पशु-पाश-पतिविचारः / Inquiry into Paśu, Pāśa, and Pati

Verse 1

मुनय ऊचुः । यो ऽयं पशुरिति प्रोक्तो यश्च पाश उदाहृतः । अभ्यां विलक्षणः कश्चित्कोयमस्ति तयोः पतिः

Wika ng mga pantas: “Ang tinatawag na paśu, ang kaluluwang nakagapos, at ang tinutukoy na pāśa, ang gapos—sino ang Katotohanang naiiba sa dalawa, ang Panginoon (Pati) nila?”

Verse 2

वायुरुवाच । अस्ति कश्चिदपर्यंतरमणीयगुणाश्रयः । पतिर्विश्वस्य निर्माता पशुपाशविमोचनः

Sumagot si Vāyu: “May Isang umiiral, walang-hanggang tahanan ng mga kagandahang-loob na lubhang marikit at walang katapusang nakalulugod. Siya ang Pati, Panginoon ng sansinukob, ang Lumikha, at ang Tagapagpalaya na nag-aalis ng pāśa sa paśu.”

Verse 3

अभावे तस्य विश्वस्य सृष्टिरेषा कथं भवेत् । अचेतनत्वादज्ञानादनयोः पशुपाशयोः

Kung wala Siya (ang Kataas-taasang Panginoon), paano magaganap ang paglikha ng sansinukob na ito? Sapagkat kapwa ang paśu (kaluluwang nakagapos) at ang pāśa (gapós) ay walang-malay at nasa kamangmangan, kaya’t di nila kayang magpasimula ng paglikha sa sarili nila.

Verse 4

प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम् । तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना

Mula sa Pradhāna (pangunahing materya) hanggang sa atomo at anumang walang-malay—hindi kailanman nakikitang kumikilos bilang sariling tagapaglikha ng bunga nang walang matalinong sanhi. Kaya ang walang-malay na saligan ng daigdig ay hindi ang sukdulang gumawa; kailangan nito ang Panginoon, ang may-malay na Pati.

Verse 5

जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः । तस्मात्कार्यस्य कर्तृत्वं पत्युर्न पशुपाशयोः

Sapagkat ang sanlibutan ay isang bunga na umaasa sa mabisang sanhi at binubuo ng mga bahagi, kaya ang pagka-gumagawa (pagkadoer) hinggil sa bungang ito ay sa Panginoong Pati lamang, hindi sa Paśu (kaluluwang nakagapos) ni sa Pāśa (pagkagapos).

Verse 6

पशोरपि च कर्तृत्वं पत्युः प्रेरणपूर्वकम् । अयथाकरणज्ञानमंधस्य गमनं यथा

Maging ang Paśu (nilalang na may katawan at nakagapos) ay may pagkakagawa lamang kapag pinangungunahan ng pag-uudyok ng Panginoong Pati. Ang pag-alam at paggawa na walang wastong pag-unawa ay gaya ng paglakad ng bulag—umaabante, ngunit di nakikita ang tamang daan.

Verse 7

आत्मानं च पृथङ्मत्वा प्रेरितारं ततः पृथक् । असौ जुष्टस्ततस्तेन ह्यमृतत्वाय कल्पते

Kapag pinaghiwalay ng tao sa pag-unawa ang sarili bilang naiiba, at pagkaraan ay kinikilala ang Tagapag-udyok—ang Panginoon—bilang naiiba sa sarili, siya’y tinatanggap Niya; at sa Kanyang biyaya, nagiging karapat-dapat sa kawalang-kamatayan (kalayaan).

Verse 8

पशोः पाशस्य पत्युश्च तत्त्वतो ऽस्ति पदं परम् । ब्रह्मवित्तद्विदित्वैव योनिमुक्तो भविष्यति

Sa katotohanan, may isang kataas-taasang kalagayan (pada) hinggil sa paśu (kaluluwa), pāśa (pagkagapos), at Pati (Panginoon). Ang nakakakilala sa Brahman—sa pagsasakatuparan Niya lamang—ay mapapalaya sa paulit-ulit na pagkapanganak, makalalabas sa sinapupunan ng muling pagsilang.

Verse 9

संयुक्तमेतद्द्वितयं क्षरमक्षरमेव च । व्यक्ताव्यक्तं बिभर्तीशो विश्वं विश्वविमोचकः

Taglay ng Panginoon ang magkapares na katotohanang ito—ang nasisira at ang di-nasisira, ang nahahayag at ang di-nahahayag. Kanyang itinataguyod ang sansinukob at, bilang Tagapagpalaya ng daigdig (viśva-vimocaka), pinalalaya ito mula sa pagkagapos.

