Ramayana Sundara Kanda Sarga 9
Sundara KandaSarga 973 Verses

Sarga 9

पुष्पकविमानवर्णनम् — Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

सुन्दरकाण्ड

Sa sargang ito, ipinagpapatuloy ni Hanumān ang maingat na paghahanap kay Vaidehī sa pamamagitan ng pagsisiyasat sa pangunahing palasyo ng hari ng mga rākṣasa. Ang salaysay ay nagiging masinop na paglalarawan ng anyong-arkitektura at kagandahan: ang malawak na gitnang kompleks ng mansiyon, at ang hiyasang Puṣpaka-vimāna—nilalang ni Viśvakarmā para kay Brahmā, napasakamay ni Kubera sa pamamagitan ng tapas, at inagaw ni Rāvaṇa sa dahas—na nagiging paalaala sa pagkakaiba ng makatarungang pag-angkin at marahas na pagkamkam. Inililista ng teksto ang mga sangkap at palamuti—iba’t ibang uri ng ginto, kristal, nīlam, korales, perlas—gayundin ang mga haligi, bintanang may sala-sala, hagdan, at mga plataporma. Sa halimuyak ng insenso, bulaklak, at samyo ng pagkain at alak, inilalarawan ang karangyaan ng Laṅkā na kapwa nakaaakit at may bahid ng adharmang pinagmulan. Pinatnubayan ng samyo, narating ni Hanumān ang paboritong bulwagan ni Rāvaṇa, kung saan natutulog ang di-mabilang na kababaihan matapos ang pagdiriwang. Ang kanilang mga hiyas at anyo ay inihahambing sa mga lotus, bituin, ilog, at baging. Sa wakas, sa loob niyang pagninilay, sumibol ang dhārmikong pasya: sa gitna nila, si Sītā lamang ang hindi kusang nakaugnay kay Rāvaṇa, kaya lalo pang nahahayag ang pagdukot bilang isang anāryang gawa.

Shlokas

Verse 1

तस्यालयवरिष्ठस्य मध्ये विपुलमायतं।ददर्श भवनश्रेष्ठं हनुमान्मारुतात्मजः।।5.9.1।।

Sa gitna ng pinakadakilang palasyong iyon, nakita ni Hanumān—anak ng Hangin—ang isang tahanang pinakadakila sa mga tahanan, malawak at mataas ang pagkakayari.

Verse 2

अर्धयोजनविस्तीर्णमायतं योजनं हि तत्।भवनं राक्षसेन्द्रस्य बहुप्रासादसङ्कुलम्।।5.9.2।।

Ang tahanan ng hari ng mga rākṣasa ay isang napakalawak na kalipunan na siksik sa maraming palasyo—isang yojana ang haba at kalahating yojana ang luwang.

Verse 3

मार्गमाणस्तु वैदेहीं सीतामायतलोचनाम्।सर्वतः परिचक्राम हनूमानरिसूदनः।।5.9.3।।

Si Hanumān, ang manlulupig ng mga kaaway, ay naglibot sa lahat ng dako, hinanap sa bawat panig si Sītā ng Videha, ang may malalawak na mata.

Verse 4

उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्।आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।।5.9.4।।चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च।परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः।।5.9.5।।

Sinusuri ni Hanumān ang pinakamainam na mga tahanan ng mga rākṣasa, at ang mapalad na maningning na bayani’y sa wakas nakarating sa palasyo ng hari ng mga rākṣasa. Maluwang at walang sagabal iyon, napaliligiran ng mga elepanteng may dalawa, tatlo, maging apat na pangil, at binabantayan ng mga tanod na may tangan na sandata.

Verse 5

उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्।आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।।5.9.4।।चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च।परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः।।5.9.5।।

Ito’y pinalilibutan ng mga elepante—may ilan na apat ang pangil at may ilan na tatlo—at ng iba pa; maluwang ito, ngunit binabantayan ng mga tanod na may sandata.

Verse 6

राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम्।आहृताभिश्च विक्रम्य राजकन्याभिरावृतम्।।5.9.6।।तन्नक्रमकराकीर्णं तिमिङ्गिलझषाकुलम्।वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम्।।5.9.7।।

Pumasok si Hanumān sa palasyo ni Rāvaṇa, na napupuno ng mga asawang rākṣasī at ng mga prinsesang dinala roon matapos magapi sa digmaan.

