Adhyaya 8

Verse 1

कश्यप उवाच । स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः

Sinabi ni Kaśyapa: Sa sinapupunan pa lamang, siya’y nabalisa, at araw-araw ay lalo pang nanghina sa pagdurusa. Ang matuwid na kaluluwang iyon ay nilamon ng dalamhati, pinahirapan ng lahat ng uri ng sakit.

Verse 2

अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः

Nakayuko ang mukha habang nasa sinapupunan, ang sanggol ay ginagapos ng lambat ng kamangmangan. Dinadaluhong ng pagdurusang pang-isip at sakit ng katawan, siya’y nagiging walang magawa—sumisigaw ng “ay, ay!”—at nawawalan ng malay.

Verse 3

दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच । तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा

Nilamon ng matinding dalamhati at pinipiga ng pagdurusa, nagsalita si Jñāna. Ang Sarili ay nagsabi: “O dakilang pantas, hindi ko sinunod ang iyong mga salita noon.”

Verse 4

ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्

Bagaman napipigil ng pagninilay, maaari pa ring mahulog sa panganib ng pagkalito. Kaya, O lubhang marunong, iligtas mo ako sa napakasindak na paninirahan sa sinapupunan.

Verse 5

ज्ञानमुवाच । मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे

Wika ni Jñāna: “O minamahal, binalaan kita, ngunit hindi mo sinunod ang aking salita. Sa pamamagitan ng lubhang malulupit na limang-anyo (na puwersa), ikaw ay naihulog sa panganib ng sinapupunan.”

Verse 6

इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः

Ngayon, pumasok ka sa pagninilay; mula roon ay makakamtan mo ang kaligayahan. At sa pamamagitan ng paninirahan sa sinapupunan, darating sa iyo ang mismong kalayaan—walang pag-aalinlangan.

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम

Nang marinig ang kanyang mga salita at maunawaan ang tunay na diwa ng kaalaman, tinawag niya si Dhyāna at nagsabi: “Pakinggan ninyo ang aking pananalita.”

Verse 8

त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्

“Sa iyo ako sumisilong. O Dhyāna, ingatan mo ako palagi.” “Gayon na nga, O lubhang marunong,” wika ni Dhyāna sa taong may marangal na diwa.

Verse 9

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः

Pagkarinig sa mga salitang ito, ang Sarili ay pumasok sa malalim na pagninilay; at sa kapangyarihan ng pagninilay, nanatiling matatag sa sinapupunan, nalaya siya sa pagkalito.

Verse 10

यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः

Nang ang Sarili ay pumasok sa pagninilay, nalimot ang takot na bunga ng pagkakatawang-tao; at doon, kasama ng dalawa, ang Sarili ay ginawang walang pagkalito.

Verse 11

चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः

Laging nagmumuni sa kaligayahang ang Sarili lamang, ang kagagaling pa lamang dito ay iniiwan ang katawang binubuo ng limang sangkap.

Verse 12

एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने

Ganyan ang patuloy na pagninilay ng Panginoon na nananahan sa sinapupunan. At pagdating ng oras ng panganganak, O marikit ang mukha, ito’y ayon sa kautusan ni Prajāpati.

Verse 13

वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा

Sa pag-ihip ng hangin ng buhay—na higit pang malakas kaysa hininga—ang sanggol sa sinapupunan ay nauuga; at noon, ang sinapupunan ay bumubuka at lumalawak hanggang dalawampu’t apat na daliring-sukat.

Verse 14

पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये

Kapag ang sanggol sa sinapupunan ay umabot sa dalawampu’t limang lapad-ng-daliri, sumisiklab ang matinding kirot. Sa gayong pagkasiksik at pagkadiin, siya’y nalulugmok sa himatay—natatangay ng pagkahilo, O minamahal.

Verse 15

पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः

Nabuwal sa isang bahagi ng lupa, ngunit taglay ang kaalaman at pagninilay, siya’y inihiwalay ng banal na hangin na isinilang kay Prajāpati.

