Adhyaya 19

Verse 1

शिवशर्मोवाच । तिष्ठन्नेकेन पादेन कोयं भ्रमति सत्तमौ । अनेकरशनाव्यग्र हस्ताग्रो व्यग्रलोचनः

Sinabi ni Śivaśarman: “O pinakamainam sa mga banal, sino itong—nakatindig sa iisang paa—na gumagala, maraming tali ang nagkakagulo, nakaunat ang mga kamay, at balisa ang mga mata?”

Verse 2

त्रिलोकीमंडपस्तंभ सन्निभोभाभिरावृतः । अतुलं ज्योतिषां राशिं तुलया तुलयन्निव

Warì’y tila haliging sumusuporta sa mandapa ng tatlong daigdig, nababalot ng liwanag; na para bang tinatantiya sa timbangan ang di-masukat na bunton ng mga ningning sa langit.

Verse 3

सूत्रधार इव व्योम व्यायामपरिमापकः । त्रैविक्रमोंघ्रिदंडो वा प्रोद्दंडो गगनांगणे

Gaya ng isang tagapamahala ng tanghalan na sumusukat sa lawak ng kalangitan, siya’y nakatindig sa looban ng langit—na wari’y ang nakataas na tungkod ng paa ni Trivikrama.

Verse 4

अथवांबरकासारसारयूपस्वरूपधृक् । कोयं कथय तं देवौ कृपया परया मम

O kaya nama’y taglay niya ang anyo ng matayog na haliging pangyajña, ang pinakadiwa ng ningning ng langit. Ipagpaumanhin ninyo, O mga banal na diyos—sa dakilang habag—sabihin ninyo sa akin kung sino siya.

Verse 5

निशम्येति वचस्तस्य वयस्यस्य विमानगौ । प्रणयादाहतुस्तस्मै ध्रुवां ध्रुवकथां गणौ

Nang marinig ang mga salita ng kanilang kasamahan, ang dalawang tagapaglingkod—na naglalakbay sa kanilang sasakyang panglangit—ay buong pagsinta niyang isinalaysay sa kanya ang matatag na kasaysayan ni Dhruva.

Verse 6

गणावूचतुः । मनोः स्वायंभुवस्यासीदुत्तानचरणः सुतः । तस्य क्षितिपतेर्विप्र द्वौ सुतौ संबभूवतुः

Sinabi ng dalawang tagapaglingkod: “Mula kay Svāyambhuva Manu ay isinilang ang anak na si Uttānapāda. O brāhmaṇa, sa haring iyon na tagapamahala ng lupa, dalawang anak ang ipinanganak.”

Verse 7

सुरुच्यामुत्तमो ज्येष्ठः सुनीत्यां तु ध्रुवो परः । मध्ये सभं नरपतेरुपविष्टस्य चैकदा

Kay Suruci isinilang ang panganay na si Uttama; kay Sunīti naman ang isa pa, si Dhruva. At minsan, nang ang hari ay nakaupo sa gitna ng kapulungan...

Verse 8

सुनीत्या राजसेवायै नियुक्तोऽलंकृतोर्भकः । ध्रुवो धात्रेयिकापुत्रैः समं विनयतत्परः

Itinalaga ni Sunīti sa paglilingkod sa sambahayan ng hari, ang pinalamutian pang musmos na si Dhruva—masigasig sa mabuting asal—ay naglingkod kasama ng mga anak ni Dhātreyikā.

Verse 9

स गत्वोत्तानचरणं क्षोणीशं प्रणनाम ह । दृष्ट्वोत्तमं तदुत्संगे निविष्टं जनकस्य वै

Lumapit siya sa panginoon ng lupa, si Haring Uttānapāda, at nagpatirapa. Nang makita ang marangal na batang si Uttama na nakaupo sa kandungan ng ama, naunawaan niya ang ipinagkaloob na pabor.

Verse 10

प्रोच्चसिंहासनस्थस्य नृपतेर्बाल्यचापलात् । आरोढुकामस्त्वभवत्सौनीतेयस्तदा ध्रुवः

Dahil sa kapusukan ng pagkabata, si Dhruva—anak ni Sunīti—ay nagnasang umakyat sa mataas na trono ng hari.

Verse 11

आरुरुक्षुमवेक्ष्यामुं सुरुचिर्धुवमब्रवीत् । दौर्भगेय किमारोढुमिच्छेरंकं महीपतेः

Nang makita siyang aakyat, sinabi ni Suruci kay Dhruva: “Kaawa-awa, bakit mo ninanais umakyat sa kandungan ng hari?”

Verse 12

बालबालिशबुद्धित्वादभाग्या जठरोद्भव । अस्मिन्सिंहासने स्थातुं न त्वया सुकृतं कृतम्

“Sa kamusmusan ng bata, O walang-palad na isinilang sa sinapupunan, wala kang nagawang kabutihang-dapat upang tumindig sa trono na ito.”

Verse 13

यदि स्यात्सुकृतं तत्किं दुर्भगोदरगोऽभवः । अनेनैवानुमानेन बुध्यस्व स्वाल्पपुण्यताम्

“Kung tunay kang may kabutihang-gawa, bakit ka isinilang sa ‘kapus-palad na sinapupunan’? Sa ganitong hinuha, unawain mo ang kaliitan ng iyong puṇya.”