Verse 10

भोक्ता भोग्यं प्रेरयिता मंतव्यं त्रिविधं स्मृतम् । नातः परं विजानद्भिर्वेदितव्यं हि किंचनः

Dapat maunawaan ng nakakabatid ang tatluhang ito: ang nakararanas (ang paśu na nakagapos), ang bagay na nararanasan (daigdig ng mga tinatamasa), at ang Panginoong nagtutulak—ang Panloob na Tagapamahala. Higit pa rito, para sa tunay na marunong kumilatis, wala nang iba pang dapat pang malaman.

Verse 11

तिलेषु वा यथा तैलं दध्नि वा सर्पिरर्पितम् । यथापः स्रोतसि व्याप्ता यथारण्यां हुताशनः

Gaya ng langis na nasa loob ng butil ng linga, at gaya ng ghee na nakapaloob sa gatas na pinaasim; gaya ng tubig na lumalaganap sa umaagos na batis, at gaya ng apoy na kumakalat sa gubat—gayon din ang Panginoon (Śiva), ang Panloob na Sarili, na sumasaklaw sa lahat ng nilalang at lahat ng daigdig, bagaman di nakikita ng panlabas na tingin.

Verse 12

एवमेव महात्मानमात्मन्यात्मविलक्षणम् । सत्येन तपसा चैव नित्ययुक्तो ऽनुपश्यति

Gayon din, ang naghahanap na laging may disiplina ay matatag na namamasdan ang Mahātman—naiiba sa pansariling ako—na nananahan sa loob ng sarili, sa pamamagitan ng katotohanan at tapas (pagpapakasakit at pagpipigil).

Verse 13

य एको जालवानीश ईशानीभिस्स्वशक्तिभिः । सर्वांल्लोकानिमान् कृत्वा एक एव स ईशते १

Siya ang iisang Panginoon, makapangyarihan at sumasaklaw sa lahat; sa pamamagitan ng Kanyang sariling mga kapangyarihan—ang mga Śakti na tinatawag na Īśānī—nililikha Niya ang lahat ng mga daigdig na ito; at bagaman nilikha ang lahat, nananatili Siyang iisa at naghahari sa lahat.

Verse 14

एक एव तदा रुद्रो न द्वितीयो ऽस्ति कश्चन । संसृज्य विश्वभुवनं गोप्ता ते संचुकोच यः

Noong panahong iyon, si Rudra lamang ang umiiral—walang anumang pangalawa. Matapos iluwal ang buong sansinukob at lahat ng mga daigdig, Siya ang naging tagapangalaga; at Siya rin ang muling nagtitipon at nagbabalik ng lahat (sa pagkalusaw).

Verse 15

विश्वतश्चक्षुरेवायमुतायं विश्वतोमुखः । तथैव विश्वतोबाहुविश्वतः पादसंयुतः

Ang Kanyang mga mata ay nasa lahat ng dako; tunay, ang Kanyang mga mukha ay nasa lahat ng dako. Gayundin, ang Kanyang mga bisig ay nasa lahat ng dako, at Siya’y may mga paa sa bawat panig—kaya ang Panginoon (Pati), ang sumasaklaw sa lahat, ay naroroon sa buong sansinukob bilang panloob na Tagapamahala.

Verse 16

द्यावाभूमी च जनयन् देव एको महेश्वरः । स एव सर्वदेवानां प्रभवश्चोद्भवस्तथा

Ang iisang Panginoon, si Mahādeva—Mahāśvara—ang lumilikha ng langit at lupa. Siya lamang ang pinagmulan at paglitaw ng lahat ng mga deva rin.

Verse 17

हिरण्यगर्भं देवानां प्रथमं जनयेदयम् । विश्वस्मादधिको रुद्रो महर्षिरिति हि श्रुतिः

Siya (Rudra) ang unang nagluwal kay Hiraṇyagarbha (Brahmā), ang pinunong pinagmulan ng mga deva. Tunay, ipinahahayag ng Śruti na si Rudra—ang Dakilang Rishi—ay nakahihigit sa buong nahayag na sansinukob.

Verse 18

वेदाहमेतं पुरुषं महांतममृतं ध्रुवम् । आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्संस्थितं प्रभुम्

“Nakikilala ko ang Kataas-taasang Purusha—dakila, walang kamatayan, at di-nagbabago—ang Panginoong nananahan sa kabila ng dilim, maningning na gaya ng araw.”

Verse 19

अस्मान्नास्ति परं किंचिदपरं परमात्मनः । नाणीयो ऽस्ति न च ज्यायस्तेन पूर्णमिदं जगत्

Walang anuman sa kabila ng Kataas-taasang Sarili; wala ring mas higit na mas banayad o mas dakila kaysa Kanya. Kaya ang buong sansinukob na ito ay nilulukuban at pinupuno Niya.