Verse 16

भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः

Sa pagdampi lamang sa lupa, nalilimot ang kaalaman at pagninilay. Ang sarili, nag-aalinlangan at nabibigkis sa tanikala ng sanlibutang pag-iral, ay nananatiling nakapirmi sa pagkakapit at pag-ibig.

Verse 17

गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने

Dinadaluhong kapwa ng mabubuting katangian at mga kapintasan, at sinasapian ng dakilang pagkalito, siya’y naghahangad ng lahat ng pagkain, inumin, at iba pa—araw-araw.

Verse 18

एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः

Sa gayon, habang patuloy na inaaruga, ang sarili—kasama ang limang-sangkap na kalikasan—ay napupuno ng lahat ng pandama at ng kanilang mga bagay, na nagbubunsod sa kasalanan.

Verse 19

बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने

O Diyosa, sa siksik na pulutong ng mga kamag-anak—at gayundin ng asawa at iba pang umaasa—ang tao’y lalong nababagabag at nalilito araw-araw.

Verse 20

महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः

Nalilito sa dakilang kamangmangan, ang panginoon ay nahulog sa lambat ng pagkahumaling—gaya ng isdang mahigpit na nakagapos sa mga mata ng lambat ng mangingisda.

Verse 21

चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः

Hindi na siya makakilos; ang kanyang sariling pagkatao’y napigil. Nasilo sa mga lambat ng kamangmangan, siya’y mahigpit na ginapos ng matitibay na tali sa lahat ng panig.

Verse 22

एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः

Sa ganitong sari-saring pagpapakita, na nilulukuban ng Laging-Lumalaganap na Panginoon, nawawalan ang tao ng tunay na kaalaman at ganap na pag-unawa, at tinatamaan ng pagkapit, pag-ayaw, at iba pa.

Verse 23

कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत

Pinahihirapan ng pagnanasa—o gayundin ng galit—at iginapos ng likas na kalikasan at ng sariling mga gawa, ang lubhang nalilinlang ay muling isinisilang.

Verse 24

सूत उवाच । एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः

Sinabi ni Sūta: Sa gayon, kapag ang tao’y nalilinlang at napapasailalim sa pagnanasa at poot, siya’y lubos na naaabala ng masasamang hilig—kasakiman, pagkakapit, at iba pa.

Verse 25

इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः

“Ito ang aking asawa; ito ang aking anak; ito ang aking kaibigan; ito ang aking tahanan”—sa ganitong paraan, sa dakilang kamangmangan, siya’y nagagapos sa lambat ng pag-iral sa sanlibutan.

Verse 26

पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा

Pagkaraan, siya’y nalulunod sa sari-saring dalamhati—gaya ng pagdadalamhati sa anak—at gayundin ay pinahihirapan ng katandaan at karamdaman, at sinasalakay pa ng iba’t ibang pagdurusang pang-isip.

Verse 27

एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः

Sa gayon, ang sarili’y sinusunog ng napakabagsik na dalamhati at kamangmangan; nadudurog sa pagmamataas, sa pagkabasag ng dangal, at sa sari-saring pagdurusa.

Verse 28

वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

Pinahihirapan, O Diyosa, ng katandaan at panghihina, lagi niyang iniisip ang pighati; sumisigaw ng “ay, ay,” at nawawalan ng ulirat.

Verse 29

रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने

Sa gabi, pawang mga panaginip ang kanyang nakikita; sa araw nama’y wala siyang malinaw na kamalayan. At, O Diyosa, araw-araw ay nilulukuban ng panghihina ang kanyang mga sangkap.

Verse 30

संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च

Sa paglalagalag sa sansinukob ng samsara, doon nahahayag ang paglayo sa pagnanasa: walang takot, walang kapit sa kamag-anak, payapa, at tunay na nasisiyahan.

