे वा यथाकुलम्

Sa ikalabing-isang araw ginaganap ang pagpapangalan; sa ikaapat na buwan ang unang paglabas ng bata mula sa bahay. Sa ikaanim na buwan ang unang pagpapakain ng matigas na pagkain; at ang cūḍā (pag-ahit/tonsura) ay sa unang o ikatlong taon, ayon sa kaugalian ng angkan.

Verse 6

शममेनो व्रजेदेवं बैजं गर्भजमवे च । स्त्रीणामेताः क्रियास्तूष्णीं पाणिग्राहस्तु मंत्रवान्

Sa ganitong paraan, napapawi at lumalayo ang mga dungis na minana at yaong mula sa sinapupunan. Para sa mga babae, ang mga ritong ito’y isinasagawa nang tahimik; ngunit ang paghawak sa kamay sa pag-aasawa (pāṇigraha) ay ginaganap na may mga mantra.

Verse 7

सप्तमेथाष्टमेवाब्दे सावित्रीं ब्राह्मणोर्हति । नृपस्त्वेकादशे वैश्यो द्वादशे वा यथाकुलम्

Sa ikapito o ikawalong taon, ang brāhmaṇa ay nararapat tumanggap ng Sāvitrī (upanayana). Ang kṣatriya na hari ay sa ikalabing-isa, at ang vaiśya sa ikalabing-dalawa, o ayon sa kaugalian ng angkan.

Verse 8

ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं विप्रोब्देपंचमेर्हति । षष्ठे बलार्थी नृपतिर्मौजीं वैश्योष्टमे ध्रियेत्

Upang lumago ang ningning ng brahman (tejas), ang brāhmaṇa ay nararapat tumanggap ng banal na bigkis sa ikalimang taon; ang kṣatriya na hari, na naghahangad ng lakas, sa ikaanim; at ang vaiśya ay magsuot ng bigkis na muñja sa ikawalo.

Verse 9

महाव्याहृतिपूर्वं च वेदमध्यापयेद्गुरुः । उपनीय च तं शिष्यं शौचाचारे च योजयेत्

Ang guro ay magturo ng Veda na nagsisimula sa dakilang mga pagbigkas (mahāvyāhṛti). At matapos niyang ipasok sa upanayana ang alagad, itatag niya ito sa kalinisan at wastong asal.

Verse 10

पूर्वोक्तविधिना शौचं कुर्यादाचमनं तथा । दंताञ्जिह्वां विशोध्याथ कृत्वा मलविशोधनम्

Ayon sa naunang itinakdang paraan, gawin ang paglilinis at gayundin ang ācamana. Pagkatapos, linisin ang ngipin at dila, at saka ganap na alisin ang mga dumi at karumihan.

Verse 11

स्नात्वांबुदैवतैर्मंत्रैः प्राणानायम्य यत्नतः । उपस्थानं रवेः कृत्वा संध्ययोरुभयोरपि

Pagkaligo na may mga mantra para sa mga diyos ng tubig, at maingat na pagsasaayos ng hininga (prāṇāyāma), gawin ang mapitagang pagharap at pagsamba sa Araw sa dalawang sandhyā—umaga at gabi.

Verse 12

अग्निकार्यं ततः कृत्वा ब्राह्मणानभिवादयेत् । ब्रुवन्नमुक गोत्रोहमभिवादय इत्यपि

Pagkatapos isagawa ang tungkulin sa banal na apoy, dapat niyang batiin ang mga brāhmaṇa, na nagsasabi: “Ako, na mula sa ganito’t gayong gotra, ay nagpupugay.”

Verse 13

अभिवादनशीलस्य वृद्धसेवारतस्य च । आयुर्यशोबलं बुद्धिर्वर्धतेऽहरहोधिकम्

Sa taong masikap sa paggalang at masigasig sa paglilingkod sa matatanda, araw-araw na lalo pang lumalago ang haba ng buhay, dangal, lakas, at talino.

Verse 14

अधीते गुरुणा हूतः प्राप्तं तस्मै निवेदयेत् । कर्मणा मनसा वाचा हितं तस्याचरेत्सदा

Kapag tinawag ng guro sa oras ng pag-aaral, dapat niyang ihandog sa kanya ang anumang natamo; at sa gawa, sa isip, at sa salita, lagi niyang isagawa ang ikabubuti ng guro.

Verse 15

अध्याप्याधर्मतोनार्थात्साध्वाप्तज्ञानवित्तदाः । शक्ताः कृतज्ञाः शुचयोऽद्रोहकाश्चानसूयकाः

Pagkatapos mag-aral, huwag silang maghangad ng yaman sa di-matuwid na paraan; maging banal, at sa wastong paraan ay magtamo at magbahagi ng kaalaman at yaman—may kakayahan, marunong tumanaw ng utang na loob, malinis, di-mapagpahamak, at walang inggit.

