Adhyaya 77

Verse 1

सुकर्मोवाच । कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल

Sinabi ni Sukarma: Nabighani ang hari ng mga hari sa awit at marikit na sayaw ni Kāma, sa kanyang halakhak at mapaglarong alindog; nalito siya nang si Kāma’y magpakitang-anyo bilang mananayaw, sa tabi ng punong pippala.

Verse 2

कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्

Matapos umihi at dumumi, ang haring iyon—anak ni Nahusha—ay umupo sa luklukan nang hindi man lamang nilinis ang kanyang mga paa.

Verse 3

तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्

Pagkaraan ng ilang panahon, lumapit ang katandaan at gumalaw sa loob ng hari. Gayunman, O pinakamainam sa mga hari, maging sa pamamagitan ni Kāma, natupad ang kapaki-pakinabang na gawain ni Indra.

Verse 4

निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः

Nang matapos ang pagtatanghal at sila’y umalis, ang hari—bagaman likas na matuwid—ay dinaig ng katandaan, at ang kanyang isip ay nabihag ng pagnanasa.

Verse 5

मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः

Nalito sa pagkahumaling ng pagnanasa, siya’y nabagabag at nanghina ang mga pandama. Bagaman likás na matuwid, lubha siyang nabulag at tinangay ng mga bagay na pang-aliw ng pandama.

Verse 6

एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः

Minsan, ang hari’y lumisan, nababalisa sa bisyo ng pangangaso; at sa gubat ay naglaro rin siya, sapagkat napasailalim sa kapangyarihan ng pagkalito at pagnanasa.

Verse 7

सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः

Habang ang dakilang-haring yaon ay naglalaro sa malinaw na lawa, isang natatangi at walang kapantay na usa ang lumapit—may apat na sungay.

Verse 8

सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः

O Hari, siya’y marikit sa bawat sangkap; ang katawan at balahibo’y kumikislap na tila ginto. Nagliliwanag siya na parang hiyas, napakagandang anyo, kaaya-ayang pagmasdan at umaakit sa isipan.

Verse 9

अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः

Sumugod siya nang ubod-bilis, tangan ang palaso at handa ang busog. Inakala ng marunong, “Tunay ngang may isang daitya (demonyo) na dumating.”

Verse 10

मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः

Hinila siyang malayo ng usa; sumugod ang hari sa buong lakas ng karwahe, at sa tindi ng pagod ay lubhang nanghina.

Verse 11

वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्

Kahit patuloy siyang tumitingin, naglaho sa paningin ang usa. Noon ay nasilayan niya roon ang isang kagila-gilalas na gubat, wari’y Nandana mismo.

Verse 12

चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः

Hitik ito sa magagandang punò, pinalamutian ng limang sangkap ng daigdig; at ginayakan ng banal na agaru at sandalwood, at ng mga kumpol ng saging.

Verse 13

बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः

May bakula, aśoka, at puṃnāga; may niyog at tiṃduka; may bunga ng bunga (areca) at datiles; may mapuputing lotus at mga punò ng saptaparṇa.

Verse 14

पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः

Pinalamutian ito ng namumulaklak na karṇikāra at sari-saring punòng laging namumunga; at naroon din ang ketaka at pāṭala, hitik sa bango at ligaya ng kanilang bulaklak.

Verse 15

वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्

Sa paglingon niya, O dakilang hari, nasilayan niya ang isang napakahusay na lawa—puspos ng banal na tubig at malawak hanggang limang yojana.

Verse 16

हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्

Punô ito ng mga hamsa at mga kāraṇḍava, umaalingawngaw sa huni ng mga ibong-tubig; nalulugod sa mga lotus at nagniningning sa mapuputing utpala.

Verse 17

रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्

Nagniningning ito sa mga pulang utpala, pinalamutian ng ginintuang utpala; naliliwanagan ng bughaw na utpala at lalo pang gumaganda sa mga kalhāra.

Verse 18

मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्

Sa lahat ng dako’y umaalingawngaw ang ugong ng mga lasing sa pulot na bubuyog; gayon niya nasilayan ang napakahusay na lawa—puspos ng bawat kagandahan at kabutihan.

