Sarga 56

Verse 1

तद्दृष्टवासुमहत्कर्मकृतंवानरतस्तमैः ।क्रोधमाहारयामासयुधितीव्रमकम्पनः ।।6.56.1।।

Nang makita niya ang napakadakilang gawaing nagawa sa digmaan ng mga pinakamarangal na mandirigmang Vānara, si Akampana ay sinakmal ng matinding poot.

Verse 2

क्रोधमूर्चितरूपस्तुधून्वन्परमकार्मुकम् ।दृष्टवातुकर्मशत्रूणांसारथिंवाक्यमब्रवीत् ।।6.56.2।।

Nalunod sa poot, inaalog ang kaniyang makapangyarihang busog; at nang mamalas ang kilos ng mga kaaway, nagsalita si Akampana sa kaniyang sarathi.

Verse 3

तत्त्त्वैतावत्त्वरितंरथंप्रापयसारथे ।यत्रैतेबहवोघ्नन्तिसुबहून्राक्षसान्रणे ।।6.56.3।।

“Sarathi, dalhin mong madali ang karwahe sa mismong pook na yaon, kung saan sila’y pumapatay ng napakaraming rakshasa sa digmaan.”

Verse 4

एतेऽत्रबलवन्तोहिभीमकोपाश्चवानराः ।द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्तिप्रमुखेमम ।।6.56.4।।

“Narito ang mga makapangyarihang Vānara, kakila-kilabot sa kanilang poot, na may mga punò at batong-bundok na sandata; dalhin mo ako sa kinaroroonan ng kanilang mga pinunò.”

Verse 5

एतान्निहन्तुमिच्छामिसमरश्लाघिनोह्यहम् ।एतैःप्रमथितंसर्वंदृश्यतेराक्षसांबलम् ।।6.56.5।।

“Nais kong lipulin ang mga Vānara na ito, sapagkat ako’y nagmamalaki sa digmaan. Sa kanila, ang buong hukbo ng mga Rākṣasa ay nakikitang nagiba at nagkadurug-durog.”

Verse 6

ततःप्रजवनाश्वेनरथेनरथिनांवरः ।हरीनभ्यहनत्क्रोधाच्छरजालैकम्पनः ।।6.56.6।।

Pagkaraan, si Akampana—pinakamagaling sa mga mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay sumakay sa karwaheng hinihila ng matutuling kabayo at, sa galit, sinalakay ang mga Vānara sa siksik na lambat ng mga palaso.

Verse 7

नस्थातुंवानराश्शेकुःकिंपुनर्योद्धुमाहवे ।अकम्पनशरैर्भग्नास्सर्वएवविदुद्रुवुः ।।6.56.7।।

Hindi man lamang nakapanindigan ang mga Vānara—paano pa makikipaglaban sa digmaan? Wasak sa mga palaso ni Akampana, silang lahat ay nagtakbuhan.

Verse 8

तान्मृत्युवशमापन्नानकम्पनवंशगतान् ।समीक्ष्यहनुमान्ज्ञातीनुपतस्थेमहाबलः ।।6.56.8।।

Nang makita ng makapangyarihang Hanumān ang kanyang mga kaanak na nalugmok sa kapangyarihan ng kamatayan dahil kay Akampana, lumapit siya upang tumindig sa kanilang panig.

Verse 9

तंमहाप्लवगंदृष्टवासर्वेतेप्लवगयूथपा: ।समेत्यसमरेवीरास्सहिताःपर्यवारयन् ।।6.56.9।।

Nang makita ang makapangyarihang kaping iyon, ang lahat ng mga pinuno ng pangkat ng Vānara—mga bayani sa digmaan—ay nagsama-sama at, nagkakaisa, pinalibutan siya.

Verse 10

अवस्थितंहनूमन्तंतेदृष्टवाहरियूथपा: ।बभूवुर्बलवन्तोहिबलवन्तंसमाश्रिताः ।।6.56.10।।

Nang makita ng mga pinunò ng hukbong-unggoy si Hanumān na matatag na nakatindig, sila’y kumupkop sa makapangyarihang iyon; at sa pag-asa sa malakas, sila man ay naging malalakas.

