Adhyaya 20

Verse 1

गणावूचतुः । औत्तानपादिर्निर्गत्य ततः काननतो द्विज । रम्यं मधुवनं प्राप यमुनायास्तटे महत

Wika ng mga tagapaglingkod: “O brāhmaṇa, ang anak ni Uttānapāda (si Dhruva), pag-alis sa gubat na iyon, ay nakarating sa kaaya-ayang Madhuvana—dakila at tanyag—sa pampang ng Yamunā.”

Verse 2

आद्यं भगवतः स्थानं तत्पुण्यं हरिमेधसः । पापोपि जंतुस्तत्प्राप्य निष्पापो जायते ध्रुवम्

Yaon ang sinaunang tahanan ng Panginoon—banal at nagpapabanal—na nauukol sa rishi na si Harimedhas; kahit makasalanang nilalang, pagdating doon, tiyak na nagiging walang kasalanan.

Verse 3

जपन्स वासुदेवाख्यं परंब्रह्म निरामयम् । अपश्यत्तन्मयं विश्वं ध्यानस्तिमितलोचनः

Binibigkas niya ang pangalang Vāsudeva—ang Kataas-taasang Brahman, dalisay at walang karamdaman—at nakita niya ang buong sansinukob na puspos Niya, habang ang mga mata’y payapa sa pagninilay.

Verse 4

हरिर्हरित्सु सर्वासु हरिर्हरिमरीचिषु । शिवामृगमृगेंद्रादि रूपः काननगो हरिः

Si Hari ay nasa lahat ng luntiang punò; si Hari ay nasa mga sinag ng araw. Si Hari, na gumagala sa gubat, ay nagpakita sa anyo ng mapalad na usa at ng panginoon ng mga hayop, at iba pa.

Verse 5

जले शालूरकूर्मादि रूपेण भगवान्हरिः । हरिरश्वादिरूपेण मंदुरास्वपि भूभुजाम्

Sa mga tubig, naroon si Bhagavān Hari sa mga anyong gaya ng isda at pagong; at si Hari’y naroon din bilang kabayo at iba pang nilalang, maging sa mga kuwadra ng mga hari.

Verse 6

अनंतरूपः पाताले गगनेऽनंतसंज्ञकः । एकोप्यनंततां यातो रूपभेदैरनंतकैः

Sa mga ilalim na daigdig, Siya’y may walang-hanggang mga anyo; at sa kalangitan Siya’y tinatawag na “Ananta.” Bagaman Siya’y iisa, sa di-mabilang na pagkakaiba ng pagpapakita, Siya’y sinasambit na walang hanggan.

Verse 7

देवेषु यो वसेन्नित्यं देवानां वसतिर्हि यः । स वासुदेवः सर्वत्र दीव्येद्यद्वासनावशात्

Yaong laging nananahan sa mga diyos—at tunay na Siya ang tahanan ng mga diyos—Siya ang Vāsudeva. Sa lakas ng Kanyang panloob na pag-iral, Siya’y nagniningning at naglalaro sa lahat ng dako.

Verse 8

विष्लृव्याप्तावयंधातुर्यत्रसार्थकतां गतः । ते विष्णुनाम स्वरूपे हि सर्वव्यापनशीलिनि

Kung saan ang ugat na pandiwa (viṣlṛ) ay ganap na natutupad sa diwang ‘paglaganap sa lahat,’ doon itinatatag ang tunay na kalikasan ng pangalang “Viṣṇu”—Siya na likas na lumalaganap sa lahat.

Verse 9

सर्वेषां च हृषीकाणामीशनात्परमेश्वरः । हृषीकेश इति ख्यातो यः स सर्वत्रसंस्थितः

Sapagkat pinamumunuan ng Kataas-taasang Panginoon ang lahat ng pandama, Siya’y tanyag bilang Hṛṣīkeśa. Ang nagtataglay ng pangalang ito ay nananahan sa lahat ng dako.

Verse 10

न च्यवंतेपि यद्भक्ता महति प्रलये सति । अतोऽच्युतोऽखिले लोके स एकः सर्वगोऽव्ययः

Kahit dumating ang dakilang pagkalusaw, hindi nalalaglag ang Kanyang mga deboto. Kaya sa lahat ng daigdig Siya’y tinatawag na Acyuta—ang Nag-iisa, laganap sa lahat, at di-nasisira.

Verse 11

इदं चराचरं विश्वं यो बभार स्वलीलया । भृत्यास्वरूपसंपत्त्या सोऽत्र विश्वंभरोऽखिलम्

Siya na sa sariling līlā ay nagdadala sa sansinukob na gumagalaw at di-gumagalaw; sa ganap na pag-aarugang tila lingkod, Kanya itong pinananatili—kaya rito Siya’y pinupuri bilang Viśvambhara, Tagapagsuporta ng lahat.

Verse 12

तस्येक्षणे समीक्षेते नान्यद्विप्णुपदादृते । निरीक्ष्यः पुंडरीकाक्षो नान्यो नियमतो ह्यतः

Sa pagtanaw, wala nang ibang dapat hanapin kundi ang kalagayan ni Viṣṇu. Kaya ayon sa banal na tuntunin, si Puṇḍarīkākṣa—ang Panginoong may matang-lotus—lamang ang dapat pagnilayan, at wala nang iba.