Verse 16

धारयेन्मेखलादंडोपवीताजिनमेव च । अनिंद्येषु चरेद्भैक्ष्यं ब्राह्मणेष्वात्मवृत्तये

Dapat niyang isuot ang sinturon, tungkod, sagradong sinulid, at balat ng usa; at para sa ikabubuhay, mamalimos siya sa mga brāhmaṇang walang kapintasan.

Verse 17

ब्राह्मणक्षत्रियविशामादिमध्यावसानतः । भैक्ष्यचर्या क्रमेण स्याद्भवच्छब्दोपलक्षिता

Para sa mga brāhmaṇa, kṣatriya, at vaiśya, ang paghingi ng limos ay isagawa sa wastong pagkakasunod—nakikilala sa marangal na pagtawag na “bhavat” (ginoo) at iba pa.

Verse 18

वाग्यतो गुर्वनुज्ञातो भुंजीतान्नमकुत्सयन् । एकान्नं न समश्नीयाच्छ्राद्धेऽश्नीयात्तथापदि

Na may pagpipigil sa pananalita at matapos pahintulutan ng guro, kumain nang hindi minamaliit ang pagkain. Huwag kumain ng iisang putahe lamang; datapwat sa Śrāddha at sa oras ng pangangailangan, maaari itong gawin.

Verse 19

अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यंचातिभोजनम् । अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात्तत्परिवर्जयेत्

Ang labis na pagkain ay nagdudulot ng karamdaman, nagpapaiikli ng buhay, at humahadlang sa kaginhawahang makalangit; ito’y walang-punya at kinamumuhian ng lipunan—kaya’t iwasan ito.

Verse 20

न द्विर्भुंजीत चैकस्मिन्दिवा क्वापि द्विजोत्तमः । सायंप्रातर्द्विजोऽश्नीयादग्निहोत्रविधानवित्

Ang pinakadakilang dvija (dalawang-beses na isinilang) ay hindi dapat kumain nang dalawang ulit sa iisang araw. Ang dvija na nakaaalam ng tuntunin ng Agnihotra ay kumain sa gabi at sa umaga.

Verse 21

मधुमांसं प्राणिहिंसां भास्करालोकनांजने । स्त्रियं पर्युषितोच्छिष्टंपरिवादं विवजर्येत्

Iwasan ang pulot at karne, ang pananakit sa mga nilalang, ang pagtitig sa araw, at ang paglalagay ng koliryo; gayundin, iwasan ang bawal na pakikisalamuha sa babae, ang panis at tira-tirang pagkain, at ang paninirang-puri.

Verse 22

औपनायनिकः कालो ब्रह्मक्षत्र विशां परः । आ षोडशादाद्वाविंशादा चतुर्विंशदब्दतः

Ang takdang panahon ng Upanayana ay ganito: para sa Brāhmaṇa hanggang labing-anim na taon; para sa Kṣatriya hanggang dalawampu’t dalawa; at para sa Vaiśya hanggang dalawampu’t apat na taon.

Verse 23

इतोप्यूर्ध्वं न संस्कार्याः पतिता धर्मवर्जिताः । व्रात्यस्तोमेन यज्ञेन तत्पातित्यं परिव्रजेत्

Lampas sa mga hanggahang iyon, hindi na sila dapat pasimulan sa saṃskāra; sila’y nagiging patita, hiwalay sa dharma. Sa paghahandog na tinatawag na Vrātyastoma, maaaring maalis ang pagkapatitang iyon.

Verse 24

सावित्रीपतितैः सार्धं संबंधं न समाचरेत् । ऐणं च रौरवं वास्तं क्रमाच्चर्म द्विजन्मनाम्

Huwag makipag-ugnayan sa mga nalaglag mula sa Sāvitrī, yaong tumalikod sa Vedic na pagsisimula. Para sa mga dvija, ang itinakdang balat ay sunod-sunod: balat ng usa, balat ng ruru, at balat ng kambing.

Verse 25

वसीरन्नानुपूर्व्येण शाण क्षौमाविकानि च । द्विजस्य मेखला मौंजी मौर्वी च भुजजन्मनः । भवेत्त्रिवृत्समाश्लक्ष्णा विशस्तु शणतांतवी

Dapat siyang magsuot, ayon sa wastong pagkakasunod, ng kasuotang lino, flax, at lana. Para sa dvija, ang mekhala ay mula sa damong muñja; para sa isinilang sa mga bisig (Kṣatriya), ito’y mula sa maurvī. Ito’y dapat makinis at tatluhing pilipit; at para sa Vaiśya, itinakda ang hiblang abaka (hemp).