Verse 14

भूत्वा राजकुमारोपि नालंकुर्या ममोदरम् । सुकुक्षिजममुं पश्य त्वमुत्तममनुत्तमम्

“Kahit ikaw ay isang prinsipe, hindi ka karapat-dapat na magpabiyaya sa aking kandungan. Sa halip, masdan mo itong Uttama—walang kapantay—na isinilang sa aking mapalad na sinapupunan.”

Verse 15

अधिजानुधराजानेर्मानेन परिबृंहितम् । प्रांशोः सिंहासनस्यास्य रुचिश्चेदधिरोहणे

Ang mataas na trono—nakalampas sa tuhod ng hari—ay lalo pang naging maringal sa bigat ng karangalan; at si Suruci ay nagalak na itanghal iyon bilang luklukang dapat akyatin.

Verse 16

कुक्षिं हित्वा किमवसः सुरुचेश्च सुरोचिषम् । मध्ये भूपसभं बालस्तयेति परिभर्त्सितः

Iniwan ang kandungan, ang bata—pinagalitan ni Suruci sa kanyang matalim na ningning—ay napahiya roon sa gitna ng kapulungan ng hari.

Verse 17

पतन्निपीतबाष्पांबुर्धैर्यात्किंचिन्न चोक्तवान् । उचिताऽनुचितं किंचिन्नोचिवान्सोपि पार्थिवः

Habang siya’y lumalayo, nilunok niya ang luha; datapwat sa tibay ng loob, wala siyang sinabi. At ang hari man ay walang inusal—ni ang nararapat, ni ang di-nararapat.

Verse 18

नियंत्रितो महिष्याश्च तस्याः सौभाग्यगौरवात् । विमृज्य च सभालोकं शोकं संमृज्य चेष्टितैः

Napigil ng reyna—dahil sa bigat ng kaniyang pinagpalang kapalaran—pinigil niya ang sarili; sinipat niya ang kapulungan at, sa mga kilos sa labas, sinikap pawiin ang dalamhati.

Verse 19

शैशवैः स शिशुर्नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ । सुनीतिर्नीतिनिलयमवलोक्याथ बालकम्

Sa payak na asal ng pagkabata, yumukod ang munting bata sa hari at umuwi sa sariling tahanan. Pagkaraan, si Sunīti, pagtanaw sa kaniyang anak—tahanan ng mabuting asal—ay minasdan siya nang mabuti.

Verse 20

सुखलक्ष्म्यैवचाज्ञासीद्ध्रुवं समवमानितम् । अभिसृत्य च तं बालं मूर्ध्न्युपाघ्राय सा सकृत्

Sa pagkawala ng ginhawa at ningning, naunawaan niyang si Dhruva ay inalipusta. Dali-dali siyang lumapit sa bata at minsang hinagkan (sinamyo) ang tuktok ng kaniyang ulo.

Verse 21

किंचित्परिम्लानमिव ससांत्वं परिषस्वजे । अथ दृष्ट्वा सुनीतिं स रहोंतः पुरवासिनीम्

Nang makita niyang tila bahagyang nalalanta, niyakap niya ito habang inaalo. Pagkaraan, nang makita ni Dhruva si Sunīti—na nananahan sa loob na silid ng palasyo—lumapit siya sa kaniya nang palihim.

Verse 22

दीर्घं निःश्वस्य बहुशो मातुरग्रे रुरोद ह । सांत्वयित्वाश्रुनयना वदनं परिमार्ज्य च

Malalim na bumuntong-hininga nang paulit-ulit, umiyak siya sa harap ng ina. Siya nama’y may luhang mga mata, inalo siya at pinunasan ang kaniyang mukha.

Verse 23

दुकूलांचल संपर्कैर्मृदुलैर्मृदुपाणिना । पप्रच्छ तनयं माता वद रोदनकारणम् । विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः

Sa malambot na kamay, marahang hinaplos ng ina ang anak sa laylayan ng pinong damit at nagtanong: “Sabihin mo ang sanhi ng iyong pag-iyak. Sa harap ng hari, sino ang nang-insulto sa bata?”

Verse 24

अपोथसमुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च । मात्रा पृष्टः सोपरोधं ध्रुवस्तां पर्यभाषत

Pagkaraang magmumog at tumanggap ng nganga, nang tanungin ng ina, si Dhruva ay sumagot sa kanya na may pigil na hinanakit at poot.

Verse 25

संपृच्छे जननि त्वाहं सम्यक्शंस ममाग्रतः । भार्यात्वेपि च सामान्ये कथं सा सुरुचिः प्रिया

“Ina, nagtatanong ako sa iyo—ipahayag mo nang malinaw sa harap ko. Kung kapwa sila asawa, bakit si Suruci ang minamahal (ng hari)?”

Verse 26

कथं न भवती मातः प्रिया क्षितिपतेरसि । कथमुत्तमतां प्राप्त उत्तमः सुरुचेः सुतः

“Ina, bakit hindi ka minamahal ng panginoon ng lupa? At bakit ang anak ni Suruci na si Uttama ang siyang nagkamit ng kataasan?”

