Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

Sūta ay nagsabi: “Kamangha-mangha ang nilikha ni Śiva, kamangha-mangha ang mga gawa ni Śiva; kamangha-mangha ang kadakilaan ni Śiva, at kamangha-mangha ang mga salita ni Śiva.”

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

“Kamangha-mangha ang pamumuhay ng mga deboto ni Śiva, sapagkat winawasak nito ang kasalanan. Ito ang tunay na daan tungo sa langit at sa kalayaan—ito ang aking ipinahahayag.”

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

Sa lupain ng Avanti ay may isang brāhmaṇa na nagngangalang Mandara. Siya’y nalulong sa mga layaw ng pandama—napasailalim sa mga babae at masugid sa pag-iimpok ng yaman.

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

Tinalikuran niya ang sandhyā-vandana at ang banal na paliligo; nahilig siya sa pabango, mga kuwintas ng bulaklak, at mararangyang kasuotan. Nakagapos sa masamang babae, tumindig siya sa maling landas—gaya ni Ajāmila noong una.

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

Araw at gabi siyang nakikipaglaro sa isang bayarang babae na ang pangalan ay Piṅgalā. Lagi siyang nananatili sa mismong bahay nito, sapagkat hindi niya napagtagumpayan ang kanyang mga pandama.

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

Minsan, habang ang dwija ay naninirahan sa bahay niya, dumating doon ang isang dharmika at banal na Śiva-yogin na nagngangalang Ṛṣabha.

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

Nang makita nilang dumating siya, inakala nilang tumibay ang sarili nilang kabutihang-loob at punya. Kaya ang bayarang babae at ang brāhmaṇa, kapwa nila siyang pinarangalan nang may paggalang.

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

Iniluklok siya sa dakilang luklukan na may kumot at tela; hinugasan nila nang may debosyon ang kanyang mga paa, at ang tubig na iyon ay ipinatong nila sa kanilang mga ulo.

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

Sa pamamagitan ng mainit na pagtanggap, arghya at pagyukod—kasama ang pabango, mga bulaklak, buo-buong bigas at iba pang paglilingkod—kanilang sinamba siya nang wasto at saka pinakain nang may galak.

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

Pagkatapos niyang kumain at magsagawa ng ācamana, kanilang pinaupo siya sa higaan na may malambot na sapin; at sa galak ay inialay nila sa kanya ang nganga (tāmbūla).

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

Na wari’y inudyukan ng banal na kalooban, silang dalawa ay masuyong minasahe ang kanyang mga paa; inayos ang masusing paglilingkod at pinasaya siya nang matagal.

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

Sa gayong paraan na pinarangalan nila, ang maningning na Śiva-yogin ay nagpalipas doon ng isang gabi; at pagsapit ng bukang-liwayway, siya’y umalis na may dakilang paggalang na iginawad sa kanya.

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

Kaya nang halos maganap ang itinakdang panahon, ang brāhmaṇa ay pumanaw. At sa takdang oras, namatay rin ang patutot; bawat isa’y nagtamo ng kapalarang inani ng sariling karma.

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

Dahil sa hatak ng kanyang karma, ang brāhmaṇa ay dinala sa lupain ng mga Daśārṇa at pumasok sa sinapupunan ni Sumatī, ang punong reyna sa sambahayan ni Haring Vajrabāhu.

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

Nang makita ng mga kasamang asawa na ang nakatatandang reyna ay umuunlad ang pagdadalang-tao, ang mga karibal na asawa, sa inggit, ay palihim na nagbigay sa kanya ng lason.

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

Nang makain niya ang nakapanghihilakbot na lason, hindi siya namatay dahil sa hiwaga ng tadhana; sa halip, dumanas siya ng sukdulang pighati—hirap na higit pang mabigat kaysa kamatayan.

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

Nang dumating ang takdang oras, ang banal at mabuting babae—bagaman pinahihirapan ng matinding kirot at may marikit na anyo—ay nagsilang ng iisang anak na lalaki.

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

Sapagkat ang prinsipe ay nasalingan ng lason habang nasa sinapupunan pa, siya’y napasailalim sa matinding pighati, humahagulhol araw at gabi na walang pahinga.