Verse 26

मुंजाभावे विधातव्या कुशाश्मंतकबल्वजैः । ग्रंथिनैकेन संयुक्ता त्रिभिः पंचभिरेव वा

Kung wala ang muñja, ang mekhala ay dapat gawin mula sa hibla ng kuśa, aśmantaka, o balvaja—na pinagdurugtong ng isang buhol, o ng tatlo, o ng lima.

Verse 27

उपवीतक्रमेण स्यात्कार्पासं शाणमाविकम् । त्रिवृदूर्ध्ववृतं तच्च भवेदायुर्विवृद्धये

Sa wastong pagkakasunod, ang upavīta (banal na sinulid) ay dapat muna’y bulak, saka lino, saka lana. Dapat itong tatluhan at paikot na paitaas; sinasabing nagpapalago ito ng mahabang buhay.

Verse 28

बिल्वपालाशयोर्दंडो ब्राह्मणस्य नृपस्य तु । न्यग्रोधबालदलयोः पीलूदुंबरयोर्विशः

Ang tungkod (daṇḍa) ng brāhmaṇa ay dapat mula sa bilva o palāśa; ng hari/kṣatriya, mula sa nyagrodha o bāladala; at ng vaiśya, mula sa pīlū o udumbara.

Verse 29

आमौलिं वाऽललाटंवाऽनासमूर्ध्वप्रमाणतः । ब्रह्मक्षत्रविशां दंडस्त्वगाढ्योनाग्निदूषितः

Ang sukat nito’y umabot hanggang tuktok ng ulo, o hanggang noo, o kahit sa taas mula sa ilong pataas. Ang tungkod ng brāhmaṇa, kṣatriya, at vaiśya ay dapat matibay at makapal, at hindi nadungisan ng apoy—hindi sunog o sira.

Verse 30

प्रदक्षिणं परीत्याग्निमुपस्थाय दिवाकरम् । दंडाजिनोपवीताढ्यश्चरेद्भैक्ष्यं यथोदितम्

Matapos ikutin nang pakanan ang banal na apoy at magbigay-galang sa Araw, ang brahmacārī—taglay ang tungkod, balat na kasuotan, at upavīta—ay lumabas upang mamalimos, ayon sa ipinag-utos.

Verse 31

मातृमातृष्वसृस्वसृपितृस्वसृपुरःसराः । प्रथमं भिक्षणीयाः स्युरेतायाचन नो वदेत्

Una, dapat mamalimos sa ina, sa kapatid ng ina, sa sariling kapatid na babae, sa kapatid ng ama, at sa iba pang nakatatandang babaeng nangunguna bilang tagapag-ingat. Sa kanila, huwag magsalita ng mga salitang pagtanggi sa paghingi ng limos.

Verse 32

यावद्वेदमधीते च चरन्वेदव्रतानि च । ब्रह्मचारी भवेत्तावदूर्ध्वं स्नातो गृही भवेत्

Hangga’t pinag-aaralan niya ang Veda at sinusunod ang mga disiplina ng Veda, manatili siyang brahmacārī; pagkalipas nito, matapos ang buhay-estudyante at ang pangwakas na paliligo (snāna), maging maybahay (gṛhastha) siya.

Verse 33

प्रोक्तोसावुपकुर्वाणो द्वितीयस्तत्र नैष्ठिकः । तिष्ठेत्तावद्गुरुकुले यावत्स्यादायुषः क्षयः

Ganito ang tinatawag na upakurvāṇa—ang mag-aaral na tinatapos ang pag-aaral at saka bumabalik. Ang ikalawa ay ang naiṣṭhika: manatili siya sa tahanan ng guro hangga’t may buhay, hanggang sa maubos ang kaniyang itinakdang panahon.

Verse 34

गृहाश्रमं समाश्रित्य यः पुनर्ब्रह्मचर्यभाक् । नासौ यतिर्वनस्थो वा स्यात्सर्वाश्रमवर्जितः

Ngunit ang pumasok na sa gṛhastha at muling yumakap sa brahmacarya ay hindi yati (mangwawaksi) ni vānaprastha (naninirahan sa gubat); siya’y nagiging taong itinatakwil sa lahat ng āśrama, wala sa itinakdang mga yugto.

Verse 35

अनाश्रमी न तिष्ठेत दिनमेकमपि द्विजः । आश्रमं तु विना तिष्ठन्प्रायश्चित्ती यतो हि सः

Ang dvija (dalawang-ulit na isinilang) ay hindi dapat manatiling walang āśrama kahit isang araw man. Sapagkat ang nananatiling walang āśrama ay nagiging karapat-dapat sa prāyaścitta, ang pag-aalis-sala.

Verse 36

जपं होमं व्रतं दानं स्वाध्यायं पितृतर्पणम् । कुर्वाणोथाश्रमभ्रष्टो नासौ तत्फलमाप्नुयात्

Kahit magsagawa siya ng japa, homa, mga panata, pag-aalay ng dāna, svādhyāya, at pagtarpana sa mga ninuno—kung siya’y nalihis at nahulog mula sa kaniyang āśrama, hindi niya matatamo ang wastong bunga ng mga gawaing iyon.

