
पुष्पकविमानेन सीताया युद्धभूमिदर्शनम् (Sita Shown the Battlefield in the Pushpaka)
युद्धकाण्ड
Sa sargang ito, matapos ang wari’y tagumpay ni Indrajit, nagsagawa si Rāvaṇa ng panlilinlang upang wasakin ang loob ni Sītā. Nang magbalik si Indrajit sa Laṅkā na “natapos ang gawain,” nagbuo ang mga pinunong Vānara ng mahigpit na pananggalang sa paligid ni Rāghava, at itinuring kahit munting galaw na maaaring paglusob ng rākṣasa. Sa pagdiriwang, iniutos ni Rāvaṇa sa mga rākṣasī na tagapaglingkod ni Sītā—kabilang si Trijaṭā—na dalhin siya mula sa Aśokavanikā sakay ng Puṣpaka vimāna, upang ipakita sa kanya sina Rāma at Lakṣmaṇa na tila napatay. Pinalamutian ang Laṅkā at ipinahayag na napatay na ang magkapatid sa digmaan. Kasama si Trijaṭā, nakita ni Sītā ang mga nabuwal na Vānara at ang masayang anyo ng mga rākṣasa; saka niya nasilayan sina Rāma at Lakṣmaṇa na walang malay sa “higaan ng mga palaso,” wasak ang baluti at mga pana. Inakala niyang sila’y patay, kaya siya’y bumagsak sa matinding panaghoy, nagwika ng dalamhati at pag-aalinlangan. Itinatampok ng aral ang huwad na pagwawagi laban sa tapat na pag-ibig at ang kasalanang dulot ng pagyurak sa pag-asa ng isang bihag.
Verse 1
प्रतिप्रविष्टेलङ्कायांकृतार्थेरावणात्मजे ।राघवंपरिवार्यार्तुरक्षुर्वानरर्षभाः ।।।।
Nang muling pumasok sa Laṅkā ang anak ni Rāvaṇa, na natamo na ang kanyang layon, pinalibutan ng mga pangunahing bayani ng vānara si Rāghava at binantayan siya sa kanyang pagdadalamhati.
Verse 2
हनुमानङ्गदोनीलःसुषेणःकुमुदोनलः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।।।जाम्बवानृषभःसुन्दोरम्भःशतवलिःपृथुः ।व्यूढानीकाश्चयत्ताश्चद्रुमानादायसर्वतः ।।।।वीक्षमाणादिशस्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वंचवानराः ।तृणेष्वपिचचेष्टत्सुराक्षसाइतिमेनिरे ।।।।
Sina Hanuman, Angada, Nila at iba pa ay nakatayo na may hawak na mga puno. Habang nagbabantay, inakala ng mga unggoy na ang bawat galaw ng damo ay isang Rakshasa.
Verse 3
हनुमानङ्गदोनीलःसुषेणःकुमुदोनलः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.47.2।।जाम्बवानृषभःसुन्दोरम्भःशतवलिःपृथुः ।व्यूढानीकाश्चयत्ताश्चद्रुमानादायसर्वतः ।।6.47.3।।वीक्षमाणादिशस्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वंचवानराः ।तृणेष्वपिचचेष्टत्सुराक्षसाइतिमेनिरे ।।6.47.4।।
Sina Jāmbavān, Ṛṣabha, Sunda, Rambha, Śatavali, at Pṛthu—na inayos at ipinuwesto ang mga hanay—ay kumuha ng mga punò mula sa bawat panig upang gawing sandata at panangga.
Verse 4
हनुमानङ्गदोनीलःसुषेणःकुमुदोनलः ।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।।6.47.2।।जाम्बवानृषभःसुन्दोरम्भःशतवलिःपृथुः ।व्यूढानीकाश्चयत्ताश्चद्रुमानादायसर्वतः ।।6.47.3।।वीक्षमाणादिशस्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वंचवानराः ।तृणेष्वपिचचेष्टत्सुराक्षसाइतिमेनिरे ।।6.47.4।।
Nagbantay ang mga vānarā sa lahat ng dako—pahalang at paitaas din—at kahit sa damo, kapag may munting paggalaw, inakala nilang iyon ay isang rākṣasa.
Verse 5
रावणश्चापिसम्हृष्टोविसृज्येन्द्रजितंसुतम् ।अजुहावततस्सीताक्षिणीराक्षसीस्तदा ।।।।
Si Rāvaṇa man ay nagalak din; pinauwi niya ang anak na si Indrajit. Pagkaraan, ipinatawag niya ang mga rākṣasī na nakatalagang magbantay kay Sītā.
Verse 6
राक्षस्यस्त्रिजटाचैवशासनात्समुपस्थिताः ।ताउवाचततोहृष्टोराक्षसीराक्षसाधमः ।।।।
Ang mga rākṣasī—kasama si Trijaṭā—ay lumapit ayon sa kanyang utos. Pagkatapos, ang hamak na rākṣasa, sa galak, ay nagsalita sa mga rākṣasī.
