Sṛṣṭi-varṇana, Bhārata-khaṇḍa-mahātmya, and Jagad-bhūgola (Creation, Glory of Bhārata, and World Geography)

Verse 1

नारद उवाच । कथं ससर्ज ब्रह्मादीनादिदेवः पुरा विभुः । तन्ममाख्याहि सनक सर्वज्ञोऽस्ति यतो भवान् ॥ १ ॥

Sinabi ni Nārada: “Paano noong unang panahon nilikha ng sinaunang Panginoon na sumasaklaw sa lahat si Brahmā at ang iba pang mga diyos? O Sanaka, ipahayag mo sa akin iyon—sapagkat tunay kang nakaaalam ng lahat.”

Verse 2

श्रीसनक उवाचा । नारायणोऽक्षरोऽनन्तः सर्वव्यापी निरञ्जनः । तेनेदमखिलं व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २ ॥

Sinabi ni Śrī Sanaka: “Si Nārāyaṇa ang Di-nasisira at Walang-hanggan—sumasaklaw sa lahat at dalisay na walang dungis. Sa Kanya, ang buong sansinukob na ito, kapwa ang di-gumagalaw at ang gumagalaw, ay lubos na napupuno.”

Verse 3

आदिसर्गे महाविष्णुः स्वप्रकाशो जगन्मयः । गुणभेदमधिष्ठाय मूर्त्तित्रिकमवासृजत् ॥ ३ ॥

Sa pasimula ng paglikha, si Mahāviṣṇu—sariling nagniningning at lumalaganap sa sansinukob—ang namahala sa pagkakaiba ng mga guṇa at nagpalitaw ng tatluhang anyong banal.

Verse 4

सृष्ट्यर्थं तु पुरा देवो दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् । मध्येरुद्राख्यमीथानं जगदन्तकरं मुने ॥ ४ ॥

Noong unang panahon, alang-alang sa paglikha, iniluwal ng Panginoon si Prajāpati mula sa Kanyang kanang tagiliran; at mula sa gitna ng Kanyang katawan ay inihayag Niya ang tinatawag na Rudra—mabangis at tagapagdala ng pagkalusaw ng daigdig, O pantas.

Verse 5

पालनायास्य जगतो वामाङ्गाद्विष्णुमव्ययम् । तमादिदेवमजरं केचिदाहुः शिवाभिधम् । केचिद्विष्णुं सदा सत्यं ब्रह्माणं केचिदूचिरे ॥ ५ ॥

Upang pangalagaan ang sansinukob na ito, mula sa Kanyang kaliwang bahagi (vāmāṅga) ay nahayag ang di-nasisirang Viṣṇu. Ang sinaunang Diyos na di-tumatanda—may ilan na tumatawag sa Kanya na “Śiva”; may ilan na nagsasabing Siya si Viṣṇu, ang walang hanggang Katotohanan; at may ilan ding nagsasabi na Siya si Brahmā.

Verse 6

तस्य शक्तिः परा विष्णोर्जगत्कार्यप्रवर्तिनी । भावाभावस्वरुपा सा विद्याविद्येति गीयते ॥ ६ ॥

Ang kataas-taasang Śakti ni Viṣṇu ang nagpapakilos sa mga gawain ng sansinukob. Taglay ang anyo ng kapwa pag-iral at di-pag-iral, ang Śakti na iyon ay inaawit bilang Vidyā at Avidyā.

Verse 7

यदा विश्वं महाविष्णोर्भिन्नत्वेन प्रतीयते । तदा ह्यविद्या संसिद्धा भवेद्दुःखस्य साधनम् ॥ ७ ॥

Kapag ang sansinukob ay napapansing hiwalay kay Mahāviṣṇu, saka tunay na naitatatag ang Avidyā—at nagiging mismong kasangkapan na lumilikha ng dalamhati.

Verse 8

ज्ञातृज्ञेयाद्युपाधिस्ते यदा नश्यति नारद । सर्वैकभावना बुद्धिः सा विद्येत्यभिधीयते ॥ ८ ॥

O Nārada, kapag naglaho ang mga naglilimita na upādhi gaya ng “nakaaalam” at “nalalaman,” ang buddhi na nagmumuni sa lahat bilang iisa—iyan ang ipinahahayag na tunay na kaalaman (vidyā).

Verse 9

एषं माया महाविष्णोर्भिन्ना संसारदायिनी । अभेदबुद्ध्या दृष्टा चेत्संसारक्षयकारिणी ॥ ९ ॥

Ang Māyā ni Mahāviṣṇu, kapag tiningnan na hiwalay sa Kanya, ay nagiging tagapagbigay ng pagkabihag sa saṃsāra; ngunit kapag nakita sa buddhi ng di-pagkakaiba (abheda), siya mismo ang pumupuksa sa saṃsāra.