Verse 31

तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे

Pagkaraan, ang taong may pagpipigil-sa-sarili, malaya sa pagnanasa at poot, ay nagsalita sa kanya: “Sino ka, sa anyong hubad na ito—at paanong hindi ka nahihiya sa harap ng iyong mga kasama?”

Verse 32

यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः

Sa pook na may mga tao—mga babae, matatanda, mga dalaga, at mga ina—pumasok ka sa gitna nila, at hindi ka natatakot kahit ikaw ay walang takip at walang pananggalang.

Verse 33

वीतराग उवाच । को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः

Sinabi ni Vītarāga: “Sino rito ang tunay na makikitang hubad? At kailan masasabi nang ganap, ‘Hindi ako hubad’? Ikaw man ay lubhang nabibigkis—ganap na napapalamutian ng mga pantakip.”

Verse 34

न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः

“Hindi ako kailanman hubad; sa halip, ikaw—bagama’t banal—ang nakikitang hubad: alipin ng mga bagay ng pandama at itinakwil ang hangganan ng dangal at pagpipigil.”

Verse 35

आत्मोवाच । पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्

Sinabi ng Ātman: “Ano nga ba ang wastong hangganan—ang tuntunin ng asal—para sa tao? Ipaalam mo sa akin, O may mabubuting panata. Ipaliwanag mo nang malawakan, O dakilang marunong, kung tiyak mong nalalaman.”

Verse 36

वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा

Ang walang pagnanasa, ang dakilang marunong, ay nagsalita sa kanya: “Ang isip ay nagkakamit ng matibay na katatagan sa lahat ng panahon, sa gitna ng ligaya at dalamhati.”

Verse 37

क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्

Dapat talikdan ang mga kalagayang iyon ng isip na pinahihirapan ng sari-saring pagdurusa, paulit-ulit na iniiwan ang mga ito. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang ‘kahinhinan’—yaong lubos na pumapasok at lumalaganap sa isip.

Verse 38

मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते

“Mula ngayon, hindi ko na dapat gawin muli ang gayong bagay—ang tumayong hubad at wala sa nararapat na lugar. Kapag ang tao’y lubos na nalulubog sa pagsisisi pagkaraan, iyon ang tinatawag na ‘hiya’ (lajjā).”

Verse 39

कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्

Kanino pa nararapat ang hiya? Sapagkat kailanma’y walang tunay na “ikalawa.” Iisa lamang ang banal na Persona; ano ba ang hindi Niya kayang pawiin at wakasan?

Verse 40

अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्

Ngayon ay ilalarawan ko ang mga daigdig na iyong binanggit—gaya ng magpapalayok na naglalagay ng tipak ng luwad sa ibabaw ng gulong.

Verse 41

भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः

Kapag pinaikot niya ito sa pamamagitan ng sinulid, naipakikita niya ang sari-saring anyo; matatag ang isip at ayon sa kanyang nais, lumilikha siya ng libu-libong iba’t ibang sisidlan.

Verse 42

तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना

Gayon din, ang Lumikha ay lumilikha ng sari-saring anyo—at hindi sa ibang paraan; pagkaraan, sa alinmang dahilan, ang mga iyon ay dumarating sa pagkapawi.

Verse 43

सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि

Yaong mga daigdig na laging nananatili—yaong mga walang hanggan na kaharian—ay dapat pag-ukulan ng banal na paggalang; sapagkat hindi na sila muling bumabalik sa lupa.

Verse 44

आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः

Ang ākāśa, hangin, at apoy; ang lupa at tubig bilang ikalima—ang limang ito’y nagniningning na mga sangkap/daigdig, at nakatatag sa lahat ng dako.

Verse 45

सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते

Ang limang ito’y matibay na nakalagay sa mga bahagi ng katawan ng mga nilalang. Yamang kumikilos sila sa lahat ng dako, kanino pa maipapataw ang hiya?

Verse 46

स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते

Ngayon, mahal na anak, pakinggan mo habang ipinahahayag ko ang anyo ng kagandahan ng kababaihan—kung paanong kumikislap, gaya ng tubig na nagniningning sa loob ng libo-libong banga.

