Sarga 70

Verse 1

नरान्तकंहतंदृष्टवाचुक्रुशुर्नैरृतर्षभाः ।देवान्तकस्त्रिमूर्धा च पौलस्त्यश्चमहोदरः ।।।।

Nang makita nilang napatay si Narāntaka, napasigaw ang mga pinunò sa mga Rākṣasa—sina Devāntaka, Trimūrdha, Paulastya, at Mahodara.

Verse 2

आरूढोमेघसङ्काशंवारणेन्द्रंमहोदरः ।वालिपुत्रंमहावीर्यमभिदुद्राववीर्यवान् ।।।।

Si Mahodara, nakasakay sa haring elepante na wari’y ulap, ay buong tapang na sumugod kay Angada, ang makapangyarihang anak ni Vāli.

Verse 3

भ्रारातृव्यसनसन्तप्तस्तदादेवान्तकोबली ।आदायपरिघंदीप्तमङ्गदंसमभिद्रवत् ।।।।

Noon si Devanthaka, makapangyarihan at nag-aalab sa dalamhati sa sinapit ng kanyang kamag-anak, ay dinampot ang nagliliyab na pamalong bakal at sumugod nang tuwiran kay Aṅgada.

Verse 4

रथमादित्यसङ्काशंयुक्तंपरमवाजिभिः ।आस्थायत्रिशिरावीरोवालिपुत्रमथाभ्ययात् ।।।।

Pagkaraan, ang bayaning si Triśiras ay sumakay sa karwaheng kumikislap na parang araw, na nakayuko sa mahuhusay na kabayo, at sumugod patungo kay Aṅgada, anak ni Vāli.

Verse 5

स त्रिभिर्देवदर्पघ्नेर्नेरृतीन्द्रेरभिद्रुतः ।वृक्षमुत्पाटयामासमहाविटपमङ्गदः ।।।।

Nang sumugod sa kaniya ang tatlong panginoon ng rākṣasa, mga pumupuksa sa pagmamataas ng mga deva, binunot ni Aṅgada ang isang napakalaking punongkahoy na malalapad ang mga sanga.

Verse 6

देवान्तकायतंवीरच्शिक्षेपसहसाङ्गदः ।महावृक्षंमहाशाखंशक्रोदीप्तमिवाशनिम् ।।।।

Si Angada, ang bayani, ay inihagis kay Devāntaka ang isang napakalaking punò na may malalawak na sanga—gaya ni Indra na naghahagis ng nagliliyab na kulog.

Verse 7

त्रिशिरास्तंप्रचिच्छेदशरैराशीविषोपमैः ।स वृक्षंकृत्तमालोक्यउत्पपाततदाङ्गदः ।।।।

Pinutol ni Triśiras ang mga punong iyon sa pamamagitan ng mga palasong tulad ng makamandag na ahas; nang makita ni Aṅgada ang punong naputol, siya’y biglang lumundag paitaas.

Verse 8

स ववर्षततोवृक्षान् शैलाश्चकपिकुञ्जरः ।तान् प्रचिच्छेदसङ्कृद्धस्त्रिशिरानिशितैश्शरैः ।।।।

Pagdaka’y pinaulan ng dakilang mandirigmang unggoy ang mga punò at bató; ngunit sa tindi ng galit, pinutol ni Triśiras ang mga iyon sa pamamagitan ng matatalim na palaso.

Verse 9

परिघाग्रेणतान् वृक्षान्बभञ्ज च महोदरः ।त्रिशिराश्चाङ्गदंवीरमभिदुद्रावसायकैः ।।।।

Sa dulo ng kanyang bakal na pamalo, dinurog ni Mahodara ang mga punò; at si Triśiras nama’y sumugod sa bayaning si Aṅgada, pinauulanan siya ng mga palaso.

Verse 10

गजेनसमभिद्रुत्यवालिपुत्रंमहोदरः ।जघानोरसिसङ्कृद्धस्तोमरैर्वज्रसन्निभैः ।।।।

Sumugod si Mahodara sakay ng elepante laban sa anak ni Vāli; sa tindi ng galit, tinamaan niya ang dibdib nito ng mga sibat na tila mga kulog na vajra.

