Sarga 4

Verse 1

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

Pagkaalis ng mga mamamayan, muling nakipagpayo ang hari sa kaniyang mga ministro at nagpasya nang matatag: “Bukas, sasapit ang bituing Puṣya; bukas, ang aking anak na si Rāma, na ang mga mata’y tila pulang-lotong, ay papahiran at itatalaga bilang tagapagmana.”

Verse 2

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

“Bukas, kapag nangingibabaw ang Puṣya, ang aking anak na si Rāma—may matang gaya ng lotus na mapulang-tanso—ay papahiran at itatalaga bilang yuvārāja,” pahayag ng hari.

Verse 3

अथाऽन्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा।सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय।।2.4.3।।

Pagkaraan, pumasok ang Haring Daśaratha sa kanyang panloob na silid; at tinawag niya ang kutsero, na nagsabi: “Muling dalhin dito si Rāma.”

Verse 4

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ।रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः।।2.4.4।।

Nang matanggap ang gayong salita, muling umalis ang kutsero; dali-dali siyang nagbalik sa tahanan ni Rāma upang muling ihatid si Rāma pabalik.

Verse 5

द्वार्स्थैरावेदितं तस्य रामायाऽऽगमनं पुनः।श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्।।2.4.5।।

Ipinabatid ng mga bantay sa pintuan kay Rama na muling dumating siya (Sumantra). Pagkarinig pa lamang ni Rama na siya’y nagbalik, siya’y napuno ng pangamba.

Verse 6

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनमब्रवीत्।यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः।।2.4.6।।

Agad siyang ipinapasok ni Rama at nagsalita: “Sabihin mo nang buo—ano ang dahilan ng iyong muling pagbabalik nang gayon kabilis?”

Verse 7

तमुवाच तत स्सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति।श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा।।2.4.7।।

Pagkatapos ay sinabi ng kutsero: “Nais kang makita ng hari. Ngayong narinig mo ito, ikaw ang siyang pagpapasya rito—kung tutungo ka, o kung hindi.”

Verse 8

इति सूतवच श्श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयाऽन्वितः।प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्।।2.4.8।।

Nang marinig ang mga salita ng kutsero, si Rāma—tinangay ng pagmamadali—ay nagtungo sa palasyong maharlika upang muling masilayan ang panginoon ng mga tao.

Verse 9

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः।प्रवेशयामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम्।।2.4.9।।

Nang mabalitaan ng haring Daśaratha na dumating na si Rāma, ipinapasok niya ito sa kanyang silid-loob, sapagkat ibig niyang sabihin ang isang lubhang nakalulugod na bagay.

Verse 10

प्रविशन्नेव च श्रीमान्राघवो भवनं पितुः।ददर्श पितरं दूरात्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।।2.4.10।।

Pagpasok ng maringal na Rāghava sa palasyo ng kaniyang ama, nakita niya ang ama mula sa malayo at, nakatiklop ang mga palad, yumukod nang may pagpipitagan.

Verse 11

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्।।2.4.11।।

Nang makita siyang nakayuko, itinindig siya ng hari, niyakap, inialok sa kaniya ang marikit na upuan, at saka muling nagsalita.

Verse 12

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः।अन्नवद्भिः क्रतुशतै स्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः।।2.4.12।।

“Rāma, ako’y tumanda na at mahaba na ang aking buhay. Natamasa ko ang mga kaligayahang ninasa ko, at nagsagawa ako ng daan-daang yajña—sagana sa pagkain at masagana sa mga dakṣiṇā na handog.”

Verse 13

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि।दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम।।2.4.13।।

“Pinakamainam sa mga lalaki, sa iyo ko ngayon natamo ang minamahal kong anak na minimithi ko—walang kapantay sa daigdig. Ako’y naghandog ng mga kaloob, nagsagawa ng mga yajña, at nagsikap din sa banal na pag-aaral.”

Verse 14

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि।देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथाऽत्मनः।।2.4.14।।

O magiting na bayani, natamasa ko na ang mga ligayang aking hinangad; at sa mga diyos, mga rishi, mga ninuno, at mga brahmana—gayundin sa aking sariling sarili—ako ngayon ay wala nang pagkakautang.

Verse 15

न किञ्चिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्।अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि।।2.4.15।।

Wala na akong ibang dapat gawin, maliban sa iyong pag-aabhiseka. Kaya anuman ang sabihin ko sa iyo, nararapat mong gawin iyon para sa akin.

Verse 16

अद्य प्रकृतयस्सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम्।अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक।।2.4.16।।

Ngayong araw, ang lahat ng aking mga nasasakupan ay nagnanais na ikaw ang maging hari; kaya, mahal kong anak, ikaw ay aking aabhisekan bilang tagapagmana sa trono.