Verse 27

कुमारत्वेपि सामान्ये कथं त्वहमनुत्तमः । कथं त्वं मंदभाग्यासि सुकुक्षिः सुरुचिः कथम्

“Bagaman pareho kaming mga prinsipe, bakit ako hindi ‘Uttama’ (ang pinakamainam)? Bakit ikaw ay kapos sa palad, at bakit si Suruci ay pinagpala ang sinapupunan at higit na mapalad?”

Verse 28

कथं नृपासनं योग्यमुत्तमस्य कथं न मे । कथं मे सुकृतं तुच्छमुत्तमस्योत्तमं कथम्

“Paano naging karapat-dapat kay Uttama ang trono ng hari, at paanong hindi ito karapat-dapat sa akin? Paano naging hamak ang aking kabutihang nagawa, at paanong ang kay Uttama ay sukdulang dakila?”

Verse 29

इति श्रुत्वा वचस्तस्य सुनीतिर्नीतिमच्छिशोः । किंचिदुच्छ्वस्य शनकैः शिशुकोपोपशांतये

Pagkarinig sa kanyang mga salita, si Sunīti—dalubhasa sa matalinong pag-uugali—ay sandaling tumigil at marahang huminga, upang unti-unting mapawi ang sumisiklab na galit ng bata.

Verse 30

स्वभावमधुरां वाणीं वक्तुं समुपचक्रमे । सापत्नं प्रतिघं त्यक्त्वा राजनीतिविदांवरा

Ang pinakadakila sa mga nakaaalam ng dharma ng pamamahala ay nagsimulang magsalita sa likas niyang banayad na tinig, isinantabi ang pait ng tunggalian at ang udyok na gumanti.

Verse 31

सुनीतिरुवाच । अयि तात महाबुद्धे विशुद्धेनांतरात्मना । निवेदयामि ते सर्वं माऽपमाने मतिं कृथाः

Sinabi ni Sunīti: “Anak kong mahal, O dakila ang isip—makinig ka na may dalisay na kalooban. Isasalaysay ko sa iyo ang lahat; huwag mong ituon ang isip sa paghamak.”

Verse 32

तया यदुक्तं तत्सर्वं तथ्यमेव न चान्यथा । सापत्युर्महिषीराज्ञो राज्ञीनामति वल्लभा

“Ang lahat ng sinabi niya ay lubos na totoo, at hindi iba. Siya ang pangunahing mahīṣī ng hari, at sa mga reyna siya ang labis na minamahal.”

Verse 33

तया जन्मांतरे तात यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तत्पुण्योपचयाद्राजा सुरुच्यां सुरुचिर्भृशम्

Anak ko, ang anumang kabanalang naipon niya sa dating kapanganakan—sa pagdami ng gayong merito, ang hari’y lubhang nahihilig kay Surucī.

Verse 34

मादृश्यो मंदभाग्यायाः प्रमदासु प्रतिष्ठिताः । केवलं राजपत्नीत्ववादस्तासु न तद्रुचिः

Kaming tulad ko, na kapos ang palad, ay maaaring mapabilang sa mga babae ng palasyo; ngunit sa kanila’y pangalan lamang ang ‘asawa ng hari’—walang tunay na ligaya ni pagtingin doon.

Verse 35

महा सुकृतसंभारैरुत्तमश्चोत्तमोदरे । उवास तस्याः पुण्या या नृपसिंहासनोचितः

Sa napakalaking yaman ng mabubuting gawa, ang pinakadakilang kapalaran ay nanahan sa kanyang marangal na tadhana—siya na ang kabanalan ay tunay na karapat-dapat sa trono ng hari.

Verse 36

आतपत्रं च चंद्राभं शुभे चापि च चामरे । भद्रासनं तथोच्चं च सिंधुराश्च मदोद्धुराः

Parasol na kasingliwanag ng buwan, mapalad na pamaypay na buntot-yak, isang mataas at maringal na upuan, at mga elepanteng mula Sindhu—palalo sa kanilang paglalandi ng rut—(lahat ng parangal na ito’y nasa kanya).

Verse 37

तुरंगमाश्च तुरगास्त्वनाधिव्याधिजीवितम् । निःसपत्नं शुभं राज्यं प्राज्यं हरिहरार्चनम्

Mga kabayo at matutuling pangkabayo, buhay na walang pagdurusang-isip at karamdaman, isang mapalad na kahariang walang kaagaw, saganang kasaganaan—at pagsamba kina Hari at Hara—(lahat ng ito’y kanya).

Verse 38

विपुलं च कलाज्ञानमधीतमपराजितम् । तथा जयोरिषड्वर्गे स्वभावात्सात्त्विकी मतिः

Malawak na kaalaman sa mga sining, pag-aaral na di-matatalo; pagwawagi sa anim na kaaway sa loob, at likás na sāttvika—dalisay at maliwanag—na pag-iisip; (ang mga ito’y taglay niya rin).

Verse 39

दृष्टिः कारुण्यसंपूर्णा वाणी मधुरभाषिणी । अनालस्यं च कार्येषु तथा गुरुजने नतिः

Isang titig na puspos ng habag, pananalitang matamis; kasipagan sa mga tungkulin, at mapagpakumbabang pagyukod sa mga nakatatanda at guro—ito ang pinupuri bilang mga tanda ng dharma ng marangal.