Verse 11

देवान्तकश्चसङ्कृद्धःपरिघेणतदाङ्गदम् ।उपगम्याभिहत्याशुव्यपचक्रामवेगवान् ।।।।

Si Devāntaka man ay nagngitngit; lumapit siya kay Aṅgada at agad itong hinampas ng bakal na pamalo, saka mabilis na umurong.

Verse 12

सत्रिभिर्नैरृतश्रेष्ठैर्युगतपत्समभिद्रुतः ।न विव्यथेमहातेजावालिपुत्रःप्रतापवान् ।।।।

Bagaman sabay-sabay siyang sinalakay ng tatlong pinakamararangal na Rākṣasa, hindi natinag ang maningning at magiting na anak ni Vāli.

Verse 13

स वेगवान्महावेगंकृत्वापरमदुर्जयः ।तलेनभृशमुत्पत्यजघानास्यमहागजम् ।।।।

Pagkaraan, ang matuling Aṅgada—na mahirap daigin—ay nag-ipon ng matinding lakas; lumundag nang buong bagsik at sa isang dumadagundong na hampas ay ibinagsak ang dambuhalang elepante.

Verse 14

तस्यतेनप्रहारेणनागराजस्यसंयुगे ।पेततुर्लोचनेतस्यविननाद स वारणः ।।।।

Sa hampas na iyon sa gitna ng labanan, nalaglag ang mga mata ng haring elepante, at umalingawngaw ang kanyang daing sa matinding sakit.

Verse 15

विषाणंचास्यसःनिष्कृष्यवालिपुत्रोमहाबलः ।देवान्तकमभिप्लुत्यताडयामाससंयुगे ।।।।

Pagkaraan, hinugot ng makapangyarihang anak ni Vāli ang pangil nito; at lumundag kay Devāntaka sa labanan, saka siya hinampas nito.

Verse 16

स विह्वलस्तुतेजस्वीवातोद्धूतइवद्रुमः ।लक्षारससवर्णं च सुस्रावरुधिरंमहत् ।।।।

Ang mabagsik na rākṣasa, nayayanig na parang punong hinahampas ng hangin, ay nagbuga ng malaking agos ng dugo na mapula na gaya ng laker.

Verse 17

अथाश्वस्यमहातेजाःकृच्छ्राद्देवान्तकोबली ।आविध्यपरिघंवेगादाजघानतदाङ्गदम् ।।।।

Pagkatapos, ang makapangyarihang Devāntaka na naglalagablab sa nakapanghihilakbot na liwanag, bahagyang nakabawi sa hirap, ay dinampot ang kanyang bakal na pamalo at mabilis na hinampas si Aṅgada.

Verse 18

परिघाभिहतश्चापिवानरेन्द्रात्मजस्तदा ।जानुभ्यांपतितोबूमौपुनरेवोत्पपात ह ।।।।

Kahit tinamaan ng bakal na pamalo, ang anak ng hari ng mga Vānara ay lumuhod at bumagsak sa lupa—ngunit agad din siyang tumalbog at tumindig muli.

Verse 19

तमुत्पतन्तंत्रिशिरास्त्रिभिर्बाणैरजिह्मगैः ।घोरैर्हरिपतेःपुत्रेंललाटेऽभिजघान ह ।।।।

Nang lumundag si Angada, tinamaan ni Triśiras ang anak ng panginoon ng mga Vānara sa noo ng tatlong kakila-kilabot na palasong tuwid ang lipad.

Verse 20

ततोऽङ्गदंपरिक्षिप्तंत्रिभिर्नैरृतपुङ्गवैः ।हनूमानपिविज्ञायनीलश्चापिप्रतस्थतुः ।।।।

Nang maunawaang napalibutan si Angada ng tatlong pangunahing rākṣasa, si Hanumān at si Nīla ay sumulong upang makipagsagupa.

Verse 21

तश्चिक्षेपशैलाग्रंनीलस्त्रिशिरसेतदा ।तद्रावणसुतोधीमाबनिभेदनिशितैश्शरैः ।।।।

Pagdaka’y inihagis ni Nīla ang taluktok ng bundok kay Triśiras; ngunit ang marunong na anak ni Rāvaṇa ay dinurog iyon sa matatalim na palaso.

Verse 22

तद्बाणशतनिर्भिन्नंविदारितशिलातलम् ।सविस्फुलिंगंसज्वालंनिपपातगिरेशशिरः ।।।।

Nabutas ng daan-daang palaso at napunit ang batong katawan, ang tuktok ng bundok ay bumagsak, nagkakalat ng mga kislap at liyab.