Verse 19

पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्

Isang banal na imbakan ng tubig (tadāga) ang nalikha—limang yojana ang luwang at sampung yojana ang haba—mapalad at marikit sa bawat panig, pinalamutian ng mga makalangit na katangian.

Verse 20

रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्

Napagod sa bilis ng karwahe at bahagyang dinadaganan ng pagod, siya’y naupo sa pampang nito, sa tunay na malamig na lilim ng punong mangga.

Verse 21

स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्

Pagkaligo at pag-inom ng malamig na tubig na may samyo ng lotus, napapawi ang lahat ng pagod; tunay, ito’y tulad ng nektar.

Verse 22

वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा

Pagkaraan, habang ang hari’y nakaupo sa lilim ng puno, narinig niya ang tunog ng awit—inaawit nang iba-iba ang himig.

Verse 23

यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः

Gaya ng pag-awit ng isang makalangit na babae, gayon ang tunog na naririnig. Ang dakilang hari—mahilig sa awit—napalalim sa pag-aalala.

Verse 24

चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा

Samantalang ang matuwid na lalaki, nababalisa sa pag-aalala, ay nagmuni-muni sandali, sa pagitan ding iyon ay lumitaw ang isang marikit na babae—malapad ang balakang at hitik ang dibdib.

Verse 25

नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा

Habang nakatanaw ang hari, dumating siya sa gubat na yaon—ang mga sangkap ng katawan ay nagniningning sa lahat ng hiyas, at puspos ng kayamanan ng mabuting asal at mapalad na mga tanda.

Verse 26

तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि

Pagdating niya sa gubat na iyon, tumindig siya sa harap ng hari. At sinabi ng dakilang hari sa kanya, “Sino ka, at kanino ka magiging (asawa o anak)?”

Verse 27

किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल

“Ano ang pakay ng pagparito mo? Sabihin mo sa akin ang dahilan.” Nang tanungin siya noon, si Pippala ay hindi man lamang nagsalita ng anuman.

Verse 28

शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला

Ang magandang-mukhang ginang ay sumagot sa hari tungkol sa mabuti at masama; saka, tumatawa, ang marupok na babae—may hawak na leeg ng vīṇā—ay mabilis na lumisan.

Verse 29

विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्

Noon, ang hari—lubhang nabalot ng matinding pagkamangha—bagaman kinausap ko, ay hindi man lamang nagsalita ng tugon sa akin.

Verse 30

पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः

Muling nabalot ng pag-aalala si Haring Yayāti, panginoon ng daigdig: “Ang usa na aking nakita—tunay nga—ay may apat na sungay at kulay-ginto.”

Verse 31

तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति

Kaya mula roon ay sumibol ang isang babae; ito’y tunay na wari sa akin. Ang katotohanang ito, na anyong māyā (ilusyon), ay magaganap para sa mga Dānava.

Verse 32

चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने

Sandaling nagmuni ang hari, si Yayāti na anak ni Nahuṣa. At habang nag-iisip pa ang hari, ang babae’y nanatili sa dakilang gubat.

Verse 33

अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्

O brāhmaṇa, matapos pagtawanan ang prinsipe, siya’y naglaho sa paningin. Sa pagitan ng sandaling iyon, muling narinig ang gayunding awit na matamis ang himig.

Verse 34

शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्

Narinig niya ang lubhang banal at makalangit na tunog, na may mga himig at pagdaloy ng awit; kaya nagmadaling nagtungo ang hari sa pook na pinagmumulan ng dakilang alingawngaw ng kanta.

Verse 35

जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता

Sa gilid ng mga tubig ay naroon din ang isang dakilang lotus na may sanlibong talulot. Sa ibabaw nito ay nakatayo ang isang marangal na babae, puspos ng mabuting asal, kagandahan, at mahuhusay na katangian.

Verse 36

दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला

Taglay niya ang mga banal na palatandaan at pinalamutian ng makalangit na alahas. Siya lamang ang nagniningning sa dakilang damdamin—ang kamay ay gumagalaw sa leeg ng vīṇā.