Verse 47

एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्

Kung paanong iisa ang buwan na nagniningning sa lahat ng dako, gayon din ikaw ay nagliliwanag. Ngunit ang dakilang kaluluwang yaon ay nagpagala-gala sa libo-libong nilalang, na nahuhuli sa umiikot na gulong ng pagkalito.

Verse 48

स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै

Tunay na ikaw ay naroroon sa lahat ng di-gumagalaw at gayon din sa lahat ng gumagalaw na nilalang—pumapasok sa pintuan ng sinapupunan, sa pamamagitan ng makasalanang kapangyarihan ng māyā na hitik sa pagkalito.

Verse 49

कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः

Nagniningning siya sa kanyang mga dibdib at balakang, at sa kanyang kabataang gulang; at dito’y tunay na nakikita ang pagdami ng laman ng puso—walang pag-aalinlangan.

Verse 50

पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता

At upang ikapahamak ng mga tao, ipinamalas ang anyong mapanlinlang. Tunay, ang babaeng inilarawan mo ay hindi talaga umiiral.

Verse 51

लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः

Sa paglalaro, kumikilos ang Lumikha (Dhātā) para sa ligaya ng laging naroroon na Sarili. Gaya sa babae, gayon din sa lalaki—ang kaluluwa’y nananahan sa lahat ng dako.

Verse 52

कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते

Yaong mga walang pagkakapit sa mga guniguni ng ‘dibdib’ at ‘sinapupunan’—mga laging pinalaya kahit nabubuhay—sila nga ang tunay na malaya. Ang ‘lalaki’ ay ipinahahayag na Puruṣa, at ang ‘babae’ ay tinatawag na Prakṛti.

Verse 53

रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते

Tunay na nakikipag-aliw siya kasama niyon (Prakṛti) at kailanma’y hindi napapalaya. Ikaw, na kaisa ng Prakṛti, ay nakikitang kabilang sa mga may katawan, bilang indibidwal na sarili.

Verse 54

कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने

Sino ang mahihiya kanino? Pagkaalam nito, lumakad kang payapa. O marikit ang mukha, isasalaysay ko ang isang matandang babae—yaong laging matanda.

Verse 55

त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला

O marikit ang mukha, maging ang katawan ng sinuman ay tinatamaan ng katandaan: ang balat ay nagiging kulubot, at napupuno ng puti at uban na buhok.

Verse 56

बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते

O Panginoon, bagama’t mahina at dukha siya, kapag nababalot na ng mga kulubot, hindi pa siya dahil dito tinatawag na matandang babae; sa ibang, higit na diwa siya tunay na tinatawag na matanda.

Verse 57

एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता

Nasabi na ang kanyang tanda; ngayo’y magsasalita ako tungkol sa dalaga. Sa kaalaman siya’y laging lumalago, at nananahan na malapit sa buhay na nilalang (jīva).

Verse 58

सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता

Siya’y ipinahahayag na may pangalang Sumati; siya’y tinatawag na kapwa matanda at dalaga. Ang pambabaeng prinsipyong ito’y laging nakatatag sa mga daigdig ng tao.

Verse 59

लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता

Dapat pangalagaan ang kanyang kahinhinan. At may iba pa akong sasabihin: ngayon ay ilalahad ko ang tungkol sa Ina na iyong binanggit.

Verse 60

प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते

Sa mga sangkap ng katawan ng mga nilalang, laging nananahan ang kamalayan; at yaong nagbibigay ng higit na kaalaman ay tinatawag na prajñā, ang tunay na karunungan.

Verse 61

प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा

Ang prajñā—ang Karunungan—ay tinatawag na Ina, sapagkat siya ang nag-iingat sa mga nilalang. Siya’y nananahan sa lahat ng daigdig, nagbibigay-sustansiya at gumagawa para sa kanilang kabutihan.