Verse 40

सर्वत्र शुचिता तात सा परोपकृतिः सदा । और्जस्वला मनोवृत्तिः सदैवादीनवादिता

Sa lahat ng dako ay kalinisan, laging pagtulong sa kapwa; kaisipang nagliliwanag sa sigla, at hindi kailanman nagsasalita nang hamak o marumi—iyan, mahal, ang itinuturing na mga di-nalulupasay na birtud.

Verse 41

सदोजिरे च पांडित्यं प्रागल्भ्यं चरणांगणे । आर्जवं बंधुवर्गेषु काठिन्यं क्रयविक्रये

Karunungang may matatag na sigla; may panatag na kakayahan sa sariling larangan ng gawa; tuwid na pakikitungo sa mga kamag-anak; at katatagan sa pagbili at pagbenta—ito ang binibilang na mga praktikal na birtud sa mundong pinapatnubayan ng dharma.

Verse 42

मार्दवं स्त्रीप्रयोगेषु वत्सलत्वं प्रजासु च । ब्राह्मणेभ्यो भयं नित्यं वृद्धवृत्त्युपजीवनम्

Kahinahunan sa pakikitungo sa mga babae, pag-aaruga sa mga nasasakupan at mga tao; palagiang may banal na pag-iingat sa harap ng mga brāhmaṇa, at pamumuhay ayon sa marangal na kabuhayan ng mga nakatatanda—ito ang pinupuri bilang mga katangiang dharmiko.

Verse 43

वासो भागीरथीतीरे तीर्थे वा मरणं रणे । अपराङ्मुखताऽर्थिभ्यः प्रत्यर्थिभ्यो विशेषतः

Ang manahan sa pampang ng Bhāgīrathī, o mamatay sa banal na tawiran, o mamatay sa digmaan; at hindi kailanman tatalikod sa mga humihingi ng saklolo—lalo na sa harap ng kaaway—ito’y pinupuri bilang tanda ng tapang at dharma.

Verse 44

भोगः परिजनैः सार्धं दानावंध्यदिनागमः । विद्याव्यसनिता नित्यं नित्यं पित्रोरुपस्थितिः

Ang ligayang kasama ang pamilya at mga kasamahan; ang mga araw na hindi lumilipas nang walang pagkakawanggawa; ang palagiang pag-ibig sa pag-aaral; at ang walang patid na paglingap sa mga magulang—ito ang ipinagdiriwang na dharmic na kagalingan ng maybahay.

Verse 45

यशसः संचयो नित्यं नित्यं धर्मस्य संचयः । स्वर्गापवर्गयोः सिद्धिः सदा शीलस्य मंडनम्

Laging nadaragdagan ang mabuting pangalan, laging naiipon ang dharma; natatamo ang langit at maging ang paglaya; at palaging napapalamutian ang marangal na asal—ganyan ang bunga ng matuwid na pamumuhay.

Verse 46

सद्भिश्च संगतिर्नित्यं मैत्री च पितृमित्रकैः । इतिहासपुराणानामुत्कंठा श्रवणे सदा

Ang palagiang pakikisama sa mabubuti; ang pakikipagkaibigan din sa mga kaibigan ng ama; at ang di-matamlay na pananabik na makinig sa mga Itihāsa at Purāṇa—ito ang pinupuri bilang mga sandigan ng dharma.

Verse 47

विपद्यपि परं धैर्यं स्थैर्यं संपत्समागमे । गांभीर्यं वाग्विलासेषु औदार्यं पात्रपाणिषु

Kahit sa kapahamakan—pinakamataas na tapang; sa pagdating ng ginhawa—katatagan; sa mapaglarong pananalita—dangal at lalim; at sa mga karapat-dapat na nag-aabot ng kamay—pagkamapagbigay: ito ang iginagalang na timbang na mga birtud ng matuwid.

Verse 48

देहे परैका कृशता तपोभिर्नियमैर्यमैः । एतैर्मनोरथफलैः फलत्येव तपोद्रुमाः

Sa katawan, iisa lamang ang nakikitang bunga—ang pagkapayat—sa pamamagitan ng mga pag-aayuno, mga panata, at mga pagpipigil; gayunman, ang punong-kahoy ng tapas ay tiyak na namumunga, at ibinibigay ang minimithing bunga at mga kaloob na panloob.

Verse 49

तस्मादल्पतपस्त्वाद्वै त्वं चाहं च महामते । प्राप्यापि राजसांनिध्यं राजलक्ष्म्या न भाजनम्

Kaya nga, O marangal ang isip, sapagkat kapwa ikaw at ako’y may kaunting tapas lamang, kahit nakalapit tayo sa maharlikang kapangyarihan, hindi tayo karapat-dapat na sisidlan ng tunay na ningning at palad ng pagkahari.

Verse 50

मानापमानयोस्तस्मात्स्वकृतं कारणं परम् । स्रष्टापि नापमार्ष्टुं तत्परीष्टे स्वकृतां कृतिम् । मा शोचस्त्वमतः पुत्र दिष्टमिष्टं समर्पयेत्

Kaya nga, sa dangal at kahihiyan, ang sariling gawa ang pinakamataas na sanhi. Maging ang Lumikha ay hindi ito binubura; sinusuri lamang Niya ang gawang hinubog ng sariling kilos. Kaya huwag kang malungkot, anak ko—tanggapin ang itinakda, at ialay maging ang minamahal.