Verse 37

मेखलाजिनदंडाश्च लिंगं स्याद्ब्रह्मचारिणः । गृहिणो वेदयज्ञादि नखलोमवनस्थितेः

Ang mga tanda (liṅga) ng isang brahmacārī ay ang mekhala (bigkis), ang ajina (balat na kasuotan), at ang daṇḍa (tungkod). Sa maybahay, ang tanda ay ang mga handog na Veda at kaugnay na ritwal; at sa naninirahan sa gubat, ang tanda ay ang pagtitiyaga na nahahayag sa mga kuko at buhok na di ginugupit.

Verse 38

त्रिदंडादि यतेरुक्तमुपलक्षणमत्र वै । एतल्लक्षणहीनस्तु प्रायश्चित्ती दिने दिने

Dito ay ipinahayag ang kinikilalang mga palatandaan ng isang yati (mang-aayaw), gaya ng tridanda (tatluhang tungkod) at iba pa. Ngunit ang sinumang salat sa mga ganitong katangian ay dapat magsagawa ng prāyaścitta (pagbabayad-sala) araw-araw.

Verse 39

जीर्णं कमंडलुं दंडमुपवीताजिने अपि । अप्स्वेव तानि निक्षिप्य गृह्णीतान्यच्च मंत्रवत्

Kahit mapudpod at maluma ang kaniyang kamaṇḍalu (banga ng tubig), daṇḍa (tungkod), upavīta (banal na sinulid), at ajina (balat ng usa), ilagak niya muna ang mga iyon sa tubig; saka kumuha ng mga kapalit, na binibigkas ang nararapat na mga mantra.

Verse 40

विदध्यात्षोडशे वर्षे केशांतकर्म च क्रमात् । द्वाविंशे च चतुर्विंशे गार्हस्थ्य प्रतिपत्तये

Dapat niyang ganapin nang wasto ang keśānta-karman sa ikalabing-anim na taon, ayon sa tamang pagkakasunod. At sa ika-dalawampu’t dalawa hanggang ika-dalawampu’t apat na taon, pumasok siya sa āśrama ng gṛhastha (buhay-maybahay).

Verse 41

तपो यज्ञ व्रतेभ्यश्च सर्वस्माच्छुभकर्मणः । द्विजातीनां श्रुतिर्ह्येका हेतुर्निश्रेयस श्रियः

Higit pa sa tapas (pagpapakasakit), yajña (paghahandog), mga vrata (panata), at sa lahat ng iba pang mabubuting gawa, para sa mga dvijāti (dalawang-ulit na isinilang) ang iisang tunay na sanhi ng ningning ng pinakamataas na kabutihan ay ang Śruti—ang pahayag ng Veda.

Verse 42

वेदारंभे विसर्गे च विदध्यात्प्रणवं सदा । अफलोऽनोंकृतो यस्मात्पठितोपि न सिद्धये

Sa pasimula ng pagbigkas ng Veda at sa pagtatapos nito, laging bigkasin ang Praṇava (Oṃ). Sapagkat kung walang Oṃ, ang pagbigkas ay nawawalan ng bunga at hindi nagdudulot ng katuparan, kahit pa ito’y nabasa.

Verse 43

वेदस्य वदनं प्रोक्तं गायत्री त्रिपदा परा । तिसृभिः प्रणवाद्याभिर्महाव्याहृतिभिः सह

Ang “bibig” ng Veda ay sinasabing ang kataas-taasang Gāyatrī na may tatlong pāda, kasama ang tatlong dakilang pagbigkas (mahāvyāhṛti) na nagsisimula sa Praṇava.

Verse 44

सहस्रं साधिकं किंचित्त्रिकमैतज्जपन्यमी । मासं बहिः प्रतिदिनं महाघादपि मुच्यते

Ang triad na ito ay dapat japahin nang bahagyang higit sa isang libong ulit. Kung ito’y isinasagawa araw-araw sa loob ng isang buwan—sa labas—napapalaya ang tao kahit sa mabigat na kasalanan.

Verse 45

अत्यब्दमिति योभ्यस्येत्प्रतिघस्रमनन्यधीः । स व्योममूर्तिः शुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति

Ang nagsasagawa ng “atyabdam” sa ganitong paraan—araw-araw, na hindi nalilihis ang isip—ay nagiging tila may anyong kalangitan, dalisay ang kaluluwa, at nakakamit ang Kataas-taasang Brahman.