Verse 7
हताविन्द्रजिताख्यातवैदेह्यारामलक्ष्मणौ ।पुष्पकंतत्समारोप्यदर्शयध्वंहतौरणे ।।।।
“Pinatay sa digmaan nina Indrajit sina Rāma at Lakṣmaṇa. Isakay si Vaidehī sa karwaheng Puṣpaka at ipakita sa kanya ang dalawa na nakahandusay na patay sa larangan.”
Verse 8
यदाश्रयादवष्टब्धामामुपतिष्ठति ।सोऽस्याभर्तासहभ्रात्रानिहतोरणमूर्धनि ।।।।
“Ang kanyang pinanghahawakan, na dahil dito’y nagmatigas siya at hindi sumuko sa akin—ang kanyang asawa—ay napatay sa gitna ng labanan, kasama ang kanyang kapatid.”
Verse 9
निर्विशङ्कानिरुद्विग्नानिरपेक्षाचमैथिली ।मामुपस्थास्यतेसीतासर्वाभरणभूषिता ।।।।
“Kung gayon, si Maithilī—walang pag-aalinlangan, walang pangamba, at tinalikdan na ang pag-asa—si Sītā, na pinalamutian ng lahat ng alahas, ay maglilingkod sa akin.”
Verse 10
अद्यकालवशंप्राप्तंरणेरामंसलक्ष्मणम् ।अवेक्ष्यविनिवृत्तासाचान्यांगतिमपश्यती ।।।।निरपेक्षाविशालाक्षीमामुपस्थास्यतेस्वयम् ।
Nag-isip si Rāvaṇa: “Sa takdang panahon, kapag nakita ng malalaking-matang Sītā si Rāma sa labanan, kasama si Lakṣmaṇa, na napasailalim sa kapangyarihan ng tadhana, tatalikod siya, hindi makakakita ng ibang kanlungan, mawawalan ng pag-asa, at lalapit sa akin nang kusa.”
Verse 11
तस्यतद्वचनंश्रुत्वारावणस्यदुरात्मनः ।।।।राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वाजग्मुर्वैयत्रपुष्पकम् ।
Nang marinig ang gayong salita ng masamang-loob na si Rāvaṇa, sumagot ang mga rākṣasī, “Gayon na nga,” at nagtungo sila sa kinaroroonan ng Puṣpaka.
Verse 12
ततःपुष्पकमादायराक्षस्योरावणाज्ञया ।।।।अशोकवनिकास्थांतांमैथिलींसमुपानयन् ।
Pagkatapos, sa utos ni Rāvaṇa, kinuha ng mga rākṣasī ang Puṣpaka at nilapitan si Maithilī na nananatili sa Aśoka na halamanan.
Verse 13
तामादायतुराक्षस्योभर्तृशोकपराजिताम् ।।।।सीतामारोपयामासुर्विमानंपुष्पकंतदा ।
Kinuha ng mga babaeng rākṣasī si Sītā, na dinaig ng dalamhati para sa kanyang asawa, at noon ay pinasakay nila siya sa himpapawid na karwaheng Puṣpaka.
Verse 14
ततःपुष्पकमारोप्यसीतांत्रिजटयासह ।।।।जग्मुर्दर्शयितुंतस्यैराक्षस्योरामलक्ष्मणौ ।
Pagkaraan, isinakay ng mga rākṣasī si Sītā sa Puṣpaka kasama si Trijaṭā, at sila’y nagpunta upang ipakita sa kanya sina Rāma at Lakṣmaṇa.
Verse 15
रावणोऽकारयल्लङ्कांपताकाध्वजमालिनीम् ।।।।प्राघोषयतहृष्टश्चलङ्कायांराक्षसेश्वरः ।राघवोलक्ष्मणश्चैवहताविन्द्रजितारणे ।।।।
Nagdiwang si Rāvaṇa, ang panginoon ng mga rākṣasa; ipinag-utos niyang palamutian ang Laṅkā ng mga bandila at watawat, at ipinahayag sa buong lungsod na sina Rāghava at Lakṣmaṇa ay napatay sa labanan ni Indrajit.
Verse 16
रावणोऽकारयल्लङ्कांपताकाध्वजमालिनीम् ।।6.47.15।।प्राघोषयतहृष्टश्चलङ्कायांराक्षसेश्वरः ।राघवोलक्ष्मणश्चैवहताविन्द्रजितारणे ।।6.47.16।।
Muli, nagalak si Rāvaṇa, ang panginoon ng mga rākṣasa; ipinag-utos niyang palamutian ang Laṅkā ng mga bandila at watawat, at ipinahayag na si Indrajit ang pumatay kina Rāma at Lakṣmaṇa sa labanan.
