
Ipinapakita ng Adhyāya 23 ang isang pag-uusap na sinimulan ng brāhmaṇa na si Śivaśarman, na humihingi ng paglilinaw kay Brahmā sa Satyaloka. Tinatanggap ni Brahmā ang tanong at itinuturo ang usapin sa mga gaṇa, mga tagapaglingkod ni Viṣṇu, na sinasabing may ganap na kaalaman. Habang patungo sila sa Vaikuṇṭha, muling nagtanong si Śivaśarman; binanggit nila ang pitong lungsod na nagbibigay ng mokṣa (saptapurī)—Ayodhyā, Mathurā, Māyāpurī (Haridvāra), Kāśī, Kāñcī, Avantī, at Dvāravatī—at ipinaliwanag kung bakit sa Kāśī natatatag nang natatangi ang paglaya. Sumunod, inilahad nila ang masusing pagmamapa ng mga loka at antas ng kalangitan: mula Bhūrloka pataas sa Bhuvar, Svar, Mahas, Jana, Tapas, at Satya; inilalagay ang Vaikuṇṭha sa ibabaw ng Satya at ang Kailāsa sa higit pa roon, kaya’t naiuugnay ang kapangyarihang mapagligtas ng Kāśī sa hagdang kaayusan ng sansinukob. Pagkaraan ay tumuon ang aral sa teolohiya: si Śiva ang Kataas-taasang Tagapamahala na malaya sa sariling kalooban, ang Brahman na di-maabot ng salita at isip, ngunit nagpapakita rin sa anyong sinasamba. Itinatag ang pangunahing doktrina—har-hari-aikya: si Śiva at si Viṣṇu ay hindi tunay na magkaiba. Nagtatapos ang salaysay sa isang maringal na pag-aabhiseka: ritwal na pinagtitibay ni Śiva si Viṣṇu sa paghahari at sa tatlong kapangyarihan (icchā, kriyā, jñāna), itinalaga ang mga tungkulin ng pamamahala, at ipinagkaloob ang māyā, na nagpapakitang ang pamumuno sa kosmos ay ipinagkakatiwala ng Diyos. Sa phalaśruti, inirerekomenda ang pagbigkas sa mga mapalad na ritwal (pista, kasal, pagtatalaga, pagpasok sa bahay, pagbibigay-awtoridad), na nangangakong magdudulot ng kabutihan—anak, yaman, pag-alis ng sakit at pagkagapos—at pagpapatahimik ng malas.
Verse 1
शिवशर्मोवाच । सत्यलोकेश्वर विधे सर्वेषां प्रपितामह । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि न भयाद्वक्तुमुत्सहे
Sinabi ni Śivaśarmā: O Vidhātṛ (Brahmā), Panginoon ng Satyaloka, dakilang ninuno ng lahat ng nilalang—may nais akong ipabatid; ngunit sa takot, hindi ako nangangahas magsalita.
Verse 2
ब्रह्मोवाच । यत्त्वं प्रष्टुमना विप्र ज्ञातं ते तन्मनोगतम् । पिपृच्छिषुस्त्वं निर्वाणं गणौ तत्कथयिष्यतः
Sinabi ni Brahmā: O brāhmaṇa, anumang nais mong itanong—batid ko na ang nasa iyong puso. Kaya magtanong ka tungkol sa nirvāṇa; ipaliliwanag ito sa iyo ng dalawang tagapaglingkod na ito.
Verse 3
नेतयोर्विष्णुगणयोरगोचरमिहास्ति हि । सर्वमेतौ विजानीतो यत्किंचिद्ब्रह्मगो लके
Tunay na sa daigdig na ito, walang bagay na di maaabot ng kaalaman ng dalawang tagapaglingkod ni Viṣṇu. Anumang umiiral sa loob ng saklaw ni Brahmā, batid nilang lahat.
Verse 4
इत्युक्त्वा सत्कृतास्ते वै ब्रह्मणा भगवद्गणाः । प्रणम्य लोककर्तारं तेऽपि हृष्टाः प्रतस्थिरे
Pagkasabi nito, ang mga banal na tagapaglingkod ay marapat na pinarangalan ni Brahmā. Yumukod sila sa Lumikha ng mga daigdig, at sila man, nagagalak, ay nagpatuloy sa paglalakbay.