Verse 51

इत्याकर्ण्य सुनीत्यास्तन्महावाक्यं सुनीतिमत् । सौनीते यो ध्रुवोवाचमाददे वक्तुमुत्तरम्

Pagkarinig sa dakila at marunong na pananalita ni Sunīti, si Dhruva—ang anak ni Sunīti—ay nagsimulang magsalita bilang tugon.

Verse 52

ध्रुव उवाच । जनयित्रि सुनीते मे शृणु वाक्यमनाकुलम् । मा बाल इति मत्वा मामवमंस्थास्तपस्विनि

Sinabi ni Dhruva: Ina kong Sunīti, pakinggan mo ang aking salita nang walang pag-aalala. Huwag mo akong hamakin sa pag-aakalang ‘bata lamang siya,’ O babaeng mapag-tapas.

Verse 53

यद्यहं मानवे वंशे जातोस्म्यत्यंत पावने । उत्तानपादतनयस्त्वदीयोदर संभवः

Kung ako’y isinilang sa angkan ni Manu, na lubhang dalisay—bilang anak ni Uttānapāda, at mula sa iyong sinapupunan—

Verse 54

तप एव हि चेन्मातः कारणं सर्वसंपदाम् । तत्तदासादितं विद्विपदमन्यैर्दुरासदम्

Kung tunay nga, O Ina, ang tapasya lamang ang sanhi ng lahat ng kagalingan at kasaganaan, yaon ding kalagayan ay maaabot—bagaman mahirap marating ng iba.

Verse 55

एकमेव हि साहाय्यं कुरु मातरतंद्रिता । अनुज्ञा दानमात्रं च आशीर्भिरभिनंदय

Isang tulong lamang ang gawin mo para sa akin, Ina—huwag mag-atubili: ipagkaloob ang iyong pahintulot, magbigay ng kaunting maiaabot, at pagpalain mo ako ng iyong mga basbas.

Verse 56

सापि ज्ञात्वा महावीर्यं कुमारं कुक्षिसंभवम् । महत्योत्साहसं पत्त्या राजमानमुवाच तम्

Siya man, nang makilala ang dakilang tapang ng batang mula sa kanyang sinapupunan, at makita siyang nagniningning sa masaganang lakas-loob, ay nagsalita sa kanya.

Verse 57

अनुज्ञातुं न शक्ताऽहं त्वामुत्तानशयांगज । साष्टैकवर्षदेशीयन्तथापि कथयाम्यहम्

Hindi ko kayang ipagkaloob ang pahintulot sa iyo, O anak ni Uttānaśayā; ikaw ay may walong taon pa lamang. Gayunman, sasabihin ko sa iyo ang dapat gawin.

Verse 58

सपत्नीवाक्यभल्लीभिर्भिन्ने महति मे हृदि । तव बाष्पौघवारीणि न तिष्ठंति करोमि किम्

Sugatan ang aking puso ng mga sibat ng salita ng aking karibal na asawa; at ang rumaragasang luha mo’y di humihinto. Ano ang magagawa ko?

Verse 59

तानि मन्येऽत्र मार्गेण स्रवंत्यविरतं शिशो । स्रवंतीश्च चिकीर्षंति प्रतिकूल जलाः किल

“Anak, wari ko’y ang mga tubig na iyon ay walang patid na dumadaloy sa landas na ito; at sa pagdaloy nila, tila nagnanais silang sumalungat sa agos.”

Verse 60

त्वदेकतनया तात त्वदाधारैकजीविता । त्वमंगयष्टिरसि मे त्वन्मुखासक्तलोचना

“Mahal kong anak, ikaw lamang ang aking kaisa-isang anak na lalaki; sa iyo lamang ako umaasa upang mabuhay. Ikaw ang tungkod na sumusuporta sa aking katawan, at sa iyong mukha nakatuon ang aking mga mata.”

Verse 61

लब्धोसि कतिभिः कष्टैरिष्टाः संप्रार्थ्य देवताः । त्वन्मुखेंदूदये तात मन्मनः क्षीरनीरधिः

“Anak ko, sa ilang hirap ka nakamtan—sa pagsamba at taimtim na panalangin sa mga diyos! Kapag sumisikat ang buwan ng iyong mukha, ang aking puso’y nagiging karagatang gatas.”

Verse 62

आनन्दपयसापूर्य कुचावुद्वेलितो भवेत् । त्वदंगसंगसंभूत सुखसन्दोह शीतला

“Napupuno ng gatas ng kagalakan, ang aking mga dibdib ay mamamaga; at mula sa pagdampi ng iyong mga bisig, sumisilang ang malamig na baha ng natipong ligaya.”

Verse 63

सुखंशये सुशयने प्रावृत्य पुलकांबरम् । अपोऽथ समुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च

Ako ay masayang nakahiga sa isang mainam na kama, balot ng kilabot ng tuwa. Pagkatapos uminom ng tubig, ako ay ngumunguya ng nganga.

Verse 64

त्वदास्यस्यौष्ठपुटक दुग्धवार्धि विवर्धिताम् । सुधासुधांशुवदनधयत्यपि धिनोमि न

O ikaw na may mukhang kasing-ganda ng buwan ng nektar, kahit na humahalik sa iyong mga labi—na tila pinapaga ng karagatan ng gatas—hindi pa rin ako nasisiyahan.