Verse 13

नान्य शब्दग्रहौ तस्य जातौ शब्दग्रहावपि । विना मुकुंद गोविंद दामोदर चतुर्भुज

Walang ibang bigkas na dapat dakpin ng kanyang dila—ni anumang salita—maliban sa: Mukunda, Govinda, Dāmodara, at Caturbhuja.

Verse 14

गोविंदचरणार्थार्चां तत्प्रियंकर्मवै विना । शंखचक्रांकितौ तस्य नान्यकर्मकरौकरौ

Maliban sa pagsamba na iniaalay alang-alang sa mga paa ni Govinda, at maliban sa mga gawang kalugud-lugod sa Kanya, ang kanyang mga kamay—may tatak ng kabibe at disk—ay hindi gumagawa ng iba pang gawain.

Verse 15

निर्द्वंद्वचरणद्वंद्वं तन्मनो मनुते हरेः । हित्वान्यन्मननं सर्वं निश्चलत्वमवाप ह

Ang kanyang isip ay nagmumuni sa kambal na paa ni Hari, lampas sa lahat ng dalawahan; tinalikdan ang ibang gunita, nakamtan ang di-matitinag na kapanatagan.

Verse 16

चरणौ विष्णुशरणौ हित्वा नारायणांगणम् । तस्य नो चरतोन्यत्र चरतो विपुलं तपः

Tinalikdan ang mapagkalingang paa ni Viṣṇu at ang mismong looban ni Nārāyaṇa; hindi na lumihis ang kanyang mga paa sa iba—gayon kalawak at di-matinag ang kanyang tapasya.

Verse 17

वाणीप्रमाणी क्रियते गोविंदगुणवर्णने । जोषं समासता तेन महासारं तपस्यता

Ang kanyang pananalita ay nagkaroon lamang ng tunay na sukat sa pag-awit ng mga katangian ni Govinda; sa tahimik na pagkalubog na iyon, ang kanyang tapasya’y naging pinakadiwa at pinakamatibay.

Verse 18

नितांतकमलाकांत नामधेयसुधारसम् । रसयंती न रसना तस्यान्यरसस्पृहा

Ang kanyang dila, walang sukat na nilalasap ang nektar-diwas ng Pangalan ni Kamalākānta, ay hindi na naghangad ng alinmang ibang lasa.

Verse 19

श्रीमुकुंद पदद्वंद्व पद्मामोदप्रमोदितम् । गंधांतरं न तद्घ्राणं परिजिघ्रत्यशीघ्रगम्

Ang kanyang pang-amoy, nalulugod sa kagalakang samyo-ng-lotong mula sa kambal na paa ni Śrī Mukunda, ay hindi na humahabol sa alinmang ibang halimuyak.

Verse 20

त्वगिंद्रियं मधुरिपोः परिस्पृश्य पदद्वयम् । सर्वस्पर्शसुखं प्राप तस्य भूजानिजन्मनः

Sa paghipo sa dalawang paa ni Madhuripu, ang pandama ng paghipo ay nagkamit ng ligaya ng lahat ng haplos; sa anak ng lupa, natupad doon ang bawat tamis ng pagdama.

Verse 21

शब्दादिविषयाधारं सारं दामोदरं परम् । ध्रुवेंद्रियाणि संप्राप्य कृतार्थान्यभवंस्तदा

Nang marating niya ang kataas-taasang Dāmodara—ang ubod na Katotohanan at saligan ng tunog at iba pang bagay ng pandama—naging matatag ang kanyang mga pandama, at noon sila’y tunay na natupad.

Verse 22

लुप्तानि सर्वतेजांसि तत्तपस्तपनोदये । चंद्रसूर्यानलर्क्षाणां प्रदीपित जगत्त्रये

Sa pagsikat ng naglalagablab na araw ng kanyang tapas, napawi ang lahat ng ibang ningning; ang tatlong daigdig ay naliwanagan na wari’y sabay na sumiklab ang buwan, araw, apoy, at mga bituin.

Verse 23

इंद्र चंद्राग्नि वरुण समीरण धनाधिपाः । यम नैरृतमुख्याश्च जाताः स्वपदशंकिताः

Sina Indra, Candra, Agni, Varuṇa, Samīraṇa (Vāyu), Dhanādhipa (Kubera), Yama, at ang mga tagapagbantay na pinangungunahan ni Nairṛta ay nabalisa, nangangamba sa sarili nilang mga luklukan.

Verse 24

वैमानिकास्तथाऽन्येपि वसुमुख्या दिवौकसः । ततो धुवात्समुत्त्रेसुः स्वाधिकारैधिताधयः

Ang mga vimānika at iba pang naninirahan sa langit—kabilang ang mga Vasu at iba pa—ay tumindig at nagmadaling lumisan mula kay Dhruva, ang isip ay nag-aalab sa pag-aalala sa sarili nilang mga karapatan.

Verse 25

यत्र यत्र ध्रुवः पादं मिनोति पृथिवीतले । धरा तस्य भराक्रांता विनमेत्तत्र तत्र वै

Saan man ilapag ni Dhruva ang kaniyang paa sa balat ng lupa, doon ang lupa—dinadaganan ng bigat ng kapangyarihang isinilang sa tapas—ay tunay na yumuyuko.