Verse 37

गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्

Umaawit siya ng awit na matamis ang tinig, may tāla, māna, at laya. Sa kapangyarihan ng kanyang pag-awit, kanyang inakit at binighani ang lahat ng nilalang, gumagalaw man o hindi.

Verse 38

देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्

Natanaw niya ang lahat ng mga deva, ang mga pulutong ng mga muni, ang mga Daitya, at ang mga Gandharva at Kinnara. At nang makita ang malaki ang mga mata na babae, puspos ng kagandahan at maningning na liwanag, siya’y namangha.

Verse 39

संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि

Sa buong sansinukob—sa mga gumagalaw at sa mga di gumagalaw—wala nang ibang babaeng katulad niya. Noong una, ang matandang aktor ay wari’y katawan lamang ng hari, isang anyong nagkatawang-tao.

Verse 40

संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते

Nang maudyukan ang dakilang pagnanasa, ito’y nahayag—gaya ng apoy na pagdampi sa ghee, biglang sumisiklab na may maningning na liyab.

Verse 41

तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्

At nang makita niya siya, ang pagnanasa (Kāma) ay agad na nahayag mula sa kanyang sariling katawan. Ang isip niya’y sinapian ni Manmatha, at minasdan niya ang dalagang may magagandang mata.

Verse 42

ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः

“Hindi pa ako nakakita ng dalagang ganito ang anyo—na nakalilito sa buong daigdig.” Nag-isip sandali ang hari, ang isip ay nabihag ng pagnanasa.

Verse 43

तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः

Kahit sa pagkawalay niya, ang hari noon ay naging sakim sa pagnanasa—nasusunog sa apoy ng pag-ibig at pinahihirapan ng lagnat ng pita.

Verse 44

कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना

Paano kaya magiging akin ang dalagang ito, at paano sisibol ang gayong damdamin—kapag ako’y niyayakap ng batang dalaga, lotus-ang mukha at lotus-ang mga mata?

Verse 45

यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः

“Kung ito’y makakamtan, tunay na magiging mabunga ang buhay.” Sa gayong pagninilay, ang matuwid na haring si Yayāti, panginoon ng daigdig, ay nagpasya.

Verse 46

तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च

Sinabi niya sa marangal na dalaga: “O mapalad, sino ka, at kanino ka nabibilang? Ang babaeng nakita noon ay muling nakita ngayon.”

Verse 47

तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः

Tinanong siya ng matuwid na lalaki: “Sino ang babaeng ito na nasa iyong tabi? O mapalad, sabihin mo sa akin ang lahat—sapagkat ako ang anak ni Nahuṣa.”

Verse 48

सोमवंशप्रसूतोहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे । ययातिर्नाम मे देवि ख्यातोहं भुवनत्रये

O mapalad, ako’y isinilang sa Somavaṃśa, ang angkang Lunar, at ako ang naghahari sa pitong dvīpa. O Devi, Yayāti ang aking pangalan, at ako’y tanyag sa tatlong daigdig.

Verse 49

तव संगमने चेतो भावमेवं प्रवांछते । देहि मे संगमं भद्रे कुरु सुप्रियमेव हि

Ang aking puso’y nananabik sa pakikipag-isa sa iyo. Ipagkaloob mo sa akin ang pagsasama, O mapalad, at gawin mo yaong lubhang kalugud-lugod.

Verse 50

यं यं हि वांछसे भद्रे तद्ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोहं वरवर्णिनि

Anuman ang iyong naisin, O mabait na ginang, iyon ay ipagkakaloob ko—walang alinlangan. Maging ang pagnanasang mahirap daigin ay nanaig sa akin, O marikit ang kutis.

Verse 51

तस्मात्त्राहि सुदीनं मां प्रपन्नं शरणं तव । राज्यं च सकलामुर्वीं शरीरमपि चात्मनः

Kaya iligtas mo ako—aba at lugmok—na sumuko at kumupkop sa iyong kanlungan. Iniaalay ko sa iyo ang aking kaharian, ang buong daigdig, at maging ang aking katawan at sarili.