Verse 17

अपि चाद्याऽशुभान्राम स्वप्ने पश्यामि दारुणान्।सनिर्घाता दिवोल्का च पततीह महास्वना।।2.4.17।।

At higit pa, O Rama, sa mga araw na ito’y nakakakita ako sa panaginip ng kakila-kilabot at di-mabuting mga tanda; maging sa araw man: mga bulalakaw ang bumabagsak dito na may kulog, malakas ang ugong.

Verse 18

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः।आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः।।2.4.18।।

At, O Rama, ang aking kapanganakang bituin ay tila napipigil at pinahihirapan ng mababangis na mga planeta; ito ang ibinabalita ng mga dalubhasa sa mga tanda ng tadhana—ng Araw, Mars, at Rahu.

Verse 19

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे।राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरां वाऽऽपदमृच्छति।।2.4.19।।

Kapag sumibol ang ganitong mga pangitain, karaniwan ngang ang hari ay sumasalubong sa kamatayan o tinatamaan ng kakila-kilabot na kapahamakan.

Verse 20

तद्यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव।तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः।।2.4.20।।

Kaya, O Rāghava, habang ang aking isip ay hindi pa nalilito, gawin na agad ang iyong pag-aabhiseka; sapagkat ang isip ng mga nilalang ay tunay na pabagu-bago.

Verse 21

अद्य चन्द्रोऽभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसू।श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः।।2.4.21।।

Ngayong araw, ang Buwan ay pumasok sa Punarvasū na nauuna sa Puṣya; at bukas, tiyak na ipahahayag ng mga tagapagmasid ng kapalaran ang pag-uugnay ng Buwan sa Puṣya.

Verse 22

ततः पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम्। श्वस्त्वाऽहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परन्तप।।2.4.22।।

Kaya sa Puṣya ganapin ang iyong pagpapahid at pagtatalaga—wari’y minamadali ako ng aking isipan. O manlulupig ng mga kaaway, bukas ay itatatag kita bilang tagapagmana sa trono.

Verse 23

तस्मात्त्वयाऽद्य प्रभृति निशेयं नियतात्मना।सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना।।2.4.23।।

Kaya mula ngayong gabi, na may pagpipigil sa sarili, kasama ang iyong maybahay, mag-ayuno kayo at mahiga sa latag na damong darbha.

Verse 24

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः।भवन्ति बहु विघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि।।2.4.24।।

Mula ngayon, bantayan ka nawa ng iyong mga kaibigang mapagbantay sa bawat panig; sapagkat ang mga gawaing ganito ay tunay na maraming hadlang.

Verse 25

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः।तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम।।2.4.25।।

Hangga’t si Bharata ay wala pa at malayo sa lungsod na ito, ang iyong pagpapahid at pagtatalaga ang, sa aking palagay, napapanahon at nararapat na gawin.

Verse 26

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतस्स्थितः।ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।।2.4.26।।

Tunay ngang ang iyong kapatid na si Bharata ay nananatili sa asal ng mga banal: sumusunod sa nakatatanda, matuwid ang diwa, mahabagin, at may pagpipigil sa mga pandama.

Verse 27

किन्तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः।सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव।।2.4.27।।

Ngunit, O Rāghava, ito ang aking palagay: ang isipan ng mga tao ay di-matatag—maging sa mga banal, maging sa mga laging matatag sa dharma, kahit pa ito’y napapalamutian ng kabutihan.

Verse 28

इत्युक्त स्सोऽभ्यनुज्ञात श्श्वोभाविन्यभिषेचने।व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्।।2.4.28।।

Pagkasabi nito hinggil sa pagpuputong na gaganapin kinabukasan, pinahintulutan siya ni Daśaratha, na nagsabing, “Humayo.” Yumukod si Rāma sa kanyang ama at nagbalik sa sariling tahanan.

Verse 29

प्रविश्य चात्मनो वेश्मराज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने।तत्क्षणेन विनिर्गम्य मातुरन्तपुरं ययौ।।2.4.29।।

Nang pumasok si Rāma sa sariling tahanan matapos itakda ng hari ang pagpuputong, agad din siyang lumabas at nagtungo sa panloob na silid ng kanyang ina.

Verse 30

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम्।वाग्यतां देवतागारे ददर्शाऽऽयाचतीं श्रियम्।।2.4.30।।

Doon niya nakita ang kanyang ina, nakasuot ng pinong kasuotan; tahimik at nakatuon sa debosyon sa dambana, nananalangin para sa maharlikang kapalaran.