Verse 10

विष्णुशक्तिसमुद्भूतमेतत्सर्वं चराचरम् । यस्माद्भिन्नमिदं सर्वं यच्चेङ्गेद्यच्चनेङ्गति ॥ १० ॥

Ang buong sansinukob na ito—gumagalaw man o di-gumagalaw—ay sumibol mula sa Śakti ni Viṣṇu. Mula sa Kanya, ang lahat ng ito ay hindi hiwalay, gumagalaw man o hindi.

Verse 11

उपाधिभिर्यथाकाशो भिन्नत्वेन प्रतीयते । अविद्योपाधियोगेनतथेदमखिलं जगत् ॥ ११ ॥

Kung paanong ang kalawakan ay waring nahahati dahil sa mga upādhi na naglilimita, gayon din ang buong daigdig na ito ay waring magkakaiba dahil sa pagkakaugnay sa upādhi ng kamangmangan (avidyā).

Verse 12

यथा हरिर्जगद्यापी तस्य शक्तिस्तथा मुने । दाहशक्तिर्यथांगारे स्वाश्रयं व्याप्य तिष्टति ॥ १२ ॥

Kung paanong si Hari (Viṣṇu) ay lumalaganap sa buong sansinukob, gayon din, O pantas, ang Kanyang Śakti ay lumalaganap sa lahat. Tulad ng kapangyarihang magsunog na nananahan sa baga, nilulukuban ang sarili nitong sandigan, gayon nananatili ang Śakti, pinupuno ang sariling kinalalagyan.

Verse 13

उमेति केचिदाहुस्तां शक्तिं लक्ष्मीं तथा परे । भारतीत्यपरे चैनां गिरिजेत्यम्बिकेति च ॥ १३ ॥

May ilan na tumatawag sa Kanya na Umā; ang iba nama’y Śakti; at ang iba pa’y Lakṣmī. May ilan na nagbibigay sa Kanya ng pangalang Bhāratī; at ang iba’y tumatawag din sa Kanya na Girijā at Ambikā.

Verse 14

दुर्गेति भद्रकालीति चण्डी माहेश्वरीत्यपि । कौमारी वैष्णवी चेति वाराह्येन्द्री च शाम्भवी ॥ १४ ॥

Pinupuri Siya bilang Durgā, bilang Bhadrakālī, bilang Caṇḍī, at bilang Māheśvarī rin; bilang Kaumārī at Vaiṣṇavī; at gayundin bilang Vārāhī, Indrī, at Śāmbhavī.

Verse 15

ब्राह्मीति विद्याविद्येति मायेति च तथा परे । प्रकृतिश्च परा चेति वदन्ति परमर्षस्यः ॥ १५ ॥

May ilan na tumatawag sa Kanya na “Brāhmī”; ang iba’y “kaalaman at di-kaalaman”; at may ilan ding tumatawag sa Kanya na “Māyā”. Ipinapahayag din Siya ng mga dakilang ṛṣi bilang “Prakṛti” at bilang “mas mataas na kapangyarihan (Parā)”.

Verse 16

शेषशक्तिः परा विष्णोर्जगत्सर्गादिकारिणी । व्यक्ताव्यक्तस्वरुपेण जगह्याप्य व्यवस्थिता ॥ १६ ॥

Ang kataas-taasang natitirang kapangyarihan ni Viṣṇu—na siyang gumaganap sa paglikha at iba pang pag-ikot ng sansinukob—ay nananahan sa buong daigdig, sa anyong hayag at di-hayag.

Verse 17

प्रकृतिश्चपुमांश्चैव कालश्चेति विधिस्थितिः । सृष्टिस्थितिविनाशानामेकः कारणतां गतः ॥ १७ ॥

Ang Prakṛti (likas na pinagmulan), ang Puruṣa (prinsipyo ng kamalayan), at ang Panahon—ganito ang itinakdang aral. Ang Iisang Katotohanan ang nagiging iisang sanhi ng paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw.

Verse 18

येनेदमखिलं जातं ब्रह्मरुपधरेण वै । तस्मात्परतरो देवो नित्यइत्यभिधीयते ॥ १८ ॥

Siya na pinagmulan ng buong sansinukob na ito—na nag-anyong Brahmā—kaya ang Diyos na iyon ay tinatawag na “Nitya,” ang Walang-Hanggan; sapagkat walang higit sa Kanya.

Verse 19

रक्षां करोति यो देवो नित्य इत्यभिधीयते । रक्षां करोति यो देवो जगतां परतः पुमान् ॥ १९ ॥

Ang Diyos na nagkakaloob ng pag-iingat ay tinatawag na “Nitya” (ang Walang-Hanggan). At ang Diyos na nagtatanggol sa mga daigdig ay ang Kataas-taasang Persona, na lampas sa lahat.

Verse 20

तस्मात्परतरं यत्तदव्ययं परमं पदम् ॥ २० ॥

Kaya, lampas pa roon ay naroon ang “Yaon”—ang di-nasisira, ang kataas-taasang kalagayan (pinakamataas na tahanan).