Verse 65

त्वदीयः शीतलालापः प्राप श्रुतिपथं यदा । सपत्नीवाक्यदवथुस्तदैवत्यात्स वेपथुः

Kapag ang iyong malamig at banayad na pananalita ay pumasok sa landas ng aking pandinig, ang aking panginginig ay agad na humuhupa—tulad ng pagkawala ng lagnat na dulot ng mga salita ng karibal.

Verse 66

यदंग निद्रासिचिरं ध्यायंत्यस्मि तदेत्यहम् । कदा निद्रा दरिद्रोसौ भवितार्कोदयेऽब्जवत्

Mahal ko, habang ikaw ay natutulog, matagal kitang iniisip, at ang aking isipan ay sa iyo lamang napupunta. Kailan kaya aalis ang hamak na tulog na ito—tulad ng isang lotus sa pagsikat ng araw?

Verse 67

यदोपेया गृहान्वत्स खेलित्वा बालखेलनैः । तदानर्घ्यार्घ्यमुत्स्रष्टुं स्तनौस्यातामिवोन्मुखौ

Mahal na anak, kapag umuwi ka pagkatapos ng mga larong pambata, ang aking mga dibdib—na tila magbubuhos ng walang kasing-halagang alay—ay nananabik na magbigay.

Verse 68

यदा सौधाद्विनिर्यायाः पद्मरेखांकितं पदम् । प्राणानां ते यियासूनां तदा तदवलंबनम्

Kapag lumabas ka mula sa palasyo at itapak ang paang may guhit na tila lotus, yaong mismong hakbang ang nagiging sandigan ng aking mga hininga ng buhay na handa nang lumisan.

Verse 69

यदायदा बहिर्यासि पुत्र त्रिचतुरं पदम् । तदातदा मम प्राणः कंठप्राघुणिकी भवेत्

Tuwing lalabas ka, anak ko, kahit tatlo o apat na hakbang lamang, sa sandaling iyon ang aking hininga ng buhay ay nagiging panauhing nakasilid sa aking lalamunan—handa nang lumisan.

Verse 70

चित्रं पुत्र त्वरयति यातुं मे मानसांडजः । सुधाधाराधर इव बहिश्चिरयति त्वयि

Kakaiba nga, anak: ang ibong isinilang sa aking isipan ay nagmamadaling lumipad palayo—ngunit, tulad ng ulap na may dalang agos ng amrita, ito’y nagtatagal sa labas dahil sa iyo.

Verse 71

अथ तिष्ठंतु कठिनाः प्राणाः कंठाटवीतटे । तपस्यंतोतिसंतप्तास्तपसे त्वयि यास्यति

Kung gayon, hayaang manatili ang aking matitigas na hininga sa pampang ng gubat ng aking lalamunan; nag-aalab sa init ng tapas, sasama sila sa iyo sa iyong pag-aayuno at pagninilay.

Verse 72

इत्यनुज्ञामनुप्राप्य जननी चरणांबुजौ । क्षणं मौलिजजंबाल जडौ कृत्वा ध्रुवो ययौ

Sa gayon, matapos matamo ang pahintulot, si Dhruva ay yumukod at kumapit sa mga paang-lotus ng ina; sa lambat ng buhok mula sa kanyang ulo, pinanatili niyang di gumalaw ang mga iyon sa isang saglit, at saka siya lumisan.

Verse 73

तयापि धैर्यसूत्रेण सुनीत्या परिगुंफ्य च । नेत्रेंदीवरजामाला ध्रुवस्योपायनीकृता

At si Sunīti, sa sinulid sa hibla ng katatagan, ay hinabi ang kuwintas na isinilang sa kaniyang mga matang-lotong luha, at inialay kay Dhruva bilang pamamaalam na handog.

Verse 74

मात्रातन्मार्गरक्षार्थं तदा तदनुगीकृताः । परैरवार्यप्रसराः स्वाशीर्वादाः परःशताः

Pagkaraan, upang ingatan ang kaniyang landas, di-mabilang na pagpapala ang binigkas ng ina—mga pagpapalang ang paglaganap ay di mapipigil ninuman.

Verse 75

स्वसौधात्स विनिर्गत्य बालोऽबालपराक्रमः । अनुकूलेन मरुता दर्शिताध्वाऽविशद्वनम्

Lumabas siya mula sa sariling palasyo; ang bata, na may tapang na lampas sa pagkabata, ay pumasok sa gubat, habang ang mabuting hangin ay wari’y itinuturo sa kaniya ang daan.

Verse 76

समरुत्तरुशाखाग्र प्रसारणमिषेण सः । कृताहूतिरिव प्रेम्णा वनेन वनमाविशत्

Habang ang mga sanga ng puno’y iniuunat ng hangin na tila pagbati, lalo siyang lumusong sa gubat—na parang naghandog ng panawagan—hinila ng pag-ibig ng gubat mismo.

Verse 77

समातृदैवतोभिज्ञः केवलं राजवर्त्मनि । न वेद काननाध्वानं क्षणं दध्यौ नृपात्मजः

Sanay lamang siya sa mga diyos ng tahanan at ng ina, at sa mga daang panghari; hindi alam ng anak ng hari ang landas sa gubat, kaya sandali siyang nagmuni-muni.