Verse 31

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मण स्तथा।सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्।।2.4.31।।

Nauna nang dumating doon si Sumitrā at gayundin si Lakṣmaṇa; at si Sītā rin—nang marinig ang minamahal na balita ng paghirang kay Rāma—ay ipinatawag at dinala roon.

Verse 32

तस्मिन् काले हि कौशल्या तस्थावामीलितेक्षणा।सुमित्रयाऽन्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च।।2.4.32।।

Noong sandaling iyon, si Kauśalyā ay nakatayo na bahagyang nakapikit sa pagninilay, inaalalayan at pinaglilingkuran nina Sumitrā, Sītā, at Lakṣmaṇa.

Verse 33

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याऽभिषेचनम्।प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्।।2.4.33।।

Nang marinig niyang sa ilalim ng bituing Puṣya isasagawa ang paghirang sa kanyang anak bilang tagapagmana, sa pamamagitan ng pagpipigil ng hininga ay nagmuni-muni siya kay Janārdana, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 34

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च।उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामनिन्दिताम्।।2.4.34।।

Habang siya’y nananatili sa mahigpit na pagsunod sa banal na pagdidisiplina, lumapit si Rāma, yumukod at nagbigay-galang, at nagsalita ng mga salitang nagpaligaya sa walang kapintasang ginang na iyon.

Verse 35

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि।भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः।।2.4.35।।

Ina, inatasan ako ng aking ama sa tungkuling mag-ingat at mamahala sa bayan. Bukas magaganap ang aking pagtatalaga, ayon sa utos ng aking ama.

Verse 36

सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह।एवमृत्विगुपाध्यायै स्सह मामुक्तवान्पिता।।2.4.36।।

Ngayong gabi, si Sītā man ay dapat mag-ayuno kasama ko; gayundin ang mga pari na nagsasagawa ng ritwal at ang mga guro. Ito ang sinabi sa akin ng aking ama.

Verse 37

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने।तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय।।2.4.37।।

Yamang bukas magaganap ang pagtatalaga, ipagawa mo ngayon ang lahat ng mapalad na ritwal na nararapat—para sa akin at para rin kay Vaidehī (Sītā).

Verse 38

एतच्छ्रुत्वा तु कौशल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम्।हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत।।2.4.38।।

Nang marinig ito ni Kauśalyā—ang balitang matagal na niyang minimithi—kinausap niya si Rāma; ang kanyang mga salita’y malambing ngunit nababalot ng luha ng kagalakan.

Verse 39

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः।ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्त स्सुमित्रायाश्च नन्दय।।2.4.39।।

“Anak kong Rama, mabuhay ka nang matagal; mapuksa nawa ang iyong mga kaaway. Taglay ang maharlikang kasaganaan, pasayahin mo ang aking mga kamag‑anak at ang kay Sumitrā rin.”

Verse 40

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक।येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता।।2.4.40।।

“Kay mapalad na bituin, anak ko, nang ikaw ay isilang sa akin; at sa iyong mga kabutihan ay napasaya mo ang iyong ama na si Daśaratha.”

Verse 41

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे। येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति।।2.4.41।।

“Hindi nasayang, anak ko, ang aking pagtitiis at pagkamatiisin sa banal na pagsamba sa Panginoong may matang gaya ng lotus; sapagkat ang maharlikang kapalaran ng angkan ng Ikṣvāku ay sasa’yo na mananahan.”

Verse 42

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भ्रातरमब्रवीत्।प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव।।2.4.42।।

Sa gayong mga salita ng kanyang ina, tumingin si Rama sa kanyang kapatid—nakaupo nang mapagpakumbaba, nakatiklop ang mga kamay—at waring may banayad na ngiti, nagsalita siya ng ganito.

Verse 43

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम्।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता।।2.4.43।।

“Lakṣmaṇa, pamahalaan mo ang daigdig na ito kasama ko. Ang maharlikang kapalarang ito’y lumapit din sa iyo, sapagkat ikaw ay para sa akin na tila ikalawang kaloob-looban.”

Verse 44

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांत्स्वमिष्टान्राज्यफलानि च।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये।।2.4.44।।

O Saumitra, tamasahin mo ang mga kaligayahang ninanais mo at ang mga bunga ng paghahari; sapagkat ang buhay at ang kaharian ay minimithi ko para sa iyong kapakanan.

Verse 45

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च।अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम्।।2.4.45।।

Pagkasabi nito kay Lakshmana, si Rama ay nagbigay-galang sa kanyang dalawang ina; at matapos ding magpaalam na may pagsang-ayon ni Sita, siya’y nagbalik sa sarili niyang tahanan.