Verse 5
पुनः स्वयानमारुह्य वैकुंठमभितो ययुः । गच्छतापि पुनस्तत्र द्विजेनापृच्छितौ गणौ
Muling sumakay sila sa kanilang makalangit na sasakyan at nagtungo sa Vaikuṇṭha. Habang sila’y naglalakbay, muling tinanong ng brāhmaṇa ang dalawang tagapaglingkod.
Verse 6
शिवशर्मोवाच । कियद्दूरे वयं प्राप्ता गंतव्यं च कियत्पुनः । पृच्छाम्यन्यच्च वां भद्रौ ब्रूतं प्रीत्या तदप्यहो
Sinabi ni Śivaśarman: Gaano na kalayo ang aming narating, at gaano pa ang dapat lakbayin? May iba pa akong itatanong, O mararangal—ipahayag din ninyo iyon nang may paglingap at pag-ibig.
Verse 7
कांच्यवंती द्वारवती काश्ययोध्या च पंचमी । मायापुरी च मथुरा पुर्यः सप्त विमुक्तिदाः
Ang Kāñcī, Dvāravatī, Kāśī, at Ayodhyā bilang ikalima; gayundin ang Māyāpurī (Haridvāra) at Mathurā—ito ang pitong lungsod na nagbibigay ng mokṣa, ang kalayaan.
Verse 8
विहाय षट्पुरीश्चान्याः काश्यामेवप्रतिष्ठिता । मुक्तिर्विश्वसृजा तत्किं मम मुक्तिर्न संप्रति
Isinantabi ang iba pang anim na lungsod, sa Kāśī lamang nakatatag ang kalayaan—gayong itinakda ng Lumikha ng sansinukob. Kung gayon, bakit hindi ko pa natatamo ang aking sariling mokṣa ngayon?
Verse 9
इति सर्वं मम पुरः प्रसादाद्वक्तुमर्हतम् । इति तद्वाक्यमाकर्ण्य गणावूचतुरादरात्
“Kaya, sa inyong habag, nararapat ninyong ipahayag ang lahat ng ito sa harap ko.” Nang marinig ang kanyang mga salita, ang dalawang tagapaglingkod ay sumagot nang may paggalang.
Verse 10
गणावूचतुः । यथार्थं कथयावस्ते यत्पृष्टं भवतानघ । विष्णुप्रसादाज्जानीवो भूतंभाविभवत्तथा
Wika ng dalawang tagapaglingkod: O walang kasalanan, sasabihin namin sa iyo ang katotohanan ng iyong itinanong. Sa biyaya ni Viṣṇu, nalalaman namin ang nagdaan, ang darating, at ang naririto ayon sa tunay na anyo nito.
Verse 11
विप्रावभासते यावत्किरणैः पुष्पवंतयोः । तावतीभूः समुद्दिष्टा ससमुद्राद्रि कानना
O brāhmaṇa, hanggang saan umaabot ang ningning ng mga sinag ng Araw sa namumulaklak na daigdig, hanggang doon din sinasabing lumalawak ang Daigdig—kasama ang mga karagatan, mga pulo, mga bundok, at mga gubat.
Verse 12
वियच्च तावदुपरि विस्तारपरिमंडलम् । योजनानां च नियुते भूमेर्भानुर्व्यवस्थितः
At sa ibabaw niyon ay naroon ang lawak ng kalangitan, malapad at bilugang balantok; at ang Araw (Bhānu) ay nakalagay sa layong sampung libong yojana mula sa Daigdig.
Verse 13
भानोः सकाशादुपरि लक्षे लक्ष्यः क्षपाकरः । नक्षत्रधं डलं सोमाल्लक्षयोजनमुच्छ्रितम्
Sa ibabaw ng Araw, sa layong isang lakh (100,000 yojana), nakikita ang Buwan—tagapaglikha ng gabi; at sa ibabaw ng Buwan, ang kalipunan ng mga bituin ay umaangat pa ng isang lakh yojana.