Verse 26

अहो तदंगसंगीनि त्यक्त्वा जाड्यं जलान्यपि । रसवंति पदस्थानि स्फुरंत्यन्यत्र तद्भयात्

Ah! Maging ang mga tubig na nanlalata sa pagdikit sa kaniyang mga sangkap ay itinakwil ang kabigatan; ang mga pook na tinayuan ng kaniyang paa’y napuspos ng katas at sigla, at sa takot sa kaniyang kapangyarihang ascetiko, ang mga agos ay nanginig at lumihis sa iba.

Verse 27

यावंति विष्वक्तेजांसि सिद्धरूपगुणानि च । नेत्रातिथीनि तावंति तत्तपस्तेजसाऽभवन्

Gaya ng dami ng mga ningning na kaganapan at mga ganap na anyo, katangian at bisa sa lahat ng dako—gayundin karami ang naging “panauhin ng mga mata,” na nahayag sa liwanag ng gayong tapas.

Verse 28

अहो निजगुणस्पर्शः सततं मातरिश्वना । दूरदेशांतरस्थोपि तत्त्वचो विषयीकृतः

Ah! Sa palagiang paghipo ng sariling likas na bisa, maging ang Hangin (Mātariśvan), bagaman gumagala sa malalayong lupain, ay napasailalim—naging saklaw ng pagkamay-ari—ng yaong nakatatag sa katotohanan.

Verse 29

व्योम्नापि शब्दगुणिना ध्रुवाराधनबुद्धिना । शब्दजातस्त्वशेषोपि तत्कर्ण शरणीकृतः

Maging ang Kalangitan, na ang likas na katangian ay tunog, sa isip na nakatuon sa pagsamba kay Dhruva, ay pinasuko ang buong sangkawan ng mga tunog; lahat ng tinig ay nagkanlong sa kaniyang tainga at napahinuhod.

Verse 30

आराधितोऽनुदिवसं सभूतैरपि पंचभिः । तप एव परं मेने गोविंदार्पित मानसः

Sinasamba niya araw-araw—maging ng limang sangkap ng daigdig—ngunit ang isip ay inialay kay Govinda; ang tapasya lamang ang itinuring niyang pinakamataas na landas.

Verse 31

कौस्तुभोद्भासितहृदः पीतकौशेयवाससः । ध्यानात्तेजोमयं विश्वं तेनैक्षि नृपसूनुना

Nagniningning ang dibdib sa hiyas na Kaustubha, at nakasuot ng dilaw na sutlang kasuotan; sa pamamagitan ng pagninilay, nakita ng prinsipe ang buong sansinukob na dalisay na liwanag.

Verse 32

मरुत्वतातिमहती चिंताऽप्ता तत्तपोभयात् । मत्पदं चेदकांक्षिष्यदहरिष्यद्ध्रुवं धुवः

Ang dakilang pulutong ng mga Marut ay sinakmal ng pangamba dahil sa takot sa gayong tapasya: “Kung naisin ni Dhruva ang aking katayuan, tiyak na aagawin niya ito.”

Verse 33

समर्थस्त्वप्सरोवर्गो नियंतुं यमिनां यमान् । स तु यूनि प्रभवति नात्र बाले करोमि किम्

“Kayang pigilin ng pangkat ng mga Apsara ang mga pagpipigil ng mga yogi; ngunit sa kabataan lamang ito umuubra. Ano ang magagawa ko rito, kung ang bata’y di matinag?”

Verse 34

तपस्विनां तपो हंतुं द्वौ मत्साहाय्यकारिणौ । कामक्रौधौ न तावस्मिन्प्रभवेतां शिशौ ध्रुवे

“Upang wasakin ang tapasya ng mga asceta, dalawa ang aking kakampi—Pagnanasa at Galit. Ngunit sa batang si Dhruva, hindi mananaig ang dalawang iyon.”

Verse 35

एक एव किलोपायो बाले मे प्रभविष्यति । भूतालिं भीषणाकारां प्रहिणोमीह तद्भिये

“Iisa lamang ang mabisang paraan laban sa batang iyon: magpapadala ako rito ng isang pangkat ng nakapangingilabot na mga bhūta, upang siya’y takutin.”

Verse 36

बालत्वाद्भीषितो भूतैस्तपस्त्यक्ष्यत्यसौ ध्रुवम् । इति निश्चित्य भूतालिं प्रेषयामास वासवः

“Dahil siya’y bata pa, tiyak na—sa takot sa mga bhūta—tatalikuran niya ang kanyang mga pag-aayuno at tapas.” Sa gayong pasya, ipinadala ni Vāsava (Indra) ang isang hukbo ng mga bhūta laban sa kanya.

Verse 37

भल्लूकाकारसर्वांग उष्ट्रलंबशिरोधरः । कश्चिद्दुर्दर्शदशनस्त्वभ्यधावत्तमर्भकम्

May isang (bhūta) na ang buong katawan ay tila oso, at ang ulo’y mahaba at nakalaylay na gaya ng sa kamelyo; taglay ang mga pangil na nakapangingilabot at di matingnan, siya’y sumugod sa batang iyon.