Verse 46

त्रिवर्णमयमोंकारं भूर्भुवःस्वरिति त्रयम् । पादत्रयं च सावित्र्यास्त्रयोवेदा अदूदुहन्

Mula sa tatlong Veda ay “ginatasan” ang tatlong-pantig na Oṃkāra, ang tatlong salitang “bhūr, bhuvaḥ, svaḥ,” at ang tatlong pāda ng Sāvitrī (Gāyatrī).

Verse 47

एतदक्षरमेनां च जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम् । संध्ययोर्वेदविद्विप्रो वेदपुण्येन युज्यते

Ang brāhmaṇang bihasa sa Veda ay dapat bigkasin ang banal na pantig na ito at ang (Gāyatrī) na ito, na pinangungunahan ng mga vyāhṛti; sa pagganap nito sa dalawang sandhyā, siya’y napupuspos ng puṇya na isinilang sa Veda.

Verse 48

विधिक्रतोर्दशगुणं जपस्यफलमश्नुते । विधिक्रतोर्दशगुणो जपक्रतुरुदीरितः

Sinasabing ang bunga ng japa, ang banal na pag-uulit, ay sampung ulit kaysa sa kratu na handog na isinagawa ayon sa tuntunin; tunay, ang japa mismo ang ipinahahayag na ‘sakripisyong pag-uulit’, na sampung ulit na higit sa itinakdang kratu.

Verse 49

उपांशुस्तच्छतगुणः सहस्रो मानसस्ततः

Ang japa na pabulong ay nagbubunga ng sandaang ulit na puṇya; at ang japa na isinasagawa sa isip ay nagbubunga naman ng sanlibong ulit.

Verse 50

अधीत्यवेदान्वेदौ वा वेदं वा शक्तितो द्विजः । सुवर्णपूर्ण धरणी दानस्य फलमश्नुते

Ang dalawang-beses-isinilang, ayon sa kanyang kakayahan, na nag-aaral ng mga Veda—maging lahat, o dalawa, o kahit isa—ay nakakamit ang bunga ng pag-aalay ng buong daigdig na punô ng ginto.

Verse 51

श्रुतिमेव सदाभ्यस्येत्तपस्तप्तुं द्विजोत्तमः । श्रुत्यभ्यासो हि विप्रस्य परमं तप उच्यते

Ang pinakadakila sa mga dalawang-beses-isinilang ay laging magsanay sa Śruti kung nais niyang magsagawa ng tapas; sapagkat ang walang patid na pag-uulit ng Śruti ang sinasabing pinakamataas na tapas para sa isang brāhmaṇa.

Verse 52

हित्वा श्रुतेरध्ययनं योन्यत्पठितुमिच्छति । स दोग्ध्रीं धेनुमुत्सृज्य ग्रामक्रोडीं दुधुक्षति

Ang sinumang tumatalikod sa pag-aaral ng Śruti at nagnanais bumasa ng iba pa, ay tulad ng taong binitiwan ang gatasang baka at pilit ginagatasan ang inahing baboy sa nayon.

Verse 53

उपनीय च वै शिष्यं वेदमध्यापयेद्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं विदु्र्बुधाः

Ang dalawang-beses-na-ipinanganak na, matapos pasimulan ang alagad, ay nagtuturo sa kanya ng Veda—kalakip ang mga kalpa at ang lihim na diwa—siya ang kinikilala ng marurunong bilang ācārya.

Verse 54

योध्यापयेदेकदेशं श्रुतेरंगान्यथापि वा । वृत्त्यर्थं स उपाध्यायो विद्वद्भिः परिगीयते

Ang nagtuturo lamang ng isang bahagi ng Śruti, o kaya’y ng mga sangay na pantulong ng Veda, alang-alang sa ikabubuhay, ay inaawit ng mga pantas bilang upādhyāya.

Verse 56

अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान्मखान् । यः करोति वृतो यस्य स तस्यर्त्त्विगिहोच्यते

Yaong, kapag pinili, ay nagsasagawa para sa iba ng pagtatatag ng mga banal na apoy, ng mga handog sa tahanan, at ng mga yajña gaya ng Agniṣṭoma—siya ang tinatawag na ṛtvik, ang pari ng pag-aalay.

Verse 57

उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्यात्तु शतं पिता । सहस्रं तु पितुर्माता गौरवेणातिरिच्यते

Sa paggalang, ang ācārya ay sampung ulit na higit kaysa upādhyāya; ang ama ay sandaang ulit na higit kaysa ācārya; at ang ina, sa dangal, ay humihigit sa ama nang sanlibong ulit.

Verse 58

विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं बाहुजानां तु वीर्यतः । वैश्यानां धान्यधनतः पज्जातानां तु जन्मतः

Sa mga brāhmaṇa, ang pagkamataas ay sa kaalaman; sa mga kṣatriya, sa kagitingan; sa mga vaiśya, sa butil at yaman; at sa mababang kapanganakan, sa kapanganakan lamang.