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

Ang ina ng sanggol ay pinahirapan din ng mga sugat sa buong katawan; dahil sa bisa ng lason, kapwa ina at anak ay labis na nagdusa.

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

Ipinatawag ng hari ang mag-ina at ginamot ng mga manggagamot; subalit kahit sa maraming lunas at pagsisikap, hindi pa rin sila nakabalik sa kalusugan.

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

Sa gabi’y hindi makatulog ang reyna dahil sa matinding kirot; at sa pagdadalamhati sa paghihirap ng anak, lalo siyang nangayayat.

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

Sa paglipas ng ilang buwan na gayon ang kalagayan, nakita ng hari ang mag-ina na buhay pa ngunit wari’y malapit nang mamatay, at siya’y nagmuni-muni nang may pangamba sa loob.

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

“Ang dalawang anak ng aking maybahay ay dumating dito mula sa impiyerno. Pinahihirapan ng walang humpay na karamdaman, sila’y humahagulhol at laging gumagambala sa aking pagtulog.”

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

“Dito, tiyak na mag-iisip ako ng lunas para sa dalawang makasalanang ito. Hindi sila karapat-dapat ni mamatay ni mabuhay, sapagkat tinatamasa nila ang bunga ng kasalanan.”

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

Sa gayon nagpasya ang hari—nakakapit ang loob sa mga kasamang asawa at sa kanilang mga anak. Ipinatawag niya ang kutsero, at ang sarili niyang asawa at anak ay ipinahatid sa karuwahe nang malayo at iniwan doon.

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

Iniwan sila ng kutsero sa isang liblib na gubat. Doon sila dumanas ng matinding pighati, lubhang nanghihina sa gutom at uhaw.

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

Buhat-buhat ang sariling sanggol, siya’y nadadapa sa bawat hakbang—humihinga nang malalim, sinisisi ang sariling karma, at nanginginig sa matinding takot.

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

Kung minsan, napupunit ang kaniyang mga sangkap sa mga tinik at nalalaglag ang buhok, nakalugay sa matinding pangamba; kung minsan, nanginginig siya sa dagundong ng mga tigre, at kung minsan nama’y hinahabol ng mga ahas at mababangis na nilalang.

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

Pinagpapahirapan at tinatakot ng mga piśāca, vetāla, at brahma-rākṣasa, tumatakbo siya sa masinsing dawagan; ang kaniyang mga paa’y nabiyak at nasugatan sa mga batong tila talim ng labaha.

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

Sa gayong paraan, pagala-gala sa kakila-kilabot na malaking gubat, ang asawa ng hari—sa itinakda ng tadhana—ay napadpad sa daang pangkalakal na dinaraanan ng mga baka, kabayo, at mga tao.

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

Nagpatuloy siya sa landas na iyon, sa malayong layo at sa matinding pagpupunyagi; at nakita niya ang isang lungsod ng mga mangangalakal, siksik sa maraming babae at lalaki.

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

Ang tagapangalaga ng lungsod na iyon ay isang dakilang vaiśya, pangunahing maharlika ng bayan; siya’y nagngangalang Padmākara, na wari’y isa pang “hari ng mga hari.”

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

Isang aliping-bahay ng panginoong mangangalakal na iyon, nang mamataan mula sa malayo ang paglapit ng mahal na ginang ng hari, ay dali-daling lumapit upang salubungin siya at ihatid sa malapit.

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

Ang aliping iyon, na batid ang buong pangyayari, ay iniharap sa kanyang panginoon ang minamahal na reyna ng hari—lubhang pinahihirapan—kasama ang kanyang anak.

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

Nang makita siya, ang pinuno ng mga Vaiśya ay napansing siya’y dinadaig ng sakit at nabibigatan sa pag-aalala sa anak. Dinala niya siya sa lihim na dako at malinaw na tinanong ang buong nangyari.

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

Nang maisalaysay niya ang lahat ng pangyayari, ang panginoong mangangalakal, pagkaunawa’y napabulalas, “Ay, kaybigat ng kapighatian!” at paulit-ulit na napabuntong-hininga.

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

Pinatuloy niya siya sa tabi ng sarili niyang tahanan, sa isang lihim na silid. Doon ay pinarangalan niya siya na wari’y sariling ina—binigyan ng kasuotan, pagkain, inumin, at higaan.