Verse 20

सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः । सर्वव्यापी च भगवांस्तस्मात्सर्वगतश्शिवः

Taglay Niya ang lahat ng mukha, lahat ng ulo, at lahat ng leeg; nananahan Siya sa lihim na yungib sa loob ng bawat nilalang. Ang Bhagavān ay sumasaklaw sa lahat; kaya si Śiva ay tinatawag na “Ang Nasa Lahat ng Dako,” na naroroon sa bawat pook.

Verse 21

सर्वतः पाणिपादो ऽयं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखः । सर्वतः श्रुतिमांल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

Ang Panginoon (Pati) na ito ay may mga kamay at paa sa lahat ng dako; sa lahat ng dako naroon ang Kanyang mga mata, ulo, at mga mukha. Sa mundong ito Siya’y nakaririnig mula sa bawat panig; nilulukuban Niya ang lahat at nananatiling ang Lahat-sa-Lahat—nasa loob ng lahat ng nilalang at gayon ma’y lampas sa lahat.

Verse 22

सर्वेन्द्रियगुणाभासस्सर्वेन्द्रियविवर्जितः । सर्वस्य प्रभुरीशानः सर्वस्य शरणं सुहृत्

Siya’y lumilitaw bilang mga katangian ng lahat ng pandama, ngunit Siya’y lampas sa lahat ng pandama. Siya ang Prabhu, ang Īśāna, ang Kataas-taasang Tagapamahala ng lahat; Siya ang kanlungan ng lahat ng nilalang, ang palagiang mapagkalingang kaibigan (suhṛt).

Verse 23

अचक्षुरपि यः पश्यत्यकर्णो ऽपि शृणोति यः । सर्वं वेत्ति न वेत्तास्य तमाहुः पुरुषं परम्

Siya na nakakakita kahit walang mata, nakaririnig kahit walang tainga; nakaaalam ng lahat, ngunit walang ganap na makakakilala sa Kanya—Siya ang ipinahahayag ng mga pantas bilang “Kataas-taasang Purusha,” ang transendenteng Panginoong Śiva.

Verse 24

अणोरणीयान्महतो महीयानयमव्ययः । गुहायां निहितश्चापि जंतोरस्य महेश्वरः

Ang Mahādeva na ito ay di-nasisira—mas masinop kaysa sa pinakamasinop at mas dakila kaysa sa pinakadakila. Siya rin ay nakatago sa yungib ng puso ng nilalang na may katawan, bilang Maheśvara, ang Panginoong nasa loob.

Verse 25

तमक्रतुं क्रतुप्रायं महिमातिशयान्वितम् । धातुः प्रसादादीशानं वीतशोकः प्रपश्यति

Sa biyaya ng Panginoon, namasdan ni Dhātā (Brahmā) si Īśāna—ang Lampas sa ritwal ngunit siya ring diwa ng lahat ng mga rito—na puspos ng walang kapantay na kadakilaan; at sa pagkakita sa Kanya, napawi ang kanyang dalamhati.

Verse 26

वेदाहमेनमजरं पुराणं सर्वगं विभुम् । निरोधं जन्मनो यस्य वदंति ब्रह्मवादिनः

Nakikilala ko Siya—ang Di-Ipinanganak, ang Sinauna, ang sumasaklaw sa lahat at ang Makapangyarihang Soberano. Ipinahahayag ng mga nakaaalam sa Brahman na para sa Kanya ay may pagwawakas ng kapanganakan, sapagkat Siya’y lampas sa pag-uudyok ng pagiging may katawan.

Verse 27

एको ऽपि त्रीनिमांल्लोकान् बहुधा शक्तियोगतः । विदधाति विचेत्यंते १ विश्वमादौ महेश्वरः

Bagaman Siya’y iisa lamang, si Mahādeva—sa pag-iisa at paglalapat ng Kanyang Kapangyarihan (Śakti)—ay nagpapamalas ng tatlong daigdig sa sari-saring paraan. Alamin at pagnilayan: sa pasimula, ang buong sansinukob na ito ay hinubog ni Maheśvara.

Verse 28

विश्वधात्रीत्यजाख्या च शैवी चित्रा कृतिः परा । तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां त्वजः प्रजाम्

Ang kataas-taasang, kahanga-hangang Kapangyarihang Śaiva ay kilala rin bilang Ajā at bilang Viśvadhātrī, ang Tagapagtaguyod ng sansinukob. Bagama’t di-isinilang, siya’y sinasabing iisa, lumilitaw sa tatlong kulay—pula, puti, at itim—at nahahayag bilang supling: mga daigdig at mga nilalang.