Verse 23

ततोजृम्भितमालोक्यहर्षाद्वेवान्तकस्तदा ।परिघेणाभिदुद्रावमारुतात्मजमाहवे ।।।।

Nang makita ang pagkakataong iyon sa labanan, nagalak si Devantaka at, sa gitna ng digmaan, ay sumugod kay Hanuman—ang anak ng Hangin—gamit ang kanyang bakal na pamalo.

Verse 24

तमापतन्तमुत्प्लुत्यहनुमान्मारुतात्मजः ।आजघानतदामूर्ध्निवज्रकल्पेनमुष्टिना ।।।।

Habang sumusugod si Devantaka, lumundag si Hanuman—ang anak ng Hangin—at hinampas siya sa ulo ng kamaong singlakas ng kidlat.

Verse 25

शिरसिप्रहरवनीरस्तदावायुसुतोबली ।नादेनाकम्पयच्चैवराक्षसान् स महाकपिः ।।।।

Pagkatapos, ang makapangyarihang si Hanuman, anak ng Hangin, ay humampas sa ulo ni Devantaka; at sa dagundong ng hampas na iyon, pinanginig ng dakilang unggoy ang mga rakshasa.

Verse 26

मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नमूर्धानिर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिव्वाः ।देवान्तकोराक्षसराजसूनुर्गतासुरुत्व्यांसहसापपात ।।।।

Sa pagkabasag ng kanyang bungo dahil sa suntok—ang kanyang mga ngipin, mata, at dila ay lumuwa—si Devantaka, ang anak ng haring rakshasa, ay agad na bumagsak sa lupa, wala nang buhay.

Verse 27

तस्मिन्हतेराक्षसयोधमुख्येमहाबलेसंयतिदेवशत्रौ ।क्रुद्धस्त्रिमूर्धानिशिताग्रमुग्रंववर्षनीलोरसिबाणवर्षम् ।।।।

Nang ang pangunahing mandirigmang rakshasa—makapangyarihan at kaaway ng mga diyos—ay mapatay sa labanan, si Trishiras, na galit na galit, ay nagpaulan ng matatalim na palaso sa dibdib ni Nila.

Verse 28

महोदरस्तुसङ्कृद्धःकुञ्जरंपर्वतोपमम् ।भूयस्समधिरुह्याशुमन्दरंरमशिमानिव ।।।।ततोबाणमयंवर्षंनीलस्योरस्यपातयत् ।गिरौवर्षंतडिच्चक्रचापवानिवतोयदः ।।।।

Si Mahodara, nag-aalab sa poot, ay dagling sumakay sa elepanteng tulad ng bundok—gaya ng araw na may maningning na sinag na sumisikat sa ibabaw ng Mandara—at saka ibinuhos sa dibdib ni Nīla ang ulang-palaso, na wari’y ulap-ulan na may kidlat at bahaghari na nagpapabuhos ng ulan sa isang bundok.

Verse 29

महोदरस्तुसङ्कृद्धःकुञ्जरंपर्वतोपमम् ।भूयस्समधिरुह्याशुमन्दरंरमशिमानिव ।।6.70.28।।ततोबाणमयंवर्षंनीलस्योरस्यपातयत् ।गिरौवर्षंतडिच्चक्रचापवानिवतोयदः ।।6.70.29।।

Si Mahodara, nagngangalit sa poot, ay muling dagling sumakay sa elepanteng parang bundok—gaya ng araw na sumisikat sa Mandara—at ibinuhos sa dibdib ni Nīla ang ulang-palaso, na wari’y ulap-ulan na may kidlat at bahaghari na nagpapabuhos ng ulan sa bundok.

Verse 30

ततश्शरौघेरभिवर्ष्यमाणोविभिन्नगात्रःकपिसैन्यपालः ।नीलोबभूवाथविसृष्टगात्रोविष्टम्भितस्तेनमहाबलेन ।।।।

Pagkaraan, habang binubuhusan sa lahat ng dako ng bugso ng mga palaso at nabibiyak ang kanyang mga sangkap, si Nīla—pinuno ng hukbong-kapi—ay nayanig at nanghina ang mga biyas, napigil sa pagkilos ng napakalakas na pag-atakeng iyon.

