Dharma-ākhyāna (Discourse on Dharma): Worthy Charity, Fruitless Gifts, and the Merit of Building Ponds

Verse 1

नातद उवाच । श्रुतं तु गङ्गामाहात्म्यं वाञ्छितं पापनाशनम् । अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः ॥ १ ॥

Wika ni Nātada: “Narinig ko na ang minimithing kadakilaan ni Gaṅgā na pumupuksa ng kasalanan. Ngayon, kapatid ko, ipaliwanag mo ang mga tanda ng mga karapat-dapat tumanggap ng dāna.”

Verse 2

सनक उवाच । सर्वेषामेव वर्णानां ब्रह्मणः परमो गुरुः । तस्मै दानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २ ॥

Sinabi ni Sanaka: “Para sa lahat ng varṇa, ang pagiging Brāhmaṇa ang kataas-taasang guro. Kaya ang nagnanais ng di-nasisirang bunga ng pagbibigay ay dapat maghandog ng dāna sa isang Brāhmaṇa.”

Verse 3

ब्राह्मणः प्रतिगृह्णीयात्सर्वतो भयवर्जितः । न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम् ॥ ३ ॥

Ang isang Brāhmaṇa ay maaaring tumanggap ng handog (pratigraha) nang walang takot mula sa alinmang panig; ngunit ang Kṣatriya o Vaiśya ay hindi kailanman dapat tumanggap ng handog.

Verse 4

चण्डस्य पुत्रहीनस्य दम्भाचाररतस्य च । स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ४ ॥

Nagiging walang bunga ang handog kapag ibinigay sa malupit, sa walang anak (walang pananagutang pangkanayunan), sa taong nakatuon sa mapagkunwaring asal, at sa tumalikod sa itinakdang tungkulin ayon sa dharma.

Verse 5

परदाररतस्यापि परद्रव्याभिलिषिणः । नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ५ ॥

Nagiging walang bunga ang handog kapag ibinigay sa taong nasisiyahan sa asawa ng iba, sa nag-iimbot ng yaman ng kapwa, o sa taong basta nagtuturo ng mga bituin (astrologiyang walang dharma).

Verse 6

असूयाविष्टमनसः कृतन्घस्य च मायिनः । अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ६ ॥

Nagiging walang bunga ang handog kapag ibinigay sa taong sinasakmal ng inggit ang isip, sa walang utang-na-loob, sa mapanlinlang, o sa nagsasagawa ng yajña para sa mga hindi karapat-dapat pag-alayan.

Verse 7

नित्यं याच्ञापरस्यापि हिंसकस्य खलस्य च । रसविक्रयिणश्वैव दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ७ ॥ नामैका द । वेदविक्रयिणश्चापि स्मृतिविक्रयिणस्तथा । धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ८ ॥

Nagiging walang bunga ang handog kapag ibinigay sa taong laging namamalimos, sa marahas, sa masama, o sa nagtitinda ng mga bagay na para sa kalayawan at paglalasing sa sarap.

Verse 8

गानेन जीविका यस्य यस्य भार्या च पुश्चली । परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ९ ॥

Nagiging walang bunga ang handog kapag ibinigay sa lalaking ikinabubuhay ang pag-awit bilang kalakal, sa may asawang di-malinis ang asal, at sa taong nagdudulot ng pagdurusa sa kapwa.

Verse 9

असिजीवी मषीजीवी देवलो ग्रामयाजकः । धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १० ॥

Ang nabubuhay sa tabak, ang nabubuhay sa panulat (gawaing eskriba), ang pari ng templo (devala), ang nagsasagawa ng handog para sa buong nayon, o ang tumatakbong mensahero—kapag sa kanila ibinigay ang kaloob, ang pag-aalay na iyon ay nagiging walang bunga.

Verse 10

पाककर्तुः परस्यार्थे कवये गदहारिणे । अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ११ ॥

Nagiging walang bunga ang kaloob kapag ibinigay sa nagluluto para sa kapakinabangan ng iba, sa makatang bayaran, sa salbaheng may pamalo, o sa kumakain ng ipinagbabawal.

Verse 11

शूद्रान्नभोजिनश्चैव शूद्राणां शवदाहिनः । पौंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १२ ॥

Nagiging walang bunga ang kaloob kapag ibinigay sa kumakain ng pagkain ng Śūdra, sa nagsusunog ng bangkay ng mga Śūdra, o sa kumakain ng pagkain ng babaeng mapagpakasasa.