Verse 7

राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम्।आहृताभिश्च विक्रम्य राजकन्याभिरावृतम्।।5.9.6।।तन्नक्रमकराकीर्णं तिमिङ्गिलझषाकुलम्।वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम्।।5.9.7।।

Pumasok si Hanumān sa palasyo ni Rāvaṇa, na napupuno ng mga asawang rākṣasī at ng mga prinsesang dinala roon matapos magapi sa digmaan.

Verse 8

या हि वैश्रवणे लक्ष्मीर्या चेन्द्रे हरिवाहने।सा रावणगृहे सर्वा नित्यमेवानपायिनी।।5.9.8।।

Anumang kayamanang kay Vaiśravaṇa (Kubera), at anumang kayamanang kay Indra na nakasakay kay Hari, ay wari’y lahat ay laging naroroon at di-nawawala sa bahay ni Rāvaṇa.

Verse 9

या च राज्ञः कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च।तादृशी तद्विशिष्टा वा ऋद्धी रक्षोगृहेष्विह।।5.9.9।।

Ang mga kayamanang naroon sa mga bahay ng mga rākṣasa ay tulad ng kayamanan ni Haring Kubera, ni Yama, at ni Varuṇa—o higit pang marilag kaysa sa kanila.

Verse 10

तस्य हर्म्यस्य मध्यस्थं वेश्म चान्यत्सुनिर्मितं।बहुनिर्यूहसङ्कीर्णं ददर्श पवनात्मजः।।5.9.10।।

Sa loob ng gitna ng palasyong iyon, nakita ng anak ng Hangin ang isa pang tahanang mahusay ang pagkakagawa—isang malawak na kalipunan na masinsing pinag-ugnay ng maraming silid-loob at mga bahagi ng gusali.

Verse 11

ब्रह्मणोऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद्विश्वकर्मणा।विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम्।।5.9.11।।परेण तपसा लेभे यत्कुबेरः पितामहात्।कुबेरमोजसा जित्वा लेभे तद्राक्षसेश्वरः।।5.9.12।।

Naroon ang kahima-himalang sasakyang panghimpapawid na tinatawag na Puṣpaka, pinalamutian ng lahat ng uri ng hiyas—ginawa sa langit ni Viśvakarman para kay Brahmā. Yaong sasakyan ay nakamit ni Kubera mula sa kanyang ninunong si Pitāmaha (Brahmā) sa pamamagitan ng sukdulang tapas; ngunit ang panginoon ng mga rākṣasa ay nakuha iyon matapos daigin si Kubera sa lakas.

Verse 12

ब्रह्मणोऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद्विश्वकर्मणा।विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम्।।5.9.11।।परेण तपसा लेभे यत्कुबेरः पितामहात्।कुबेरमोजसा जित्वा लेभे तद्राक्षसेश्वरः।।5.9.12।।

Naroon ang kahima-himalang sasakyang panghimpapawid na tinatawag na Puṣpaka, pinalamutian ng lahat ng uri ng hiyas—ginawa sa langit ni Viśvakarman para kay Brahmā. Yaong sasakyan ay nakamit ni Kubera mula sa kanyang ninunong si Pitāmaha (Brahmā) sa pamamagitan ng sukdulang tapas; ngunit ang panginoon ng mga rākṣasa ay nakuha iyon matapos daigin si Kubera sa lakas.

Verse 13

ईहामृगसमायुक्त्तै: कार्तस्वरहिरमण्मयैः।सुकृतैराचितं स्तम्भैः प्रदीप्तमिव च श्रिया।।5.9.13।।मेरुमन्दरसङ्काशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरं।कूटागारैश्शुभाकारैस्सर्वतस्समलङ्कृतम्।।5.9.14।।

Ito’y sinusuportahan ng mga haliging napinong yari sa ginto—kārtasvara at hiraṇmaya—na may mga anyong īhāmṛga; at wari’y nagliliyab sa karangalan ng kanyang ningning. Sa matatayog na kūṭāgāra na may mapalad na anyo, na tulad nina Meru at Mandara, tila kinikiskis nito ang kalangitan, at sa lahat ng panig ay maringal na pinalamutian.

Verse 14

ईहामृगसमायुक्त्तै: कार्तस्वरहिरमण्मयैः।सुकृतैराचितं स्तम्भैः प्रदीप्तमिव च श्रिया।।5.9.13।।मेरुमन्दरसङ्काशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरं।कूटागारैश्शुभाकारैस्सर्वतस्समलङ्कृतम्।।5.9.14।।

Ito’y sinusuportahan ng mga haliging napinong yari sa ginto—kārtasvara at hiraṇmaya—na may mga anyong īhāmṛga; at wari’y nagliliyab sa karangalan ng kanyang ningning. Sa matatayog na kūṭāgāra na may mapalad na anyo, na tulad nina Meru at Mandara, tila kinikiskis nito ang kalangitan, at sa lahat ng panig ay maringal na pinalamutian.