Verse 31

ततस्तुनीलःप्रतिलभ्यसंज्ञांशैलंसमुत्पाट्यसवृक्षषंण्डम् ।ततस्समुत्पत्यभृशोग्रवेशोमहादरंतेनजघानमूर्ध्नि ।।।।

Ngunit si Nīla, nang muling magkamalay, ay binunot ang isang bundok na hitik sa mga punongkahoy; saka, lumundag pasulong sa matinding bagsik at bilis, at hinampas niya si Mahodara sa ulo gamit iyon.

Verse 32

तत: स्सशैलेद्रनिपातभग्नोमहोदरस्तेनमहाद्विपेन ।विपोथितोभूमितलेगतासुःपपातवज्राभिहतोयथाद्रिः ।।।।

Pagkaraan, si Mahodara—nabali sa pagbagsak ng bundok—kasama ang kanyang dambuhalang elepante ay naihagis sa lupa; nilisan siya ng buhay at bumagsak na parang bundok na tinamaan ng kidlat.

Verse 33

पितृव्यंनिहतंदृष्टवात्रिशिराश्चापमाददे ।हनूमन्तं च सङ्कृद्धोविव्याथनिशितैश्शरैः ।।।।

Nang makita ni Triśiras na napatay ang kanyang tiyuhin, dinampot niya ang kanyang busog; at sa naglalagablab na galit, tinusok niya si Hanumān ng matatalim na palaso.

Verse 34

स वायुसुनूःकुपितश्चिक्षेपशिखरंगिरेः ।त्रिशिरास्तच्छरैस्तीक्ष्णैर्बिभेदबहुधाबली ।।।।

Sa galit, si Hanumān—anak ng Hangin—ay naghagis ng tuktok ng bundok; ngunit ang makapangyarihang Triśiras ay pinagpira-piraso iyon sa maraming bahagi sa pamamagitan ng kanyang matatalim na palaso.

Verse 35

तद्व्यर्थंशिखरंदृष्टवाद्रुमवर्षंमहाकपिः ।विससर्जरणेतस्मिन्रावणस्यसुतंप्रति ।।।।

Nang makita ng dakilang unggoy na walang saysay ang inihagis na tuktok ng bundok, sa labang iyon ay pinakawalan niya ang isang ulang ng mga punò laban sa anak ni Rāvaṇa.

Verse 36

तमापतन्तमाकाशेद्रुमवर्षंप्रतापवान् ।त्रिशिरानिशितैर्बाणैश्चिच्छेद च ननाद च ।।।।

Habang ang ulang ng mga punò ay rumaragasa sa himpapawid, ang mabagsik na Triśiras ay pinutol iyon ng kanyang matatalim na palaso—at umungal nang malakas.

Verse 37

हनूमानुतोप्लुत्यहयंस्त्रीशिरसस्तदा ।विददारनखैःक्रुद्धोनागेन्द्रंमृगराडिव ।।।।

Sa pagngangalit, lumundag si Hanumān at pinilas sa kanyang mga kuko ang kabayo ni Triśiras, na gaya ng leon na pumupunit sa hari ng mga elepante.

Verse 38

अथशक्तिंसमादायकाळरात्रिमिवान्तकः ।चिक्षेपानिलपुत्रायत्रिशिरारावणात्मजः ।।।।

Pagkaraan, si Triśiras, anak ni Rāvaṇa, ay dumampot ng sibat na tila si Antaka (Kamatayan) na humahagis ng Kālarātri, at inihagis iyon sa Anak ng Hangin.

Verse 39

दिवःक्षिप्तामिवोल्कांतांशक्तिंक्षिप्तामसङ्गताम् ।गृहीत्वाहरिशार्दूलोबभञ्ज च ननाद च ।।।।

Ang sibat na iyon, na inihagis at dumadaluhong na walang hadlang na parang bulalakaw na nahulog mula sa langit—sinunggaban ng haring unggoy na si Hanumān, binali, at umungal.

Verse 40

तांदृष्टवाघोरसङ्काशांशक्तिंभग्नांहनूमता ।प्रहृष्टावानरगणाविनेदुर्जलदाइव ।।।।

Nang makita nilang nabasag ni Hanumān ang kakila-kilabot na sibat na iyon, nagalak ang mga pangkat ng Vānara at umalingawngaw na parang mga ulap ng ulan.