Verse 38

तं व्याघ्रवदनः कश्चिद्व्यादाय विकटाननम् । द्विपोच्च देहसंस्थानो मुहुर्गर्जन्समभ्यगात्

May isa pa, tigre ang mukha, ibinuka ang kanyang napakalaking panga; ang katawan ay tila elepante, at paulit-ulit na umuungal habang lumalapit sa kanya.

Verse 39

रयात्तु मांसकं भुंजन्कश्चिद्विकटदंष्ट्रकः । रोषात्तमभिदुद्राव दृष्ट्वा संतर्जयन्निव

May isa pa, may katawa-tawang anyong mga pangil, nagmamadaling lumamon ng laman; saka, sa galit, nang siya’y makita, sumugod na wari’y nananakot at nagpapasuko.

Verse 40

अतितीक्ष्णैर्विषाणाग्रैस्तटानुच्चान्विदारयन् । खुराग्रैर्दलयन्भूमिं महोक्षोऽभिजगर्जतम्

Isang dakilang toro, nilalaslas ang matataas na pampang ng ilog sa talim ng kaniyang mga sungay at dinadagundong ang lupa sa mga kuko, ay umatungal nang malakas habang sumusugod.

Verse 41

कश्चिद्धि पन्नगी भूय फटाटोपभयानकः । अतिलोलद्विरसनः पुस्फूर्जनिकषाचितम्

Muli, may lumitaw na isang babaeng-ahas, kakilabot sa pagsitsit at pag-alsa ng kaniyang talukbong; taglay ang dalawang labis na balisang dila, siya’y pumilipit at nanginig sa pananakot.

Verse 42

कश्चिच्च महिषाकारः क्षिपञ्शृंगाग्रतो गिरोन् । लांगूलताडितधरः श्वसन्वेगात्तमाप्तवान्

Ang isa pa, anyong kalabaw, ay inihahagis ang mga bundok sa dulo ng kaniyang mga sungay; hinahampas ang lupa ng buntot at sumasalpok sa lakas ng singasing, siya’y nakaabot sa kaniya.

Verse 43

कश्चिद्दावानलालीढ खर्जूरद्रुमसन्निभम् । बिभ्रदूरुद्वयंभूतो व्यात्तास्यस्तमभीषयत्

Ang isa pa’y kahawig ng punong datiles na nilamon ng apoy sa gubat; naging isang bhūta na may dalawang dambuhalang hita at nakanganga, sinikap niyang takutin siya.

Verse 44

मौलिजैरभ्रसंघर्षं कुर्वन्दीर्घकृशोदरः । निमग्नपिंगनयनः कश्चिद्भीषयति स्म तम्

Ang isa pa—matangkad at may mahabang payat na tiyan—ay pinakikiskis ng kaniyang mga palamuting pang-ulo ang mga ulap; nakalubog ang mapulang-dilaw na mga mata, patuloy niyang tinatakot siya.

Verse 45

कृपाणपाणिर्भग्नास्यो वामहस्तकपालधृत् । प्रचंडं क्ष्वेडयन्कश्चिदभ्यधावत्तमर्भकम्

Ang isa pa, na may hawak na espada, na may sirang bibig, may hawak na bungo sa kanyang kaliwang kamay, ay nagpakawala ng mabangis na hiyaw at sumugod sa batang iyon.

Verse 46

विशाल सालमादाय कुर्वन्किल किलारवम् । कश्चित्तमभितो याति कालो दंडधरो यथा

Sa paghawak ng isang malaking puno ng śāla at pagtataas ng isang matigas at maingay na sigaw, may isang umaaligid sa kanya—tulad ng Oras (Kamatayan) mismo na may dalang tungkod.

Verse 47

तमः संकेतसदनं व्याघ्रं वै वदनं महत् । कृतांतकं दराकारं बिभ्रत्कश्चित्तमभ्यगात्

Ang isa pa ay lumapit sa kanya, na may dalang nakakatakot na anyo: kadiliman bilang kanyang tahanan, isang malaking mukha ng tigre, at isang anyo na tulad ni Kṛtānta (ang Panginoon ng Kamatayan).

Verse 48

उलूकाकारतां धृत्वा फूत्कारैरतिदारुणैः । हृदयाकंपनैः कश्चिद्भीषयामास तं ध्रुवम्

Sa pag-aanyo ng isang kuwago, at sa pamamagitan ng labis na nakakatakot na pagsitsit na nagpanginig sa puso, may isang sumubok na takutin siya nang paulit-ulit.

Verse 49

यक्षिणी काचिदानीय रुदंतं कस्यचिच्छिशुम् । अपिबद्रुधिरं कोष्ठाच्चखादास्थि मृणालवत्

Isang yakṣiṇī ang nagdala ng isang umiiyak na sanggol na pag-aari ng kung sino; ininom niya ang dugo nito mula sa tiyan at nginatngat ang mga buto nito na parang mga tangkay ng lotus.

Verse 50

पिपासिताद्य रुधिरं तेपि पास्याम्यहं धुव । यथास्य बालस्य तथा चर्वित्वास्थीनि वादिनी

Ako ay uhaw ngayon; tiyak na iinumin ko rin ang iyong dugo. Tulad ng sa batang ito, ngunguyain ko rin ang iyong mga buto! — ganito ang kanyang sinabi.