Verse 59

यथाविधि निषेकादि यः कर्म कुरुते द्विजः । संभावयेत्तथान्नेन गुरुः स इह कीर्त्यते

Yaong dalawang-ulit-na-ipinanganak na ayon sa tuntunin ay nagsasagawa ng mga ritwal mula sa paglilihi at iba pa, at gayundin ay nagpaparangal sa guro sa pamamagitan ng handog na pagkain—siya ang dito’y tinatawag na tunay na guru.

Verse 60

स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः । स्नात्वार्कमर्चयित्वा त्रिः पुनर्मामित्यृचं जपेत्

Kung ang dalawang-ulit-na-ipinanganak na brahmacārin ay nagkaroon ng di-sinasadyang paglabas ng binhi sa panaginip, siya’y maligo, sumamba sa Araw, at bigkasin nang tatlong ulit ang ṛc na nagsisimula sa “punar mām…”.

Verse 61

स्वधर्मनिरतानां च वेदयज्ञक्रियावताम् । ब्रह्मचारी चरेद्भैक्ष्यं वेश्मसुप्रयतोऽन्वहम्

Ang brahmacārin ay dapat mamalimos araw-araw, na may pagpipigil at pag-iingat, sa mga tahanan ng mga tapat sa sariling dharma at abala sa pag-aaral ng Veda at mga gawaing yajña.

Verse 62

अकृत्वा भैक्ष्यचरणमसमिध्य हुताशनम् । अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णि व्रतं चरेत्

Kung siya’y hindi maysakit ngunit hindi nagsagawa ng pag-ikot sa pamamalimos at hindi rin nagpaalab nang wasto sa sagradong apoy, dapat niyang tuparin ang avakīrṇi-vrata sa loob ng pitong gabi.

Verse 63

यथेष्टचेष्टो नभवेद्गुरोर्नयनगोचरे । न नामपरिगृह्णीयात्परोक्षेप्यविशेषणम्

Sa saklaw ng paningin ng guru, huwag kumilos ayon sa sariling nais; at huwag banggitin ang pangalan ng guru nang walang pamagat ng paggalang, kahit wala siya roon.

Verse 64

गुरुनिंदाभवेद्यत्र परिवादस्तु यत्र च । श्रुती पिधाय वास्थेयं यातव्यं वा ततोन्यतः

Saanman may paghamak sa guru at saanman may paninirang-puri, takpan ang mga tainga at manatili lamang; o kaya’y umalis doon at magtungo sa ibang lugar.

Verse 65

खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः । मत्सरी क्षुद्रकीटःस्यात्परिभोक्ता भवेत्कृमिः

Sa paninirang-puri sa guru, nagiging asno ang tao; sa paglapastangan sa guru, nagiging aso. Ang mainggitin ay nagiging munting insekto, at ang kumakain ng hindi kanya ay nagiging uod.

Verse 66

नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती । क्वापि विंशतिवर्षेण ज्ञातृणा गुणदोषयोः

Ang asawa ng guru—bagaman banal at kabataang babae—ay hindi dapat kausaping pamilyar. Pagkaraang humipo sa kanyang mga paa bilang paggalang, manatiling maingat; sapagkat sa paglipas lamang ng panahon—kahit dalawampung taon—nakikilala ng mga kamag-anak ang mga kabutihan at kapintasan.

Verse 67

स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः । प्रमदासु प्रमाद्यंति क्वचिन्नैव विपश्चितः

Ang likas na pagkabalisa at pabagu-bago ng kababaihan ay inaalala bilang kapintasan na nagiging sanhi ng pagbagsak ng kalalakihan; sapagkat sa usaping may kinalaman sa mga babae, kahit ang marurunong ay minsang nadadapa—bagaman may mga pagkakataong hindi.

Verse 68

विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम् । स्ववशं वापि कुर्वंति सूत्रबद्धशकुंतवत्

Sapagkat kaya nilang lubhang daigin kapwa ang marunong at di-marunong, at mailagay pa sa kanilang kapangyarihan—gaya ng ibong nakatali sa pisi.

Verse 69

न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता । बलवंतीद्रियाण्यत्र मोहयंत्यपि कोविदान्

Hindi ang ina, ni ang anak na babae, ni maging ang kapatid na babae na namumuhay sa mahigpit na pag-iisa ang tunay na sanhi rito; sa halip, makapangyarihan ang mga pandama, at nalilito nila maging ang marurunong.

Verse 70

प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति । शुश्रूषया गुरोस्तद्वद्विद्या शिष्योधिगच्छति

Kung paanong sa masikap na paghuhukay ay natatagpuan ang tubig na nakatago sa lupa, gayon din sa tapat na paglilingkod sa guru ay nakakamit ng alagad ang tunay na kaalaman.