Verse 41

तःखडगंसमुद्यम्यत्रिशिराराक्षसोत्तमः ।निजघानतदाव्यूढेवायुपुत्रस्यवक्षसि ।।।।

Pagkaraan, itinaas ni Triśiras—pinakamagiting sa mga Rākṣasa—ang kaniyang tabak at hinampas sa dibdib si Hanumān, anak ng Hangin, na matatag na nakahanay sa labanan.

Verse 42

खडगप्रहाराभिहतोहनुमान्मारुतात्मजः ।आजघानतिशिरसंतलेनोरसिवीर्यवान् ।। ।।

Bagaman tinamaan ng tabak, si Hanumān—anak ni Māruta—na makapangyarihan sa tapang, ay gumanti at hinampas si Triśiras sa dibdib sa pamamagitan ng kaniyang palad.

Verse 43

सतलाभिहतस्तेनस्रस्तहस्तायुधोभुवि ।निपपातमहातेजास्त्रिशिरास्त्यक्तचेतनः ।।।।

Sa hampas ng palad na iyon, nabitiwan ng makapangyarihang si Triśiras ang sandata mula sa kaniyang kamay; nawalan siya ng ulirat at bumagsak sa lupa.

Verse 44

स तस्यपततःखङ्गंतमाच्छिद्यमहाकपिः ।ननादगिरिसङ्काशस्त्रासयन् सर्वनैरृता ।।।।

Habang bumabagsak siya, inagaw ng dakilang unggoy ang kaniyang tabak; at ang bundok-tulad na bayani ay umungal, na naghasik ng sindak sa lahat ng mga rākṣasa.

Verse 45

अमृष्यमाणस्तंघोषमुत्पपातनिशाचरः ।उत्पत्य च हनूमन्तंताडयामासमुष्टिना ।।।।

Hindi matiis ng rākṣasang gumagala sa gabi ang pag-ungal na iyon; kaya siya’y tumalon at, sumugod kay Hanumān, ay sinuntok siya nang buong lakas.

Verse 46

तेनमुष्टिप्रहोरेणसञ्चुकोपमहाकपिः ।कुपितश्चनिजग्राहकिरीटेराक्षसर्षभम् ।।।।

Sa suntok na yaon ay nagpaalab ng poot sa dakilang unggoy; at sa galit, sinunggaban niya ang toro ng mga rākṣasa sa kaniyang korona.

Verse 47

स तस्यशीर्षाण्यसिनाशितेनकिरीटजुष्टानिसकुण्डलानि ।क्रुद्धःप्रचिच्छेदसुतोऽनिलस्यत्वष्टुस्सुतस्येवशिरांसिशक्रः ।।।।

Pagkaraan, sa tindi ng galit, pinutol ng anak ng Hangin sa matalim na tabak ang mga ulong may korona at hikaw—gaya ni Śakra (Indra) na pumutol sa mga ulo ni Viśvarūpa, anak ni Tvaṣṭṛ.

Verse 48

तान्यायताक्षाण्यगसन्निभानिप्रदीप्तवैश्वानरलोचनानि ।पेतुशिरांसीन्द्ररिपोःर्धरण्यांज्योतींषिमुक्तानियथार्कमार्गात् ।।।।

Yaong mga ulong singlaki ng bundok, may mahahabang matang nagliliyab na tila Vaiśvānara, ay bumagsak sa lupa mula sa kaaway ni Indra—gaya ng mga bituing nalalaglag mula sa landas ng araw.

Verse 49

तस्मिन् न्हतेदेवरिपौत्रिशीर्षेहनूमताशक्रपराक्रमेण ।नेदुःप्लवंगाःप्रचचालभूमीरक्षांस्यथोदुद्रुविरेसमन्तात् ।।।।

Nang mapatay ni Hanumān, na may lakas na tulad ni Indra, si Triśīrṣa na kaaway ng mga deva, umungal ang mga unggoy, yumanig ang lupa, at nagsitakas ang mga rākṣasa sa lahat ng dako.