Verse 51

अनीय तृणदारूणि परिस्तीर्य समंततः । दावाग्निं ज्वालयामास काचिद्वात्याविवर्धितम्

Nagdala ng mga damo at piraso ng kahoy at ikinalat ang mga ito sa paligid, ang isa pa ay nagsindi ng apoy sa kagubatan, na pinalakas ng umiikot na hangin.

Verse 52

वेताली रूपमास्थाय भंक्त्वा काचित्तरून्गिरीन् । रुरोध गगनाध्वानं कंपयंती च तं भृशम्

Sa anyo ng isang Vetālī, winasak ng isa pa ang mga puno at maging ang mga burol; hinarangan niya ang daan sa himpapawid at pinayanig ito nang matindi.

Verse 53

अन्या सुनीतिरूपेण तमभिप्रेक्ष्य दूरतः । रुरोदातीवदुःखार्ता वक्षोघातं मुहुर्मुहुः

Ang isa pa, na nag-anyo bilang si Sunīti, ay tumingin sa kanya mula sa malayo at umiyak na parang dinurog ng pighati, habang paulit-ulit na hinahampas ang kanyang dibdib.

Verse 54

उवाच च वचश्चाटु बहुमाया विनिर्मितम् । कारुण्यपूर्ण वात्सल्यमतीवातन्वती सती

At siya ay nagsalita ng matatamis at mapang-akit na mga salita—na nilikha ng maraming ilusyon—na nagpapalaganap ng labis na pagkahabag at malambing na pagmamahal.

Verse 55

त्वदेकशरणां वत्स बत मृत्युर्जिघांसति । रक्षरक्ष गतासुं मां शरणागतवत्सल

Anak, ikaw lamang ang aking kanlungan—aba, si Kamatayan ay naghahangad pumatay sa akin! Iligtas mo ako, iligtas; wari’y wala na akong buhay. O mahabagin sa mga sumasamo ng kanlungan!

Verse 56

प्रतिग्रामं प्रतिपुरं प्रत्यध्वं प्रतिकाननम् । प्रत्याश्रमं प्रतिगिरिं श्रांता त्वद्वीक्षणातुरा

Bayan sa bayan, lungsod sa lungsod—sa bawat daan at sa bawat gubat; ashram sa ashram, bundok sa bundok—ako’y naglakbay, pagod na pagod, tanging pananabik na makita ka ang umuukit sa aking dibdib.

Verse 57

यदा प्रभृति रे बाल निरगात्तपसे भवान् । तदेव दिनमारभ्य निर्गताऽहं त्वदीक्षणे

O anak, mula sa araw na ikaw ay lumisan upang magsagawa ng mga tapasya, mula rin sa araw na iyon ako’y lumabas at naglakbay—tanging upang masilayan ka.

Verse 58

तैस्तैः सपत्नीदुर्वाक्यैर्दुनोपि त्वं यथार्भक । तथाऽहमपि दूनास्मि नितरां तद्वचोऽग्निना

Kung paanong ikaw, na parang musmos pa, ay nasaktan sa mababangis na salita ng mga karibal na asawa, gayon din ako’y higit na napapaso—sinusunog ng apoy ng kanilang pananalita.

Verse 59

न निद्रामि न जागर्मि नाश्नामि न पिबाम्यहम् । ध्यायामि केवलं त्वाऽहं योगिनीव वियोगिनी

Hindi ako nakakatulog ni ganap na nagigising; hindi ako kumakain ni umiinom. Ikaw lamang ang aking pinagninilayan—parang isang yoginī, ngunit pinahihirapan ng pagkawalay.

Verse 60

निद्रादरिद्रनयना स्वप्नेपि न तवाननम् । आनंदि सर्वथा यन्मे मंदभाग्या विलोकये

Ang aking mga mata’y salat sa antok; kahit sa panaginip, di ko makita ang iyong mukha. Ngunit tuwing masilayan ko ito—sa anumang paraan—napupuno ako ng ligaya, bagaman kapos ang aking palad.

Verse 61

त्वदाननप्रतिनिधिर्विधुर्विधुरया मया । उदित्वरोपिनालोकि तापं वै त्यक्तुकामया

Ako, naulila at walang kasama, ay tumitig sa buwan—na wari’y kapalit ng iyong mukha—habang ito’y sumisikat, na nagnanais talagang iwaksi ang naglalagablab kong dalamhati.

Verse 62

त्वदालापसमालापं कलयन्किलकाकलीम् । कोकिलोपि मयाकर्णि नालकाकीर्णकर्णया

Kahit ang matamis na huni ng kokila, na wari’y sumasabay sa iyong pananalita, ay di ko tunay na napakinggan; sapagkat ang aking mga tainga’y napuno lamang ng panaghoy.

Verse 63

त्वदंगसंगमधुरो ध्रुवधूपितयामया । नानिलोपि मयालिंगि क्वचिद्विश्रांतया भृशम्

Kahit ang hangin—na matamis na parang pagdampi ng pakikipag-isa sa iyong mga sangkap—ay hindi man lamang ako niyakap, kahit ako’y napahiga upang magpahinga sa kung saan, lubhang hapo.

