Sarga 16

Verse 1

सुनिविष्टंहितंवाक्यमुक्तवन्तंविभीषणम् ।अब्रवीत्परुषंवाक्यंरावणःकालचोदितः ।।।।

Bagaman si Vibhīṣaṇa ay nagsalita ng matatag at kapaki-pakinabang na salita, si Rāvaṇa—itinutulak ng tadhana at papalapit sa kamatayan—ay sumagot ng mabagsik na pananalita.

Verse 2

वसेत्सहसपत्नेनक्रुद्धेऽनाशीविषेणवा ।नतुमित्रप्रवादेनसंवसेच्छत्रुसेविना ।।।।

Maaari pang mabuhay kasama ang isang kilalang karibal, o kasama ang isang galit at makamandag na ahas; ngunit hindi dapat mabuhay sa tabi ng isang taong nagpapanggap na kaibigan habang nagsisilbi sa kaaway.

Verse 3

जानामिशीलंज्ञातीनांसर्वलोकेषुराक्षस: ।हृष्यन्तिव्यसनेष्वेतेज्ञातीनाज्ञातयस्सदा ।।।।

Nalalaman ko ang ugali ng mga kamag-anak sa lahat ng daigdig, O Rākṣasa: ang mga kaanak na ito’y laging nagagalak kapag ang sarili nilang kaanak ay napapahamak.

Verse 4

प्रथानंसाधनंवैद्यंधर्मशीलंचराक्षस: ।ज्ञातयोह्यवमन्यन्तेशूरंपरिभवन्तिच ।।।।

O Rākṣasa, kahit ang pinuno’y pangunahing sandigan—may karunungan, may kakayahan, at matuwid sa dharma—oo, kahit siya’y bayani, minamaliit pa rin siya ng sarili niyang mga kamag-anak at hinahamak.

Verse 5

नित्यमन्योन्यसम्हृष्टाव्यसनेष्वाततायिनः ।प्रच्छन्नहृदयाघोराज्ञातयस्तुभयावहाः ।।।।

Laging nagkukunwaring nagkakatuwaan sa isa’t isa, ang mga kamag-anak na ito’y nagagalak sa kapahamakan ng iba; mga mababangis na parang mananalakay, lihim ang puso at nakapangingilabot.

Verse 6

श्रूयन्तेहस्तिभिर्गीताश्श्लोकाःपद्मवनेक्वचित् ।पाशहस्तान्नरान्द्रुष्टवाशृणुतान्गदतोमम ।।।।

Naririnig na minsan, sa isang gubat ng mga lotus, ang mga elepante’y umawit ng mga taludtod nang makita nila ang mga taong may hawak na silo. Makinig kayo habang isinasalaysay ko ang mga taludtod na iyon.

Verse 7

नाग्निर्नान्यानिशस्त्राणिननःपाशाभयावहाः ।घोरास्स्वार्थप्रयुक्तास्तुज्ञातयोनोभयावहाः ।।।।

Hindi apoy, ni iba pang sandata, ni ang mga silo ang tunay na nakapangingilabot sa amin; kundi ang mga kamag-anak na ginagalaw ng sariling pakinabang—sila ang kakila-kilabot at dapat katakutan.

Verse 8

उपायमेतेवक्ष्यन्तिग्रहणेनात्रसंशयः ।कृत्स्नाद्भयाद् ज्ञातिभयंसुकष्टंविदितंचन ।।।।

Walang pag-aalinlangan: ituturo nila ang mga paraan upang kami’y dakpin. Sa lahat ng takot, ang takot na nagmumula sa sariling kamag-anak ang pinakamabigat at pinakamasakit—batid na batid namin ito.

Verse 9

विद्यतेगोषुसम्पन्नंविद्यतेब्राह्मणेदमः ।विद्यतेस्त्रीषुचापल्यंविद्यतेज्ञातितोभयम् ।।।।

Sa mga baka ay may kayamanan; sa isang brāhmaṇa ay may pagpipigil-sa-sarili; sa mga babae ay may kapritso; at mula sa sariling kamag-anak ay sumisibol ang takot.

Verse 10

ततोनेष्टमिदंसौम्ययदहंलोकसत्कृतः ।ऐश्वर्यमभिजातश्चज्ञातीनांमूर्ध्न्यवस्थितः ।।।।

Kaya nga, mahal na mahinahon, hindi mo ito matitiis: na ako’y pinararangalan ng daigdig, nagtataglay ng kapangyarihan, marangal ang pinagmulan, at nakatindig sa tuktok ng ating angkan.