Verse 50

हतंत्रिशिरसंदृष्टवातथैवचमहोदरं ।हतौप्रेक्षयदुराधर्षौदेवान्तकनरान्तकौ ।।।।चुकोपपरमामर्षीमत्तोराक्षसपुङ्गवः ।

Nang makita niyang napatay si Triśiras, gayundin si Mahodara, at masdan ding nabulagta ang di-madadaig na sina Devāntaka at Narāntaka, si Matta—pinakamapanguna sa mga rākṣasa—ay nag-alab sa di-mapigil na poot.

Verse 51

जग्राहार्चिष्मतींघोरांगदांसर्वायसींशुभां ।।।।हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितफेनिलाम् ।विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरंजिताम् ।।।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ।।।।

Pagdaka’y sinunggaban niya ang isang kakila-kilabot at kumikislap na gada—buong bakal, subalit maringal—nabibigkis ng mga pirasong ginto, bumubula sa laman at dugo; maningning ang anyo at namumula sa dugong kaaway, nagliliyab ang dulo sa ningas ng kapangyarihan, pinalalamutian ng pulang mga kuwintas ng bulaklak, at bantog na nakapangingilabot maging kina Airāvata, Mahāpadma, at Sārvabhauma.

Verse 52

जग्राहार्चिष्मतींघोरांगदांसर्वायसींशुभां ।।6.70.51।।हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितफेनिलाम् ।विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरंजिताम् ।।6.70.52।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ।।6.70.53।।

Sinunggaban niya ang gada na nababalutan ng ginto, na nababahiran ng bulang laman at dugo; kumikislap ang katawan nito at namumula sa dugong ng mga kaaway.

Verse 53

जग्राहार्चिष्मतींघोरांगदांसर्वायसींशुभां ।।6.70.51।।हेमपट्टपरिक्षिप्तांमांसशोणितफेनिलाम् ।विराजमानांवपुषांशत्रुशोणितरंजिताम् ।।6.70.52।।तेजसासंप्रदीप्ताग्रांरक्तमाल्यविभूषिताम् ।ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् ।।6.70.53।।

Nagliliyab sa ningas ang ulo nito at kumikislap sa kapangyarihan; pinalalamutian ng pulang mga kuwintas ng bulaklak, at nakapangingilabot maging kina Airāvata, Mahāpadma, at Sārvabhauma—mga elepanteng tagapagbantay ng mga dako.

Verse 54

गदामादायसङ्कृद्धोमत्तोराक्षसपुङ्गवः ।हरीन् समभिदुद्रावयुगान्तानगिरिवज्वलन् ।।।।

Pag-angat ng gada, si Matta—pinakamapanguna sa mga rākṣasa—ay sumugod sa mga unggoy sa matinding galit, nagliliyab na wari’y apoy sa wakas ng panahon.

Verse 55

अथर्षभस्समुत्पत्यवानरोरावणानुजम् ।मत्तानीकमुपागम्यतस्थौतस्याग्रतोबली ।।।।

Pagkatapos ay lumundag si Ṛṣabha, ang makapangyarihang vānara, nilapitan si Mattānīka, at tumayo nang matatag sa kanyang harapan.

Verse 56

तंपुरस्तात् स्थितंदृष्टवावानरंपर्वतोपमम् ।आजघानोरसिक्रुद्धोगदयावज्रकल्पया ।।।।

Nang makita ang vānara na nakatayo sa kanyang harapan na parang bundok, hinampas siya ng galit na rākṣasa sa dibdib gamit ang isang maso na parang kidlat.

Verse 57

स तयाऽभिहतस्तेनगदयावानरर्षभः ।भिन्नवक्षास्समाधूतस्सुस्रावरुधिरंबहु ।।।।

Tinamaan ng masong iyon, si Ṛṣabha—ang toro sa mga mandirigmang vānara—ay nadurog ang dibdib; nayanig nang matindi, siya ay dumanak ng maraming dugo.

Verse 58

स संज्ञांप्राप्यसुचिरादृषभोवानरर्षभः ।क्रुद्धोविस्फुरमाणौष्ठोमहापार्श्वमुदैक्षत ।।।।

Pagkaraan ng mahabang panahon, nagkamalay muli si Ṛṣabha; galit na galit, na may nanginginig na mga labi, itinuon niya ang kanyang tingin kay Mahāpārśva.