Verse 12

नामविक्रयिणो विष्णोः संध्याकर्म्मोर्ज्झितस्य च । दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १३ ॥

Nagiging walang bunga ang kaloob kapag ibinigay sa nagbebenta ng banal na Pangalan ni Viṣṇu, sa tumalikod sa mga ritwal ng Sandhyā, o sa ‘nasusunog’ dahil sa pagtanggap ng di-wastong handog (duṣ-pratigraha).

Verse 13

दिवाशयनशीलस्य तथा मैथुनकारिणः । सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम् ॥ १४ ॥

Nagiging walang bunga ang kaloob kapag ibinigay sa taong palaging natutulog sa araw, sa gumagawa ng maling pakikipagtalik, o sa taong nakagawian ang pagkain sa oras ng Sandhyā (bukang-liwayway o dapithapon).

Verse 14

महापातकयुक्तस्य त्यक्तस्य ज्ञातिबान्धवैः । कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १५ ॥

Ang handog na ibinigay sa taong nadungisan ng malaking kasalanan at itinakwil ng sariling kamag‑anak—maging siya’y tinatawag na ‘kuṇḍa’ o ‘gola’—ay nagiging walang bunga at walang kabuluhan.

Verse 15

परिवित्तेः शठस्यापि परिवत्तुः प्रमादिनः । स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम् ॥ १६ ॥

Ang handog na ibinigay sa ‘parivitta’ (na napalitan), sa mapanlinlang, sa ‘parivattṛ’ (na pumalit sa iba), sa pabaya, sa alipin ng pagnanasa sa babae, o sa lubhang masama—ay nagiging walang bunga.

Verse 16

मद्यमांसाशिनश्चापि स्त्रीविटस्यातिलोभिनः । चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १७ ॥

Ang handog na ibinigay sa umiinom ng alak at kumakain ng karne, sa babaero, sa labis na sakim, sa magnanakaw, o sa mapanirang‑puri—ay nagiging walang bunga.

Verse 17

ये केचित्पापनिरता निन्दिताः सुजनैः सदा । न तेभ्यः प्रतिगृह्णीयान्न च वद्याद्दिजोत्तम । सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद ॥ १८ ॥

Yaong mga nalululong sa kasalanan at laging sinisisi ng mga banal—huwag tumanggap ng handog mula sa kanila, at ang pinakamainam sa mga dvija ay huwag ding makipag-usap sa kanila. Ngunit sa taong masigasig sa mabubuting gawa, magbigay nang maingat at buong pagsisikap, O Nārada.

Verse 18

यद्दानं श्रद्धया दत्तं तथा विष्णुसमर्पणम् । याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम् ॥ १९ ॥

Ang handog na ibinigay nang may pananampalataya at iniaalay bilang pag-aalay kay Panginoong Viṣṇu—kahit ibinigay matapos hilingin ng karapat-dapat na tatanggap—yaon ang pinakamataas na kawanggawa.

Verse 19

परलोकं समुद्दश्य ह्यैहिकं वापि नारद । यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम् ॥ २० ॥

O Nārada, ang handog na ibinibigay sa karapat-dapat na tatanggap na may pagtanaw sa bunga—sa kabilang-buhay man o sa buhay na ito—ay inaalala bilang “kāmya” na kaloob, ang nasa gitnang antas.

Verse 20

दग्भेन चापि हिंसार्थं परस्याविधिनापि च । क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम् ॥ २१ ॥

Ang kaloob ay inaalala bilang nasa gitnang antas kapag ibinigay na may paghamak, o may layong manakit, o ayon sa maling pamamaraan ng iba; gayundin kapag inihandog sa galit, walang pananampalataya, at sa hindi karapat-dapat na tatanggap.

Verse 21

अधमं बलितोषायमध्यमं स्वार्थसिद्धये । उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः ॥ २२ ॥

Ipinahahayag ng mga pantas na pinakadakila sa mga nakakabatid ng Veda: ang pinakamababa ay pagsamba upang payapain ang mga puwersa sa pamamagitan ng mga handog; ang gitna ay upang matupad ang sariling layon; at ang pinakamataas ay yaong ginagawa lamang para sa kagalakan ni Hari (Viṣṇu).

Verse 22

दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा ॥ २३ ॥

Ang yaman ay may tatlong hantungan: ginugugol sa kawanggawa, inuubos sa pagluho, o nawawala sa pagkawasak.