Verse 52

संगमे तव दास्यामि त्रैलोक्यमिदमेव ते । तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा सा स्त्री पद्मनिभानना

“Sa ating pagsasama, ibibigay ko sa iyo ang tatlong daigdig na ito.” Nang marinig ang salita ng hari, ang babaeng may mukhang tulad ng lotus ay napukaw ang damdamin.

Verse 53

विशालां स्वसखीं प्राह ब्रूहि राजानमागतम् । नाम चोत्पत्तिस्थानं च पितरं मातरं शुभे

Tinawag niya ang sariling kaibigang si Viśālā: “Isalaysay mo sa akin ang haring dumating—ang kanyang pangalan, pinagmulan, at, O mapalad, pati ang kanyang ama at ina.”

Verse 54

ममापि भावमेकाग्रमस्याग्रे च निवेदय । तस्याश्च वांछितं ज्ञात्वा विशाला भूपतिं तदा

“Ipaabot mo rin sa kanya ang aking iisang-tutok na pasya. At nang maunawaan ni Viśālā ang ninanais niya, saka niya hinarap ang hari at kumilos ayon dito.”

Verse 55

उवाच मधुरालापैः श्रूयतां नृपनंदन । विशालोवाच । काम एष पुरा दग्धो देवदेवेन शंभुना

Nagsalita siya sa matatamis na pananalita: “Makinig ka, O anak ng hari.” Wika ni Viśāla: “Ang Kāma na ito ay minsang sinunog ni Śambhu, ang Diyos ng mga diyos.”

Verse 56

रुरोद सा रतिर्दुःखाद्भर्त्राहीनापि सुस्वरम् । अस्मिन्सरसि राजेंद्र सा रतिर्न्यवसत्तदा

Si Rati, bagaman nawalan ng asawa, ay tumangis sa dalamhati, sa matamis na tinig. O hari ng mga hari, noon nga’y nanirahan si Rati sa lawang ito.

Verse 57

तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम् । समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः

Nang marinig ng mga diyos ang kanyang panaghoy para sa kanya—matamis ang tinig at hitik sa habag—sila’y naantig, napuspos ng pinakadakilang awa.

Verse 58

संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्

Pagkaraan, siya’y tumindig at nagsalita kay Śaṅkara: “O Mahādeva, buhayin mong muli si Manobhava.”

Verse 59

वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि

“O mapalad na ginoo, ano ang magagawa ng abang babaeng ito na walang asawa? Kahit siya’y kaugnay ng pagnanasa, gawin mo ito dahil sa iyong pag-ibig sa akin—tunay nga.”

Verse 60

तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः

Nang marinig ang mga salitang iyon, siya’y nagsabi: “Bubuhayin ko si Manobhava. Bagama’t wala na siyang katawan, ang Manobhava na may limang palaso ay nananatili pa rin.”

Verse 61

भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा

Walang pag-aalinlangan: muli siyang magiging kasama ni Mādhava. Kahit may banal na katawan, mamumuhay siya sa gayong paraan lamang—hindi sa iba pa.

Verse 62

महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम

Sa biyaya ni Mahādeva, nanatiling buhay ang Mīnaketu. Kaya, tinanggap at ikinagalak ang mga pagpapala ng Diyosa, tinupad ng pinakadakilang lalaki ang kanyang hangarin.

Verse 63

गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः

“Humayo ka, O Kāma; magpatuloy sa iyong gawain, laging kasama ang iyong minamahal.” Ganito nagsalita ang lubhang maningning, ang tagapag-ayos ng pag-iingat at pagkalusaw.

Verse 64

पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता

Muling dumating si Kāma sa lawa kung saan nakaupo si Rati sa dalamhati. “Ito,” wika niya, “ang lawang tinatawag na Kāmasaras, O hari; dito nananahan si Rati nang matatag.”

Verse 65

दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः

Nang masunog ang marangal na Manmatha, si Rati—nilamon ng dalamhati—ay nagbangon, sa tindi ng poot, ng apoy na may kakila-kilabot na anyo.

Verse 66

अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम

Dahil doon, si Rati ay labis ding napaso; nalugmok sa pagkahilo ng pagkalito, saka siya humagulhol sa luha—ulila sa asawa, O pinakamainam sa mga tao.