Verse 21

अक्षरो निर्गुणः शुद्धः परिपूर्णः सनातनः । यः परः कालपुपाख्यो योगिध्येयः परात्परः ॥ २१ ॥

Siya ang Di-Nasisira (Akshara)—walang katangian (nirguna), dalisay, ganap, at walang hanggan. Siya ang Kataas-taasan, tinatawag ding “Kālapu”; ang pinagninilayan ng mga yogin; higit pa sa mismong lampas-lahat.

Verse 22

परमात्मा परानन्दः सर्वोपाधिविवर्जितः । ज्ञानैकवेद्यः परमः सञ्चिदानन्दविग्रहः ॥ २२ ॥

Ang Paramātmā ay ang sukdulang kaligayahan (parānanda), malaya sa lahat ng upādhi o mga hanggan. Siya ang Kataas-taasan, na nakikilala lamang sa tunay na kaalaman; at ang Kanyang anyo ay Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral–Kamalayan–Kaligayahan).

Verse 23

योऽसौ शुद्धोऽपि परमो ह्यहंकारेण संयुतः । देहीति प्रोच्यते मूढैरहोऽज्ञानविडम्बनम् ॥ २३ ॥

Bagaman ang Kataas-taasang Sarili ay laging dalisay at lampas sa lahat, kapag naiuugnay sa ahaṃkāra (pagkamakasarili), tinatawag Siya ng mga mangmang na “may katawan” (dehī). Aba—anong panlilibak na dulot ng kamangmangan!

Verse 24

स देवः परमः शुद्धः सत्त्वदिगुणभेदतः । मूर्तित्रयं समापन्नः सृष्टिस्थित्यन्तकारणम् ॥ २४ ॥

Ang Kataas-taasang Diyos na iyon ay lubos na dalisay; at dahil sa mga pagkakaiba ng mga guṇa, mula sa sattva pataas, tinatanggap Niya ang tatlong anyo at nagiging sanhi ng paglikha, pagpapanatili, at pagkalusaw.

Verse 25

योऽसौ ब्रह्मा जगत्कर्ता यन्नाभिकमलोद्भवः । स एवानन्दरुपात्मा तस्मान्नास्त्यपरो मुने ॥ २५ ॥

Yaong mismong Brahmā—tagapaglikha ng sansinukob, isinilang mula sa lotus na sumibol sa pusod ng Kanya—ay sa katotohanan ang Sariling may likas na ānanda (kaligayahang banal); kaya, O pantas, wala nang iba pang higit sa Kanya.

Verse 26

अन्तर्यामी जगद्यापी सर्वसाक्षी निरञ्जनः । भिन्नाभिन्नस्वरुपेण स्थितो वै परमेश्वरः ॥ २६ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ang Antaryāmī (Panloob na Tagapamahala), lumalaganap sa buong sansinukob, saksi ng lahat, at walang dungis. Tunay, nananatili Siya sa anyong kapwa naiiba at di-naiiba—transendente ngunit nasa loob ng lahat.

Verse 27

यस्य शक्तिर्महामाया जगद्विश्त्रम्भधारिणी । विश्वोत्पत्तेर्निदानत्वात्प्रकृतिः प्रोच्यते बुधैः ॥ २७ ॥

Ang dakilang kapangyarihan Niya—Mahāmāyā, na sumasandig at nagtataguyod sa malawak na sansinukob—sapagkat siya ang sanhi ng paglitaw ng daigdig, kaya tinatawag ng mga pantas na Prakṛti.

Verse 28

आदिसर्गे महाविष्णोर्लोकान्कर्त्तुं समुद्यतः । प्रकृतिः पुरुषश्चेति कालश्चेति त्रिधा भवेत् ॥ २८ ॥

Sa pasimula ng paglikha, nang si Mahāviṣṇu ay nakahandang iluwal ang mga daigdig, ang proseso ay nauunawaang tatluhan: Prakṛti (likas na kalikasan), Puruṣa (prinsipyong may kamalayan), at Kāla (Panahon).

Verse 29

पश्यन्ति भावितात्मानो यं ब्रह्मत्यभिसंज्ञितम् । शुद्धं यत्परमं धाम तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ २९ ॥

Yaong may pinadalisay at hinubog na kalooban ay namamasdan ang Yaong tinatawag na Brahman. Ang dalisay at sukdulang tahanan—ito nga ang pinakamataas na kalagayan ni Vishnu.

Verse 30

एवं शुद्धोऽक्षरोऽनन्तः कालरुपी महेश्वरः । गुणरुपीगुणाधारोजगतामादिकृद्विभुः ॥ ३० ॥

Kaya nga, Siya’y dalisay, di-nasisira, at walang hanggan—ang Dakilang Panginoon na nag-aanyong Panahon; Siya ang anyo ng mga guṇa at Siya rin ang sandigan ng mga ito, ang Laganap-sa-lahat na pinagmulan ng mga daigdig.