Verse 15

ज्वलनार्कप्रतीकाशं सुकृतं विश्वकर्मणा।हेमसोपानसंयुक्तं चारुप्रवरवेदिकम्।।5.9.15।।

Nilalang nang may sukdulang husay ni Viśvakarman, ito’y kumikislap na tulad ng apoy at ng araw; may mga hagdang ginto at pinararangalan ng magagandang nakataas na plataporma.

Verse 16

जालवातायनैर्युक्तं काञ्चनैः स्स्फाटिकैरपि।इन्द्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम्।।5.9.16।।

May mga bintanang may sala-salang ginto, at may inlay na kristal; at ang mahuhusay nitong mga plataporma’y hitik sa mahahalagang batong sapiro—Indranīla at Mahānīla.

Verse 17

विद्रुमेण विचित्रेण मणिभिश्च महाघनैः।निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिस्तलेनाभिविराजितम्।।5.9.17।।

Nagniningning ang ibabaw nito, pinalamutian ng sari-saring korales, ng mga batong-hiyas na lubhang mahalaga, at ng mga perlas na walang kapantay.

Verse 18

चन्दनेन च रक्तेन तपनीयनिभेन च।सुपुण्यगन्धिना युक्तमादित्यतरुणोपमम्।।5.9.18।।

Pinahiran ito ng pulang chandana, kumikislap na tila pinadalisay na ginto; hitik sa banal na halimuyak, at nagniningning na gaya ng batang sumisikat na araw.

Verse 19

कूटागारैर्वराकारैर्विविधैस्समलङ्कृतम्।विमानं पुष्पकं दिव्यमारुरोह महाकपिः।।5.9.19।।

Pinalamutian ng maraming maringal at sari-saring kūṭāgāra, ang dakilang unggoy na si Hanumān ay umakyat sa banal at kahanga-hangang sasakyang panghimpapawid na Puṣpaka.

Verse 20

तत्रस्थस्स तदा गन्धं पानभक्ष्यान्नसम्भवम्।दिव्यं सम्मूर्छितं जिघ्रद्रूपवन्तमिवानिलम्।।5.9.20।।

Nakatayo roon, nilanghap niya ang makalangit at nakalalasing na halimuyak na nagmumula sa mga inumin, masasarap na pagkain at mga handa—na wari’y hanging nagkaroon ng anyo.

Verse 21

स गन्धस्तं महासत्त्वं बन्धुर्बन्धुमिवोत्तमम्। इत एहीत्युवाचेन तत्र यत्र स रावणः।।5.9.21।।

Ang halimuyak na yaon, na wari’y isang minamahal na kamag-anak sa isang dakilang kamag-anak, ay tila tumatawag sa makapangyarihang bayani: “Dito ka pumarito,” at inaakay siya sa kinaroroonan ni Rāvaṇa.

Verse 22

ततस्तां प्रस्थितश्शालां ददर्श महतीं शुभाम्।रावणस्य मनः कान्तां कान्तामिव वरस्त्रियम्।।5.9.22।।

Pagkaraan, sa kanyang paglakad pasulong, nakita niya ang isang napakalaki at maningning na bulwagan—minamahal ng puso ni Rāvaṇa, na gaya ng isang pinakamamahal na punong reyna.

Verse 23

मणिसोपानविकृतां हेमजालविभूषिताम्।स्फाटिकैरावृततलां दन्तान्तरितरूपिकाम्।।5.9.23।।

Nakita niya roon ang mga hagdang inukit at ininlay ng mga hiyas, ang mga siwang na pinalamutian ng ginintuang sala-sala, ang mga sahig na nababalutan ng kristal, at ang mga palamuting anyo na pilak na nakalagay sa mga balangkas na garing.

Verse 24

मुक्ताभिश्च प्रवालैश्च रूप्यचामीकरैरपि।विभूषितां मणिस्तम्भैस्सुबहुस्तम्भभूषिताम्।।5.9.24।।

Ito’y pinalamutian ng mga perlas at korales, ng pilak at ginto, at maringal na inayos sa napakaraming haligi—mga haliging sila man ay may mga hiyas.

Verse 25

नम्रैरृजुभिरत्युच्चैस्समन्तात्सुविभूषितैः।स्तम्भै: पक्षैरिवात्युच्चैर्दिवं संप्रस्थितामिव।।5.9.25।।

Sa paligid ay may matatayog na haliging maringal ang palamuti—ang ilan ay bahagyang nakayuko, ang iba’y tuwid; at dahil sa mga haliging iyon na parang mga pakpak, ang mansiyon ay wari’y umaalis upang umakyat tungo sa langit.