Verse 29

जनित्रीमनुशेते ऽन्योजुषमाणस्स्वरूपिणीम् । तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भक्तभोगा जहाति च

Ang isa (jīva) ay nakikipisan sa Ina—Prakṛti—at tinatamasa siya na wari’y sariling anyo; ngunit ang isa pa, ang Di-isinilang na Panginoon, bagama’t kasama rin ang gayong Prakṛti, ay iniiwan ang mga kaluguran, na nakatatag sa bhakti, ang debosyon.

Verse 30

द्वौ सुपर्णौ च सयुजौ समानं वृक्षमास्थितौ । एको ऽत्ति पिप्पलं स्वादु परो ऽनश्नन् प्रपश्यति

Dalawang ibon, laging magkaugnay, ang dumapo sa iisang puno. Ang isa’y kumakain ng matamis na bunga ng pippala; ang isa nama’y hindi kumakain, kundi saksi lamang na tumitingin. Gayon din, sa iisang katawan, ang nakagapos na sarili (paśu) ay tumitikim ng bunga ng karma, samantalang ang Pati—Śiva, ang Kataas-taasang Panginoon—ay di-nakakapit, nananatiling dalisay na Tagamasid.

Verse 31

वृक्षेस्मिन् पुरुषो मग्नो गुह्यमानश्च शोचति । जुष्टमन्यं यदा पश्येदीशं परमकारणम्

Nalulubog sa punong ito (ng pag-iral sa sanlibutan), ang kaluluwang pansarili ay lumulubog; natatakpan kaya nagdadalamhati. Ngunit kapag namasdan niya ang Panginoon—ang Iba sa kanya, ang laging Kasamang Kaagapay, ang Kataas-taasang Sanhi—napapawi ang kanyang pighati.

Verse 32

तदास्य महिमानं च वीतशोकस्सुखी भवेत् । छंदांसि यज्ञाः ऋतवो यद्भूतं भव्यमेव च

Kung magkagayon, natatanto niya ang kaluwalhatian ng Panginoon at napapalaya sa dalamhati, nananahan sa ligaya. Ang mga sukat ng Veda, ang mga handog na yajña, ang mga panahon, at ang lahat ng umiiral—maging nakaraan at darating—ay nasa Kanya at pinananatili Niya.

Verse 33

मायी विश्वं सृजत्यस्मिन्निविष्टो मायया परः । मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्

Ang Kataas-taasan, bagama’t lampas sa lahat, ay pumapasok sa kosmos na ito sa pamamagitan ng Kanyang Māyā at, bilang maytaglay at gumagamit ng Māyā, iniluluwal ang sansinukob. Alamin na ang Māyā ay Prakṛti (kalikasan), at ang nagmamay-ari ng Māyā ay si Maheśvara, ang Panginoong Śiva.

Verse 34

तस्यास्त्ववयवैरेव व्याप्तं सर्वमिदं जगत् । सूक्ष्मातिसूक्ष्ममीशानं कललस्यापि मध्यतः

Tunay na ang buong sansinukob na ito ay napupuno lamang ng Kanyang mga “sangkap” (mga kapangyarihan at anyo). Ang Īśāna—na higit na maselan kaysa sa pinakamaselan—ay nananahan maging sa gitna ng kalala (pinakamunting bukol ng binhi ng pagbuo), bilang Panginoong nananahan sa loob.

Verse 35

स्रष्टारमपि विश्वस्य वेष्टितारं च तस्य तु । शिवमेवेश्वरं ज्ञात्वा शांतिमत्यंतमृच्छति

Kahit makilala ang Lumikha ng sansinukob at ang Yumayakap dito, ang tao ay makakamtan ang sukdulang kapayapaan lamang sa pagkakabatid na si Śiva lamang ang Kataas-taasang Panginoon (Pati).

Verse 36

स एव कालो गोप्ता च विश्वस्याधिपतिः प्रभुः । तं विश्वाधिपतिं ज्ञात्वा मृत्युपाशात्प्रमुच्यते

Siya lamang ang Panahon (Kāla), ang Tagapangalaga, at ang Makapangyarihang Panginoon ng sansinukob. Sa pagkakilala sa Kanya bilang Tagapaghari ng lahat, napapalaya ang tao mula sa silo ng kamatayan.

Verse 37

घृतात्परं मंडमिव सूक्ष्मं ज्ञात्वा स्थितं प्रभुम् । सर्वभूतेषु गूढं च सर्वपापैः प्रमुच्यते

Sa pagkakilala sa Panginoon na nananahan nang higit na maselan kaysa pinakapinong diwa—gaya ng pinong kremang lampas sa nilinaw na mantikilya (ghṛta)—at nakatago sa lahat ng nilalang, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan.