Verse 78

यावदुन्मील्य नयने पुरः पश्यति स ध्रुवः । तावद्ददर्श सप्तर्षीनतर्कित गतीन्वने

Pagdilat ni Dhruva ng kaniyang mga mata at pagtanaw sa unahan, nakita niya sa gubat ang Pitong Rishi, na ang paglakad ay lampas sa guniguni ng karaniwan.

Verse 79

वालिशेष्वसहायेषु भवेद्भाग्यं सहायकृत् । अरण्यान्यां रणे गेहे ततो भाग्यं हि कारणम्

Kapag ang tao’y naiwan na lamang sa mumunting nalalabi at walang katuwang, ang kapalaran (bhāgya) ang nagiging kasama. Sa ilang, sa digmaan, o sa sariling tahanan—kapalaran nga ang sanhi na nagpapasya.

Verse 80

क्व राजतनयो बालो गहनं क्व च तद्वनम् । बलात्स्वसात्प्रत्कुर्वत्यै नमस्ते भवितव्य ते

Saan naroon ang batang anak ng hari, at saan naman ang masukal na gubat na iyon? O Di-mapipigil na Tadhana na nagtutulak sa lahat sa lakas ng iyong kapangyarihan—pagpupugay sa iyo!

Verse 81

यत्र यस्य हि यद्भाव्यं शुभं वाऽशुभमेव च । आकृष्यभाविनी रज्जुस्तत्र तस्य हि दापयेत

Anuman ang nakatakda sa isang tao—mabuti man o masama—doon siya hinihila, na wari’y may lubid na humahatak sa kaniya patungo roon.

Verse 82

अन्यथा विदधात्येष मानवो बुद्धिवैभवात् । भगवत्या भवित्र्याऽसौ विदध्याद्विधिरन्यथा

Maaaring magbalak ang tao, sa talas ng isip, ng isang paraan; ngunit ang banal na kapangyarihan ng Tadhana ang nag-aayos ng kinalabasan sa ibang paraan.

Verse 83

नवयो न च वै चित्र्यं न चित्रं विदधेहितम् । न बलं नोद्यमः पुंसां कारणं प्राक्कृतं कृतम्

Hindi ang kabataan, ni talinong pakana, ni kagila-gilalas na gawang-likha ang tunay na nagtitiyak ng kapakanan. Hindi rin lakas o pagsisikap ng tao ang sukdulang sanhi; kundi ang dating gawang-karma ang nagpapasya.

Verse 84

अथ दृष्ट्वा स सप्तर्षीन्सप्तसप्त्यतितेजसः । भाग्यसूत्रैरिवाकृष्योपनीतान्प्रमुमोद ह

Pagkaraan, nang makita niya ang Pitong Rishi—nagniningning na higit pa sa liwanag ng pitong araw—siya’y nagalak, na wari’y hinila at inihatid sila roon ng mga sinulid ng kapalaran.

Verse 85

तिलकांकित सद्भालान्कुशोपग्रहितांगुलीन् । कृष्णाजिनोपविष्टांश्च यज्ञसूत्रैरलंकृतान्

Nakita niya sila: ang mapalad na mga noo’y may tilaka, ang mga daliri’y may hawak na kuśa-damo, nakaupo sa balat ng itim na usa, at pinalamutian ng banal na sinulid na yajñopavīta.

Verse 86

साक्षसूत्रकरान्किंचिद्विनिमीलितलो चनान् । सुधौतसूक्ष्मकाषायवासः प्रावरणान्वितान

Ang ilan ay may hawak na mala sa kamay, bahagyang nakapikit ang mga mata sa panloob na pagninilay; suot nila ang pinong hinugasang mapusyaw na kasāya, at may nararapat na balabal na pantakip.

Verse 87

अकांडेपि महाभागान्मिलितान्सप्तनीरधीन् । चित्रं विपद्विनिर्मग्नानुद्दिधीर्षूनिव प्रजाः

Kamangha-mangha, ang mga dakilang mapalad ay nagkatipon kahit walang naunang pagkakataon—na parang pitong karagatan na nagsama-sama—na wari’y ibig nilang iahon ang mga nilalang na lumubog sa kapahamakan.

Verse 88

उपगम्य विनम्रः स प्रबद्धकरसंपुटः । ध्रुवो विज्ञापयांचक्रे प्रणम्य ललितं वचः

Lumapit siya nang mapagpakumbaba, magkadikit ang mga palad sa paggalang; si Dhruva’y yumukod at saka naghandog ng marahan at magalang na pananalita.

Verse 89

ध्रुव उवाच । अवैत मां मुनिवराः सुनीत्युदरसंभवम् । उत्तानपादतनयं ध्रुवं निर्विण्णमानसम्

Sinabi ni Dhruva: “O pinakadakila sa mga muni, kilalanin ninyo ako bilang si Dhruva—isinilang sa sinapupunan ni Sunīti, anak ni Haring Uttānapāda—na ang puso’y nanlamig na sa makamundong buhay.”

Verse 90

इदं वनमनुप्राप्तं सनाथं युष्मदंघ्रिभिः । प्रायोनभिज्ञं सर्वत्र महर्द्ध्युषितमानसम्

“Nakarating ako sa gubat na ito; ngayo’y pinagpala at pinangangalagaan ito ng mismong mga paa ninyo. Ako’y halos walang alam sa lahat ng bagay—sapagkat ang isip ko’y nananatiling sanay sa dakilang karangyaan ng palasyo.”