Verse 11

अकम्पनस्तुशैलाभंहनूमन्तमवस्थितम् ।महेन्द्रइवदाराभिश्शरैरभिववर्षह ।।6.56.11।।

Ngunit si Akampana, sa Hanumān na nakatindig na tila bundok, ay nagpaulan ng mga palaso—gaya ni Mahendra (Indra) na nagbubuhos ng mga bugso ng ulan.

Verse 12

अचिन्तयित्वाबाणौघान् शरीरेपतितान्शितान् ।अकम्पनवधार्थायमनोदध्रेमहाबलः ।।6.56.12।।

Hindi inalintana ng makapangyarihan ang mga matutulis na ulang-palaso na tumimo sa kanyang katawan; itinuon niya ang isip sa pagpatay kay Akampana.

Verse 13

सप्रहस्यमहातेजाहनुमान् मारुतात्मजः ।अभिदुद्रावतद्रक्षःकम्पयन्निवमेदिनीम् ।।6.56.13।।

At siya, na may dakilang ningning—si Hanumān, anak ng Hangin—ay tumawa at sumugod sa rākṣasa na iyon, na wari’y pinanginginig ang mismong lupa.

Verse 14

तस्याभिनर्दमानस्यदीप्यमानस्यतेजसा ।बभूवरूपंदुर्धर्षंदीप्तस्येवविभावसोः ।।6.56.14।।

Sa kanyang pag-ungal at pagliyab ng ningning, ang kanyang anyo’y naging di-malalapitan—gaya ng naglalagablab na apoy.

Verse 15

आत्मानंमप्रहरणंज्ञात्वाक्रोधसमन्वितः ।शैलमुत्पाटयामासवेगेनहरिपुङ्गवः ।।6.56.15।।

Nang malaman niyang siya’y walang sandata, ang pinakadakila sa mga Vānara—puspos ng poot—ay biglang bumunot ng isang bundok sa tindi ng kanyang bilis upang gawing panalakay.

Verse 16

गृहीत्वातंमहाशैलंपाणिनैकेनमारुतिः ।सविनद्यमहानादंभ्रामयामासवीर्यवान् ।।6.56.16।।

Pagkahawak ni Māruti sa napakalaking bundok sa iisang kamay, ang makapangyarihang bayani ay umungal nang ubod-lakas at inikid-ikid iyon.

Verse 17

ततस्तमभिदुद्रावराक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।पुराहिनमुचिंसङ् ख्येवज्रेणेवपुरन्दरः ।।6.56.17।।

Pagkaraan, sumugod si Hanumān kay Akampana, ang panginoon sa mga Rākṣasa, na wari’y si Indra (Purandara) noong unang panahon na tumama kay Namuci sa digmaan sa pamamagitan ng kanyang kulog na sandata.

Verse 18

अकम्पनस्तुतद्दृष्टवागिरिशृङ्गंसमुद्यतम् ।दूरादेवमहाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत् ।।6.56.18।।

Ngunit si Akampana, nang makita ang tuktok ng bundok na itinaas, ay pinagpira-piraso iyon mula sa malayo sa pamamagitan ng malalaking palasong hugis kalahating buwan.

Verse 19

तत्पर्वताग्रमाकाशेरक्षोबाणविदारितम् ।विकीर्णंपतितंदृष्टवाहनुमान्क्रोधमूर्छितः ।।6.56.19।।

Nang makita ni Hanumān ang tuktok ng bundok sa himpapawid na winasak ng mga palaso ng Rākṣasa, nagkalat sa pira-piraso at bumagsak, siya’y nilamon ng matinding bugso ng poot.

Verse 20

सोऽश्वकर्णंसमासाद्यरोषदर्पान्वितोहरिः ।तूर्णमुत्पाटयामासमहागिरिमिवोच्छ्रितम् ।।6.56.20।।

Pagkaraan, ang mandirigmang unggoy, puspos ng poot at pagmamataas, ay lumapit sa punong aśvakarṇa at dagling binunot iyon—matayog na wari’y dakilang bundok.

