Sarga 66

Verse 1

स लङ्घयित्वाप्राकारंगिरिकूटोपमोमहान् ।निर्ययौनगरात्तूर्णंकुम्भकर्णोमहाबलः ।।।।

Yaong makapangyarihang Kumbhakarṇa, dambuhalang tulad ng tuktok ng bundok, ay lumundag sa ibabaw ng muog at mabilis na lumabas mula sa lungsod.

Verse 2

ननाद च महानादंसमुद्रमभिनादयन् ।विजयन्निवनिर्घातन्विधमन्निवपर्वतान् ।।।।

Umugong siya ng isang dakilang dagundong, pinapanginig ang karagatan—tila kulog na nagbabalita ng tagumpay, tila lakas na dumudurog ng mga bundok.

Verse 3

तमवध्यंमघवतायमेनवरुणेनवा ।प्रेक्ष्यभीमाक्षमायान्तंवानराविप्रदुद्रुवुः ।।।।

Nang makita nilang papalapit ang may kakila-kilabot na mga mata—na itinuturing na di-mapapatay kahit ni Indra, ni Yama, o ni Varuṇa—ang mga Vānara ay nagtakbuhang may matinding sindak.

Verse 4

तांस्तुविप्रद्रुतान् दृष्टवाराजपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।नलंनीलंगवाक्षं च कुमुदं च महाबलम् ।।।।

Nang makita ang mga hukbo ng Vanara na tumatakas sa takot, kinausap ng prinsipeng si Angada sina Nala, Nila, Gavaksha, at ang makapangyarihang si Kumuda.

Verse 5

आत्मानमत्रविस्मृत्यवीर्याण्यभिजनानि च ।क्वगच्छतभयत्रस्ताःप्राकृताहरयोयथा ।।।।

Nakalimutan na ba ninyo ang inyong mga sarili rito—ang inyong tapang at marangal na lahi? Saan kayo tumatakbo sa takot, na parang mga karaniwang unggoy lamang?

Verse 6

साधुसौम्या निवर्तध्वंकिप्राणान्परिरक्षथ ।नालंयुद्धायवैरक्षोमहतीयंबिभीषका ।।।।

Mabubuting ginoo, huminahon kayo—bumalik kayo. Bakit kayo labis na kumakapit sa buhay? Ang Rakshasa na ito ay hindi tunay na angkop sa labanan; siya ay isang malaking takot lamang na pagmasdan.

Verse 7

महतीमुथतितामेनांराक्षसानांबिभीषिकाम् ।विक्रमाद्विधमिष्यामोनिवर्तध्वंप्लवङ्गमाः ।।।।

O mga Plavaṅgama, magsibalik! Sa aming kagitingan ay wawasakin namin ang dambuhalang pangambang itinaas ng mga Rākṣasa; magsiurong kayo, mga mandirigmang unggoy!

Verse 8

कृच्छ्रेणतुसमाश्वस्यसङ्गम्य च ततस्ततः ।वृक्षाद्रिहस्ताहरयस्सम्प्रतस्थूरणाजिरम् ।।।।

Bagaman may hirap, napawi nila ang pangamba at muling nagtipon mula sa iba’t ibang dako; tangan ang mga punò at bató, ang mga haring Vānara ay tumulak patungo sa larangan ng digmaan.

Verse 9

तेनिवृत्यतुसङ्कृद्धाःकुम्भकर्णंवनौकसः ।निर्जघ्नुःपरमक्रुद्धास्समदाइवकुञ्जराः ।।।।

Pagbalik nila na nag-aalab sa galit, ang mga naninirahan sa gubat ay pinuksa si Kumbhakarṇa; lubhang nagngangalit, parang mga elepanteng nasa init ng pagkalasing.

Verse 10

प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्चशिलाभिश्चमहाबलः ।पादपैःपुष्पिताग्रैश्चहन्यमानो न कम्पते ।।।।

Bagaman tinatamaan ng matatayog na tuktok ng bundok, ng mga batong tipak, at ng mga punong may namumulaklak na dulo, ang makapangyarihan ay hindi man lamang nanginig.

Verse 11

तस्यगात्रेषुपतिताभिद्यन्तेशतशश्शिलाः ।पादपाःपुष्पिताग्राश्चभग्नाःपेतुर्महीतले ।।।।

Pagbagsak sa kanyang mga sangkap, daan-daang bato ang nabasag; at ang mga punong may namumulaklak na dulo ay nabali rin at bumagsak sa lupa.

Verse 12

सोऽपिसैन्यानिसङ्क्रुद्धोवानराणांमहौजसाम् ।ममन्थपरमायत्तोवनान्यग्निरिवोत्थितः ।।।।

Siya man, nagngangalit, ay dinurog ang mga hukbo ng makapangyarihang mga mandirigmang vānara—gaya ng naglalagablab na apoy na bumangon upang lamunin ang mga gubat.