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

Bagama’t naninirahan siyang ligtas sa bahay na yaon, ang nobya ng hari’y hindi nakatagpo ng ginhawa; ang mga sugat, pag-ubos (yakṣmā), at iba pang karamdaman ay hindi humupa.

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

Pagkaraan ng ilang araw, ang batang yaon—pinahihirapan ng sugat—ay namatay, ayon sa kalooban ng tadhana, kahit pa sinikap at ginamitan ng mga manggagamot ng lahat ng kanilang kakayahan.

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

Nang mamatay ang sarili niyang anak, ang reyna’y nabalot ng matinding dalamhati; nawalan siya ng malay at bumagsak sa lupa na parang baging na nabali ng elepante.

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

Sa bisa ng tadhana, nagbalik ang kanyang ulirat; basang-basa ng luha ang kanyang dibdib. Kahit inaaliw ng mga kababaihan ng mangangalakal, siya’y humagulhol, sugatan ng matinding pighati.

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

“Ay, anak ko—ay, aking anak! Ay, ikaw na tagapangalaga ng aking buhay! Ay, ganap na buwan ng aming angkang maharlika! Ay, ikaw na nagpalago ng aking ligaya!”

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

Iniwan mo ang iyong ina—walang sandigan, dukha, at ulila sa mga kamag-anak, na ang buhay ay ikaw—saan ka nagtungo, O anak ng hari?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

Sa gayong mga salitang binigkas—na lalo pang nagpapalago ng dalamhati at balisang pag-iisip—siya’y humagulhol para sa anak na pumanaw. Sino nga ba ang makaaaliw sa kanya?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

Sa sandaling iyon, dumating si Ṛṣabha—ang Śiva-yogin na nabanggit noon—na parang dalubhasang manggagamot sa kanyang pighati at dalamhati.

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

Ang yoging iyon, na pinarangalan ni Vaiśyanātha nang magkasalikop ang mga palad, ay lumapit sa nagdadalamhating babae at nagsalita ng ganito.

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

Sinabi ni Ṛṣabha: “Bakit, anak, bigla kang humahagulgol nang ganyan, nalilito ang isip? Sino ang ipinanganak, sino sa daigdig—sino ang namatay? Sabihin mo ngayon.”

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

Ang mga kalagayang nagsisimula sa katawan ay tulad ng bula sa tubig: minsan ay ligalig, minsan ay payapa—saan naroon ang anumang matibay na pananatili?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

Kaya kapag ang bula-tulad na katawan na ito ay dumating sa wakas at bumalik sa limang elemento, ang marurunong ay hindi nagdadalamhati—sapagkat walang nararapat na puwang ang dalamhati.

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

Ang mga nilalang ay nalilikha sa pamamagitan ng mga guṇa at napapagala ng sarili nilang mga gawa; saka, hinihila pasulong ng Panahon, sila’y nahihimlay na nakagapos sa kanilang mga vāsanā.

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

Sa pamamagitan ni Māyā ay sumisibol ang tatlong guṇa—sattva at ang iba pa; mula sa mga iyon lamang isinisilang ang mga katawan, at pagkapanganak ay taglay ang mga tanda ng mga katangiang iyon.

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

Sa sattva nakakamtan ang pagka-diyos; sa rajas, ang kalagayang pantao; sa tamas, ang nilalang na may katawan ay bumabagsak sa pagka-hayop—walang magawa sa hatak ng mga vāsanā.

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

Sa paglalakbay sa mundong ito, ang nilalang—nakagapos sa tanikala ng sariling karma—ay paulit-ulit na napapasa mga kapalarang mahirap maunawa, na salit-salitang ligaya at dusa.

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

Kahit ang mga diyos na ang buhay ay kasinghaba ng isang kalpa ay dumarating din sa pagbaligtad at pagbagsak; lalo pa kaya ang tao, na nakagapos sa di-mabilang na karamdaman?

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

May ilan na nagsasabing ang Panahon lamang ang sanhi ng pagkakaroon ng katawan; ang iba’y karma; ang iba nama’y mga guṇa. Gayunman, ang katawang ito’y karaniwang bunga ng mga salik na iyon.

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

Ang katawang ito—hinubog ng panahon, karma, at mga guṇa—ay may limang sangkap; kaya ang marurunong ay hindi nagagalak sa pagsilang ni nagdadalamhati sa kamatayan.