Verse 31

प्रकृतिः क्षोभमापन्ना पुरुषाख्ये जगद्गुरौ । महान्प्रादुरभूद्धुद्धिस्ततोऽहं समवर्त्तत ॥ ३१ ॥

Nang ang Prakṛti ay nayugyog sa pagkilos sa harap ng Guro ng sanlibutan na tinatawag na Puruṣa, nahayag ang Mahat (Dakilang Prinsipyo); mula roon sumibol ang Buddhi (talino), at mula sa Buddhi, ako—ahaṃkāra, ang damdaming “ako”—ay nagkaroon.

Verse 32

अहंकाराश्च सूक्ष्माणि तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । तन्मात्रेभ्यो हि जातानि भूतानि जगतः कृते ॥ ३२ ॥

Mula sa ahaṃkāra ay lumilitaw ang mga maseselang prinsipyo—ang tanmātra at ang mga indriya (kakayahang pandama); at mula sa mga tanmātra, isinisilang ang mga dakilang elemento upang mabuo ang daigdig.

Verse 33

आकाशवाय्वग्रिजलभूमयोऽब्जभवात्मज । यथाक्रमं कारणतामेकैकस्योपयान्ति च ॥ ३३ ॥

O anak ng Isinilang sa Loto (Brahmā), ang kalawakan, hangin, apoy, tubig, at lupa—sa wastong pagkakasunod—bawat isa’y nagiging sanhi ng kasunod.

Verse 34

ततो ब्रह्या जगद्धाता तामसानसृजत्प्रभुः । तिर्यग्योनिगताञ्जन्तून्पशुपक्षिमृगादिकान् ॥ ३४ ॥

Pagkaraan, si Brahmā, ang makapangyarihang tagapagtaguyod ng sansinukob, ay lumikha ng mga nilalang na tāmasika—yaong isinilang sa sinapupunan ng hayop, gaya ng baka, ibon, usa, at iba pa.

Verse 35

तमप्यसाधकं मत्वा देवसर्गं सनातनात् । ततोवैमानुषं सर्गं कल्पयामास पव्मजः ॥ ३५ ॥

Itinuring pa niyang hindi sapat maging ang sinaunang paglikha ng mga deva para sa kanyang layon, kaya si Padmaja (Brahmā) ay nagpatuloy sa paghubog ng paglikha ng sangkatauhan.

Verse 36

ततो दक्षादिकान्पुत्रान्सृष्टिसाधनतत्परान् । एभिः पुत्रैरिदं व्याप्तं सदेवासुरमानुषम् ॥ ३६ ॥

Pagkaraan, nilikha niya ang mga anak na lalaki gaya ni Dakṣa at iba pa, na nakatuon sa pagpapatuloy ng gawain ng paglikha. Sa pamamagitan ng mga anak na ito, napuno at lumaganap ang daigdig—kasama ang mga deva, asura, at sangkatauhan.

Verse 37

भुर्भुवश्च तथा स्वश्च महश्वैव जनस्तथा । तपश्च सत्यमित्येवं लोकाः सत्योपरि स्थिताः ॥ ३७ ॥

Kaya ang mga daigdig ay: Bhūḥ, Bhuvaḥ, Svaḥ, Mahas, Jana, Tapas, at Satya; sa ganitong ayos, ang mga lokang ito’y magkapatong na nasa itaas ng isa’t isa, na nagwawakas sa Satya-loka sa pinakataas.

Verse 38

अतलं वितलं चैव सुतलं च तलातलम् । महातलं च विप्रेन्द्र ततोऽधच्च रसातलम् ॥ ३८ ॥

Ang Atala at Vitala, ang Sutala at Talātala, at ang Mahātala rin—O pinakamainam sa mga brāhmaṇa—at sa ibaba ng mga ito ay naroroon ang Rasātala.

Verse 39

पातालं चेति सप्तैव पातालानि क्रमादधः । एष सर्वेषु लोकेषु लोकनाथांश्च सृष्टवान् ॥ ३९ ॥

At sa ibaba, ayon sa pagkakasunod, naroon ang pitong daigdig sa ilalim na nagsisimula sa Pātāla. Sa lahat ng mga mundong ito, nilikha rin Niya ang kani-kanilang mga panginoon at tagapamahala.

Verse 40

कुलाचलान्नदीश्चासौ तत्तल्लोकनिवासिनाम् । वर्त्तनादीनि सर्वाणि यथायोग्यंमकल्पयत् ॥ ४० ॥

Inayos din Niya ang mga hanay ng bundok at ang mga ilog; at para sa mga naninirahan sa bawat daigdig, itinakda Niya nang angkop ang lahat ng gawi, asal, at paraan ng pamumuhay ayon sa nararapat.

Verse 41

भूतले मध्यगो मेरुः सर्वदेवसमाश्रयः । लोकालोकश्च भूम्यन्ते तन्मध्ये सत्प सागराः ॥ ४१ ॥

Sa gitna ng daigdig ay nakatindig ang Bundok Meru, ang pangkalahatang sandigan at kanlungan ng lahat ng mga deva. Sa pinakadulong hangganan ng lupa ay naroon ang Lokāloka; at sa loob ng saklaw nito ay ang pitong karagatan.