Verse 62

सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः

Yaong ipinahayag na may pangalang Sumati ay tinuturing na Ina; at ang mga anyong laging nagiging mga landas patungo sa pintuan ng saṃsāra—ang pag-iral sa daigdig—ay sinasambit.

Verse 63

भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

Tunay, ang mga ito’y nagiging ‘mga ina’—ngunit ipinakikita nila ang sari-saring pagdurusa. Naipaliwanag ko na ang anyo ng pagiging ina; ano pa ang masasabi ko sa iyo?

Verse 64

आत्मोवाच । भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्

Wika ng Sarili: “Sino ka na dumating dito bilang tagapag-alis ng aking pagdurusa? Isalaysay mo nang malawakan ang iyong tunay na kalikasan—ang iyong anyo—ikaw mismo.”

Verse 65

वीतराग उवाच । यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा

Sinabi ni Vītarāga: “Sapagkat patuloy na sumisibol ang mga pagnanasa, ang lahat ng yaon ay tunay na walang pag-asa. Dahil sa kanilang kasamaan, hindi nila nakikita ang katotohanan; ito ang mga gawa na nagbubunga nito—at hindi iba.”

Verse 66

यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः

Yaong hindi man lamang nilalapitan kailanman ng pagnanasa; at sa takot sa Kanya, ang poot, kasakiman, at kamangmangan ay napawi at naglaho sa pagkapuksa.

Verse 67

वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच । कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः

“Ako si Vītarāga, malaya sa pagkakapit—pagpapala sa iyo. Si Viveka, ang pag-unawa at paghiwalay ng tama sa mali, ang aking kaanak.” Sinabi ng Sarili: “Ano ang anyo ng kapatid mong iyon—na tinatawag sa pangalang ‘Viveka’?”

Verse 68

तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच । तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः

“Sabihin mo sa akin ang mga palatandaan niya—ng iyong kapatid, at ng kanyang sariling likas na pagkatao.” Sinabi ni Vītarāga: “Hindi ko ipahahayag sa harap mo ang kanyang mga katangian at anyo.”

Verse 69

भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु

O marangal na ginoo, tatawagin ko rin ang kapatid na iyon. Hoy, Viveka—aking kapatid—pakinggan mo ang mga salita naming dalawa.

Verse 70

एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच । शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः

“Halika, halika, lubhang mapalad—dahil sa aking pag-ibig, O dakilang pantas.” Wika ni Kaśyapa: “Kasama ang kaniyang dalawang asawa, sina Śānti at Kṣamā, siya’y dumating.”

Verse 71

सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः

Siya ang Nakakakita-sa-Lahat, ang Laganap-sa-Lahat, ang Panginoong sumasaklaw sa lahat—naroroon sa bawat dako—nakatuon sa kataas-taasang katotohanan; kaaway ng lahat ng pag-aalinlangan, ngunit mapagmahal sa tunay na kaalaman.

Verse 72

धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः

Sina Dhāraṇā at Dhī ang dalawang anak na babae ng dakilang kaluluwang iyon. Ang panganay niyang anak na lalaki ay si Yoga, at ang kaniyang dakilang guro ay si Mokṣa—ang Kalayaan.

Verse 73

निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः

Siya’y dalisay at walang pagmamataas, walang pagnanasa at walang pag-aangkin; sa lahat ng panahon ay payapa ang kaniyang kalooban—lampas sa mga salungat na pares, tunay na dakilang isip.

Verse 74

स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती

Dumating ang marunong at mapagkilatis, pinalamutian ng mga birtud na tila hiyas; at sa kahariang yaon ay may dalawang ministrong dakila ang loob—matatag sa dharma at katotohanan, at mataas ang talino.

Verse 75

क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः

Taglay ang pagpapatawad at panloob na kapayapaan, dumating si Viveka, ang Pagkilatis. Pagkaraan ay sinabi ni Vītarāga: “Tinawag ako, kaya ako’y dumating.”