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

Mula sa di-nahahayag nagmumula ang nilalang, at sa di-nahahayag din nalulusaw; sa gitna’y wari’y nahahayag—gaya ng bulang lumilitaw sa tubig.

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

Kapag ang pagkawasak ay inaakala para sa nilalang na nasa sinapupunan pa, sa tadhana’y maaari pa rin siyang mabuhay; o kaya, kahit naipanganak na, bigla rin siyang mamatay.

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

May ilan na napapahamak habang nasa sinapupunan; ang iba nama’y namamatay pagkapanganak pa lamang. May namamatay sa kabataan, at may umaabot sa kamatayan sa katandaan lamang.

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

Kung ano ang dating karma, gayon ang katawang natatamo; at ayon dito, tiyak na tinatamasa niya ang mga ligaya at dinaranas ang mga dusa na kaayon nito.

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

Sa pag-uga ng pagsasamang-laman ng mga magulang, na inuudyukan ng kapangyarihan ng māyā, may isang katawan na nalilikha—taglay ang mga tanda ng lalaki, babae, o walang-tiyak na kasarian.

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

Haba ng buhay, ligaya at dalamhati, kabutihan at kasalanan, kaalaman at yaman—taglay ang isinulat ng Lumikha sa noo, ang nilalang ay isinisilang.

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

Sapagkat di malalampasan ang bunga ng mga gawa, at maging ang Panahon ay di malalaktawan, at yamang ang lahat ng kalagayan ay di-mananatili—kaya hindi ka nararapat magpadaig sa dalamhati.

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

Saan sa panaginip ang tiyak na katatagan? Saan sa salamangka ang katotohanan? Saan ang pagkamapanatili sa ulap ng taglagas? At saan ang walang-hanggang pag-iral sa katawan ng tao?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

Hindi mabilang na mga kapanganakan mo—daan-daang koro at di-masukat na libo—ang lumipas na; at sapagkat di mo nakilala ang Kataas-taasang Katotohanan, dumating sa iyo ang dakilang pagod na ito.

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

Sa di-mabilang na koro ng mga buhay na dinaanan mo, kaninong anak ka naging dalaga, kaninong ina, at kaninong asawa rin?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

Ang katawan ay binubuo ng limang elemento—pinagbubuklod ng balat, dugo, at laman; natambakan ng taba, utak-sa-buto, at mga buto; sisidlan ng dumi, ihi, at plema.

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

Ang “ibang katawan” na ito man ay dumi lamang na isinilang mula sa sariling katawan; sa pag-aakalang ito’y iyong anak, O nalilinlang, huwag kang magpadaig sa dalamhati.

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

Kung sakali mang may taong makalalampas sa kamatayan sa sariling pagsisikap, paano kung gayon napahamak ang lahat ng marurunong noong unang panahon?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

Sa tapas, sa kaalaman, sa talino, sa mga mantra, sa mga gamot at mga eliksir na pampasigla—walang sinumang pantas ang nakalalampas sa kamatayan.

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

Sa isang nilalang, ngayon ang kamatayan; sa iba, bukas, O marikit ang mukha. Kaya sa katawang binubuo ng mga bahaging di-mananatili, hindi ka nararapat magdalamhati.

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

Laging malapit ang kamatayan; sabihin mo, anong ligaya ang mayroon ang mga may katawan? Kapag ang tigre’y nasa harap, may kagat ba na tunay na makalulugod sa mga hayop?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

Kaya, O marikit ang mukha, kung ibig mong daigin ang kapanganakan at katandaan, magkanlong ka sa Panginoon ng lahat—kay Mṛtyuṃjaya, ang Manlulupig sa Kamatayan, ang Kabiyak ni Umā.

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

Hangga’t hindi lumalapit bilang kanlungan sa mga paang-loto ni Śiva, nananatili ang kakila-kilabot na takot sa kamatayan, at ang takot sa kapanganakan at katandaan.

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

Matapos danasin dito ang mga pagdurusa sa mundong ito, sa lubhang malupit na saṃsāra, kapag ang isip ay napapahiwalay, saka dapat pagnilayan si Maheśvara.

