Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 4, Shloka 44

अयोध्याकाण्डे चतुर्थः सर्गः

Rāma Summoned; Pushya Coronation Decision

Devanagari script

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांत्स्वमिष्टान्राज्यफलानि च।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये।।2.4.44।।

Transliteration

saumitre bhuṅkṣva bhogān tvam iṣṭān rājyaphalāni ca | jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca tvad-artham abhikāmaye || 2.4.44 ||

Translation

O Saumitra, tamasahin mo ang mga kaligayahang ninanais mo at ang mga bunga ng paghahari; sapagkat ang buhay at ang kaharian ay minimithi ko para sa iyong kapakanan.

Word by Word

• सौमित्रे: O son of Sumitra
• सौमित्रे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; vocative

• भुङ्क्ष्व: enjoy
• भुङ्क्ष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; imperative (ātmanepada) ‘enjoy/eat’

• भोगान्: pleasures
• भोगान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), बहुवचन; accusative plural

• स्वम्: your own
• स्वम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; adjective to bhogān ‘your own’

• इष्टान्: desired
• इष्टान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; adjective to bhogān ‘desired’

• राज्यफलानि: fruits of kingship
• राज्यफलानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (राज्यस्य फलानि)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; accusative singular

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• हि: indeed/for
• हि: Nidarsana/Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/हेतु-सूचक-अव्यय (particle)

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; accusative singular

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• त्वदर्थम्: for your sake
• त्वदर्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: त्वद् + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः; ‘for your sake’

• अभिकामये: I desire
• अभिकामये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि+कम् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; present ‘I desire’

Context

O, son of Sumitra, enjoy all pleasures you wish and the fruits of royalty. I desire this life and kingdom for your sake only.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Sumitra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in leadership includes selfless intent—Rama frames personal gains (life and power) as instruments for loved ones’ welfare, not ego.

What is the narrative situation?

Rama speaks intimately to Lakshmana, emphasizing that the benefits of kingship are meant to be shared with him.

Which character virtue is emphasized?

Selflessness and affectionate responsibility toward a devoted sibling.