Verse 67

नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः

Tunay nga, mula sa kanyang mga mata ay pumatak ang mga luha sa tubig; mula roon ay sumibol ang dakilang pighati na pumupuksa sa lahat ng ligaya.

Verse 68

जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः

O pinakamainam sa mga hari, pagkaraan ay sumibol ang katandaan mula sa mga luha; at mula rin sa mga iyon ay isinilang ang maninira na tinawag na ‘Paghihiwalay’—isang abang, mapurol na puwersa.

Verse 69

दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी

Noon ay sumilang ang dalawang kakila-kilabot—Pighati at Naglalagablab na Hapis. Pagkaraan nila, isinilang ang tinawag na Pagkahimatay (Mūrcchā), mabangis at tagapuksa ng ligaya.

Verse 70

शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च

Mula sa dalamhati, O dakilang hari, sumibol ang lagnat ng pag-ibig, saka ang pagkalito; ang hibang na pagdadaldal at walang magawang pagkaligalig, at gayundin ang pagkabaliw—maging ang kamatayan mismo.

Verse 71

तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः

Mula sa kaniyang mga patak ng luha ay isinilang ang mga nilalang na wawasak sa daigdig; sumibol sa tabi ni Ratī, at silang lahat ay may bakas ng pagdurusa sa kanilang mga katawan.

Verse 72

मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप

O dakilang hari, taglay ang marangal na kalooban at mga kabutihan, ang Kāma na ito’y dumating na may anyong katawan—na waring tinawag ng kung sino noon, O pinuno.

Verse 73

महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः

Napuspos ng dakilang galak, nang makita niyang dumating si Kāma, ang luha—na pumuno sa kaniyang dalawang mata—ay bumagsak na patak-patak.

Verse 74

अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम

O dakilang hari, sa gitna ng mga tubig, dahil sa kapritso ay may mga nilalang na isinilang. Noon ay sumibol ang isa na tinawag na Prīti (Pagmamahal), at gayundin si Khayāti (Katanyagan) at si Lajjā (Kahinhinan), O pinakamainam sa mga tao.

Verse 75

तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके

Mula sa kanila ay isinilang si Mahānanda at isa pa na nagngangalang Śānti, O pinakamainam sa mga hari. Dalawang mapalad na anak na babae rin ang ipinanganak, mga tagapagkaloob ng ligaya at masayang pagsasama.

Verse 76

लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः

O dakilang hari, ang kanilang mapaglarong pagsasaya at ang pagsasanib ng kanilang mga puso ay lubhang malalim. Mula sa kaliwang mata ni Rati, tunay nga, tumulo ang mga luha dahil sa kaligayahang wagas.

Verse 77

जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना

O Hari, nang siya’y bumagsak sa gilid ng tubig, mula roon ay sumibol ang isang marikit na lotus. At mula sa marikit na lotos na iyon ay isinilang ang babaeng ito na may kaibig-ibig na mukha.

Verse 78

अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा

O pinakamainam sa mga tao, may isang babae na ang pangalan ay Aśrubindumatī, anak ni Rati. Dahil sa pag-ibig sa kanya, siya’y laging nananatiling malapit, na nagbibigay ng ginhawa at ligaya.

Verse 79

सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप

Sa likas na ugaling mapagkaibigan, laging nagagalak at mapalad—siya’y kilala ko bilang Viśālā, O hari, ang anak na babae ni Varuṇa.

Verse 80

अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते

Dahil sa pag-ibig, nananatili akong tapat sa kanya hanggang sa wakas; lagi akong may malambing na pagkakaugnay. Ngayon ay naipahayag ko sa iyo ang lahat—oo, ang lahat na ukol sa kanyang sariling pagkatao.

Verse 81

तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच । सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु

O hari, ang magandang-mukhang babae, na nagnanais ng asawa, ay nagsagawa ng matitinding pag-aayuno at pagninilay. Sinabi ng hari: “Nauunawaan ko ang lahat ng iyong ipinaliwanag; O mapalad, ngayon ay makinig ka.”