Verse 76

तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे

Kaya, kapatid, ipahayag mo sa harap ko ang buong dahilan, nang malinaw—sa ano ka umasa kaya ngayong araw ay ipinatawag mo ako.

Verse 77

वीतराग उवाच । पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः

Sinabi ni Vītarāga: “May isang tao na nakatayo sa harap, ginagapos ng makapangyarihang mga silo; nalilito sa mga palaso ng pagkalito (moha) at nakatali sa mga gapos ng saṃsāra.”

Verse 78

सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः

Ang Ātman na ito ang Panginoong lumalaganap sa lahat—at tunay na sarili ko rin; subalit, nalulukob ng limang elemento, nananatiling salat sa kaalaman at pagninilay (dhyāna).

Verse 79

पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्

“Ikaw, na marunong sa tunay na mga simulain, ay dapat magtanong sa mismong Sariling ito.” Nang marinig ang mga salita ng walang-pagkakapit, si Viveka ay nagsalita bilang tugon.

Verse 80

विवेक उवाच । सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्

Sinabi ni Viveka: “O Panginoon, O tagapamatnubay ng sansinukob—kung ikaw ay nananatili rito nang payapa, pagpasok mo sa mundong ito, anong mga kaligayahan ang ikaw mismo ang nagtamasa, at sa anong mga paraan?”

Verse 81

आत्मोवाच । गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा

Ang Sarili ay nagsabi: “Ang pananatili sa sinapupunan ay dakilang pagdurusa—di-matiis at kakila-kilabot—na tunay kong tiniis, O lubhang marunong, sa tuwina habang salat sa tunay na kaalaman.”

Verse 82

देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया

Kahit sa katawang ito, naligaw ako mula sa tunay na kaalaman, kaya’t ako’y isinilang nang paulit-ulit sa maraming anyo. O Panginoon, nang pumasok ako sa pagkabata, nagawa ko kapwa ang dapat gawin at ang di-dapat gawin.

Verse 83

तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा

Sa kabataan, siya’y naglaro sa mga kalayawan; paulit-ulit niyang tinamasa ang piling ng asawa. Ngunit nang dumating ang katandaan, siya’y napighati—gayundin sa dalamhati sa anak at iba pang mga pighati.

Verse 84

भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने

Sa pagkawalay sa aking asawa at sa iba pa, ako’y tila sinusunog araw at gabi. Sa sari-saring dalamhati, ako’y pinahihirapan araw-araw.

Verse 85

दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते

O dakilang marunong, sa araw at gabi’y wala akong matagpuang ligaya saanman. Sa gayong pagdurusang sumusunog sa akin, O dakilang pantas, ano ang dapat kong gawin?

Verse 86

तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्

Ihayag mo nga ang paraan na sa pamamagitan nito’y tunay kong matatamo ang kapayapaan. Palayain mo ako ngayon mula sa malawak na baha ng lambat ng saṃsāra—mula sa gapos na pagkakabihag na ito.

Verse 87

विवेक उवाच । भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्

Sinabi ni Viveka: “O Panginoon ng daigdig, ikaw ay dalisay—malaya sa lahat ng dalawahan at walang kasalanan. Lumapit ka sa dakilang kaluluwang yaon, walang pagkapit, at nagbibigay ng ligaya.”

Verse 88

निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः

Walang alinlangan, nakita mo ang isang hubad at tila salat sa wastong asal. Gayunman, siya ang nagtuturo ng landas sa ligaya at pumapawi sa lahat ng pagdurusa.

Verse 89

एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम

Nang marinig ito, ang dalisay ang loob ay muling napawi ang pagkapit sa pagnanasa. Pagkaraan ay sinabi ni Śvasandīna sa kanya: “Pakinggan mo ang aking mga salita.”

Verse 90

सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव

Ipakita mo sa akin ang landas na sa pamamagitan nito’y matatamo ko ang kaligayahan. “Gayon na nga, O lubhang marunong; gagawin ko ang iyong sinabi.”