Verse 38

एष एव परो देवो विश्वकर्मा महेश्वरः । हृदये संनिविष्टं तं ज्ञात्वैवामृतमश्नुते

Siya lamang ang Kataas-taasang Diyos—si Maheśvara, ang Viśvakarmā, ang arkitekto ng sansinukob. Ang nakakakilala sa Kanya bilang nakaluklok sa puso ay tunay na nakikibahagi sa kawalang-kamatayan (mokṣa).

Verse 39

यदा समस्तं न दिवा न रात्रिर्न सदप्यसत् । केवलश्शिव एवैको यतः प्रज्ञा पुरातनी

Nang wala pa ang lahat—walang araw ni gabi, walang sat (nahahayag) at ni asat (di-nahahayag)—noon ay si Śiva lamang ang umiiral bilang iisang Kataas-taasan; mula sa Kanya sumisibol ang sinaunang karunungan.

Verse 40

नैनमूर्ध्वं न तिर्यक्च न मध्यं पर्यजिग्रहत् । न तस्य प्रतिमा चास्ति यस्य नाम महद्यशः

Walang sinuman ang makasasaklaw sa Kanya—hindi sa itaas, hindi sa gilid, hindi sa gitna. Sa Dakilang Maluwalhati, na ang mismong Pangalan ay tanyag, walang larawang makapaglilimita o tiyak na wangis.

Verse 41

अजातमिममेवैके बुद्धा जन्मनि भीरवः । रुद्रस्यास्य प्रपद्यंते रक्षार्थं दक्षिणं सुखम्

May ilan, bagaman gising sa pagkaunawa, ay natatakot sa pagsilang; kaya sila’y sumisilong kay Rudra na ito upang mapangalagaan—sa Kanyang mapalad at mapagpala na kanang (timog) anyo na nagkakaloob ng kaginhawahan.

Verse 42

द्वे अक्षरे ब्रह्मपरे त्वनंते समुदाहृते । विद्याविद्ये समाख्याते निहिते यत्र गूढवत्

Doon, dalawang pantig ang ipinahahayag bilang Kataas-taasang Brahman—walang hanggan at walang hanggahan. Sa dalawang pantig na iyon, kapwa Vidyā (kaalaman) at Avidyā (di-kaalaman) ay tinatawag at nakatago na wari’y nasa lihim na dako.

Verse 43

क्षरं त्वविद्या ह्यमृतं विद्येति परिगीयते । ते उभे ईशते यस्तु सो ऽन्यः खलु महेश्वरः

Ang avidyā (kamangmangan) ay tinatawag na kṣara, ang napaparam; samantalang ang vidyā (tunay na kaalaman) ay pinupuri bilang amṛta, ang di-napaparam—ang walang-kamatayan. Ngunit Siya na naghahari sa kapwa nito ay higit sa dalawang iyon; tunay, Siya ang Maheśvara (Panginoong Śiva), ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 44

एकैकं बहुधा जालं विकुर्वन्नेकवच्च यः । सर्वाधिपत्यं कुरुते सृष्ट्वा सर्वान् प्रतापवान्

Siya na bagama’t Iisa, ay pinaiiba-iba ang Sarili bilang sari-saring lambat ng sangnilikha, at gayon ma’y nananatiling Iisa—pagkalikha sa lahat ng nilalang, ang makapangyarihang Panginoon ay naghahari sa lahat.

Verse 45

दिश ऊर्ध्वमधस्तिर्यक्भासयन् भ्राजते स्वयम् । यो निःस्वभावादप्येको वरेण्यस्त्वधितिष्ठति

Siya lamang ang nagniningning sa sariling kapangyarihan, nililiwanagan ang mga dako—itaas, ibaba, at sa lahat ng panig. Bagama’t lampas sa lahat ng katangian at likas na kalagayan, ang Iisang lubhang karapat-dapat sambahin ay nananatiling namamahala sa lahat.

Verse 46

स्वभाववाचकान् सर्वान् वाच्यांश्च परिणामयन् । गुणांश्च भोग्यभोक्तृत्वे तद्विश्वमधितिष्ठति

Binabago Niya ang lahat ng nagpapahayag ng likas na kalikasan at ang lahat ng tinutukoy bilang mga bagay; at hinuhubog din ang mga guṇa sa kalagayang “tinatamasa” at “tumatamasa.” Siya ang namamayani at sumasandig sa buong sansinukob.

Verse 47

ते वै गुह्योपणिषदि गूढं ब्रह्म परात्परम् । ब्रह्मयोनिं जगत्पूर्वं विदुर्देवा महर्षयः

Tunay ngang nakilala ng mga diyos at ng mga dakilang rishi—sa pamamagitan ng lihim na aral ng Upaniṣad—ang Kataas-taasang Brahman, na nakatago sa karaniwang pagtanaw at higit pa sa pinakamataas; Siya ang pinagmulan ni Brahmā at ang unang sanhi bago pa ang sansinukob.