Verse 64

के देशाः काश्च सरितः के शैलास्त्वत्कृते ध्रुव । मया चरणचारिण्या राजपत्न्या न लंघिताः

Aling mga lupain, aling mga ilog, aling mga bundok ang hindi ko natawid dahil sa iyo, O Dhruva? Bagaman ako’y reyna, naglakad ako nang paa ang gamit.

Verse 65

अध्रुवं सर्वमेवैतत्पश्यंत्यंधीकृतास्म्यहम् । धात्रीं त्रायस्व मां पुत्र प्राप्य त्वंमेंऽधयष्टिताम्

Nakikita kong ang lahat ng ito’y di-tiyak at di-matatag; tila nabulag ako. O anak, iligtas at ingatan mo ako—ang iyong ina—ngayong natagpuan mo akong lugmok at walang magawa.

Verse 66

मृदुलानि तवांगानि क्वेमानि क्व तपस्त्विदम् । परुषं पुरुषैः साध्यं परुषांगैर्नरर्षभ

Marurupok ang iyong mga sangkap—ano ang kaugnayan ng mga ito sa ganitong mabigat na tapas? Ang mahigpit na pag-aayuno at pagninilay ay natatamo ng matatapang na lalaki, na may katawan ding matitibay, O toro sa mga tao.

Verse 67

अनेन तपसा वत्स त्वयाऽप्यं किमनेनसा । धराधीशतनूजत्वादधिकं तद्वदाधुना

Sa ganitong tapas, anak kong mahal, ano nga ba ang iyong makakamtan? Yamang ikaw ay anak ng panginoon ng lupa, sabihin mo ngayon: ano pa ang hinahanap mo na higit sa kayamanang panghari?

Verse 68

अनेन वयसा बाल खेलनीयं त्वयाऽनिशम् । बालक्रीडनकैरन्यैः सवयः शिशुभिः समम्

Sa ganitong gulang, anak, nararapat na ikaw ay laging naglalaro—nakikipaglaro sa ibang mga bata, sa mga laro at laruan, kasama ang mga kasing-edad mong musmos.

Verse 69

ततः कौमारमासाद्य वयोऽभिध्यानशीलिना । भवता सर्वविद्यानां भाव्यं वै पारदृश्वना

Pagdating mo sa kabataan, dapat kang maging masigasig sa pag-aaral at pagninilay; tunay, ikaw ay magiging nakaaalam ng lahat ng sangay ng karunungan, O malayong tumatanaw.

Verse 70

वयोथ चतुरं प्राप्य योषास्रक्चंदनादिकान् । निर्वेक्ष्यसि बहून्भोगानिंद्रियार्थान्कृतार्थयन्

At pagdating mo sa kasibulan ng edad, tatamasahin mo ang maraming ligaya—mga babae, mga kuwintas ng bulaklak, sandal at iba pa—na tumutupad sa mga hangarin ng mga pandama.

Verse 71

उत्पाद्याथ बहून्पुत्रान्गुणिनो धर्मवत्सलान् । परिसंक्रामितश्रीकस्तेष्वथो त्वं तपश्चर

Pagkaraan, sa pagluwal mo ng maraming anak na lalaki—may kabutihang-asal at mapagmahal sa dharma—at matapos mong ipamana sa kanila ang iyong kasaganaan, saka ka magsagawa ng mahigpit na tapasya.

Verse 72

इदानीमेव तपसि बाल्ये वयसि कः श्रमः । पादांगुष्ठकरीषाग्निः कदा मौलिमवाप्स्यति

Kung ngayon pa lamang, sa pagkabata, magsasagawa ka ng tapasya, anong hirap ang naroon? Kailan aabot sa tuktok ng ulo ang ‘apoy ng tuyong dumi ng baka sa hinlalaki ng paa’ kailanman?

Verse 73

विपक्षपरिभूतेन हृतमानेन केनचित् । परिभ्रष्टश्रिया वापि तप्तव्यं तेषु को भवान्

Kung ang tao’y nilalait ng mga kaaway, o may kumuha ng kanyang dangal, o nalaglag man sa kasaganaan—doon nararapat ang tapasya. Ngunit sino ka ba upang mapasama sa gayong mga tao?

Verse 74

हृतमानेन तप्तव्यं निशम्येति वचो ध्रुवः । दीर्घमुष्णं हि निःश्वस्य पुनर्दध्यौ हरिं हृदि

Nang marinig ni Dhruva ang mga salitang, “Kapag naagaw ang dangal, dapat magsagawa ng tapasya,” siya’y huminga nang malalim at mainit; at muling nagmuni-muni kay Hari sa loob ng kanyang puso.

Verse 75

जनयित्रीमनाभाष्य भूतभीतिं विहाय च । ध्रुवोऽच्युतध्यानपरः पुनरेव बभूव ह

Nang hindi kinakausap ang kanyang ina, at itinatakwil ang takot sa mga nilalang, si Dhruva ay muling naging ganap na nakatuon sa pagninilay kay Acyuta, ang Di-nagmamaliw.

Verse 76

सापि भूतावली भीतिंबहुभीषणभूषणा । दर्शयंती तमभितोऽद्राक्षीच्चक्रं सुदर्शनम्

Yaong pangkat ng mga espiritu—nakabihis ng maraming nakapanghihilakbot na palamuti—habang ibig maghasik ng sindak sa paligid niya, ay nakita ang Sudarśana na diskong pumapalibot sa kanya.