Verse 14
उडुमंडलतः सौम्य उपरिष्टाद्द्विलक्षतः । द्विलक्षे तु बुधाच्छुक्रः शुक्राद्भौमो द्विलक्षके
Sa ibabaw ng kalipunan ng mga bituin, O mabait na ginoo, sa dalawang lakh (200,000 yojana) ay si Mercury (Saumya). Sa isa pang dalawang lakh lampas kay Mercury ay si Venus; at sa dalawang lakh lampas kay Venus ay si Mars.
Verse 15
माहेयादुपरिष्टाच्च सुरेज्यो नियुतद्वये । द्विलक्षयोजनोत्सेधः सौरिर्देवपुरोहितात्
Sa ibabaw ng Maṅgala (Mars), sa layong dalawampung libong yojana, naroroon si Bṛhaspati (Surejya). At sa ibabaw ng pari ng mga deva, si Śani (Sauri) ay nakataas ng dalawang lakh na yojana.
Verse 16
दशायुतसमुच्छ्रायं सौरेः सप्तर्षिमंडलम् । सप्तर्षिभ्यः सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवस्थितः
Sa ibabaw ni Śani (Sauri), ang kalipunan ng Pitong Ṛṣi ay nakatindig sa taas na sampung libong yojana; at mula sa Pitong Ṛṣi, isang daang libong yojana pa sa itaas, naroon si Dhruva, nakapirmi sa kaniyang kinalalagyan.
Verse 17
पादगम्यं हि यत्किंचिद्वस्त्वस्ति धरणीतले । तद्भूर्लोक इति ख्यातः साब्धिद्वीपाद्रिकाननम्
Anumang bagay na nasa ibabaw ng Daigdig at naaabot ng paglakad—yaon ang tinatawag na Bhūrloka: ang daigdig na may mga karagatan, mga pulo, mga bundok, at mga gubat.
Verse 18
भूर्लोकाच्च भुवर्लोको ब्रध्नावधिरुदाहृतः । आदित्यादाध्रुवं विप्र स्वर्लोक इति गीयते
Sa ibabaw ng Bhūrloka, ang Bhuvarloka ay sinasabing umaabot hanggang sa rehiyon ni Bradhna. At, O brāhmaṇa, mula sa Araw hanggang kay Dhruva ay inaawit bilang Svargaloka (Svarloka).
Verse 19
महर्लोकः क्षितेरूर्ध्वमेककोटिप्रमाणतः । कोटिद्वये तु संख्यातो जनो भूर्लोकतो जनैः
Ang Maharloka ay nasa itaas ng Daigdig, na may sukat na isang koṭi. At ang Janaloka naman, ayon sa mga nakaaalam ng bilang, ay tinataya na dalawang koṭi sa ibabaw ng Bhūrloka.
Verse 20
चतुष्कोटिप्रमाणस्तु तपोलोकोऽस्ति भूतलात् । उपरिष्टात्क्षितेरष्टौ कोटयः सत्यमीरितम्
Ang Tapoloka ay nasa ibabaw ng daigdig, na may sukat na apat na koṭi. At higit pang mataas kaysa sa lupa ng walong koṭi ang Satyaloka—gaya ng ipinahayag.
Verse 21
सत्यादुपरि वैकुंठो योजनानां प्रमाणतः । भूर्लोकात्परिसंख्यातः कोटिषोडशसंमितः
Sa ibabaw ng Satyaloka ay naroon ang Vaikuṇṭha, na sinusukat sa mga yojana. Ang layo nito mula sa Bhūrloka ay binibilang na labing-anim na koṭi (ng yojana).
Verse 22
यत्रास्ते श्रीपतिः साक्षात्सर्वेषामभयप्रदः । ततस्तु षोडशगुणः कैलासोऽस्ति शिवालयः
Doon tunay na nananahan si Śrīpati (Viṣṇu) mismo, ang nagbibigay ng kawalang-takot sa lahat. At lampas pa roon, na labing-anim na ulit na mas mataas, naroon ang Kailāsa—ang tahanan ni Śiva.
Verse 23
पार्वत्या सहितः शंभुर्गजास्य स्कंद नंदिभिः । यत्र तिष्ठति विश्वेशः सकलः स परः स्मूतः
Doon si Śambhu ay nakatayo kasama si Pārvatī, kasama sina Gajāsya (Gaṇeśa), Skanda, at Nandin. Kung saan nananahan si Viśveśa sa ganap na kapuspusan, yaon ang ipinahahayag na Kataas-taasan.