Verse 26

महत्या कुथयास्तीर्णां पृथिवीलक्षणाङ्कया।पृथिवीमिव विस्तीर्णां सराष्ट्रगृहमालिनीम्।।5.9.26।।

Nakalatag doon ang isang napakalawak na alpombra, may mga guhit na wari’y mga tanda ng daigdig; gaya ng mismong lupa na lumalawak, na tila may kuwintas na hanay ng mga kaharian, bayan, at mga tahanan.

Verse 27

नादितां मत्तविहगैर्दिव्यगन्धाधिवासिताम्।परार्ध्यास्तरणोपेतां रक्षोधिपनिषेविताम्।।5.9.27।।

Umaalingawngaw iyon sa huni ng mga ibong nag-aalab sa sigla; nalulukuban ng banal na halimuyak, nilalatagan ng di-matatawarang mga sapin, at dinadalaw—oo, tinatahanan—ng panginoon ng mga rākṣasa.

Verse 28

धूम्रामगरुधूपेन विमलां हंसपाण्डुराम्।चित्रां पुष्पोपहारेण कल्माषीमिव सुप्रभाम्।।5.9.28।।

May bahagyang usok dahil sa insenso ng agaru, subalit nanatiling dalisay at kaputian ng sisne; naging makulay sa mga handog na bulaklak, at nagningning nang marilag—gaya ni Kalmāṣī, ang bantog na bakang nagbibigay ng ninanais.

Verse 29

मनस्संह्लादजननीं वर्णस्यापि प्रसादिनीम्।तां शोकनाशिनीं दिव्यां श्रियः सञ्जननीमिव।।5.9.29।।

Nagbibigay iyon ng ligaya sa isipan at nagpapaliwanag maging ng anyo; wari’y banal—na parang pinagmumulan ng kasaganaan—at tila may kapangyarihang pawiin ang dalamhati.

Verse 30

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थैस्तु पञ्च पञ्चभिरुत्तमैः।तर्पयामास मातेव तदा रावणपालिता।।5.9.30।।

Noong sandaling iyon, ang silid na iningatan ni Rāvaṇa ay wari’y isang ina: pinasisiya nito ang limang pandama sa limang dakilang bagay na kaluguran.

Verse 31

स्वर्गोऽयं देवलोकोऽयमिन्द्रस्येयं पुरी भवेत्।सिद्धिर्वेयं परा हि स्यादित्यमन्यत मारुतिः।।5.9.31।।

Nagmuni-muni si Māruti: “Ito’y tila langit—tila daigdig ng mga deva. Maaaring ito ang mismong lungsod ni Indra; o kaya’y isang sukdulang kaganapan ng paglikha.”

Verse 32

प्रध्यायत इवापश्यत्प्रदीपांस्तत्र काञ्चनान्।धूर्तानिव महाधूतैर्देवनेन पराजितान्।।5.9.32।।

Doon ay nakita niya ang mga gintong lampara na tila nagliliyab nang payapa; sa kanya’y wari’y mga sugarol na nakalubog sa pag-iisip, natalo sa sugal ng mga bihasang manunugal.

Verse 33

दीपानां च प्रकाशेन तेजसा रावणस्य च।अर्चिर्भिर्भूषणानां च प्रदीप्तेत्यभ्यमन्यत।।5.9.33।।

Sa liwanag ng mga lampara, sa sariling ningning ni Rāvaṇa, at sa kislap ng mga hiyas, inakala ni Hanumān na ang lugar ay wari’y nagliliyab sa kaliwanagan.

Verse 34

ततोऽपश्यत्कुथाऽऽसीनं नानावरायम्बरस्रजम्।सहस्रं वरनारीणां नानावेषविभूषितम्।।5.9.34।।

Pagkaraan ay nakita niya ang isang libong maririkit na babae na nakaupo sa mga alpombra, pinalamutian ng sari-saring kasuotan, may mga damit at kuwintas ng bulaklak na iba-iba ang kulay.

Verse 35

परिवृत्तेऽर्धरात्रे तु पाननिद्रावशं गतम्।क्रीडित्वोपरतं रात्रौ सुष्वाप बलवत्तदा।।5.9.35।।

Nang lumampas ang hatinggabi, pagod sa pagdiriwang, dinaig ng alak at antok, sila’y nahimlay noon sa mabigat na pagkakatulog.