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

Sa taong umiinom sa isip ng nektar na diwa ng pagninilay kay Śiva, hindi na muling sisibol ang uhaw sa nakalalasing na mga bagay ng saṃsāra.

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

Kapag ang isip—pinalaya sa lahat ng pagkakapit at pinatatag ng pagwawalang-pagnanasa—ay nalulubog sa kalagayan ni Śiva, wala nang muling pagsilang.

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

Kaya nga, O mabait na ginang: huwag mong hayaang lamunin ng dalamhati at pagkalito ang isip na ang tanging daan ay pagninilay kay Śiva. Sambahin mo si Śiva.

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

Sūta ay nagsabi: Sa gayong paraan, ang reyna—mahinahong at mapanghikayat na tinuruan ng yaong yogin ni Śiva—ay sumagot sa kaniyang guro, yumuyukod sa kaniyang mga paang-loto.

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

Ang reyna ay nagsabi: O pinagpala, patay na ang aking anak; iniwan ako ng aking minamahal na mga kamag-anak; at ako’y pinahihirapan ng matinding karamdaman—anong kanlungan ang natitira sa akin, maliban sa kamatayan?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

Kaya nais kong mamatay, kasama ang munting sanggol na ito. Gayunman, natupad ang aking buhay, sapagkat ngayong araw—kahit nakaharap sa kamatayan—nakita ko kayo.

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

Sūta ay nagsabi: Nang marinig ang kaniyang mga salita, ang yogin ni Śiva—karagatan ng habag—ay naalala ang dati niyang kabutihan at lumapit sa patay na sanggol.

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

Pagdaka niya’y tinipon ang banal na abo, binasbasan ng mga mantra ni Śiva; at nang mabuka ang bibig ng bata, inihagis niya roon, at muling iniugnay ang yumao sa hininga ng buhay.

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

Ang bata, muling napag-isa sa hininga, dahan-dahang idinilat ang mga mata; nang maibalik ang dating lakas ng mga pandama, siya’y umiyak sa pagnanais ng gatas.

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

Nang makita ang patay na bata na muling bumangon, ang mga tao’y namangha at nagalak; lalo na ang mga pangunahing mamamayan sa mga bayan.

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

Pagkaraan, ang reyna, punô ng galak, ang mga mata’y nanginginig at tila nababaliw sa damdamin; agad niyang sinunggaban ang anak, at ang tingin niya’y nalalabo sa luha.

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

Yakap-yakap niya ang anak, ang payat na reyna’y napuspos ng sukdulang ligaya; hindi niya namalayan ang sarili ni ang iba pa—gaya ng nakatulog dahil sa matinding pagod.

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

Muli, ang yoging si Ṛṣabha ay hinipo, sa mismong banal na abo, ang mga katawan ng ina at ng batang lalaki na sugatan ng lason.

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

Nang mahaplos ng abong iyon, silang dalawa’y nagkamit ng makalangit na katawan, taglay ang anyong tulad ng mga deva, pinalamutian ng ningning.

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

Ang ligayang natatamo ng mga gumagawa ng kabutihan sa pag-abot ng paghahari sa tatlong langit—sandaan ang ibinilang na higit pa roon ang tinamong sukdulang kaligayahan ng reyna.

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

Nang siya’y magpatirapa sa paanan niya, si Ṛṣabha, nabagbag sa pag-ibig, ay itinindig siya at inaliw; at siya, napalaya sa dalamhati, ay kinausap niya.

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

“O mahal kong anak, O dakilang reyna—mabuhay ka sa walang hanggang mga taon. Habang nabubuhay ka sa mundong ito, hindi ka maaabot ng katandaan.”

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

O banal na ginang, ito ang iyong anak; sa pangalan ay Bhadrāyu. Magkakamit siya ng dakilang katanyagan sa mga daigdig at muling matatamo ang sarili niyang marapat na kaharian.

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

O ginang na may dalisay na ngiti, manatili ka muna sa bahay ng mangangalakal na ito, hanggang sa ang iyong batang ito ay maging ganap na bihasa sa kaalaman.

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

Sinabi ni Sūta: Pagkasabi nito, ang yogī na si Ṛṣabha ay muling bumuhay sa batang prinsipe sa bisa ng banal na abo, at saka lumisan patungo sa mga lupain na kanyang ninanais.