Verse 24
तस्य देवस्य खेलोऽयं स्वलीला मूर्तिधारिणः । स विश्वेश इति ख्यात स्तस्याज्ञाकृदिदं जगत्
Ang sansinukob na ito ay pawang banal na paglalaro lamang ng Diyos na yaon, na sa sariling kalooban ay nag-aanyong may anyo. Siya’y tanyag bilang Viśveśa, at ang daigdig na ito’y kumikilos ayon sa Kanyang utos.
Verse 25
सर्वेषां शासकश्चासौ तस्य शास्ता न चापरः । स्वयं सृजति भूतानि स्वयं पाति तथात्ति च
Siya lamang ang naghahari sa lahat; wala nang ibang tagapamahalang nakahihigit sa Kanya. Siya mismo ang lumilikha ng mga nilalang, Siya ang nag-iingat sa kanila, at Siya rin ang muling naglalaho (lumalamon) sa kanila.
Verse 26
सर्वज्ञ एकः स प्रोक्तः स्वेच्छाधीन विचेष्टितः । तस्य प्रवतर्कः कोपि नहि नैव निवर्तकः
Siya ang iisang Panginoong lubos na nakaaalam ng lahat, at ang Kanyang pagkilos ay nakasalalay lamang sa Kanyang sariling kalooban. Walang makapagtatanong sa Kanya, at walang makapipigil o makapagpapabalik sa Kanya.
Verse 27
अमूर्तं यत्परं ब्रह्म समूर्तं श्रुतिचोदितम् । सर्वव्यापि सदा नित्यं सत्यं द्वैतविवर्जितम्
Ang walang anyong Kataas-taasang Brahman ay itinuturo rin ng mga Veda na nag-aanyong may anyo. Siya’y sumasaklaw sa lahat, laging naroroon at walang hanggan—tunay, at malaya sa pagkakadalawa.
Verse 28
सर्वेभ्यः कारणेभ्यश्च परात्परतरं परम् । आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुतयो यत्प्रचक्षते
Higit sa lahat ng mga sanhi, at higit pa maging sa tinatawag na ‘higit,’ naroon ang Kataas-taasan. Ipinahahayag ng mga Veda na ang kaligayahang ganap (ānanda) ang mismong likas na anyo ng Brahman.
Verse 29
संविदं तेन यं वेदा विष्णुर्वेद न वै विधिः । यतो वाचो निवर्तंते ह्यप्राप्य मनसा सह
Yaong kamalayang sa pamamagitan nito nakikilala ang mga Veda—nalalaman iyon ni Viṣṇu, ngunit hindi maging ni Vidhi (Brahmā). Mula roon, ang mga salita’y bumabalik, di maabot, kasama ng isipan.
Verse 30
स्वयंवेद्यः परं ज्योतिः सर्वस्य हृदि संस्थितः । योगिगम्यस्त्वनाख्येयो यः प्रमाणैकगोचरः
Sariling-nalalaman ang Kataas-taasang Liwanag, nananahan sa puso ng lahat. Naabot ng mga yogi, ngunit di-masambit—nakikilala lamang sa tuwirang wastong pagdama.
Verse 31
नानारूपोप्यरूपो यः सर्वगोपि न गोचरः । अनंतोप्यंतक वपुः सर्ववित्कर्मवर्जितः
Siya na, bagaman lumilitaw sa maraming anyo, sa katotohanan ay walang anyo; bagaman laganap sa lahat, di nasasaklaw ng pandama; bagaman walang hanggan, nag-aanyong Tagapagwakas; batid ang lahat, ngunit di nadadapuan ng gawa—ganyan ang Panginoon.
Verse 32
तस्येदमैश्वरं रूपं खंडचंद्रावतंसकम् । तमालश्यामलगलं स्फुरद्भालविलोचनम्
Ito ang Kanyang makaharing anyo: may palamuting gasuklay na kalahating buwan; may lalamunang maitim na gaya ng punong tamāla; at may nagniningning na mata sa noo na kumikislap.