Verse 91

ते दृष्ट्वोर्जस्वलं बालं स्वभाव मधुराकृतिम् । अनर्घ्यनयनेपथ्यं मृदुगंभीरभाषिणम्

Nang makita nila ang batang nagniningning—matamis ang likas, kaaya-aya ang anyo, di-matatawarang pagmasdan, at nagsasalita ng banayad ngunit malalim—namangha at humanga ang mga pantas.

Verse 92

उपोपवेश्य शिशुकं प्रोचुर्वै विस्मिता भृशम् । अहोबालविशालाक्ष महाराज कुमारक

Pinaupo nila sa tabi ang munting bata at, labis na namamangha, ay nagsabi: “Aba, batang malalaki ang mga mata—O batang prinsipe, anak ng dakilang hari!”

Verse 93

विचार्यापि न जानीमो वद निर्वेदकारणम् । अद्य ते ह्यर्थचिंता नो क्वापमानः प्रसूर्गृहे

Kahit pagnilayan, hindi namin maunawaan—sabihin mo ang sanhi ng iyong pagkapagod sa loob. Bakit ka nababagabag ngayon? May nang-insulto ba sa iyo sa bahay ng iyong ina?

Verse 94

नीरुक्छरीरसंपत्तिर्निवेदे किं नु कारणम् । अनवाप्ताभिलाषाणां वैराग्यं जायते नृणाम्

Taglay mo ang malusog na katawan at lahat ng biyaya—ano, kung gayon, ang sanhi ng iyong pagkadismaya? Sapagkat sa mga tao, ang paglayo sa pagnanasa’y karaniwang sumisibol kapag hindi natatamo ang minimithi.

Verse 95

सप्तद्वीपपतेराज्ञः कुमारस्त्वं तथा कथम् । स्वभावभिन्नप्रकृतौ लोकेस्मिन्न मनोगतम्

Ikaw ay prinsipe ng haring namumuno sa pitong kontinente—paano, kung gayon, sumibol sa iyo ang gayong pag-iisip sa mundong ito na likás na salungat sa pagtalikod?

Verse 96

अवगंतुं हि शक्येत यूनो वृद्धस्य वा शिशोः । इति श्रुत्वा वचस्तेषां सहजप्रेमनिर्भरम्

Maaaring maunawaan ang gayong bagay sa isang kabataan, sa isang matanda, o sa isang munting sanggol. Nang marinig niya ang kanilang mga salitang umaapaw sa likás na pag-ibig—

Verse 97

वाचं जग्राह स तदा शिशुः प्रांशुमनोरथः । ध्रुव उवाच । प्रेषितो राजसेवार्थं जनन्याऽहं मुनीश्वराः

Noon, ang batang yaon na may marangal na mithiin ay nagsalita. Sinabi ni Dhruva: “O mga panginoon ng mga muni, isinugo ako ng aking ina upang maglingkod sa hari at humingi ng kanyang kalinga.”

Verse 98

राजांकमारुरुक्षुर्हि सुरुच्या परिभर्त्सितः । उत्तमं चोत्तमीकृत्य मां च मन्मातरं तथा

Ngunit nang ibig kong umakyat sa kandungan ng hari, marahas akong sinaway ni Surucī—itinanghal si Uttama bilang “karapat-dapat,” at gayon din ay hinamak ako at ang aking ina.

Verse 99

धिक्कृत्य प्रशशंस स्वं निर्वेदे कारणं त्विदम् । निशम्येति शिशोर्वाक्यं परस्परमवेक्ष्य ते

Nang marinig ang mga salita ng bata, nagkatinginan sila at—sinisi ang sarili—pinuri ang sariling pagsisisi, na nagsasabing: “Tunay, ito nga ang sanhi ng aming paglayo sa pagnanasa.”

Verse 100

क्षात्रमेव शशंसुस्तदहो बालेपि न क्षमा

Tanging diwang kṣatriya ang kanilang pinuri, na nagsasabing: “Ay! Wala ngang pagtitimpi, kahit sa isang bata!”

Verse 110

अत्रिरुवाच । अनास्वादितगोविंदपदांबुजरजोरसः । मनोरथपथातीतं स्फीतं नाकलयेत्पदम्

Sinabi ni Atri: “Ang hindi pa nakalalasap ng amritang tila alikabok sa mga lotus na paa ni Govinda ay hindi mauunawaan ang malawak na kalagayang yaon na lampas sa mga landas ng makamundong pagnanasa.”

Verse 120

पुत्रान्कलत्रमित्राणि राज्यं स्वर्गापवर्गकम् । वासुदेवं जपन्मर्त्यः सर्वं प्राप्नोत्यसंशयम्

Ang mortal na patuloy na bumibigkas sa Pangalan ni Vāsudeva ay walang alinlangang nakakamtan ang lahat—mga anak, asawa at mga kaibigan, kaharian, langit, at maging ang mokṣa, ang kalayaan.

Verse 124

इत्युक्त्वांऽतर्हिताः सर्वे महात्मानो मुनीश्वराः । वासुदेवमना भूत्वा ध्रुवोपि तपसे गतः

Pagkasabi nito, naglaho ang lahat ng dakilang panginoon ng mga muni; at si Dhruva man, itinuon ang isip kay Vāsudeva, at umalis upang magsagawa ng mahigpit na tapasya.