Verse 36

तत्प्रसुप्तं विरुरुचे निश्शब्दान्तरभूषणम्।निःशब्दहंसभ्रमरं यथा पद्मवनं महत्।।5.9.36।।

Sa kanilang pagkakatulog, tumahimik ang kislap at kalansing ng mga palamuti; at sila’y nagningning sa ganda—gaya ng malawak na gubat ng lotus na tahimik ang mga gansa at bubuyog.

Verse 37

तासां संवृतदन्तानि मीलिताक्षीणि मारुतिः।अपश्यत्पद्मगन्धीनि वदनानि सुयोषिताम्।।5.9.37।।

Nakita ni Maruti ang mga mukha ng mararangal na babae: natatakpan ang mga ngipin, nakapikit ang mga mata, at mabango na parang lotus.

Verse 38

प्रबुद्धानीव पद्मानि तासां भूत्वा क्षपाक्षये।पुनस्संवृतपत्राणि रात्राविव बभुस्तदा।।5.9.38।।

Ang kanilang mga mukha’y wari’y mga lotus na nagbukas sa bukang-liwayway; ngunit ngayon, sa pagwawakas ng gabi, muli silang nagmistulang nakatiklop ang mga talulot, gaya ng sa gabi.

Verse 39

इमानि मुखपद्मानि नियतं मत्तषट्पदाः।अम्बुजानीव फुल्लानि प्रार्थयन्ति पुनः पुनः।।5.9.39।।

Tunay ngang ang mga bubuyog na lasing sa nektar ay paulit-ulit na magnanasa sa mga mukhang-lotus na ito, gaya ng pagbalik nila nang paulit-ulit sa namumulaklak na mga lotus.

Verse 40

इति चामन्यत श्रीमानुपपत्त्या महाकपिः।मेने हि गुणतस्तानि समानि सलिलोद्भवैः।।5.9.40।।

Gayon nagmuni-muni ang marangal na dakilang kapi; at sa wastong pagninilay, inakala niyang sa kanilang kagandahan ang mga mukha’y tunay na kahawig ng mga lotong isinilang sa tubig.

Verse 41

सा तस्य शुशुभे शाला ताभिस्त्रीभिर्विराजिता।शारदीव प्रसन्ना द्यौस्ताराभिरभिशोभिता।।5.9.41।।

Ang bulwagang iyon ay lalong nagningning, pinalamutian ng mga babaeng yaon—gaya ng malinaw na langit ng taglagas na higit pang gumaganda sa mga bituin.

Verse 42

स च ताभिः परिवृतश्शुशुभे राक्षसाधिपः।यथा ह्युडुपतिश्शीमांस्ताराभिरभिसंवृतः।।5.9.42।।

At ang panginoon ng mga rākṣasa, napalilibutan nila, ay nagningning—gaya ng maringal na buwan na pinalilibutan ng mga bituin.

Verse 43

याश्च्यवन्तेऽम्बरात्ताराः पुण्यशेषसमावृताः।इमास्तास्सङ्गताः कृत्स्ना इति मेने हरिस्तदा।।5.9.43।।

Noon ay inisip ni Hanumān: “Ang mga babaeng ito na nagkakatipon dito ay tila mga bituing nalaglag mula sa langit kapag naubos na ang kanilang naipong kabutihan.”

Verse 44

ताराणामिव सुव्यक्तं महतीनां शुभार्चिषाम्।प्रभावर्णप्रसादाश्च विरेजुस्तत्र योषिताम्।।5.9.44।।

Doon, malinaw na nasilayan ang ningning, kulay, at marikit na biyaya ng mga babae—gaya ng dakilang mga bituing kumikislap sa mapalad na liwanag.

Verse 45

व्यावृत्तगुरुपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः।पानव्यायामकालेषु निद्रापहृतचेतसः।।5.9.45।।

Nailihis ang mabibigat at masinsing mga kuwintas na bulaklak, at nagkalat ang mariringal na palamuti; matapos ang pag-inom at pagod sa paglilibang, nilamon ng antok ang kanilang diwa.

Verse 46

व्यावृत्ततिलकाः काश्चित्काश्चिदुद्भ्रन्तनूपुराः।पार्श्वे गलितहाराश्च काश्चित्परमयोषितः।।5.9.46।।

Ang ilan ay nabura ang tilaka sa noo; ang ilan ay lumuwag ang mga anklet; at ang ilang mararangal na babae’y napalihis sa tagiliran ang kuwintas sa leeg.