Verse 33
लसद्वामार्धनारीकं कृतशेषशुभांगदम् । गंगातरंगसत्संग सदाधौतजटातटम्
Nagniningning ang kaliwang kalahati bilang ang Ginang (Ardhanārī); ang natitirang bahagi’y pinalamutian ng mga mapalad na hiyas; at ang pampang ng Kanyang buhol-buhol na buhok ay laging hinuhugasan ng banal na pakikisama ng mga alon ni Gaṅgā.
Verse 34
स्मरांगरजःपुंज पूजितावयवोज्ज्वलम् । विचित्रगात्रविधृतमहाव्यालविभूषणम्
Nagniningning ang Kanyang mga sangkap na wari’y sinamba ng bunton-bunton na abo mula sa katawan ni Smara; at ang Kanyang kamangha-manghang katawan ay may malalaking ahas na palamuti.
Verse 35
महोक्षस्यंदनगमं विरुताजगवायुधम् । गजाजिनोत्तरासंगं दशार्धवदनं शुभम्
Sumasakay Siya sa dakilang toro bilang Kanyang karwahe; tangan Niya ang makapangyarihang busog bilang sandata; nababalutan Siya ng pang-itaas na balat ng elepante; at ang Kanyang mapalad na mukha’y nagniningning sa labing-walo nitong anyo.
Verse 36
उत्त्रासित महामृत्यु महाबलगणावृतम् । शरणार्थिकृतत्राणं नत निर्वाणकारणम् । मनोरथपथातीतं वरदानपरायणम्
Pinangingilabot Niya maging ang Dakilang Kamatayan; napalilibutan Siya ng mga pangkat na may sukdulang lakas. Sa mga humihingi ng kanlungan, Siya ang tagapagtanggol; sa yumuyukod na deboto, Siya ang sanhi mismo ng nirvāṇa. Higit Siya sa mga landas ng makamundong pagnanasa, at lubos na nakatuon sa pagkakaloob ng mga biyaya.
Verse 37
तस्य तत्त्वस्वरूपस्य रूपातीतस्य भो द्विज । परावरे रुद्ररूपे सर्वेव्याप्यावतिष्ठत
O brāhmaṇa, Siya na ang likas na anyo ay ang Prinsipyo ng Katotohanan, na lampas sa lahat ng anyo—naninirahan bilang Rudra sa mataas at mababang daigdig, nilulukuban Niya ang lahat at nananatiling itinatag sa bawat dako.
Verse 38
निराकारोपि साकारः शिव एव हि कारणम । मुक्तये भुक्तये वापि न शिवान्मोक्षदो परः
Bagaman walang anyo, Siya rin ay may anyo—si Śiva lamang ang tunay na sanhi. Maging para sa kalayaan o para sa pagtamasa sa daigdig, walang higit kay Śiva bilang tagapagkaloob ng mokṣa.
Verse 39
यथा तेनाखिलं ह्येतत्पार्वतीपतिसात्कृतम । इदं चराचरं सर्वं दृश्यादृश्यमरूपिणा
Sa ganitong paraan, ang lahat ng ito—ang buong sansinukob—ay ginawang Kanya ng Panginoon ni Pārvatī: ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw, ang nakikita at di-nakikita, sa pamamagitan ng Walang-Anyo.
Verse 40
तथा मृडानीकांतेन विष्णुसादखिलंजगत । विधाय क्रीड्यते विप्र नित्यं स्वच्छंद लीलया
Gayundin, O brāhmaṇa, sa minamahal ni Mṛḍānī (Pārvatī), ang buong sansinukob ay inilalagay sa kapangyarihan ni Viṣṇu; matapos itong isaayos, Siya’y walang-hanggang naglalaro sa Kanyang malaya at kusang-līlā.
Verse 41
यथाशिवस्तथा विष्णुर्यथाविष्णुस्तथा शिवः । अंतरं शिवविष्ण्वोश्च मनागपि न विद्यते
Kung ano si Śiva, gayon si Viṣṇu; at kung ano si Viṣṇu, gayon si Śiva. Sa pagitan nina Śiva at Viṣṇu ay wala ni katiting na pagkakaiba.