Verse 21

तंगृहीत्वामहास्कन्धंसोऽश्वकर्णंमहाद्युतिः ।प्रहस्यपरयाप्रीत्याभ्रामयामासभूतले ।।6.56.21।।

Hinawakan niya ang aśvakarṇa na may dambuhalang punò; ang maningning na Hanumān ay tumawa sa mabagsik na galak at inikid-ikid iyon sa ibabaw ng lupa.

Verse 22

प्रधावन्नूरुवेगेनप्रभञ्जंस्तरसाद्रुमान् ।हनूमान्परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयत्क्षितम् ।।6.56.22।।

Sumugod si Hanumān, nagngangalit sa sukdulang poot, na may napakalakas na bilis; winawasak niya ang mga punò sa kaniyang pagragasa at pinupunit ang lupa sa kaniyang mga paa.

Verse 23

गजांश्चसगजारोहान्सरथान्रथिनस्तथा ।जघानहनुमान् भीमान् राक्षसांश्चपदातिगान् ।।6.56.23।।

Pinabagsak ni Hanumān ang mga elepante kasama ang mga sakay, ang mga karwahe kasama ang mga sarathi, at gayundin ang mga kakila-kilabot na Rākṣasa na nakikipaglaban nang naglalakad.

Verse 24

तमन्तकमिवक्रुद्धंसद्रुमंप्राणहारिणम् ।हनूमन्तमभिप्रेक्ष्यराक्षसाविप्रदुद्रुवुः ।।6.56.24।।

Nang makita si Hanumān—nagngangalit na tila si Kamatayan mismo, pasan ang punong pumapatay ng hininga—ang mga Rākṣasa’y nagsitakbong nagkakagulo sa sindak.

Verse 25

तमापतन्तंसङ्कृद्धंराक्षसानांभयावहम् ।ददर्शाकम्पनोवीरश्चुक्षोधचननादच ।।6.56.25।।

Nakita ng bayaning Akampana si Hanumān na sumasalakay—nagngangalit at nakapangingilabot sa mga Rākṣasa; siya man ay nag-alab sa galit at umungal.

Verse 26

सचतुर्दशभिर्बाणैश्शितैर्देहविदारणैः ।निर्बिभेदहनूमन्तंमहावीर्यमकम्पनः ।।6.56.26।।

Pagkatapos, si Akampana—makapangyarihang mandirigma—ay tumusok kay Hanumān ng labing-apat na matatalim na palaso na pumupunit sa laman.

Verse 27

सतदाप्रतिविद्धस्तुबह्वीभिश्शरवृष्टभिः ।हनूमान्ददृशेवीरःप्ररूढइवसानुमान् ।।6.56.27।।

Bagaman paulit-ulit na tinamaan ng maraming ulang ng mga palaso, ang matapang na Hanumān ay waring di natinag—gaya ng bundok na may luntiang mga dalisdis.

Verse 28

विरराजमहाकायोमहावीर्योमहामना: ।पुष्पिताशोकसङ्काशोविधूमइवपावकः ।।6.56.28।।

Sa kanyang dambuhalang anyo—dakila sa tapang at marangal ang diwa—siya’y nagningning: tulad ng namumulaklak na aśoka, tulad ng apoy na walang usok.

Verse 29

ततोऽन्यंवृक्षमुत्पाट्यकृत्वावेगमनुत्तमम् ।शिरस्यभिजघानाशुराक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।।6.56.29।।

Pagkaraan, binunot niya ang isa pang punò at tinipon ang di-mapapantayang lakas; saka niya agad hinampas sa ulo si Akampana, pinuno ng mga rakshasa.

Verse 30

सवृक्षेणहतस्तेनसक्रोधेनमहात्मना ।राक्षसोवानरेन्द्रेणपपातचममारच ।।6.56.30।।

Tinamaan ng punòng iyon ng dakilang pinuno ng mga vanara, na nag-aalab sa galit; ang rakshasa’y bumagsak at namatay.