Verse 47

मुक्ताहाराऽवृताश्चान्याः काश्चिद्विस्रस्तवाससः।व्याविद्धरशनादामाः किशोर्य इव वाहिताः।।5.9.47।।

Ang iba’y natabingan ng naputol na mga hibla ng perlas; ang ilan ay nadulas ang kasuotan; ang ilan ay napigtas ang sinturon sa baywang—nakahimlay na parang mga batang babaeng kabayo matapos mapagod sa matinding pagpapatakbo.

Verse 48

सुकुण्डलधराश्चान्या विच्छिन्नमृदितस्रजः।गजेन्द्रमृदिताः फुल्ला लता इव महावने।।5.9.48।।

Ang iba nama’y may suot pa ring mariringal na hikaw, ngunit punit at nayupi ang mga kuwintas na bulaklak; wari’y namumulaklak na baging sa malaking gubat na nayurakan ng mga dambuhalang elepante.

Verse 49

चन्द्रांशुकिरणाभाश्च हाराः कासांचिदुत्कटाः।हंसा इव बभुस्सुप्ताः स्तनमध्येषु योषिताम्।।5.9.49।।

Ang malalaking kuwintas na perlas ng ilang babae, kumikislap na tila sinag ng buwan, ay nakahimlay sa pagitan ng kanilang mga dibdib—gaya ng mga sisne na nagpapahinga.

Verse 50

अपरासां च वैडूर्याः कादम्बा इव पक्षिणः।हेमसूत्राणि चान्यासां चक्रवाका इवाभवन्।।5.9.50।।

Sa ilan, ang mga vaidūrya na hiyas ay wari’y mga ibong kadamba; sa iba naman, ang mga gintong tanikala ay nagmistulang mapulang gansa, ang mga cakravāka.

Verse 51

हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः।आपगा इव ता रेजुर्जघनैः पुलिनैरिव।।5.9.51।।

Pinalamutian ng mga sisne at mga ibong kāraṇḍava, at nagniningning sa mga cakravāka, ang mga babaeng iyon ay kumislap na parang mga ilog—at ang kanilang mga balakang ay gaya ng mga pampang na buhanginan.

Verse 52

किङ्किणीजालसङ्कोशास्ता हैमविपुलाम्बुजाः।भावग्राहा यशस्तीराः सुप्ता नद्य इवाऽऽबभुः।।5.9.52।।

Ang kanilang mga lambat ng maliliit na kampanilya ay tila mga usbong; ang malalapad na gintong palamuti ay gaya ng mga lotus; ang mga kilos ng pag-ibig ay parang mga buwaya; at ang ningning ng kanilang dangal ay tila mga pampang—sa kanilang pagkakahimlay, sila’y nagmistulang mga ilog na nagpapahinga.

Verse 53

मृदुष्वङ्गेषु कासाञ्चित्कुचाग्रेषु च संस्थिताः।बभुर्वर्भूषणानीव शुभा भूषणराजयः।।5.9.53।।

Sa malalambot na mga sangkap ng ilan—maging sa dulo ng kanilang mga dibdib—nakahimlay ang maririkit na hanay ng mga hiyas, na wari’y hiyas sa ibabaw ng hiyas.

Verse 54

अंशुकान्ताश्च कासाञ्चिन्मुखमारुतकम्पिताः।उपर्युपरि वक्त्राणां व्याधूयन्ते पुनः पुनः।।5.9.54।।

Sa ilan, ang mga laylayan ng kasuotan, na nayayanig ng simoy mula sa sariling hininga, ay paulit-ulit na kumakampay paitaas at pababa sa ibabaw ng kanilang mukha.

Verse 55

ताः पताका इवोद्धूताः पत्नीनां रुचिरप्रभाः।नानावर्णसुवर्णानां वक्त्रमूलेषु रेजिरे।।5.9.55।।

Ang mga maningning na laylayang iyon, na itinaas na parang maliliit na watawat, ay kumislap sa tabi ng mga mukha ng mga maybahay—na iba-iba ang kulay at may gintong ningning.

Verse 56

ववल्गुश्चात्र कासांचित्कुण्डलानि शुभार्चिषाम्।मुखमारुतसंसर्गान्मन्दं मन्दं सुयोषिताम्।।5.9.56।।

Dito, ang mga hikaw ng ilan sa mga maririkit na babae—na kumikislap sa mapalad na liwanag—ay marahang-marahang nanginig sa pagdampi ng simoy ng kanilang hininga.

Verse 57

शर्कराऽसवगन्धैश्च प्रकृत्या सुरभिः सुखः।तासां वदननिश्वासस्सिषेवे रावणं तदा।।5.9.57।।

Noon, ang hininga mula sa kanilang mga bibig—likás na mabango at may samyo ng alak na may asukal—ay kaaya-aya, na wari’y naglilingkod kay Rāvaṇa.