Verse 42

द्वीपाश्च सप्त विप्रेन्द्र द्वीपे कुलाचलाः । बाह्या नद्यश्च विख्याता जनाश्चामरसन्निभाः ॥ ४२ ॥

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, may pitong dvīpa (mga kontinente); at sa bawat dvīpa ay may sarili nitong pangunahing mga hanay ng bundok. Mayroon ding mga tanyag na panlabas na ilog; at ang mga tao roon ay sinasabing tulad ng mga amara, maningning at marangal.

Verse 43

जम्बूप्लक्षाभिधानौ च शाल्मलश्च कुशस्तथा । क्रौञ्चशाकौ पुष्करश्च ते सर्वे देवभूमयः ॥ ४३ ॥

Ang Jambū at ang dvīpa na tinatawag na Plakṣa, gayundin ang Śālmala at Kuśa, pati Krauñca at Śāka, at Puṣkara—lahat ng ito ay mga lupain ng mga deva, mga banal na kaharian.

Verse 44

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सत्पसत्पभिरावृताः । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिक्षीरजलैः समम् ॥ ४४ ॥

Ang lahat ng dvīpa na ito ay napalilibutan ng mga karagatan; at ang bawat kasunod na karagatan ay may ibang sangkap—tubig-alat, katas ng tubo, surā (alak), ghee, dadhi (maasim na gatas), at gatas—na pumapalibot ayon sa wastong ayos.

Verse 45

एते द्वीपाः समुद्राश्च पूर्वस्मादुत्तशेत्तराः । ज्ञेया द्विगुणविस्तरा लोकालोकाञ्च पर्वतात् ॥ ४५ ॥

Ang mga dvīpa at mga karagatang ito ay sunod-sunod na mas malaki kaysa sa nauna; dapat maunawaan na ang lawak ng bawat isa ay nagiging doble, hanggang sa Bundok Lokāloka.

Verse 46

क्षारोदधेरुपत्तरं यद्धि माद्रेश्चैव दक्षिणाम् । ज्ञेयं तद्भारतं वर्षं सर्वकर्मफलप्रदम् ॥ ४६ ॥

Ang lupain na nasa hilaga ng Karagatang Kṣāra at nasa timog ng Bundok Mādr(a) ay dapat makilalang Bhārata-varṣa; ito ang lupaing nagkakaloob ng bunga ng lahat ng karma.

Verse 47

अत्र कर्माणि कुर्वन्ति त्रिविधानि तु नारद । तत्फलं भुज्यते चैव भोगभूमिष्वनुक्रमात् ॥ ४७ ॥

Dito, O Nārada, ang mga nilalang ay gumagawa ng tatlong uri ng karma; at ang bunga nito ay tunay na tinatamasa, ayon sa pagkakasunod, sa iba’t ibang bhoga-bhūmi, mga daigdig ng pagdanas.

Verse 48

भारते तु कृतं कर्म शुभं वाशुभमेव च । तत्फलं क्षयि विप्रेन्द्र भुज्यतेऽन्यत्रजन्तुभिः ॥ ४८ ॥

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, ang gawang nagawa sa Bhārata—mabuti man o masama—ay nagbubunga ng panandaliang bunga; at ang bungang iyon ay dinaranas ng mga nilalang sa ibang mga daigdig pagkalipas ng kamatayan.

Verse 49

अद्यापि देवा इच्छन्ति जन्म भारतभूतले । संचितं सुमहत्पुण्यमक्षय्यममलं शुभम् ॥ ४९ ॥

Hanggang ngayon, ninanasa pa rin ng mga deva ang isilang sa lupain ng Bhārata; sapagkat doon maaaring magtipon ng napakalaking punya—di-nasisira, dalisay, at mapalad.

Verse 50

कदा लभामहे जन्म वर्षभारतभूमिषु । कदा पुण्येन महता यास्याम परमं पदम् ॥ ५० ॥

Kailan kaya kami magkakamit ng kapanganakan sa mga lupain ng Bhārata-varṣa? Kailan, sa pamamagitan ng dakilang punya, mararating namin ang kataas-taasang tahanan?

Verse 51

दानैर्वाविविधैर्यज्ञैस्तपोभिर्वाथवा हरिम् । जगदीशंसमेष्यामो नित्यानन्दमनामयम् ॥ ५१ ॥

Sa iba’t ibang uri ng dāna, sa mga yajña, o sa mga tapas—sa gayong paraan ay mararating namin si Hari, ang Panginoon ng sanlibutan, ang walang hanggang ānanda at walang karamdaman.

Verse 52

यो भारतभुवं प्राप्य विष्णुपूजापरो भवेत् । न तस्य सदृशोऽन्योऽस्ति त्रिषु लोकेषु नारद ॥ ५२ ॥

O Nārada, ang sinumang nagkamit ng kapanganakan sa lupain ng Bhārata at naging ganap na deboto sa pagsamba kay Viṣṇu—wala nang kapantay niya sa tatlong daigdig.