Verse 82

मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्

“Hayaan ang magandang-mukhang anak ni Rati na sumamba sa akin sa ganitong paraan; anuman ang naisin ng dalagang ito, lahat ng iyon ay tunay kong ipagkakaloob.”

Verse 83

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच । अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते

“Gawin mo ito, O mapalad na babae, sa paraang siya’y mapasailalim sa aking kapangyarihan.” Sinabi ni Viśāla: “Ipahahayag ko ang kanyang panata; pakinggan mo iyon, O hari.”

Verse 84

पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्

“(Siya ay) isang lalaking nasa kasibulan ng kabataan, ganap na marunong, may mga tanda ng isang bayani—kapantay ng hari ng mga deva, O Hari—at taglay ang matuwid na asal at wastong mga pagtalima.”

Verse 85

तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्

Nagniningning, lubhang marunong, mapagkaloob na tagapagbigay, pinakamainam sa mga nagsasagawa ng yajña—nakauunawa sa mga kabutihan at sa diwa ng dharma, karapat-dapat na sisidlan ng punya.

Verse 86

लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्

O Hari, sa paningin ng daigdig ay kapantay niya si Indra—nakatuon sa dharma sa pamamagitan ng mararangal na yajña—taglay ang lahat ng uri ng kasaganaan, na wari’y isa pang Nārāyaṇa.

Verse 87

देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्

Laging minamahal ng mga deva, labis na iniibig ng mga brāhmaṇa—tapat sa Brahman at sa mga brāhmaṇa, nakaaalam ng tunay na diwa ng mga Veda, at bantog sa tatlong daigdig sa kanyang kagitingan.

Verse 88

एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति

Kaya, taglay ang gayong mga katangian at pinararangalan sa tatlong daigdig, sa kanyang puso’y ninanais niya ang isang biyaya—isang taong marunong, minamahal, at kaakit-akit.

Verse 89

ययातिरुवाच । एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः

Sinabi ni Yayāti: Alamin mong ako’y dumating dito na taglay ang mga katangiang ito. Walang alinlangan, hinubog ako ng Maylikha bilang asawang angkop sa kanya.

Verse 90

विशालोवाच । भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि

Sinabi ni Viśāla: O Hari, batid kong ikaw ay lubhang pinagyaman ng kabanalan sa tatlong daigdig. Lahat ng mga katangiang aking naunang binanggit ay tunay na nasa iyo.

Verse 91

एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप

Kahit sa iisang kapintasan, hindi ka niya tinatanggap. Ito ang pag-aalinlangang sumibol sa akin, O hari—ikaw ba’y puspos ng kalikasan ni Viṣṇu (viṣṇu-maya)?

Verse 92

ययातिरुवाच । समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव

Sinabi ni Yayāti: “Ipaliwanag mo sa akin nang malinaw ang mabigat na kasalanang hindi sinasang-ayunan ng magandang babaeng ito, na ganap ang anyo. Magsalita ka nang tapat, at maging payapa—ang mukha mo’y lumambot sa biyaya.”

Verse 93

विशालोवाच । आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते

Sinabi ni Viśāla: “Bakit, O panginoon ng daigdig, hindi mo nakikilala ang sarili mong kapintasan? Ang iyong katawan ay nilulukuban ng katandaan; kaya hindi ka niya tinatanggap.”

Verse 94

एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः

Nang marinig niya ang mabibigat na salitang iyon—di-kaaya-ayang pakinggan—ang panginoon ng lupa ay nabalot ng matinding dalamhati; at muling nagsalita ang hari sa kanya.

Verse 95

जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्

O mahal na ginang, kailanma’y hindi sa pakikisama kaninuman sumibol sa akin ang dungis ng katandaan. Bagama’t lumitaw ito sa aking katawan, hindi ko nalalaman kung paanong dumating ang pagpasok ng pagtanda.

Verse 96

यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः

O mapalad na ginang, anuman ang naisin niya—kahit yaong bihira sa tatlong daigdig—handang-handa akong ipagkaloob sa kanya. Kaya piliin nawa ang pinakamainam na biyaya.