Verse 58

रावणाननशङ्काश्च काश्चिद्रावणयोषितः।मुखानि स्म सपत्नीनामुपाजिघ्रन्पुनः पुनः।।5.9.58।।

May ilang kababaihan ni Rāvaṇa, inakalang mukha iyon ni Rāvaṇa, at paulit-ulit na inamoy ang mga mukha ng kanilang mga kaagaw sa pag-ibig.

Verse 59

अत्यर्थं सक्तमनसो रावणे ता वरस्त्रियः।अस्वतन्त्राः सपत्नीनां प्रियमेवाऽचरंस्तदा।।5.9.59।।

Yaong mararangal na kababaihan, na ang isip ay labis na nakakapit kay Rāvaṇa at walang sariling kalayaan, noon ay kumilos lamang sa paraang nakalulugod sa kanilang mga kaagaw na asawa.

Verse 60

बाहूनुपनिधायान्याः पारिहार्यविभूषितान्।अंशुकानि च रम्याणि प्रमदास्तत्र शिश्यिरे।।5.9.60।।

Doon, may mga babaeng natulog na ang kanilang mga bisig ay ginawang unan, at isinantabi ang mga palamuti; ang iba nama’y natulog na ang ulo’y nakapatong sa magagandang kasuotang inilatag sa ilalim.

Verse 61

अन्या वक्षसि चान्यस्यास्तस्याः काचित्पुनर्भुजम्।अपरा त्वङ्कमन्यस्यास्तस्याश्चाप्यपरा भुजौ।।5.9.61।।

Ang isa’y nakahimlay sa dibdib ng iba; muli, may isa namang sumandal sa kanyang bisig. May iba pang natulog sa kandungan ng ibang babae, at may isa pa na ang kanyang mga bisig ang ginawang sandigan.

Verse 62

ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठमन्योन्यस्य समाश्रिताः।परस्परनिविष्टाङ्ग्यो मदस्नेहवशानुगाः।।5.9.62।।

Dahil sa pagkalango at pagnanasa, sila’y natulog na nakasandal sa mga hita, tagiliran, balakang at likod ng isa’t isa, at ang kanilang mga katawan ay magkakayakap at magkakaugnay.

Verse 63

अन्योन्यभुजसूत्रेण स्त्रीमाला ग्रथिता हि सा।मालेव ग्रथिता सूत्रे शुशुभे मत्तषट्पदा।।5.9.63।।

Na parang sinulid ang mga bisig ng isa’t isa, ang pulutong ng mga babae’y naging isang kuwintas; at tulad ng bulaklak na kuwintas na nakasuksok sa hibla, ito’y nagningning, na wari’y may mga lasing na bubuyog na dumidikit dito.

Verse 64

लतानां माधवे मासि फुल्लानां वायुसेवनात्।अन्योन्य मालाग्रथितं संसक्तकुसुमोच्चयम्।।5.9.64।।व्यतिवेष्टितसुस्कन्धमन्योन्यभ्रमराकुलम्।आसीद्वनमिवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत्।।5.9.65।।

Ang ‘kagubatan ng mga babae’ ni Rāvaṇa ay nagmistulang gubat ng mga baging sa buwan ng Mādhava: namumulaklak sa haplos ng simoy, magkakahabing parang mga kuwintas, at ang mga kumpol ng bulaklak ay nagdidikit at nagkakapit. Sa matitibay na katawan na magkakayakap at sa mga bubuyog na tila nagliliparan mula sa isa’t isa, wari’y sukal na niyayanig ng hangin.

Verse 65

लतानां माधवे मासि फुल्लानां वायुसेवनात्।अन्योन्य मालाग्रथितं संसक्तकुसुमोच्चयम्।।5.9.64।।व्यतिवेष्टितसुस्कन्धमन्योन्यभ्रमराकुलम्।आसीद्वनमिवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत्।।5.9.65।।

Ang ‘kagubatan ng mga babae’ ni Rāvaṇa ay nagmistulang gubat ng mga baging sa buwan ng Mādhava: namumulaklak sa haplos ng simoy, magkakahabing parang mga kuwintas, at ang mga kumpol ng bulaklak ay nagdidikit at nagkakapit. Sa matitibay na katawan na magkakayakap at sa mga bubuyog na tila nagliliparan mula sa isa’t isa, wari’y sukal na niyayanig ng hangin.