Verse 53

हरिकीर्तनशीलो वा तद्भक्तानां प्रियोऽपि वा । शुक्षषुर्वापि महतः सवेद्यो दिविजैरपि ॥ ५३ ॥

Maging siya man ay masigasig sa pag-awit ng mga Pangalan at kaluwalhatian ni Hari, o minamahal ng Kanyang mga bhakta—kahit pa sa panlabas ay tila payat at lupaypay—siya’y tunay na dakilang kaluluwa, karapat-dapat makilala at parangalan, maging ng mga diyos.

Verse 54

हरिपूजारतो नित्यं भक्तः पूजास्तोऽषि वा । भक्तोच्छिष्टान्नसेवी च याति विष्णोः परं पदम् ॥ ५४ ॥

Ang bhaktang laging abala sa pagsamba kay Hari—o kahit yaong nananatiling naroon sa pagsamba nang may debosyon—at ang tumatanggap ng mga natirang pagkain ng mga bhakta (prasāda), ay makaaabot sa kataas-taasang tahanan ni Viṣṇu.

Verse 55

नारायणेति कृष्णेति वासुदेवेति यो वदेत् । अहिंसादिपरः शन्तः सोऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः ॥ ५५ ॥

Sinumang bumibigkas ng mga Pangalan na “Nārāyaṇa,” “Kṛṣṇa,” at “Vāsudeva,” na nakatuon sa ahiṃsā at iba pang kabutihan, at nananatiling payapa—siya man ay karapat-dapat igalang, maging ng pinakadakilang mga diyos.

Verse 56

शिवेति नीलकण्ठेति शङ्करेतिच यः स्मरेत् । सर्वभूतहितो नित्यं सोऽभ्यर्च्यो दिविजैः स्मृतः ॥ ५६ ॥

Sinumang umaalaala (sa Panginoon) bilang “Śiva,” “Nīlakaṇṭha,” at “Śaṅkara,” ay laging nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang; ang gayong tao’y itinuturing na karapat-dapat sambahin, maging ng mga diyos.

Verse 57

गुरुभक्तः शिवध्यानी स्वाश्रमाचारतत्परः । अनसूयुःशुचिर्दक्षो यः सोऽप्यर्च्यःसुरेश्वरैः ॥ ५७ ॥

Ang may debosyon sa guru, nagmumuni sa Śiva, masigasig sa wastong asal ng sariling āśrama, walang inggit, malinis at may kakayahan—siya man ay karapat-dapat sambahin, maging ng mga panginoon ng mga diyos.

Verse 58

ब्राह्यणानां हितकरः श्रध्दावान्वर्णधर्मयोः । वेदवादरतो नित्यं स ज्ञेयः पङ्किपावनः ॥ ५८ ॥

Ang naglilingkod para sa kapakanan ng mga brāhmaṇa, may pananampalataya sa mga tungkulin ng varṇa at dharma, at laging nakatuon sa pagbigkas at pag-aaral ng Veda—siya’y dapat kilalaning tagapagpadalisay ng hanay ng kainan (paṅkti-pāvana).

Verse 59

अभेददर्शी देवेशे नारायणशिवात्मके । सर्वं यो ब्रह्मण नित्यमस्मदादिषु का कथा ॥ ५९ ॥

Yaong laging nakakakita ng walang pagkakaiba sa Panginoon ng mga deva—na may likas na anyong Nārāyaṇa at Śiva—at palaging minamasdan ang lahat bilang Brahman: ano pa ang saysay ng pag-uusap tungkol sa pagkakaiba sa mga nilalang na gaya natin?

Verse 60

गोषु क्षान्तो ब्रह्मचारी परनिंदाविवर्जितः । अपरिग्रहशी लश्च देवपूज्यः स नारद ॥ ६० ॥

O Nārada, ang taong matiisin—lalo na sa mga bagay na may kinalaman sa mga baka—namumuhay sa disiplina ng brahmacarya, umiiwas sa paninira sa kapwa, walang pagkamakamkam, at masigasig sa pagsamba sa mga deva—siya’y tunay na karapat-dapat igalang.

Verse 61

स्तेयादिदोषविमुखः कृतज्ञः सत्यवाक् शुचिः । परोपकारनिरतः पूजनीयः सुरासुरैः ॥ ६१ ॥

Ang malayo sa mga kasalanang gaya ng pagnanakaw, marunong tumanaw ng utang na loob, tapat magsalita, dalisay, at laging nakatuon sa pagtulong sa kapwa—siya’y karapat-dapat igalang maging ng mga deva at asura.

Verse 62

वेदार्थश्रवणे बुद्धिः पुराणश्रवणे तथा । सत्संगेऽपि च यस्यास्ति सोऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः ॥ ६२ ॥

Ang may pag-unawa sa pakikinig sa kahulugan ng Veda, gayundin sa pakikinig sa mga Purāṇa, at may katatagan sa pakikisama sa mga banal (sat-saṅga)—siya man ay karapat-dapat igalang ng pinakadakila sa mga deva.