Verse 11

यथापुष्करपत्रेषुपतितास्तोयबिन्दवः ।नश्लेषमभिगच्छन्तितथाऽनार्येषुसङ्गतम् ।।।।

Kung paanong ang mga patak ng tubig na nahuhulog sa dahon ng lotus ay hindi dumikit, gayon din ang pakikisama sa hamak ay hindi nagbubunga ng tunay na pagdikit o pangmatagalang pagkakaibigan.

Verse 12

यथामधुकरस्तर्षाद्रसंविन्दन्नविद्यते ।तथात्वमपितत्रैवतथानार्येषुसौहृदम् ।।।।

Kung paanong ang bubuyog, sa uhaw ay nakasumpong ng matamis na katas, ay wala nang tunay na malasakit pagkaraan, gayon din—ayon sa paratang—sa mga hamak ay walang tapat na pagkakaibigan.

Verse 13

यथापूर्वंगजस्स्नात्वागृह्यहस्तेनवैरजः ।दूषयत्यात्मनोदेहंतथानार्येषुसङ्गतम् ।।।।

Kung paanong ang elepante, matapos maligo, ay kumukuha ng alikabok sa pamamagitan ng kanyang nguso at dinudungisan ang sariling katawan, gayon din ang pakikisama sa hamak ay nagpaparumi sa sariling kabutihan.

Verse 14

यथाशरदिमेघानांसिञ्चतामपिगर्जताम् ।नभवत्यम्बुसंक्लेदस्तथाऽनार्येषुसौहृदम् ।।।।

Tulad ng mga ulap sa taglagas na kumukulog at umuulan man ay hindi nagdudulot ng pangmatagalang basa, gayundin sa mga taong walang dangal, walang nananatiling init ng pagkakaibigan.

Verse 15

यथामधुकरस्तर्षात्काशपुष्पंपिबन्नपि ।रसमत्रनविन्देततथानार्वेषुसौहृदम् ।।।।

Tulad ng isang bubuyog na kahit uhaw na umiinom sa bulaklak ng kāśa ay walang nakikitang tunay na tamis doon, gayundin sa mga walang dangal, walang tunay na pagkakaibigan ang matatagpuan.

Verse 16

अन्यस्त्वेवंविधंब्रूयाद्वाक्यमेतन्निशाचर: ।अस्मिन्मुहूर्तेनभवेत्त्वांतुधिक्कुलपांसन ।।।।

O gumagala sa gabi! Kung iba ang nagsabi ng ganitong mga salita, tinapos ko na sana ang kanyang buhay sa sandaling ito. Ngunit para sa iyo—kahihiyan sa iyo, dungis ng angkan!

Verse 17

इत्युक्तःपरुषंवाक्यंन्यायवादीविभीषणः ।उत्पपातगदापाणिश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।।।।

Matapos pagsabihan ng masasakit na salita, si Vibhīṣaṇa—na matatag sa katarungan—ay tumayo, hawak ang kanyang gada, kasama ang apat na rākṣasa.

Verse 17

इत्युक्तःपरुषंवाक्यंन्यायवादीविभीषणः ।उत्पपातगदापाणिश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।।।।

Matapos pagsabihan ng masasakit na salita, si Vibhīṣaṇa—na matatag sa katarungan—ay tumayo, hawak ang kanyang gada, kasama ang apat na rākṣasa.

Verse 18

अब्रवीच्चतदावाक्यंजातक्रोधोविभीषणः ।अन्तरिक्षगत्शीमान्भ्रातरंराक्षसाधिपम् ।।।।

Noon, si Vibhīṣaṇa, nag-alab ang poot, ay umakyat sa himpapawid at nagsalita ng mga salitang ito sa kaniyang kapatid—ang panginoon ng mga rākṣasa.

Verse 19

सत्वंभ्राताऽसिमेराजन्ब्रूहिमांयद्यदिच्छसि ।ज्येष्टोमान्यःपितृसमोनचधर्मपथेस्थितः ।।।।इदंतुपरुषंवाक्यंनक्षमाम्यग्रजस्यते ।

Ikaw ay aking kapatid, O Hari; sabihin mo sa akin ang anumang nais mo. Bilang nakatatanda, ikaw ay dapat igalang, na gaya ng ama; ngunit hindi ka nakatindig sa landas ng dharma. Datapwat ang marahas mong pananalita—hindi ko ito mapatatawad, kahit mula pa sa aking nakatatandang kapatid.

