Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

वैकुंठैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरः स्वयम् । कैलासे प्रमथैः सार्धं स्वैरं क्रीडत्युमापतिः

Transliteration

vaikuṃṭhaiśvaryamāsādya hareritthaṃ haraḥ svayam | kailāse pramathaiḥ sārdhaṃ svairaṃ krīḍatyumāpatiḥ

Translation

Sa gayon, matapos makamtan ang maharlikang kaluwalhatian ng Vaikuṇṭha ni Hari, si Hara mismo—si Umāpati—ay malayang naglalaro sa Kailāsa kasama ng mga Pramatha.

Word by Word

• वैकुण्ठैश्वर्यम्: the sovereignty of Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठैश्वर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक) + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वैकुण्ठस्य ऐश्वर्यम्)

• आसाद्य: having attained
• आसाद्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + सद् (धातु) → आसाद्य (कृदन्त; ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाववत् कृदन्त (gerund/absolutive): having attained

• हरेः: of Hari
• हरेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (thus/in this manner)

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मार्थक/स्वतन्त्रार्थक (by himself)

• कैलासे: on Kailāsa
• कैलासे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• प्रमथैः: with the Pramathas (attendants)
• प्रमथैः: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: प्रमथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with/together)

• स्वैरम्: freely
• स्वैरम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative: freely/at will)

• क्रीडति: plays / sports
• क्रीडति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• उमापतिः: the Lord of Umā
• उमापतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उमायाः पतिः)

Speaker

Skanda (narrator) to Agastya (deduced from Kāśīkhaṇḍa convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other Ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Umāpati) on snow-bright Kailāsa, surrounded by pramathas/gaṇas in joyous attendance; a subtle Vaikuṇṭha radiance (golden-blue aura) overlays the scene, indicating the attained 'Vaikuṇṭha-aiśvarya'.

Characters & Entities

• Vaikuṇṭha
• Hari (Viṣṇu)
• Hara (Śiva)
• Kailāsa
• Pramathas
• Umā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine abodes symbolize fulfilled sovereignty and bliss; harmony between Hari and Hara is upheld in Purāṇic theology.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa and Vaikuṇṭha are mentioned as divine realms; the chapter remains situated within the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-centered teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is descriptive, portraying Śiva’s divine freedom and abode.