Verse 77

परितः परिवेषाभं सूर्यस्योच्चैः स्फुरत्प्रभम् । रक्षणाय च रक्षोभ्यस्तस्याधोक्षज निर्मितम्

Sa lahat ng panig, ito’y kumislap na wari’y maningning na halo ng araw, naglalagablab sa mataas na liwanag—nilalang mismo ni Adhokṣaja upang ipagsanggalang siya laban sa mga rākṣasa.

Verse 78

भूतावली तमालोक्य स्फुरच्चक्रसुदर्शनम् । ज्वालामालाकुलं तीव्रं रक्षंतं परितो ध्रुवम्

Nang makita ng pangkat ng mga espiritu ang kumikislap na Sudarśana—mabangis, nababalutan ng mga kuwintas ng apoy—na nagbabantay kay Dhruva sa bawat panig, sila’y tinamaan ng matinding pangamba.

Verse 79

अतीव निष्कंपहृदं गोविदार्पितचेतसम् । तपोंकुरमिवोद्भिद्य मेदिनीं समुदित्वरम्

Taglay ang pusong di matinag at isip na inialay kay Govinda, siya’y tumindig na wari’y binibiyak ang lupa—gaya ng usbong ng tapasya na sumisibol mula sa daigdig.

Verse 80

सापि प्रत्युतभीतातं ध्रुवं ध्रुवविनिश्चयम् । नमस्कृत्य यथायातं याताव्यर्थमनोरथा

Siya man ay napuno ng takot; yumukod siya kay Dhruva, na ang pasiya’y tunay na matatag, at umalis sa dinaanang landas, bigo ang kanyang mga pag-asa.

Verse 81

गर्जत्कादंबिनीजालं व्योम्नि वै व्याकुलं यथा । वृथा भवति संप्राप्य मनागनिललोलताम्

Gaya ng umuugong na kumpol ng bagyong-ulap sa langit na nagkakawatak-watak at nauuwi sa wala kapag sinalubong ng bahagyang pag-ugoy ng hangin, gayon din ang kanilang pagkabalisa—naging walang saysay.

Verse 82

अथ जंभारिणा सार्धं भीताः सर्वे दिवौकसः । संमंत्र्य त्वरिता जग्मुर्ब्रह्माणं शरणं द्विज

Pagkaraan, kasama si Jambhāri (Indra), ang lahat ng mga diyos—pawang natatakot—ay nagsanggunian at nagmadaling tumungo kay Brahmā bilang kanlungan, O dalawang-ulit na isinilang.

Verse 83

नत्वा विज्ञापयामासुः परिष्टुत्या पितामहम् । वच्रोऽवसरमालोक्य पृष्टागमनकारणाः

Pagyukod, ipinaabot nila kay Pitāmaha Brahmā ang kanilang pakiusap sa pamamagitan ng mga himno ng papuri; at nang magmasid sila sa tamang sandali upang magsalita, tinanong sila sa dahilan ng kanilang pagdating.

Verse 84

देवा ऊचुः । धातरुत्तानपादस्य तनयेन सुवर्चसा । तपता तापिताः सर्वे त्रिलोकी तलवासिनः

Sinabi ng mga diyos: “O Dhātṛ, dahil sa naglalagablab na pag-aayuno at pagsasakripisyo ng maningning na anak ni Uttānapāda, kaming lahat—maging ang mga nananahan sa mga antas ng tatlong daigdig—ay tila sinusunog.”

Verse 85

सम्यक्संविद्महे तात धुवस्य न मनीषितम् । पदं परिजिहीर्षुः स कस्यास्मासु महातपाः

“Hindi namin ganap na nauunawaan, mahal na ginoo, ang nasa loob ni Dhruva. Ang dakilang mapagtapâ ay waring naglalayong agawin ang isang ‘pada’ o katayuan; kanino sa amin niya ibig itong kunin?”

Verse 86

इति विज्ञापितो देवैर्विहस्य चतुराननः । प्रत्युवाचाथ तान्सर्वान्ध्रुवतो भीतमानसान्

Sa gayong pagsusumamo ng mga diyos, ang Apat-na-Mukhang Brahmā ay ngumiti; saka niya sinagot silang lahat, na ang mga puso’y nanginginig sa takot dahil kay Dhruva.

Verse 87

ब्रह्मोवाच । न भेतव्यं सुरास्तस्माद्ध्रुवाद्ध्रुवपदैषिणः । व्रजंतु विज्वराः सर्वे न स वः पदमिच्छति

Sinabi ni Brahmā: “Huwag kayong matakot, O mga deva, sa Dhruva na naghahangad ng Dhruva-pada. Humayo kayong lahat na walang pangamba; hindi niya ninanais ang inyong mga katayuan.”

Verse 88

न तस्माद्भगवद्भक्ताद्भेतव्यं केनचित्क्वचित् । निश्चितं विष्णुभक्ता ये न ते स्युः परतापिनः

Huwag kailanman katakutan ang isang bhakta ng Panginoon—kanino man at saan man. Tiyak ito: ang mga deboto ni Viṣṇu ay hindi nananakit o nang-aapi sa iba.