Verse 20

सुनीतंहितकामेनवाक्यमुक्तंदशानन: ।नगृह्णन्त्यकृतात्मानःकालस्यवशमागताः ।।।।

O Daśānana! Yaong mga hindi napapanday ang loob, na napasailalim sa kapangyarihan ni Kāla (kamatayan), ay hindi tumatanggap sa wastong pinatnubayang, kapaki-pakinabang na salita ng nagmamalasakit sa kanilang kabutihan.

Verse 21

सुलभाःपुरुषराजन् सततंप्रियवादिनः ।अप्रियस्यचपथ्यस्यवक्ताश्रोताचदुर्लभः ।।।।

O Hari, madaling matagpuan ang mga taong laging nagsasalita ng nakalulugod; ngunit bihira ang nagsasabi ng di-kaaya-aya ngunit nakabubuting payo—at bihira rin ang marunong makinig dito.

Verse 22

बद्धंकालस्यपाशेनसर्वभूतापहारिणा ।ननश्यन्तमुपेक्षेत्वांप्रदीप्तंशरणंयथा ।।।।

Ikaw ay nakagapos sa tali ni Kāla, ang umaagaw sa lahat ng nilalang; patungo ka sa kapahamakan. Hindi ka dapat pabayaan—gaya ng nagliliyab na bahay na di maaaring ipagwalang-bahala.

Verse 23

दीप्तपावकसङ्काशैश्शितैःकाञ्चनभूषणैः ।नत्वामिच्छाम्यहंद्रष्टुंरामेणनिहतंशरैः ।।।।

Ayaw kong makita kang mapatay ng matatalim na palaso ni Rāma—ikaw na may gintong palamuti at nagniningas na wari’y apoy.

Verse 24

शूराश्चबलवन्तश्चकृतास्त्राश्चरणाजिरे ।कालाभिपन्नास्सीदन्तियथावालुकसेतव ।।।।

Sa digmaan, maging ang mga bayani—malalakas at bihasa sa sandata—ay lumulubog kapag sinakmal ng Panahon, gaya ng mga pilapil na buhangin.

Verse 25

तन्मर्षयतुयच्चोक्तंगुरुत्वाद्धितमिच्छता ।।।।अत्मानंसर्वथारक्षपुरींचेमांसराक्षसाम् ।स्वस्तितेऽस्तुगमिष्यामिसुखीभवमयाविना ।।।।

Patawarin nawa ang anumang nasabi ko; sapagkat ikaw ay nakatatanda, kaya ako nagsalita na nagnanais ng iyong kapakanan. Ingatan mo ang iyong sarili sa lahat ng paraan, at ingatan mo rin ang lungsod na ito kasama ng mga rākṣasa. Nawa’y sumaiyo ang kagalingan; ako’y yayaon—maging maligaya ka kahit wala ako.

Verse 26

तन्मर्षयतुयच्चोक्तंगुरुत्वाद्धितमिच्छता ।।6.16.25।।अत्मानंसर्वथारक्षपुरींचेमांसराक्षसाम् ।स्वस्तितेऽस्तुगमिष्यामिसुखीभवमयाविना ।।6.16.26।।

O Rākṣasa, kahit ang pinuno’y pangunahing sandigan—may karunungan, may kakayahan, at matuwid sa dharma—oo, kahit siya’y bayani, minamaliit pa rin siya ng sarili niyang mga kamag-anak at hinahamak.

Verse 27

निवार्यमाणस्यमयाहितैषिणानरोचतेतेवचनंनिशाचर: ।परीतकालाहिगतायुषोनराहितंनगृह्णन्तिसुहृद्भिरीरितम् ।।।।

O nilalang na gumagala sa gabi, ang aking mga salita—binigkas na may mabuting hangarin upang pigilan ka—ay hindi mo kinalulugdan. Sapagkat kapag dumating na ang takdang wakas at nauubos na ang buhay, hindi tinatanggap ng tao ang mabuting payo na sinasabi ng mga kaibigang tapat.