Verse 23

यो ददाति च नोभुक्ते तद्धनं नाशकारणम् । धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत् ॥ २४ ॥

Ang nagbibigay at hindi nag-iimpok para sa pagluho—ang gayong yaman ay hindi nagiging sanhi ng kapahamakan. O brāhmaṇa, ang yaman ay namumunga lamang kapag nakaayon sa dharma; at ang dharma ang siyang nagbibigay-kasiyahan kay Mādhava (Viṣṇu).

Verse 24

तरवः किं न जीवन्ति तेऽपि लोके परार्थकाः । यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते ॥ २५ ॥

Hindi ba nabubuhay din sa mundong ito ang mga puno? Ang mga puno man ay umiiral para sa kapakanan ng iba; sa pamamagitan ng ugat at bunga, isinasagawa nila ang gawain ng paglingap sa lahat.

Verse 25

मनुष्या यदि विप्राग्थ्र न परार्थास्तदा मृताः । परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा ॥ २६ ॥

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, kung ang tao’y hindi nabubuhay para sa kapakanan ng iba, siya’y parang patay na. Ang sinumang mortal na hindi naglilingkod sa ikabubuti ng kapwa—sa lakas ng katawan o sa yaman—ay hindi tunay na nabubuhay.

Verse 26

मनसा वचसा वापि ते ज्ञेयाः पापकृत्तमाः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः ॥ २७ ॥

Ang mga gayong tao, sa isip man o sa pananalita, ay dapat makilalang pinakamasahol sa nagkakasala. Ngayon ay isasalaysay ko ang isang alamat na halimbawa—makinig ka, O Nārada, sa katotohanan nito.

Verse 27

यत्र दानादिकानां तु लक्षणं परिकीर्तितम् । गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २८ ॥

Sa bahaging iyon, inilalarawan ang mga tanda ng dāna (pagkakaloob) at mga kaugnay na tungkuling panrelihiyon; at kalakip ang kadakilaan ng Ilog Gaṅgā, ito’y nagiging aral na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 28

भगीरथस्य धर्मस्य संवादं पुण्यकारणम् । आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः ॥ २९ ॥

Ngayon ay isasalaysay ang isang pag-uusap tungkol sa dharma ni Bhagīratha—na nagiging sanhi ng kabanalan at gantimpala. May isang haring nagngangalang Bhagīratha, isinilang sa angkan ni Sagara.

Verse 29

शशास पृथिवीं मेतां सत्पद्वीपां ससागराम् । सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान् ॥ ३० ॥

Pinamunuan niya ang mismong daigdig na ito—kasama ang mararangal na mga kontinente at mga dagat na pumapalibot—laging nakatuon sa lahat ng dharma, matatag sa katotohanan, at maningning sa kagitingan.

Verse 30

कन्दर्पसद्दशो रुपे यायजृको विचक्षणः । प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः ॥ ३१ ॥

Sa kagandahan, siya’y tulad ni Kāma; sa paghahandog ng yajña, siya’y mapanuring tagapagtaguyod; sa katatagan, siya’y gaya ng Himalaya; at sa katuwiran, ang haring iyon ay kapantay ni Dharma mismo.

Verse 31

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थपारगः । सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने ॥ ३२ ॥

O pantas na muni, taglay niya ang lahat ng mapalad na tanda, ganap na bihasa sa tunay na diwa ng lahat ng śāstra, puspos ng bawat kasaganaan, at tagapagkaloob ng kagalakan sa lahat.

Verse 32

आतिथ्यप्रयतो नित्यं वासुदेवार्चनेरतः । पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः ॥ ३३ ॥

Lagi siyang masikap sa pagtanggap ng panauhin, at laging abala sa pagsamba kay Vāsudeva; siya’y matapang, isang kayamanan ng mga kabutihan, palakaibigan, mahabagin, at may matuwid na pag-unawa.

Verse 33

एतादृशं तं राजानं ज्ञात्वा हृष्टो भगीरथम् । धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः ॥ ३४ ॥

Nang malaman ni Dharma-rāja (Yama) na gayon ang Haring Bhagīratha, siya’y nagalak; O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, minsan ay dumating siya upang makita ang hari.

Verse 34

समागतं धर्मराजमर्हयामास भूपतिः । शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम् ॥ ३५ ॥

Nang dumating si Dharmarāja, marapat na pinarangalan siya ng hari ayon sa paraang itinatakda ng mga śāstra; at si Dharma, nalugod, ay nagsalita sa kanya.