Verse 89

आराध्य विष्णुं देवेशं लब्ध्वा तस्मात्स्वकांक्षितम् । भवतामपि सर्वेषां पदानि स्थिरयिष्यति

Sinasamba niya si Viṣṇu, ang Panginoon ng mga deva, at natamo mula sa Kanya ang minimithi niya; at gayon din, patatatagin niya ang mga katayuan ng inyong lahat.

Verse 90

निशम्येति च गीर्वाणाः प्रणीतं ब्रह्मणो वचः । प्रणिपत्य स्वधिष्ण्यानि प्रहृष्टाः परिवव्रजुः

Nang marinig ng mga diyos ang mahusay na winikang salita ni Brahmā, sila’y nagpatirapa; at sa galak, nagsiuwi sa kani-kanilang banal na tahanan.

Verse 91

अथ नारायणो देवस्तं दृष्ट्वा दृढमानसम् । अनन्यशरणं बालं गत्वा तार्क्ष्यरथोऽब्रवीत्

Pagkaraan, si Nārāyaṇa, ang Panginoong Diyos, nang makita ang batang matatag ang loob at sa Kanya lamang sumisilong, ay lumapit—nakasakay sa Garuḍa—at nagsalita.

Verse 92

श्रीविष्णुरुवाच । प्रसन्नोस्मि महाभाग वरं वरय सुव्रत । तपसोऽस्मान्निवर्तस्व चिरं खिन्नोसि बालक

Sinabi ni Śrī Viṣṇu: “Ako’y lubos na nalulugod, O mapalad. Pumili ka ng biyaya, O tapat sa panata. Itigil mo na ang pag-aayuno at pagtitika—matagal ka nang napapagod, mahal kong bata.”

Verse 93

वचोऽमृतं समाकर्ण्य पर्युन्मील्य विलोचने । इंद्रनीलमणिज्योतिः पटलीं पर्यलोकयत्

Nang marinig niya ang mga salitang tila amṛta, dahan-dahan niyang idinilat ang mga mata at nasilayan ang isang maningning na lawak, kumikislap na parang liwanag ng indranīla, ang bughaw na batong-hiyas.

Verse 94

प्रत्यग्रविकसन्नीलोत्पलानां निकुरंबकैः । प्रोत्फुल्लितां समंताच्च रोदसी सरसीमिव

Warì’y ang langit at lupa ay naging isang lawa, na sa lahat ng dako’y namumukadkad sa mga kumpol ng bagong sibol na bughaw na lotus.

Verse 95

लक्ष्मीदेवीकटाक्षोघैः कटाक्षितमिवाखिलम् । धुवस्तदानिरैक्षिष्ट द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

Namasdan ni Dhruva ang lahat ng nasa pagitan ng langit at lupa, na wari’y lubusang nahaplos ng rumaragasa at mapagpalang sulyap ng Diyosa Lakṣmī.

Verse 96

प्रोद्यत्कादंबिनीमध्य विद्युद्दामसमानरुक् । पुरः पीतांबरः कृष्णस्तेन नेत्रातिथीकृतः

At sa harap niya’y nagpakita si Kṛṣṇa, nakasuot ng dilaw na kasuotan, nagniningning na tila kidlat sa gitna ng sumisibol na kumpol ng ulap-ulan—isang mapalad na panauhin sa mga mata ni Dhruva.

Verse 97

नभो निकष पाषाणो मेरुकांचन रेखितः । यथातथा ध्रुवेणैक्षि तदा गरुडवाहनः

Gaya ng mismong kalangitan—gaya ng batong pangsubok na may ginintuang guhit ng Meru—gayon nakita ni Dhruva noon ang Panginoong nakasakay kay Garuḍa.

Verse 98

सुनीलगगनं यद्वद्भूषितं तु कलावता । पीतेन वाससा युक्तं स ददर्श हरिं तदा

Kung paanong ang malalim na bughaw na langit ay pinalalamutian ng buwan, gayon din noon nakita niya si Hari—nakadamit ng dilaw—nagniningning at pinapaganda ang daigdig sa Kanyang pagdalo.

Verse 99

दंडवत्प्रणिपत्याथ परितः परिलुठ्य च । रुरोद दृष्ट्वेव चिरं पितरं दुःखितः शिशुः

Nagpatirapa siya nang buong katawan, gumulong sa magkabilang panig, at umiyak—gaya ng batang nagdadalamhati na matapos ang mahabang panahon ay biglang nakita ang kanyang ama.

Verse 100

नारदेन सनंदेन सनकेन सुसंस्तुतः । अन्यैः सनत्कुमाराद्यैर्योगिभिर्योगिनां वरः

Ang pinakadakila sa mga yogin ay lubhang pinuri nina Nārada, Sanandana, Sanaka, at ng iba pang mga pantas gaya ni Sanatkumāra at ng mga dakilang yogin.

Verse 103

स्पर्शनाद्देवदेवस्य सुसंस्कृतमयी शुभा । वाणी प्रवृत्ता तस्यास्यात्तुष्टावाथ ध्रुवो हरिम्

Sa paghipo ng Diyos ng mga diyos, isang mapalad at ganap na dalisay na pananalita ang sumibol sa kanyang bibig; saka sinimulan ni Dhruva na umawit ng papuri kay Hari.