Verse 13

लोहितार्द्रास्तुबहवश्शेरतेवानरर्षभाः ।निरस्तांपतिताभूमौताम्रपुष्पाइवद्रुमाः ।।।।

Marami sa mga vānara na parang toro ang nakahandusay, basang-basa sa dugo—itinapon at bumagsak sa lupa na wari’y mga punong may tansong-pulang bulaklak na napabuwal.

Verse 14

लङ्घयन्तःप्रधावन्तोवानरानावलोकयन् ।केचित्समुद्रेपतिताःकेचिद्गगनमास्थिताः ।।।।

Tumatalon at nagtatakbuhan, ni hindi lumilingon ang mga hukbong vānara; ang ilan ay nahulog sa dagat, at ang ilan nama’y lumundag paitaas sa himpapawid.

Verse 15

वध्यमानास्तुतेवीराराक्षसेन च लीलया ।सागरंयेनतेतीर्णाःपथातेनदुद्रुवुः ।।।।

Bagaman sila’y mga bayani, nang sila’y halos paglalaruang pinuksa ng rākṣasa, sila’y nagsitakas sa landas ding dinaanan nila sa pagtawid sa dagat.

Verse 16

तेस्थलानितदानिम्नंविवर्णमानाभयात् ।ऋक्षावृक्षान् समारूढाःकेचित्पर्वतमाश्रिताः ।।।।

Noon, namumutla sa takot ang kanilang mga mukha, sila’y nagmadaling bumaba sa mababang pook; ang ilan sa mga oso’y umakyat sa mga puno, at ang ilan nama’y sumilong sa mga bundok.

Verse 17

ममज्जुरर्णवेकेचिद्गुहाःकेचित्समाश्रिताः ।निपेतुःकेचिदपरेकेचिन्नैवावतस्थिरे ।।।।केचिद्भूमौनिपतिताःकेचित्सुप्तामृताइव ।

Ang ilan ay lumubog sa dagat at nalunod; ang ilan ay sumilong sa mga yungib. Ang iba’y bumagsak na walang magawa, ang iba nama’y hindi man lamang nakapanindigan; ang ilan ay napahandusay sa lupa, at ang ilan ay nakahiga na waring patay sa pagkakatulog.

Verse 18

तान्समीक्ष्याङ्गदोभग्नान्वानरानिदमब्रवीत् ।।।।अवतिष्ठतयुध्यामोनिवर्तध्वंप्लवङ्गमाः ।

Nang makita ni Aṅgada ang mga Vānara na wasak ang loob at tumatakas, sinabi niya: “Manindigan kayo—bumalik kayo, O mga plavaṅgama; makipaglaban tayo!”

Verse 19

भग्नानांवो न पश्यामिपरिगम्यमहीमिमाम् ।।।।स्थानंसर्वेनिवर्तध्वंकिंप्राणान् परिरक्षथ ।

Sa mga tumatakas na talunan, wala akong nakikitang ligtas na kanlungan, kahit libutin pa ninyo ang buong daigdig. Bumalik kayong lahat: bakit kumakapit sa buhay kapalit ng dangal at dharma?

Verse 20

निरायुधानांद्रवतामसङ्गगतिपौरुषाः ।।।।दाराह्युपहसिष्यन्ति स वैघातस्तुजीवताम् ।

O mga mandirigmang di-mapipigil ang tapang—kung tatakas kayong walang sandata, hahamakin kayo ng sarili ninyong mga asawa. Sa nabubuhay matapos ang gayong kahihiyan, ang sugat na iyon ay higit pa sa kamatayan.

Verse 21

कुलेषुजातास्सर्वेस्मविस्तीर्णेषुमहत्सु च ।।।।क्वगच्छतभयत्रस्ताःहरयःप्राकृतायथा ।अनार्याःखलुयद्भीतास्त्यक्त्वावीर्यंप्रधावत ।।।।

Lahat kayo’y isinilang sa dakila at malalawak na angkan—saan kayo patutungo, nanginginig sa takot, na parang karaniwang mga unggoy? Tunay na di-mararangal ang tumakas na takot na takot, iniiwan ang sariling tapang.

Verse 22

कुलेषुजातास्सर्वेस्मविस्तीर्णेषुमहत्सु च ।।6.66.21।।क्वगच्छतभयत्रस्ताःहरयःप्राकृतायथा ।अनार्याःखलुयद्भीतास्त्यक्त्वावीर्यंप्रधावत ।।6.66.22।।

(Pag-uulit ng sauna) Lahat kayo’y isinilang sa dakila at malalawak na angkan—bakit kayo tumatakbo sa takot na parang karaniwang mga unggoy? Ang tumakas na nanginginig, iniiwan ang tapang, ay tunay na di-karapat-dapat sa mararangal.