Verse 31

तंदृष्टवानिहतंभूमौराक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।व्यथिताराक्षसास्सर्वेक्षितिकम्पइवद्रुमाः ।।6.56.31।।

Nang makita nilang nakahandusay sa lupa at napatay si Akampana, ang panginoon ng mga rakshasa, nanginig sa pangamba ang lahat ng rakshasa—gaya ng mga punòng yayanig sa lindol.

Verse 32

त्यक्तप्रहरणास्सर्वेराक्षसास्तेपराजिताः ।लङ्कामभिययुस्त्रस्तावानरास्तैभिद्रुताः ।।6.56.32।।

Natalo, iniwan ng lahat ng rakshasa ang kanilang mga sandata at tumakas na nanginginig sa takot patungong Lanka, habang hinahabol sila ng mga vanara.

Verse 33

तेमुक्तकेशाःसम्भ्रान्ताभग्नमानाःपराजिताः ।स्रवच्छ्रमजलैरङ्गैश्श्वसन्तोविप्रदुद्रुवुः ।।6.56.33।।

Sila’y natalo, nalito at wasak ang loob—nakalugay ang buhok, ang mga katawan ay binabaha ng pawis, at hingal na hingal—kaya sila’y nagtatakbong nagmamadali sa matinding pangamba.

Verse 34

अन्योन्यंप्रममन्थुस्तेविविशुर्नगरंभयात् ।पृष्ठतस्तेतुसम्मूढाःप्रेक्षमाणामुहुर्मुहुः ।।6.56.34।।

Sa takot, nagsiksikan at nagbanggaan sila habang pumapasok sa lungsod; nalilito, paulit-ulit silang lumilingon sa likuran, muli’t muli.

Verse 35

तेषुलङ्कांप्रविष्टेषुराक्षसेषुमहाबलाः ।समेत्यहरयस्सर्वेहनूमन्तमपूजयन् ।।6.56.35।।

Nang makapasok sa Laṅkā ang mga makapangyarihang Rākṣasa, nagtipon ang lahat ng mandirigmang Vānara at buong paggalang na pinarangalan si Hanumān.

Verse 36

सोऽपिप्रहृष्टस्तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत् ।हनुमान्सत्त्वसम्पन्नोयथार्हमनुकूलतः ।।6.56.36।।

Si Hanumān man, nagalak at puspos ng marangal na diwa, ay nararapat na pinarangalan din ang lahat ng Vānara—bawat isa ayon sa kanyang karapatan, nang may mabuting kalooban.

Verse 37

विनेदुश्चयथाप्राणंहरयोजितकाशिनः ।चकर्षुश्चपुनस्तत्रसप्राणानपिराक्षसान् ।।6.56.37।।

Sa ningning ng tagumpay, umungal ang mga Vānara ayon sa lakas ng kanilang hininga; at doon muli, kinaladkad nila maging ang mga Rākṣasang buhay pa bilang mga bihag.

Verse 38

सवीरशोभामभजन्महाकपिःसमेत्यरक्षांसिनिहत्यमारुतिः ।महासुरंभीमममित्रनाशनःयथैवविष्णुर्बलिनंचमूमुखे ।।6.56.38।।

Nang makipagsagupaan at mapuksa ang mga Rākṣasa, si Māruti—ang dakilang Vānara, tagapuksa ng kaaway—ay nagningning sa marangal na ningning ng kabayanihan, gaya ni Viṣṇu sa larangan matapos gapiin ang makapangyarihan at kakila-kilabot na mga asura.

Verse 39

अपूजयन्देवगणास्तदाकपिंस्वयंचरामोऽतिबलश्चलक्ष्मणः ।तथैवसुग्रीवमुखाःप्लवङ्गमाविभीषणश्चैवमहाबलस्तथा ।।6.56.39।।

Noon, pinarangalan ng mga pangkat ng mga deva ang dakilang bayani na kaping iyon; at si Rāma mismo, kasama ang makapangyarihang Lakṣmaṇa, gayundin si Sugrīva at ang mga pinunong Vānara—at pati ang lubhang makapangyarihang Vibhīṣaṇa—ay nagpuri kay Hanumān.