Verse 42
आहूय पूर्वं ब्रह्मादीन्समस्तान्देवतागणान् । विद्याधरोरगादींश्च सिद्धगंधर्वचारणान्
Una, matapos tawagin si Brahmā at ang iba pa—ang lahat ng pangkat ng mga diyos—tinawag din niya ang mga Vidyādhara, Nāga, Siddha, Gandharva, at Cāraṇa.
Verse 43
निजसिंहासनसमं कृत्वा सिंहासनं शुभम् । उपवेश्य हरिं तत्र च्छत्रं कृत्वा मनोहरम्
Nang maihanda ang isang mapalad na trono na kapantay ng sarili niyang luklukan, pinaupo niya roon si Hari, at doon ay gumawa ng kaaya-ayang payong-seremonyal (maharlikang payong).
Verse 44
श्लक्ष्णं कोटिशलाकं च विश्वकर्मविनिर्मितम् । पांडुरं रत्नदंडं च स्थूलमुक्तावलंबितम्
Makinis, may di-mabilang na tadyang, at nilikha ni Viśvakarman; maputing kumikislap, may tungkod na hiyas, at may nakabiting malalaking perlas.
Verse 45
कलशेन विचित्रेण ह्युपरिष्टाद्विराजितम् । सहस्रयोजनायामं सर्वरत्नमयं शुभम्
Sa itaas ay nagningning sa itaas, pinalamutian ng kagila-gilalas na kalasa; mapalad at napakalawak, na wari’y may habang sanlibong yojana, at ganap na yari sa sari-saring hiyas.
Verse 46
पट्टसूत्रमयैरम्यैश्चामरैश्च परिष्कृतम् । राजाभिषेकयोग्यैश्च द्रव्यैः सर्वौषधादिभिः
Ito’y pinalamutian ng maririkit na chamara—mga pamaypay na buntot-yak na hinabi sa pinong sutlang sinulid—at nilagyan ng mga sangkap na karapat-dapat sa maharlikang abhiṣeka, kasama ang lahat ng uri ng halamang-gamot at iba pa.
Verse 47
प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुंभैर्मनोहरैः । सिद्धार्थाक्षतदूर्वाभिर्मंत्रैः स्वयमुपस्थितैः
May limang kaaya-ayang banga na puno ng tubig mula sa hayag na mga banal na tīrtha, at may mga butil ng mustasa, buo at di-nabasag na bigas (akṣata), at damong dūrvā—kasama ang mga mantra na wari’y kusang dumalo—(na siyang paghahanda ng ritwal).
Verse 48
देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनीय मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश
At nagdala rin ng mga dalagang mapalad—mula sa hanay ng mga deva, mga rishi, mga siddha, at maging ng mga panginoon ng ahas—tig-animnapu’t dalawa, labing-anim at labing-anim (na pangkat-pangkat).
Verse 49
वीणामृदंगाब्जभेरी मरु डिंडिमझर्झरैः । आनकैः कांस्यतालाद्यै र्वाद्यैर्ललितगायनैः
May mga vīṇā, mṛdaṅga, mga tambol na tila lotus, bherī, maru, ḍiṇḍima, at jharjhara; may ānaka, mga tansong tāla at iba pa—mga instrumentong tumutugtog kasabay ng marikit na pag-awit.
Verse 50
ब्रह्मघोषमहारावैरापूरितनभोंगणे । शुभे तिथौ शुभे लग्ने ताराचंद्रबलान्विते
Nang mapuno ang kalangitan ng dakilang ugong ng mga pagbubunyi ng Veda, ito’y isinagawa sa mapalad na tithi at sa mapalad na sandali, taglay ang lakas ng kanais-nais na mga tala at ng buwan.
Verse 51
आबद्धमुकुटं रम्यं कृतकौतुकमंगलम् । मृडानीकृतशृंगारं सुश्रिया सुश्रियायुतम्
Nagpakita siya na may magandang koronang mahigpit na nakapulupot, pinalamutian ng mapalad na mga sagisag ng pagdiriwang; si Mṛḍānī (Pārvatī) ang nag-ayos ng kanyang gayak, at siya’y nagningning na kaisa ng dakilang kapalaran at biyaya.