Verse 48

भावग्राह्यमनीहाख्यं भावाभावकरं शिवम् । कलासर्गकरं देवं ये विदुस्ते जहुस्तनुम्

Yaong tunay na nakakakilala kay Śiva—ang Panginoong natatanto lamang sa panloob na pagkamalay, tinatawag na walang pagnanasa, na nagdudulot ng paglitaw at pag-urong, at bilang Diyos ay nagpapalaganap ng paglikha sa pamamagitan ng mga kalā—sila’y iniiwan ang katawan (at nakakamit ang kalayaan).

Verse 49

स्वभावमेके मन्यंते कालमेके विमोहिताः । देवस्य महिमा ह्येष येनेदं भ्राम्यते जगत्

May ilan na inaakalang ito’y likas na kalikasan (svabhāva) lamang, at may iba namang nalilinlang na inaakalang ito’y panahon (kāla). Ngunit ito ang tunay na kaluwalhatian ng Panginoong Deva, na siyang nagpapakilos at nagpapapaikot sa buong daigdig.

Verse 50

येनेदमावृतं नित्यं कालकालात्मना यतः । तेनेरितमिदं कर्म भूतैः सह विवर्तते

Yaong sa pamamagitan nito ang buong sansinukob ay laging nababalot—sapagkat ito’y umiiral bilang Panahon at bilang Sarili ng Panahon—sa pamamagitan ng Kataas-taasang Prinsipyong iyon nahihimok ang gawaing ito; at kasama ng mga nilalang, ito’y umiikot at nahahayag sa mga siklo ng pag-iral.

Verse 51

तत्कर्म भूयशः कृत्वा विनिवृत्य च भूयशः । तत्त्वस्य सह तत्त्वेन योगं चापि समेत्य वै

Matapos ulit-ulitin ang pagsasadhana na iyon at muli’t muling umurong mula sa panlabas na pagkilos, tunay na nakakamtan ang yoga—pinagdurugtong ang tattva sa tattva—upang ang katotohanan ng mga tattva ay mapag-isa at malampasan sa landas patungo kay Śiva, ang Panginoon (Pati).

Verse 52

अष्टाभिश्च त्रिभिश्चैवं द्वाभ्यां चैकेन वा पुनः । कालेनात्मगुणैश्चापि कृत्स्नमेव जगत्स्वयम्

Sa walo, sa tatlo, gayundin sa dalawa, o muli sa isa; at sa pamamagitan din ng Panahon at ng Kanyang likás na mga kapangyarihan—ang Panginoon mismo, sa sariling kalooban, ay nagiging ang buong sansinukob sa ganap na kapuspusan.

Verse 53

गुणैरारभ्य कर्माणि स्वभावादीनि योजयेत् । तेषामभावे नाशः स्यात्कृतस्यापि च कर्मणः

Dapat simulan ang mga gawain ayon sa mga guṇa at iugnay ang mga ito sa sariling likas na pagkatao at mga kaugnay na hilig. Kapag wala ang mga salik na sumusuporta, kahit ang nagawang karma ay maaaring masira—at mawala ang bunga nito.

Verse 54

कर्मक्षये पुनश्चान्यत्ततो याति स तत्त्वतः । स एवादिस्स्वयं योगनिमित्तं भोक्तृभोगयोः

Kapag naubos ang naipong karma, ang kaluluwa ay tunay na lumilipat sa ibang kalagayan. Siya—si Śiva, ang Sinaunang Pinagmulan—ang mismong sanhi ng yoga, at ang saligan kapwa ng nakararanas at ng nararanasan (tagatamasa at tinatamasa).

Verse 55

परस्त्रिकालादकलस्स एव परमेश्वरः । सर्ववित्त्रिगुणाधीशो ब्रह्मसाक्षात्परात्परः

Siya lamang ang Kataas-taasang Panginoon—lampas sa tatlong panahon, walang bahagi, at lubhang transendente. Siya ang Ganap na Nakaaalam, ang Hari ng tatlong guṇa, ang mismong Brahman na nahayag, higit pa sa pinakamataas.

Verse 56

तं विश्वरूपमभवं भवमीड्यं प्रजापतिम् । देवदेवं जगत्पूज्यं स्वचित्तस्थमुपास्महे

Sinasamba namin ang Panginoong Bhava—kapuri-puri at di-isinilang—na may anyo ng buong sansinukob; ang Prajāpati, ang Diyos ng mga diyos, na karapat-dapat sambahin ng lahat ng daigdig, at nananahan sa sariling kamalayan.