Verse 59

स वेगवान् वेगवदभ्युपेत्यतंराक्षसंवानरवीरमुख्यः ।सम्वर्त्यमुष्टिंसहसाजघानबाह्वन्तरेशैलनिकाशरूपः ।।।।

Mabilis at malakas, ang pinuno ng mga bayaning vānara—na may anyong parang bundok—ay sumugod sa rākṣasa na iyon at, ikinuyom ang kanyang kamao, hinampas siya nang marahas sa pagitan ng mga braso.

Verse 60

स कृत्तमूलस्सहसेववृक्षःक्षितौपपातक्षतजोक्षिताङ्गः ।तांचास्यघोरांयमदण्डकल्पांगदांप्रगृह्याशुतदाननाद ।।।।

Gaya ng punòng naputol ang ugat, bumagsak siya sa lupa, ang mga sangkap ay basang-basa sa dugo; saka, dagling sinunggaban ang kanyang kakila-kilabot na pamalo—na wari’y tungkod ni Yama—at umungal nang malakas.

Verse 61

मुहूर्तमासीत्सगतासुकल्पःप्रत्यागतात्मासहसासुरारिः ।उत्पत्यसन्ध्याभ्रसमानवर्णस्तंवारिराजात्मजमाजघान ।।।।

Sa sandaling tila nawalan siya ng buhay, ang kaaway ng mga deva ay nakahandusay; ngunit biglang nagbalik ang ulirat—ang kulay niya’y gaya ng mga ulap sa dapithapon—tumalon siya at hinampas ang anak ng Panginoon ng mga Tubig (Ṛṣabha).

Verse 62

स मूर्भितोभूमितलेपपातमुहूर्तमुत्पत्यपुनस्ससंज्ञः ।तामेवतस्याद्रिवराद्रिकल्पांगदांसमाविध्यजघानसङ्ख्ये ।।।।

Si Ṛṣabha ay nabuwal na walang malay sa lupa nang sandali; ngunit muling bumangon at nagbalik-ulirat, sinunggaban niya ang pamalong yaon—na tila batong bangin ng dakilang bundok—at hinampas ang kaaway sa gitna ng labanan.

Verse 63

सातस्यरौद्रासमुपेत्यदेहंरौद्रस्यदेवाध्वरविप्रशत्रोः ।बिभेदवक्षःक्षतजं च भूरिसुस्रावधात्वम्भइवाद्रिराजः ।।।।

Lumapit si Ṛṣabha sa katawan ng mabangis na kaaway—kaaway ng mga deva, ng mga handog na yajña, at ng mga brahmin—at biniyak ang kanyang dibdib; at umagos ang saganang dugo, na parang tubig na may halong mineral na bumubukal mula sa haring bundok.

Verse 64

अभिदुद्राववेगेनगदांतस्यमहात्मनः ।गृहीत्वातांगदांभीमामाविध्य च पुनःपुनः ।।।।मत्तानीकंमहात्मानंजघानरणमूर्धनि ।

Sumugod nang buong bilis si Ṛṣabha sa pamalo ng dakilang mandirigma; sinunggaban niya ang kakila-kilabot na gada at, paulit-ulit na iniindayog, hinampas si Mattānīka sa pinakaharapan ng labanan.

Verse 65

स स्वयागदयाभग्नोविदीर्णदशनेक्षणः ।।।।निपपातततोमत्तोवज्राहतइवाचलः ।

Nabuwal si Matta, winasak ng sarili niyang gada; durog ang mga ngipin at mga mata—gaya ng bundok na tinamaan ng kulog at kidlat.

Verse 66

विदीर्णनयनेभूमौगतसत्त्वेगतायुषि ।।।।पतितेराक्षसेतस्मिन् विद्रुतंराक्षसंबलम् ।

Nang bumagsak sa lupa ang Rākṣasa—durog ang mga mata, ubos ang lakas, at pumanaw na ang buhay—nagkawatak-watak at tumakas ang hukbo ng mga Rākṣasa.

Verse 67

तस्मिन्न्हतेभ्रातरिरावणस्यतन्नैरृतानांबलमर्णवाभम् ।त्यक्तायुधंकेवलजीवितार्थंदुद्रावभिन्नार्णवसन्निकाशम् ।।।।

Nang mapatay ang kapatid ni Rāvaṇa, ang hukbong Rākṣasa na parang karagatan ay itinapon ang mga sandata at tumakas para sa buhay lamang—gaya ng dagat na nabasag ang hangganan at umapaw.