Verse 52
अभिषिच्य महेशेन स्वयं ब्रह्मांडमंडपे । दत्तं समस्तमैश्वर्यं यन्निजं नान्यगामि च
Sa paviliong pangkalawakan ng kapulungan, si Maheśa mismo ang nag-abhiṣeka sa kanya at ipinagkaloob ang kabuuan ng paghahari—ang sariling likas na pagka-Panginoon—na hindi na lilipat kaninuman.
Verse 53
ततस्तुष्टाव देवेशः प्रमथैः सह शार्ङ्गिणम् । ब्रह्माणं लोककर्तारमुवाच च वचस्त्विदम्
Pagkaraan, ang Panginoon ng mga diyos, kasama ang kanyang mga Pramatha, ay nagpuri kay Śārṅgiṇ (Viṣṇu); at sinabi niya ang mga salitang ito kay Brahmā, ang lumikha ng mga daigdig.
Verse 54
मम वंद्यस्त्वयं विष्णुः प्रणमत्वममुं हरिम् । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रो ननाम गरुडध्वजम्
“Kahit sa akin, ang Viṣṇu na ito ay karapat-dapat sambahin—yumukod ka sa Harī na iyon.” Pagkasabi nito, si Rudra mismo ay yumukod sa Panginoong may watawat na Garuḍa.
Verse 55
ततो गणेश्वरैः सर्वैंर्ब्रह्मणा च मरुद्गणैः । योगिभिः सनकाद्यैश्च सिद्धैर्देवर्षिभिस्तथा
Pagkatapos, kasama ang lahat ng mga panginoon ng mga gana ni Śiva, at si Brahmā at ang mga pangkat ng mga Marut, ang mga yogin, si Sanaka at iba pang mga muni, ang mga Siddha, at gayundin ang mga banal na ṛṣi—
Verse 56
विद्याधरैः सगंधर्वैर्यक्षरक्षोप्सरोगणैः । गुह्यकैश्चारणैर्भूतैः शेष वासुकि तक्षकैः
—ng mga Vidyādhara kasama ng mga Gandharva, ng mga pangkat ng Yakṣa, Rākṣasa, at Apsaras; ng mga Guhyaka, Cāraṇa, at Bhūta; at nina Śeṣa, Vāsuki, at Takṣaka—
Verse 57
पतत्रिभिः किंनरैश्च सर्वैः स्थावरजंगमैः । ततो जयजयेत्युक्त्वा नमोस्त्विति नमोस्त्विति
—ng mga ibon at mga Kiṃnara, at ng lahat ng nilalang—ang gumagalaw at ang di-gumagalaw. Pagkaraan, sumigaw sila ng “Tagumpay, tagumpay!”, at paulit-ulit na nagsabi, “Pagpupugay sa Iyo! Pagpupugay sa Iyo!”
Verse 58
ततोहरिर्महेशेन संसदि द्युसदां तदा । एतैर्महारवै रम्यैश्चानर्चि परमार्चिषा
Pagkatapos, sa kapulungan ng mga nananahan sa langit, si Hari ay sinamba ni Maheśa, sa mga kaaya-ayang sigaw na parang kulog, at sa sukdulang liwanag.
Verse 59
त्वं कर्ता सर्वभूतानां पाता हर्ता त्वमेव च । त्वमेव जगतां पूज्यस्त्वमेव जगदीश्वरः
Ikaw ang lumikha ng lahat ng nilalang; Ikaw lamang ang tagapangalaga at ang tagapagbalik sa pagkalusaw. Ikaw lamang ang karapat-dapat sambahin ng mga daigdig; Ikaw lamang ang Panginoon ng sansinukob.
Verse 60
दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम् । अजेयस्त्वं च संग्रामे ममापि हि भविष्यसि
Ikaw ang tagapagkaloob ng dharma, artha, at kāma; Ikaw ang tagapagtuwid sa mga gumagawa ng masamang asal. Di-matatalo sa digmaan, tunay na magiging ikaw rin ang aking tagapagtanggol at sandigan.
Verse 61
इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिस्तथोत्तमा । शक्तित्रयमिदं विष्णो गृहाण प्रापितं मया
Ang lakas ng kalooban, ang lakas ng pagkilos, at ang kataas-taasang lakas ng kaalaman—ang tatlong kapangyarihang ito, O Viṣṇu, tanggapin mo, sapagkat inihandog ko sa Iyo.