Verse 57

कालादिभिः परो यस्मात्प्रपञ्चः परिवर्तते । धर्मावहं पापनुदं भोगेशं विश्वधाम च

Sapagkat Siya’y higit sa panahon at iba pang tulad nito, ang buong nahayag na sansinukob ay umiikot sa mga siklo nito sa pamamagitan lamang ng Kanyang kapangyarihan. Siya ang tagapagkaloob ng dharma, tagapag-alis ng kasalanan, Panginoon ng lahat ng kaluguran, at tahanan ng sansinukob—si Śiva, ang Kataas-taasang Pati.

Verse 58

तमीश्वराणां परमं महेश्वरं तं देवतानां परमं च दैवतम् । पतिं पतीनां परमं परस्ताद्विदाम देवं भुवनेश्वरेश्वरम्

Nalalaman namin na ang Deva—si Mahādeva—ang Kataas-taasang Mahā-īśvara sa lahat ng mga namumuno, ang pinakadakilang pagka-Diyos sa mga diyos, ang Panginoon ng mga panginoon, ang lubos na lampas sa lahat; Siya ang Soberano maging sa mga tagapamahala ng mga daigdig.

Verse 59

न तस्य विद्येत कार्यं कारणं च न विद्यते । न तत्समो ऽधिकश्चापि क्वचिज्जगति दृश्यते

Para sa Kanya, walang bungang kailangang likhain, at wala ring sanhi na lumikha sa Kanya. Sa daigdig na ito, saanman ay hindi nakikita ang sinumang kapantay Niya, ni ang sinumang higit sa Kanya.

Verse 60

परास्य विविधा शक्तिः श्रुतौ स्वाभाविकी श्रुता । ज्ञानं बलं क्रिया चैव याभ्यो विश्वमिदं कृतम्

Itinuturo ng mga kasulatan na ang Kataas-taasang Panginoon ay nagtataglay ng sari-saring śakti, likás sa Kanya ayon sa Kanyang kalikasan. Mula sa mga ito—śakti ng kaalaman, śakti ng lakas, at śakti ng pagkilos—nalikha ang buong sansinukob na ito.

Verse 61

तस्यास्ति पतिः कश्चिन्नैव लिंगं न चेशिता । कारणं कारणानां च स तेषामधिपाधिपः

Ang Śakti ay may isang Panginoon—na hindi natatatakan ng anumang naglilimita na liṅga, at hindi rin pinamumunuan ng sinuman. Siya ang Sanhi ng lahat ng sanhi, ang Kataas-taasang Panginoon sa ibabaw ng lahat ng panginoon.

Verse 62

न चास्य जनिता कश्चिन्न च जन्म कुतश्चन । न जन्महेतवस्तद्वन्मलमायादिसंज्ञकाः

Walang sinuman ang pinagmulan Niya, at ang Kanyang pagsilang ay hindi nagmumula saanman. Gayundin, para sa Kanya ay walang mga sanhi ng kapanganakan—gaya ng mala (karumihan), māyā, at iba pang katulad nito.

Verse 63

स एकस्सर्वभूतेषु गूढो व्याप्तश्च विश्वतः । सर्वभूतांतरात्मा च धर्माध्यक्षस्स कथ्यते

Siya ang Nag-iisa, nakatago sa lahat ng nilalang at lumalaganap sa sansinukob sa bawat panig. Bilang panloob na Sarili ng lahat, Siya’y tinatawag na Tagapangasiwa ng Dharma.

Verse 64

सर्वभूताधिवासश्च साक्षी चेता च निर्गुणः । एको वशी निष्क्रियाणां बहूनां विवशात्मनाम्

Nanahan Siya sa lahat ng nilalang; Siya ang Saksi at ang panloob na Nakaaalam, lampas sa mga guṇa. Siya lamang ang Nag-iisang Makapangyarihang Tagapamahala sa maraming kaluluwang may katawan na nakagapos at walang lakas, kaya’t hindi nakapamumuhay sa tunay na kalayaan.

Verse 65

नित्यानामप्यसौ नित्यश्चेतनानां च चेतनः । एको बहूनां चाकामः कामानीशः प्रयच्छति

Siya ang Walang-hanggang kahit sa gitna ng mga tinatawag na walang-hanggang, at ang pinakamataas na Kamalayan sa lahat ng may kamalayan. Bagama’t Siya ang Iisa sa gitna ng marami at walang pagnanasa, ang Panginoon ay nagkakaloob sa lahat ng mga ninanais at ng mga bunga nito.

Verse 66

सांख्ययोगाधिगम्यं यत्कारणं जगतां पतिम् । ज्ञात्वा देवं पशुः पाशैस्सर्वैरेव विमुच्यते

Kapag ang paśu, ang kaluluwang nakagapos, ay tunay na nakakikilala na ang Diyos—si Śiva, ang Pati, Panginoon ng lahat ng daigdig—ang saligang sanhi na natatanto sa Sāṅkhya at Yoga, siya’y napapalaya sa lahat ng tanikala (pāśa).