Verse 63

एवमादीन्यनेकानि कर्माणि श्रद्धयान्वितः । करोति भारते वर्षे संबन्धोऽस्माभिरेव च ॥ ६३ ॥

Kaya nito, ang taong may śraddhā ay nagsasagawa ng maraming ritwal at tungkulin sa Bhārata-varṣa; at sa amin lamang—sa banal na tradisyon at mga guro—naitatatag ang kanyang tunay na ugnayan.

Verse 64

एतेष्वन्यतमो विप्रमात्मानं नारभेत्तु यः । स एव दुष्कृतिर्मूढो नास्त्यन्योऽस्मादचेतनः ॥ ६४ ॥

O brāhmaṇa, sinuman sa mga aral/landas na ito na hindi man lamang magsimulang isagawa kahit isa—siya nga ang tunay na gumagawa ng masama, nalilinlang; wala nang higit na walang-malay kaysa sa kanya.

Verse 65

संप्राप्य भारते जन्म सत्कर्म सुपराङ्मुखः । पीयूषकलशं सुक्त्वा विषभाण्डमुपाश्रितः ॥ ६५ ॥

Matapos magkamit ng kapanganakan sa Bhārata, ang sinumang tumatalikod sa satkarma (matuwid na gawa) ay tulad ng taong iniiwan ang banga ng amṛta at sa halip ay kumakapit sa sisidlang may lason.

Verse 66

श्रुतिस्मृत्युदितैर्द्धर्मैर्नात्मानं पावयेत्तु यः । स एवात्मविधाती स्यात्पापिनामग्रणीर्मुने ॥ ६६ ॥

Ngunit ang sinumang hindi nililinis ang sarili sa pamamagitan ng mga dharma na itinuturo sa Śruti at Smṛti—siya ang sumisira sa sariling kaluluwa, O muni, at siyang nangunguna sa mga makasalanan.

Verse 67

कर्मभूमिं समासाद्य यो न धर्मं समाचरेत् । स च सर्वाधमः प्रोक्तो वेदविद्भिर्मुनीश्वर ॥ ६७ ॥

O panginoon ng mga pantas, ang sinumang makarating sa karmabhūmi (daigdig ng gawa ng tao) ngunit hindi nagsasagawa ng dharma, ay ipinahahayag ng mga rishi na nakakabatid sa Veda na siya ang pinakahamak sa lahat.

Verse 68

शुभं कर्म समुत्सृज्य दुष्कर्माणि करोति यः । कामधेनुं परित्यज्य अर्कक्षीरं सं मार्गति ॥ ६८ ॥

Ang sinumang tumatalikod sa mabubuting gawa at gumagawa ng kasalanan ay tulad ng taong iniwan ang Kāmadhenū, ang bakang tumutupad ng hiling, at naghahanap ng maputing katas na parang gatas mula sa halamang arka.

Verse 69

एवं भारतभूभागं प्रशंसन्ति दिवौकसः । ब्रह्माद्या अपि विप्रेन्द्र स्वभोगक्षयभीरवः ॥ ६९ ॥

Ganyan pinupuri ng mga nananahan sa langit ang banal na lupain ng Bhārata. O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, maging si Brahmā at ang iba pang mga deva ay nagbubunyi rito, sapagkat nangangamba silang mauubos ang kanilang kaligayahan sa langit.

Verse 70

तस्मात्पुण्यतमं ज्ञेयं भारतं वर्षमुत्तमम् । देवानां दुर्लभं वापि सर्वकर्मफलप्रदम् ॥ ७० ॥

Kaya dapat ninyong malaman na ang Bhārata-varṣa ang pinakabanal at pinakadakilang lupain—mahirap makamtan kahit ng mga deva—sapagkat ipinagkakaloob nito ang bunga ng lahat ng gawa (karma).

Verse 71

अस्मिन्पुण्ये च भूभागे यस्तु सत्कर्मसूद्यतः । न तस्य सदृशं कश्चित्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ ७१ ॥

Sa banal na lupain na ito, ang sinumang taimtim na nagsisikap sa matuwid na gawa—walang kapantay niya sa tatlong daigdig.

Verse 72

अस्मिञ्जातो नरो यस्तु स्वंकर्मक्षपणोद्यतः । नररुपपरिच्छन्नः स हरिर्नात्र संशयः ॥ ७२ ॥

Ang sinumang isinilang dito bilang tao at naglalayong ubusin at pawiin ang bunga ng sariling karma—kahit nakatago sa anyong-tao—siya nga si Hari; walang pag-aalinlangan.

Verse 73

परं लोकफलं प्रेप्सुः किर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः । निवेद्य हरये भक्त्या तत्फलं ह्यक्षयं स्मृतम् ॥ ७३ ॥

Ang naghahangad ng kataas-taasang gantimpala sa kabilang daigdig ay dapat gumanap ng tungkulin nang walang kapabayaan; sapagkat kapag inialay kay Hari, sa debosyon (bhakti), ang bunga nito ay inaalaalang di-nasisira at walang hanggan.