Verse 62
त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्
Ang mga napopoot sa Iyo, O Hari, ay tiyak kong parurusahan nang buong pagsisikap; ngunit sa Iyong mga deboto, O Viṣṇu, ipagkakaloob ko ang pinakamataas na paglaya (nirvāṇa).
Verse 63
मायां चापि गृहाणेमां दुष्प्रणोद्यां सुरासुरैः । यया संमोहितं विश्वमकिंचिज्ज्ञं भविष्यति
Tanggapin mo rin ang Māyā na ito—mahirap iwaksi kahit ng mga deva at asura—na sa pamamagitan nito ang buong daigdig, nalilinlang, ay nagiging tila walang nalalaman.
Verse 64
वामबाहुर्मदीयस्त्वं दक्षिणोसौ पितामहः । अस्यापि हि विधेः पाता जनितापि भविष्यसि
Ikaw ang aking kaliwang bisig; at yaong Pitāmaha (Brahmā) ang kanang bisig. Tunay, magiging ikaw rin ang tagapangalaga—at sa isang diwa, maging ang pinagmulan—ng Ordainer na ito (Brahmā).
Verse 65
वैकुंठैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरः स्वयम् । कैलासे प्रमथैः सार्धं स्वैरं क्रीडत्युमापतिः
Sa gayon, matapos makamtan ang maharlikang kaluwalhatian ng Vaikuṇṭha ni Hari, si Hara mismo—si Umāpati—ay malayang naglalaro sa Kailāsa kasama ng mga Pramatha.
Verse 66
तदा प्रभृति देवोसौ शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । त्रैलोक्यमखिलं शास्ति दानवांतकरो हरिः
Mula noon, ang Diyos na yaon—si Hari, may hawak ng busog na Śārṅga at ng pamalo—ay namamahala sa buong tatlong daigdig, ang tagapuksa ng mga Dānava.
Verse 67
इति ते कथिता विप्र लोकानां च परिस्थितिः । इदानीं कथयिष्यावस्तवनिर्वाण कारणम्
Kaya, O Brāhmaṇa, naipahayag ko na sa iyo ang kalagayan ng mga daigdig. Ngayon ay isasalaysay ko ang sanhi ng iyong paglaya.
Verse 68
इदं तु परमाख्यानं शृणुयाद्यः समाहितः । स्वर्लोकमभिगम्याथ काश्यां निर्वाणमाप्नुयात्
Ngunit sinumang, na may natipong isip, makinig sa kataas-taasang banal na salaysay na ito—pagkaraang marating ang Svarga, makakamtan niya ang nirvāṇa sa Kāśī.
Verse 69
यज्ञोत्सवे विवाहे च मंगलेष्वखिलेष्वपि । राज्याभिषेक समये देवस्थापनकर्मणि
Sa pagdiriwang ng yajña, sa kasalan, at sa lahat ng mapalad na pagkakataon; sa oras ng pagluklok ng hari, at sa ritwal ng pagtatatag ng diyos sa dambana…
Verse 70
सर्वाधिकारदानेषु नववेश्मप्रवेशने । पठितव्यं प्रयत्नेन तत्कार्य परिसिद्धये
Sa bawat pagbibigay ng kapangyarihan at sa pagpasok sa bagong tahanan, ito’y dapat bigkasin nang buong pagsisikap upang ganap na magtagumpay ang gawain.
Verse 71
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनवान्भवेत् । व्याधितो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बंधनात्
Ang walang anak ay magkakamit ng anak na lalaki; ang dukha ay magiging mayaman. Ang maysakit ay mapapalaya sa karamdaman, at ang nakagapos ay makakalaya sa gapos.
Verse 72
जप्यमेतत्प्रयत्नेन सततं मंगलार्थिना । अमंगलानां शमनं हरनारायणप्रियम
Ang naghahangad ng kabutihang-palad ay dapat laging mag-japa nito nang buong pagsisikap. Pinapawi nito ang mga kamalasan at minamahal nina Hara (Śiva) at Nārāyaṇa (Viṣṇu).