Verse 97

विशालोवाच । जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

Sinabi ni Viśāla: “Kapag ikaw ay naging malaya sa katandaan, saka siya magiging pinakamamahal sa iyo. Ito’y tiyak na pasya, O hari—katotohanan, katotohanan ang sinasabi ko.”

Verse 98

श्रुतिरेवं वदेद्राजन्पुत्रे भ्रातरि भृत्यके । जरा संक्राम्यते यस्य तस्यांगे परिसंचरेत्

O Hari, ganito ang sinasabi ng Śruti: maging sa anak, sa kapatid, o kahit sa alipin—ang katandaan ay lumilipat sa kanino man ito itinakda; gumagala ito sa loob ng katawan ng taong iyon.

Verse 99

तारुण्यं तस्य वै गृह्य तस्मै दत्वा जरां पुनः । उभयोः प्रीतिसंवादः सुरुच्या जायते शुभः

Kinuha niya ang kabataan nito at muling ibinigay sa kanya ang katandaan; sa gayon, si Surucī ay nagdudulot ng mapalad at mapagmahal na palitan ng kalooban sa kanilang dalawa.

Verse 100

यथात्मदानपुण्यस्य कृपया यो ददाति च । फलं राजन्हि तत्तस्य जायते नात्र संशयः

O Hari, sinumang nagbibigay nang may habag ay tumatamo ng kaparehong bunga ng dakilang kabutihang dulot ng pag-aalay ng sarili; walang alinlangan dito, O Hari.

Verse 101

दुःखेनोपार्जितं पुण्यमन्यस्मै हि प्रदीयते । सुपुण्यं तद्भवेत्तस्य पुण्यस्य फलमश्नुते

Ang kabutihang naipon sa hirap, kapag inialay sa iba, nagiging dakilang kabutihan para sa tumanggap; at tinatamasa niya ang bunga ng gayong merit.

Verse 102

पुत्राय दीयतां राजंस्तस्मात्तारुण्यमेव च । प्रगृह्यैव समागच्छ सुंदरत्वेन भूपते

Kaya nga, O Hari, ipagkaloob mo sa iyong anak ang kaharian—pati ang kabataan. Pagkatanggap niya nito, bumalik ka agad, O panginoon ng lupa, na may kagandahan.

Verse 103

यदा त्वमिच्छसे भोक्तुं तदा त्वं कुरुभूपते । एवमाभाष्य सा भूपं विशाला विरराम ह

“Kapag nais mong kumain, O hari ng mga Kuru, saka ka kumain.” Pagkasabi nito sa hari, si Viśālā ay tumahimik.

Verse 104

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य राजेंद्रो विशालामवदत्तदा । राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करिष्ये वचनं तव

Sinabi ni Sukarma: Nang marinig ito, nagsalita ang hari ng mga hari kay Viśālā. Sinabi ng hari: “Mangyari nawa, O marangal na ginang; gagawin ko ang iyong salita.”

Verse 105

कामासक्तः समूढस्तु ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं गत्वा समाहूय सुतान्वाक्यमुवाच ह

Si Haring Yayāti, panginoon ng lupa—nalilito at alipin ng pagnanasa—umuwi, ipinatawag ang kanyang mga anak, at nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 106

तुरुं पूरुं कुरुं राजा यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात्

Sinabi ng hari: “Pagpalain ninyo si Turu, Pūru, Kuru, at si Yadu na mapagmahal sa ama. Mga anak ko, tiyakin ninyo ang inyong kaginhawahan, sapagkat kayo’y kumikilos sa aking utos.”

Verse 107

पुत्रा ऊचुः । पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः

Sumagot ang mga anak: “Ang utos ng ama ay dapat tuparin ng mga anak, maging mabuti man o masama ang kahihinatnan. Sabihin mo, mahal naming ama, agad—tiyak na magagawa, walang alinlangan.”

Verse 108

एवमाकर्ण्यतद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषु हर्षेणाकुलमानसः

Nang marinig ang gayong pananalita ng kanyang mga anak, muling nagsalita ang panginoon ng lupa; ang kanyang isip ay nagalak ngunit nabalisa sa tuwa.