Verse 66

उचितेष्वपि सुव्यक्तं न तासां योषितां तदा।विवेकः शक्य आधातुं भूषणाङ्गाम्बरस्रजाम्।।5.9.66।।

Noon, sa gitna ng mga babaeng yaon, hindi na malinaw na maihiwalay kung alin ang para kanino—ang mga palamuti sa mga bahagi ng katawan, ang mga kasuotan, at ang mga kuwintas ng bulaklak—bagaman ang bawat isa’y isinusuot sa nararapat nitong lugar.

Verse 67

रावणे सुखसंविष्टे तास्त्रियो विविधप्रभाः।ज्वलन्तः काञ्चना दीपाः प्रैक्षन्तानिमिषा इव।।5.9.67।।

Habang si Rāvaṇa ay mahimbing na nakahimlay sa ginhawa, ang mga babaeng yaon—nagniningning sa sari-saring karilagan—ay waring mga naglalagablab na gintong lampara, na nakatitig na hindi kumukurap.

Verse 68

राजर्षिपितृदैत्यानां गन्धर्वाणां च योषितः।राक्षसानां च याः कन्यास्तस्य कामवशं गताः।।5.9.68।।

Mga babae mula sa angkan ng mga Rajarshi, ng mga Pitṛ, ng mga Daitya at ng mga Gandharva—at maging ang mga dalagang rākṣasī—ay napasailalim sa paghahari ng kanyang pagnanasa.

Verse 69

युद्धकामेन ताः सर्वा रावणेन हृताः स्त्रियः।समदा मदनेनैव मोहिताः काश्चिदागताः।।5.9.69।।

Ang lahat ng mga babaeng iyon ay inagaw ni Rāvaṇa dahil sa kanyang pagnanasa sa digmaan; at ang ilan, lasing at nalilinlang ng pagnanasa, ay kusang naparoon.

Verse 70

न तत्र काचित्प्रमदा प्रसह्य वीर्योपपन्नेन गुणेन लब्धा।न चान्यकामापि न चान्यपूर्वा विना वरार्हां जनकात्मजां ताम्।।5.9.70।।

Walang sinumang babae roon ang nakuha sa pamamagitan ng dahas; sila’y napasakanya dahil sa tapang at mabubuting katangian. Walang nakatuon sa iba, at walang naging sa iba noon—maliban sa kagalang-galang na anak ni Janaka, si Sītā.

Verse 71

न चाकुलीना न च हीनरूपा नादक्षिणा नानुपचारयुक्ता।भार्याभवत्तस्य न हीनसत्त्वा न चापि कान्तस्य न कामनीया।।5.9.71।।

Walang naging asawa niya ang mababa ang angkan; walang kulang sa ganda; walang masungit o salat sa paggalang. Walang mahina ang loob, at walang hindi kaibig-ibig sa minamahal na iyon.

Verse 72

बभूव बुद्धिस्तु हरीश्वरस्य यदीदृशी राघवधर्मपत्नी।इमा यथा राक्षसराजभार्याः सुजातमस्येति हि साधुबुद्धेः।।5.9.72।।

Noon, sumibol sa isip ng marunong na panginoon ng mga unggoy ang ganitong pagninilay: “Kung ang dharma-patnī ni Rāghava ay gaya ng mga asawa ng haring rākṣasa, tunay ngang magiging tanda iyon ng mabuting kapanganakan at kapalaran para sa kanya.”

Verse 73

पुनश्च सोऽचिन्तयादात्तरूपो ध्रुवं विशिष्टा गुणतो हि सीता।अथायमस्यां कृतवान्महात्मा लङ्केश्वरः कष्टमनार्यकर्म।।5.9.73।।

Muli, nang siya’y magbalik sa tunay niyang anyo, nagmuni-muni siya: “Tunay ngang si Sītā ay natatangi sa kabutihan at mga katangian. Ay, ang panginoon ng Laṅkā—ang dakilang-loob—ay gumawa laban sa kanya ng mabigat na gawang di marangal.”

Frequently Asked Questions

Hanuman must observe Ravana’s private quarters—filled with luxury and sleeping women—without losing mission-focus or violating ethical restraint; the sarga frames his action as disciplined reconnaissance rather than indulgent looking.

Splendor is not proof of righteousness: the Puṣpaka’s provenance (earned by tapas, then seized by force) and Sita’s exception among Ravana’s consorts reinforce that dharma depends on rightful conduct, not on aesthetic or political power.

The narrative highlights the inner palace of Laṅkā and the Puṣpaka-vimāna; culturally, it references divine regalia and cosmological markers (Meru, Mandara; Kubera/Indra/Yama/Varuna) to calibrate Ravana’s wealth against pan-Indic royal and divine standards.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App