Verse 91

पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति

Bumalik ka muli, O Viveka; naiparating mo ang balita ng kagalingan. Tunay na siya ang magiging tagapagturo mo tungkol sa landas ng kaligayahan.

Verse 92

वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्

Sa bisa ng kabanalang mula sa walang pagkapit, ang Panginoon ay isinugo at lumakad. Pagkaraan ay kinausap Niya ang dakilang-loob—si Viveka, ang pinakadalisay sa kabutihan.

Verse 93

सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्

Ipakita mo sa akin ang landas ng kapayapaan at kaligayahan, sapagkat ikaw ay isinugo ng walang pagnanasa. Sa iyo ako sumilong—iligtas mo ako sa kakilakilabot na ikot ng sansinukob na pag-iral.

Verse 94

विवेक उवाच । ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

Wika ang sabi ni Viveka: “O dakilang pantas, lumapit ka kay Jñāna; sasabihin niya sa iyo ang lahat. Sa gayong tagubilin, ang Sarili ay nakarating sa pook na doo’y matatag na nakalagay ang kaalaman.”

Verse 95

भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय

“O Jñāna, O dakilang ningning, tagapaghayag ng lahat ng kalagayan! Sa iyo ako dumulog bilang kanlungan; ipakita mo sa akin ang landas ng tunay na kaginhawahan at kapayapaan.”

Verse 96

ज्ञानमुवाच । भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः

Sinabi ni Jñāna: “O Panginoon ng mga daigdig, ako’y iyong lingkod; ngunit hindi mo ako nakikilala, O may marangal na panata. Noong una, sa pamamagitan ng pagninilay, paulit-ulit kitang pinigil, muli’t muli.”

Verse 97

पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च

Sa pakikisama sa limang sangkap, napasok ka sa kapahamakan. Lumapit ka sa pagninilay, O lubhang marunong; yaon ang magiging tagapagkaloob din sa iyo ng kaligayahan.”

Verse 98

ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह

Tunay ngang ang Sarili—na inudyukan ng kaalaman—ay nananatiling matatag sa pagkanlong sa pagninilay. Ipakita mo sa akin ang pagninilay na lubos na ganap at puspos ng kaligayahan.”

Verse 99

भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः

“Dumating ako sa iyong paanan upang magkanlong—ingatan mo ako sa ganitong paraan.” Nang masambit ito sa kanya, buong pag-iingat niyang pinakinggan ang pananalita at ibinaling ang isip sa pagninilay.

Verse 100

समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः

Muling nagsalita siya, nag-uumapaw sa galak, sa sarili niyang diwa: “Anak, hindi ako dapat talikdan kailanman; sa bawat gawain ako’y matatag na napagpasyahan.”

Verse 101

त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय

Sa pamamagitan ng iyong sariling paglayo sa pagnanasa at ng palagiang pag-unawa, maging matatag ka sa pagninilay; masdan at siyasatin mo ang iyong sariling Sarili.

Verse 102

आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः

Magtaglay ka ng pagpipigil-sa-sarili; maging matatag, walang pangamba at walang pag-aalinlangan. Sapagkat gaya ng ilawang nasa lugar na walang hangin—kapag matatag—ay naglalabas ng uling, gayon din ang katatagan ang nagtataboy ng panloob na dumi.

Verse 103

तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा

Sa gayon, kapag napaliyab at natupok ang mga kasalanan, tunay na mararating ang nirvāṇa. Manahan sa pag-iisa, mag-ayuno, at laging maging katamtaman sa pagkain.

Verse 104

निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना

Malaya sa mga salungatan, lumayo sa ingay, di gumagalaw at matatag sa upuan; sa matibay na pag-unawa, ninanamnam niya ang Sarili sa pamamagitan ng Sarili, na nakatuon sa Akin lamang.

Verse 105

प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

Makakamtan mo ang kataas-taasang tahanan—ang pinakamataas na kalagayan ni Viṣṇu.