Verse 71

शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम् । प्रमादादथ निम्लोचेज्जपन्नपवसेद्दिनम्

Kung ang isang brahmacārin ay nananatiling nakahiga kahit sumikat na ang araw, at sa kapabayaan ay maabutan muli ng paglubog, nararapat niyang gugulin ang araw na iyon sa japa at pag-aayuno bilang pagtubos.

Verse 72

सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत् । शक्या वर्षशतेनापि नो कर्तुं तस्य निष्कृतिः

Ang hirap na tinitiis ng magulang sa pagsilang ng anak na lalaki—hindi iyon ganap na mababayaran kahit sa loob ng sandaang taon.

Verse 73

अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा । त्रिषु तेषु सुतुष्टेषु तपः सर्वं समाप्यते

Kaya nararapat na laging gawin ang ikalulugod ng dalawang iyon—ina at ama—at gayundin ng guro. Kapag ang tatlong ito ay lubos na nasiyahan, ang buong pagsasagawa ng tapas ay itinuturing na ganap.

Verse 74

तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते । तानतिक्रम्य यः कुर्यात्तन्नसिद्ध्येत्कदाचन

Ang masusing paglilingkod sa tatlong iyon—ina, ama, at guro—ang tinatawag na pinakamataas na tapas. Ang sinumang kumilos na nilalampasan o nilalabag sila, ay hindi kailanman tunay na magtatagumpay.

Verse 75

त्रीनेवामून्समाराध्य त्रींल्लोकान्स जयेत्सुधीः । देववद्दिवि दीव्येत तेषां तोषं विवर्धयन्

Sa pagsamba at paglilingkod sa tatlong ito lamang, napagwawagi ng marunong ang tatlong daigdig. Sa pagpapalago ng kanilang kagalakan, naglalaro siya sa langit na parang isang diyos.

Verse 76

भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः । गुरोः शुश्रूषणात्तद्वत्स्वर्लोकं च जयेत्कृती

Sa debosyon sa ina, napagwawagi ng may kakayahan ang Bhūrloka; sa debosyon sa ama, ang Bhuvarloka; at gayundin, sa paglilingkod sa guro, napagwawagi ang Svargaloka.

Verse 77

एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम् । यदेतेषां हि संतोष उपधर्मोन्य उच्यते

Ito nga ang ipinahayag para sa mga tao bilang apat na layunin ng buhay: na ang kasiyahan ng mga ito—ina, ama, at guro—ang tinatawag na pinakamataas na sumusuportang dharma.

Verse 78

अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः । अप्रस्खलद्ब्रह्मचर्यो गृहाश्रममथाश्रयेत्

Matapos pag-aralan nang wasto ang mga Veda—apat, o dalawa, o kahit isa sa tamang pagkakasunod—ang isang dvija na hindi nadungisan ang brahmacarya ay nararapat pumasok sa āśrama ng gṛhastha.

Verse 79

अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत् । अनुग्रहश्च वैश्वेशः काशीप्राप्तिकरः परः

Ang hindi napuputol na brahmacarya ay nagmumula sa biyaya ni Viśveśa, ang Panginoon ng Sansinukob; at ang dakilang biyayang iyon ni Vaiśveśa ang pinakamataas na sanhi ng pagkamit sa Kāśī.

Verse 80

काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति । निर्वाणार्थं प्रयत्नो हि सदाचारस्य धीमताम्

Sa pagkamit ng Kāśī, sumisilang ang tunay na kaalaman; sa kaalaman, nararating ang nirvāṇa. Kaya ang marurunong ay nagsisikap sa sadācāra, alang-alang sa paglaya.

Verse 81

सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे । विद्याजातं पठित्वांते गृहस्थाश्रममाश्रयेत्

Ang sadācāra, ang wastong asal, ay matatagpuan sa tahanan sa paraang hindi gayon sa ibang āśrama. Kaya matapos tapusin ang pag-aaral, sa huli’y dapat manahan sa gṛhastha-āśrama.

Verse 82

गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा । आनुकूल्यं हि दंपत्योस्त्रिवर्गोदय हेतवे

Walang hihigit pa sa gṛhastha-āśrama, kung ang lalaki’y hindi alipin ng kapritso ng asawa. Sapagkat ang pagkakasundo ng mag-asawa ang sanhi ng pagyabong ng tatlong layon: dharma, artha, at kāma.

Verse 83

आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः । प्रातिकूल्यं कलत्रं चेन्नरकेणापि किं ततः

Kung ang asawa’y kaayon at mapagkaisa, ano pa ang kailangan kahit ng langit? Ngunit kung ang asawa’y salungat, ano ang kaibhan kahit nasa langit—ano nga ba roon?