Verse 23

विकत्थनानिवोयानि तदावैजनसंसदि ।तानिवःक्वनुयातानिसोदग्राणिम हितानि च ।।।।

Ang mga pagyayabang ninyo noon, na sinabi sa gitna ng kapulungan—matatapang at malalakas ang sigaw—saan na napunta ngayon?

Verse 24

भीरुप्रवादाश्श्रूयन्तेयस्तुजीवतिधिक्कृतः ।मार्गस्सत्पुरुषैर्जष्टःसेव्यतांत्यज्यतांभयम् ।।।।

Maririnig ang panunumbat ng kaduwagan sa sinumang nabubuhay matapos mapahiya. Sundin ang landas na niyayakap ng mga banal; paglingkuran ito—iwaksi ang takot.

Verse 25

शयामहेऽनिहताःपृथिव्यामल्पजीविताः ।दुष्प्रापंब्रह्मलोकंवाप्राप्नुयामोयुधिसूदिता ।।।।

Kahit maikli ang itinakdang buhay at kami’y bumagsak na patay sa lupa, pinaslang sa digmaan, maaari naming marating ang Brahmaloka—ang mahirap maabot na dako—sa ganitong kamatayan sa pakikidigma.

Verse 26

सम्प्राप्नुयामःकीर्तिंवानिहत्वाशत्रुमाहवे ।जीवितंवीरलोकस्यमोक्ष्यामोवसुवानराः ।।।।

Kung mapapatay natin ang kaaway sa labanan, makakamit natin ang katanyagan; at kung ialay man ang buhay, mapapalaya tayo tungo sa daigdig ng mga bayani—O mga mandirigmang Vānara.

Verse 27

न कुम्भकर्णःकाकुत्स्थंदृष्टवाजीवन् गमिष्यति ।दीप्यमानमिवासाद्यपतङ्गोज्वलनंयथा ।।।।

Hindi makaaalis nang buhay si Kumbhakarṇa kapag hinarap niya ang Kakutstha; gaya ng gamu-gamo na lumalapit sa naglalagablab na apoy—di na makatatakas.

Verse 28

लायनेनचोद्धिष्टाःप्राणान् रक्षामहेवयम् ।एकेनबहवोभग्नायशोनाशंगमिष्यति ।।।।

Kahit kami’y pinili at kilala bilang mga mandirigma, kung ililigtas namin ang buhay sa pagtakas—kahit marami ang nabuwal ng iisang kaaway—masasawi ang aming dangal.

Verse 29

एवंब्रुवाणंतंशूरमङ्गदंकनकाङ्गदम् ।द्रवमाणास्ततोवाक्यमूचुःशूरुविगर्हितम् ।।।।

Nang magsalita nang gayon ang bayaning si Aṅgada, na may gintong pulseras sa bisig, ang mga Vānara na tumatakas ay sumagot sa kanya ng mga salitang kinamumuhian at sinisisi ng isang tunay na bayani.

Verse 30

कृतंनःकदनंघोरंकुम्भकर्णेनरक्षसा ।न स्थानकालोगच्छामोदयितंजीवितंहिनः ।।।।

Nagawa sa amin ng Rākṣasa na si Kumbhakarṇa ang kakila-kilabot na paglipol. Hindi ito panahon ng pagtigil—umalis tayo, sapagkat mahal sa atin ang buhay.

Verse 31

एतावदुक्त्वावचनंसर्वेतेभेजिरेदिशः ।भीमंभीमाक्षमायान्तंदृष्टवावानरयूथपाः ।।।।

Pagkasabi ng gayong salita, silang lahat ay nagkanya-kanyang takbo sa iba’t ibang panig; sapagkat nakita ng mga pinunong Vānara ang kakila-kilabot, may mabagsik na mga matang papalapit.

Verse 32

द्रवमाणस्तुतेवीराअङ्गदेनवलीमुखाः ।सान्त्वैश्चैहनुमानैश्चततस्सर्वेनिवर्तिताः ।।।।

Bagaman tumatakas ang mga bayaning iyon, si Aṅgada—kasama si Hanūmān—ay pinabalik ang mga mandirigmang Vānara sa pamamagitan ng pag-aliw at ng mga makatuwirang halimbawa, kaya silang lahat ay nagbalik-loob.

Verse 33

प्रहर्षमुपनीताश्चवालिपुत्रेणधीमता ।आज्ञाप्रतीक्षास्तस्थुश्चसर्वेवानरयूथपाः ।।।।

Muling pinagkalooban ng lakas ng loob ng matalinong anak ni Vali, ang lahat ng mga pinuno ng Vanara ay tumayong handa, naghihintay ng mga utos.

Verse 34

ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाःकुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः ।द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्यास्त्वरिततराभिमुखंरणं ।।।।

Sina Rishabha, Sharabha, Mainda, Dhumra, Nila, Kumuda, Sushena, Gavaksha, Rambha, at Tara—sa pangunguna nina Dvivida, Panasa, at ng Anak ng Hangin—ay mabilis na sumugod patungo sa labanan.