Verse 67

विश्वकृद्विश्ववित्स्वात्मयोनिज्ञः कालकृद्गुणी । प्रधानः क्षेत्रज्ञपतिर्गुणेशः पाशमोचकः

Siya ang Lumikha ng sansinukob at ang Nakaaalam ng sansinukob; batid Niya ang pinagmulan ng Kanyang sariling Sarili. Siya ang Tagapag-ayos ng panahon at ang nagtataglay at naghahari sa mga guṇa. Siya ang Pradhāna, ang sinaunang pinagmulan; Siya ang Panginoon ng kṣetrajña (ang kaluluwang nakaaalam ng ‘bukid’); Siya ang Tagapamahala ng mga guṇa; at Siya ang Tagapagpalaya na pumuputol sa mga gapos (pāśa).

Verse 68

ब्रह्माणं विदधे पूर्वं वेदांश्चोपादिशत्स्वयम् । यो देवस्तमहं बुद्ध्वा स्वात्मबुद्धिप्रसादतः

Ang Diyos na unang nagtatag kay Brahmā at Siya rin ang mismong nagturo ng mga Veda—sa biyaya ng kaliwanagan ng kamalayang-panloob sa Sarili, aking nakilala at naunawaan ang Panginoong iyon.

Verse 69

मुमुक्षुरस्मात्संसारात्प्रपद्ये शरणं शिवम् । निष्फलं निष्क्रियं शांतं निरवद्यं निरंजनम्

Nagnanais ng paglaya mula sa saṃsāra, ako’y sumasaklolo kay Śiva—lampas sa anumang bunga, lampas sa gawa, ganap na payapa, walang kapintasan, at walang dungis.

Verse 70

अमृतस्य परं सेतुं दग्धेंधनमिवानिलम् । यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यंति मानवाः

Kapag sinikap ng tao na itali ang langit na parang balat, at dakmain ang hangin na parang panggatong na sunog na at abo na—saka lamang malalampasan ang sukdulang hanggahan ng kawalang-kamatayan. Kaya sa karaniwang paraan, ito’y di maaari.

Verse 71

तदा शिवमविज्ञाय दुःखस्यांतो भविष्यति । तपःप्रभावाद्देवस्य प्रसादाच्च महर्षयः

Sa gayon, kahit hindi pa tunay na nakikilala si Śiva, magkakaroon ng wakas ang pagdurusa—O mga dakilang rishi—sa bisa ng pag-aayuno at sa biyaya ng Panginoon.

Verse 72

अत्याश्रमोचितज्ञानं पवित्रं पापनाशनम् । वेदांते परमं गुह्यं पुराकल्पप्रचोदितम्

Ito ang kaalamang pinakanaaangkop sa pinakamataas na antas ng disiplina sa espiritu—dalisay at pumupuksa ng kasalanan. Ito ang lubhang lihim na aral sa Vedānta, na iniutos na mula pa sa mga sinaunang siklo ng paglikha.

Verse 73

ब्रह्मणो वदनाल्लब्धं मयेदं भाग्यगौरवात् । नाप्रशांताय दातव्यमेतज्ज्ञानमनुत्तमम्

Dahil sa dakilang bigat ng aking mabuting kapalaran, natamo ko ito mula sa bibig ni Brahmā. Ang di-mapapantayang kaalamang ito ay hindi dapat ipagkaloob sa hindi payapa (hindi mapagpigil sa sarili).

Verse 74

न पुत्रायाशुवृत्ताय नाशिष्याय च सर्वथा । यस्य देवे पराभक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ

Ang aral na ito ay hindi kailanman dapat ibigay sa anak na may masamang asal, ni sa sinumang hindi tunay na alagad. Ipagkaloob lamang ito sa taong may sukdulang debosyon sa Panginoon, at na gaya ng debosyon niya sa Panginoon ay gayon din sa Guru.

Verse 75

तस्यैते कथिताह्यर्थाः प्रकाशंते महात्मनः । अतश्च संक्षेपमिदं शृणुध्वं शिवः परस्तात्प्रकृतेश्च पुंसः

Ang mga kahulugang ipinaliwanag ay luminaw sa dakilang kaluluwa. Kaya pakinggan ngayon ang maikling wakas na ito: si Śiva ay nasa kabila ng Prakṛti (likas na materya) at nasa kabila rin ng Puruṣa (sariling indibidwal).

Verse 76

स सर्गकाले च करोति सर्वं संहारकाले पुनराददाति

Sa panahon ng paglikha, Siya ang nagpapalabas ng lahat; at sa panahon ng pagkalusaw, muli Niyang ibinabalik ang lahat sa Kanyang Sarili.