Verse 84

गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम् । सा च भार्या विनीताया त्रिवर्गो विनयो धुवम्

Ang āśrama ng maybahay ay para sa kaligayahan, at ang ugat ng kaligayahang iyon ay ang asawa. At kapag ang asawa’y hinubog sa kababaang-loob at mabuting asal, sumisigla ang tatlong layon ng buhay; sapagkat ang disiplina’y tunay na matatag.

Verse 85

जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः । मृगीदृशां जलौकानां विचारान्महदतंरम्

Inihahambing ng mga mapurol ang isip ang mga babae sa linta; subalit sa pagninilay, may malaking pagkakaiba sa mga babaeng may matang gaya ng usa at sa mga linta.

Verse 86

जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी । प्रमदा सर्वदा दत्ते चित्तं वित्तं बलं सुखम्

Ang linta, dugo lamang ang kinukuha, na wari’y isang mapagtapás. Ngunit ang babae’y laging nagbibigay—ng kanyang isip, yaman, lakas, at ligaya.

Verse 87

दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा । गुणैरमीभिः संयुक्ता सा श्रीः स्त्रीरूपधारिणी

Siya na mahusay, pinagpala ng mga anak, banal ang asal, matamis magsalita at marunong makisama—taglay ang mga katangiang ito—siya mismo ang Śrī, ang kapalaran at pagpapala, na nag-anyong babae.

Verse 88

गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च । उद्वहेत ततो भार्यां सवर्णां साधुलक्षणाम्

Sa pahintulot ng guru, matapos ang pangwakas na paliligo at matapos ang mga panata at pag-aaral ng Veda, saka dapat mag-asawa ng babaeng kaparehong varṇa, may tanda ng kabutihang-asal.

Verse 89

जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका । दारकर्मणि योग्या सा द्विजानां धर्मवृद्धये

Kahit ang dalaga ay sa iisang gotra-linya sa kapanganakan, kung hindi siya sapinda na kamag-anak sa panig ng ina, siya’y itinuturing na karapat-dapat sa pag-aasawa, upang umunlad ang dharma ng mga dvija sa wastong gawang-bahay.

Verse 90

स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् । अभिशस्तिसमायुक्तं तथा कन्याप्रसूं त्यजेत्

Kahit sa ugnayang dulot ng kababaihan, dapat talikuran ang angkang may epilepsy, pagkapayat na pagkasira (consumption), o puting batik sa balat; gayundin ang angkang may mabigat na kahihiyan, at ang kilalang pawang mga anak na babae ang ipinanganganak.

Verse 91

रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम् । उद्वहेत द्विजो भार्यां सौम्यास्यां मृदुभाषिणीम्

Ang isang dvija ay dapat mag-asawa ng babaeng walang karamdaman, may mga kapatid na lalaki, bahagyang mas bata kaysa sa kanya, may maamong mukha, at malumanay magsalita.

Verse 92

न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम् । न पक्ष्यहिप्रेष्यनाम्नीं सौम्याख्यामुद्वहेत्सुधीः

Ang marunong ay hindi dapat mag-asawa ng dalagang ang pangalan ay bundok, oso, o puno; ni yaong pinangalan sa ilog o ahas; ni yaong may pangalang ibon, ahas, o alipin—ni kahit yaong basta ‘Saumyā’ lamang ang pangalan.

Verse 93

न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम् । नालोमिकां नातिलोमां नास्निग्धस्थूलमौलिजाम्

Huwag piliin ang babaeng may mga sangkap na labis na kulang o labis na sobra; ni yaong napakatangkad o labis na payat; ni yaong kulang ang buhok o sobra ang buhok; ni yaong ang buhok sa ulo ay magaspang, mamantika, o makapal na di marikit.

Verse 94

मोहात्समुपयच्छेत कुलहीनां न कन्यकाम् । हीनोपयमनाद्याति संतानमपि हीनताम्

Sa pagkahibang, huwag pakasalan ang dalagang mula sa mababang angkan; sapagkat ang pag-aasawang pumapasok sa kababaan ay nagdadala maging sa mga supling sa kababaan.

Verse 95

लक्षणानि परीक्ष्यादौ ततः कन्यां समुद्वहेत् । सुलक्षणा सदाचारा पत्युरायुर्विवर्धयेत्

Suriin muna sa simula ang mga mapalad na palatandaan, saka pakasalan ang dalaga. Ang babaeng may mabubuting tanda at marangal na asal ay sinasabing nagpapahaba ng buhay ng kanyang asawa.

Verse 96

ब्रह्मचारि समाचार इति ते समुदी रितः । घटोद्भव प्रसंगेन स्त्रीलक्षणमथ ब्रुवे

Ganyan ang asal ng isang brahmacārin na aking ipinaliwanag sa iyo. Ngayon, O Ghaṭodbhava (Agastya), sa gayong ugnay, aking sasabihin ang mga katangian ng kababaihan.