Verse 74

विरागी चेत्कर्मफलेष्वपि किंचित्र कारयेत् । अर्पयेत्सुकृतं कर्म प्रीयतामितिं मे हरिः ॥ ७४ ॥

Kahit ang isang tao ay may paglayo sa pagnanasa (virāga), kung may ipagagawa siyang anumang kilos na nakatuon sa bunga, ialay niya ang mabuting gawa sa Panginoon, na nagsasabing: “Nawa’y malugod si Hari sa akin.”

Verse 75

आब्रह्यभुवनाल्लोकाः पुनरुत्पत्तिदायकाः । फलागृध्नुः कर्मणां तत्प्रात्प्रोति परमं पदम् ॥ ७५ ॥

Ang lahat ng daigdig hanggang sa kaharian ni Brahmā ay mga sanhi ng paulit-ulit na muling pagsilang. Ngunit ang gumagawa ng mga gawa nang walang pagnanasa sa bunga ay nakakamit ang kataas-taasang kalagayan.

Verse 76

वेदोदितानि कर्माणि कुर्यादीश्वरतुष्टये । यथाश्रमं त्यक्तुकामः प्रान्पोति पदमव्ययम् ॥ ७६ ॥

Gawin ang mga gawaing itinatagubilin ng Veda upang bigyang-lugod ang Panginoon; at ayon sa sariling āśrama, kapag nagnanais ng pagtalikod, makakamit ang di-nagbabagong kalagayan.

Verse 77

निष्कामो वा सकामो वा कुर्यात्कर्म यथाविधि । स्वाश्रमाचारशून्यश्च पतितः प्रोच्यते बुधैः ॥ ७७ ॥

Maging walang pagnanasa (niṣkāma) o may pagnanasa (sakāma), dapat pa ring gumanap ng tungkulin ayon sa itinakdang tuntunin. Ngunit ang walang asal at gawi ng sariling āśrama ay tinatawag ng mga pantas na nalugmok o fallen.

Verse 78

सदाचारपरो विप्रो वर्द्धते ब्रह्मतेजसा । तस्य विष्णुश्च तुष्टः स्याद्भक्तियुक्तस्य नारद ॥ ७८ ॥

Ang brāhmaṇa na nakatuon sa wastong asal (sadācāra) ay umuunlad sa liwanag ng tejas ng Brahman; at sa gayong may bhakti, nalulugod si Viṣṇu, O Nārada.

Verse 79

भारते जन्म संप्राप्य नात्मानं तारयेतु यः । पच्यते निरये धोरे स त्वाचन्द्रार्कतारकम् ॥ ७९ ॥

Pagkasilang sa Bhārata, ang sinumang hindi nagsisikap iligtas ang sarili upang makatawid sa saṃsāra ay niluluto sa kakila-kilabot na impiyerno habang nananatili ang buwan, araw, at mga bituin.

Verse 80

वासदेवपरो धर्मो वासुदेवपरं तपः । वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरा गतिः ॥ ८० ॥

Ang dharma ay nakatuon kay Vāsudeva; ang tapas (pagpapakasakit) ay nakatuon kay Vāsudeva. Ang kaalaman ay nakatuon kay Vāsudeva; at ang sukdulang hantungan ay si Vāsudeva lamang.

Verse 81

वासुदेवात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं तस्मादन्यन्न विद्यते ॥ ८१ ॥

Ang buong sansinukob na ito—maging gumagalaw o di-gumagalaw—ay likas na si Vāsudeva. Mula kay Brahmā hanggang sa isang talim ng damo, wala nang iba pa bukod sa Kanya.

Verse 82

स एव धाता त्रिपुरान्तकश्च स एव देवासुरयज्ञरुपः । स एवब्रह्माण्डमिदं ततोऽन्यन्न किंचिदस्ति व्यतिरिक्तरुपम् ॥ ८२ ॥

Siya lamang ang Tagapaglikha; Siya lamang ang pumuksa sa Tripura; Siya lamang ang anyo ng mga yajña ng mga deva at asura. Siya lamang ang buong kosmos na ito; bukod sa Kanya, wala ni anuman na umiiral sa hiwalay na anyo.

Verse 83

यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मादणीयान्नतथा महीयान् । व्यात्पं हि तेनेदमिदं विचित्रं तं देवदेवं प्रणमेत्समीङ्यम् ॥ ८३ ॥

Walang higit pa sa Kanya, at wala ring anuman na hiwalay sa Kanya; higit na maselan kaysa sa pinakamaselan, at gayunman hindi lamang Siya “pinakadakila” sa sukat. Sa Kanya nalulukob ang kamangha-manghang sansinukob na ito. Yumukod at magpatirapa sa Deva-deva, Diyos ng mga diyos, ang Karapat-dapat hanapin at lapitan.

Verse 84

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सृष्टिभरतखण्डप्राशस्त्यभूगोलानां वर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥

Sa gayon nagwakas ang Ikatlong Kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Paglikha, ang Kaluwalhatian ng Bharata-khaṇḍa, at ang Heograpiya ng Daigdig,” sa Unang Pada ng Pūrva-bhāga ng Śrī Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.