Verse 17
विमानेनापिगत्वातुसीतात्रिजटयासह ।ददर्शवानराणांतुसर्वंसैन्यंनिपातितम् ।।।।
Sakay ng himpapawid na sasakyan, si Sītā, kasama si Trijaṭā, ay nakita ang buong hukbo ng mga vānarā na nakahandusay at nabuwal.
Verse 18
प्रहृष्टमनसश्चापिददर्शपिशिताशनान् ।वानरांश्चातिदुःखार्तान्रामलक्ष्मणपार्श्वतः ।।।।
Nakita rin niya ang mga kumakain ng laman na nagagalak, at ang mga vanara sa tabi nina Rama at Lakshmana na labis na nagdadalamhati.
Verse 19
ततस्सीताददर्शोभौशयानौशरतल्पगौ ।लक्ष्मणंचापिरामंचविसंज्ञौशरपीडितौ ।।।।विध्वस्तकवचौवीरौविप्रविद्धशरासनौ ।सायकैचशिन्नसर्वाङ्गौशरस्तम्बमयौक्षितौ ।।।।
Pagkatapos ay nakita ni Sita sina Rama at Lakshmana na nakahiga sa higaan ng mga palaso, walang malay, ang kanilang mga baluti ay wasak at ang mga busog ay naitapon.
Verse 20
ततस्सीताददर्शोभौशयानौशरतल्पगौ ।लक्ष्मणंचापिरामंचविसंज्ञौशरपीडितौ ।।6.47.19।।विध्वस्तकवचौवीरौविप्रविद्धशरासनौ ।सायकैचशिन्नसर्वाङ्गौशरस्तम्बमयौक्षितौ ।।6.47.20।।
Ang kanilang mga baluti ay wasak; ang kanilang mga busog ay naitapon. Ang dalawang bayani ay nakahiga sa lupa, ang kanilang mga katawan ay tadtad ng mga palaso.
Verse 21
तौदृष्टवाभ्रातरौतत्रप्रवीरौपुरुषर्षभौ ।शयानौपुण्डरीकाक्षौकुमाराविवपावकी ।।।।शरतल्पगतौवीरौतथाभूतानरर्षभौ ।दुःखार्ताकरुणंसीतासुभृशंविललापह ।।।।
Nang makita ang dalawang magkapatid na may matang parang lotus, mga dakilang bayani na nakahiga sa higaan ng mga palaso tulad ng mga anak ng diyos ng Apoy, si Sita ay napuno ng hapis at tumangis.
Verse 22
तौदृष्टवाभ्रातरौतत्रप्रवीरौपुरुषर्षभौ ।शयानौपुण्डरीकाक्षौकुमाराविवपावकी ।।6.47.21।।शरतल्पगतौवीरौतथाभूतानरर्षभौ ।दुःखार्ताकरुणंसीतासुभृशंविललापह ।।6.47.22।।
Nang makita roon ang dalawang magkapatid na dakilang bayani, mga pinakamainam sa mga lalaki, may matang gaya ng lotus, nakahimlay sa higaan ng mga palaso na gayon ang kalagayan—si Sītā, dinurog ng dalamhati, ay tumangis nang kaawa-awa at buong tindi.
Verse 23
भर्तारमनवद्याङ्गीलक्ष्मणंचासितेक्षणा ।प्रेक्ष्यपांसुषुचेष्टन्तौरुरोदजनकात्मजा ।।।।
Ang anak ni Janaka—walang kapintasan ang mga sangkap at maitim ang mga mata—nang makita ang kanyang asawa at si Lakṣmaṇa na gumagalaw sa alikabok, ay napahagulgol sa malakas na pag-iyak.
Verse 24
सबाष्पशोकाभिहतासमीक्ष्यतौभ्रातरौदेवसमप्रभावौ ।वितर्कयन्तीनिधनंतयोस्सादुःखान्वितावाक्यमिदंजगाद ।।।।
Nilamon ng dalamhati at luha, nang masdan niya ang dalawang magkapatid na ang ningning ay tulad ng sa mga diyos, at sa pag-aakala niyang sila’y pumanaw na, siya—lubog sa pagdurusa—ay nagsalita ng ganitong mga salita.
Rāvaṇa deploys psychological coercion: he stages public celebration and forces Sītā to witness Rāma and Lakṣmaṇa appearing dead, aiming to collapse her consent through despair rather than persuasion—raising a clear dharma-question about manipulation of a captive’s agency.
The sarga juxtaposes deceptive appearances with inner fidelity: external “proof” of defeat can be engineered, but dharmic loyalty persists as a moral stance; Sītā’s lament functions as testimony of devotion and the human cost of adharma-driven strategy.
Key landmarks include Laṅkā (as a propagandized civic space decorated with standards), Aśokavanikā (Sītā’s captivity locus), and the battlefield viewed from the Puṣpaka vimāna; culturally, the vimāna and proclamation rituals underscore royal spectacle used for wartime messaging.