Verse 35

धर्मराज उवाच । राजन्धर्मविदां श्रेष्टप्रसिद्धोऽसि जगत्र्रये । धर्मराजोऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः ॥ ३६ ॥

Wika ni Dharmarāja: “O Hari, ikaw ay tanyag sa tatlong daigdig bilang pinakadakila sa mga nakaaalam ng Dharma. Kaya ako, si Dharmarāja, nang marinig ang iyong karangalan, ay naparito upang makita ka.”

Verse 36

सन्मार्गनिरतं सत्यं सर्वभूतहिते रतम् । द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवोत्कुष्टगुणप्रियाः ॥ ३७ ॥

Ang mga pantas—na nalulugod sa kabutihan at umiibig sa dakilang mga katangian—ay nagnanais masilayan ang taong tapat, nakatuon sa matuwid na landas at abala sa kapakanan ng lahat ng nilalang.

Verse 37

कीर्तिर्नीतिश्च संपत्तिर्वर्तते यत्र भूपते । वसन्ति तत्र नियतं गुणास्सन्तश्च देवताः ॥ ३८ ॥

O Hari, kung saan namamayani ang dangal, matuwid na asal, at kasaganaan, doon tiyak na nananahan ang mga kabutihan; at naroon din ang mga banal at ang mga deva.

Verse 38

अहो राजन्महाभाग शोभनीचरितं तव । सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम् ॥ ३९ ॥

Ah, O Hari na lubhang pinagpala, tunay na kahanga-hanga ang iyong asal. Ang mga katangiang gaya ng pagnanais ng kapakanan ng lahat ng nilalang ay bihira, kahit sa mga tulad namin.

Verse 39

इत्युक्तवन्तं तं धर्मं प्रणिपत्य भगीरथः । प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४० ॥

Pagkasabi ni Dharma nang gayon, yumukod at nagpatirapa si Bhagiratha sa harap niya; puspos ng kababaang-loob at kagalakan, nagsalita siya sa marahang mga salita.

Verse 40

भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ समदर्शित् सुरेश्वर । कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत् ॥ ४१ ॥

Wika ni Bhagiratha: “O Bhagavan, nakaaalam ng lahat ng dharma, may pantay na pagtanaw, O Panginoon ng mga diyos; dahil sa dakilang habag, ipahayag mo ang aking itinatanong.”

Verse 41

धर्मा कीदृग्विधाः प्रोक्ताः के लोका धर्मशालिनाम् । कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः ॥ ४२ ॥

Anu-anong uri ng dharma ang itinuro? Anong mga daigdig ang nararating ng mga matatag sa dharma? Ilan ang mga parusa at pagdurusang inilarawan, at para kanino partikular na itinakda ang mga iyon?

Verse 42

त्वया संमाननीया ये शासनीयाश्च ये यथा । तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि ॥ ४३ ॥

O mapalad na dakila, ipaliwanag mo sa akin nang masinsinan ang lahat: sinu-sino ang dapat mong parangalan, at sinu-sino ang dapat mong disiplinahin, at sa anong paraan.

Verse 43

धर्मराज उवाच । साधु साधु महाबुद्धे मतिस्ते विमलोर्जिता । धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः श्रृणु भक्तितः ॥ ४४ ॥

Wika ni Dharmaraja: “Mabuti, mabuti, O dakilang may isip. Malinis at matatag ang iyong pagkaunawa. Ngayon ay ipaliliwanag ko ayon sa katotohanan ang dharma at adharma—makinig ka nang may debosyon.”

Verse 44

धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः पुण्यलोकप्रदायकाः । तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः ॥ ४५ ॥

Maraming uri ng dharma ang itinuro, na nagkakaloob ng pagpasok sa mga mundong may kabanalan; gayundin, di-mabilang na mga pahirap ang inilarawan—nakapanghihilakbot pagmasdan.

Verse 45

विस्तराद्गदितुं नालमपि वर्षशतायुतैः । तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४६ ॥

Kahit sa sampu-sampung milyong siglo, hindi pa rin sasapat upang mailahad nang lubos ang lahat ng detalye. Kaya, sasabihin ko nang maikli ang mga palatandaang nagbubukod sa dharma at adharma.

Verse 46

वृत्तिदानं द्विजानां वै महापुण्यं प्रकीर्ततम् । तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ४७ ॥

Ang pagbibigay ng ikabubuhay sa mga “dalawang-beses isinilang” (mga Brahmana) ay ipinahahayag na dakilang kabutihan; gayundin, ang anumang handog sa marunong sa kaalaman ng Sarili (Ātman) ay nagiging di-nauubos na bunga.

Verse 47

कुटुम्बिनं या शास्त्रज्ञं श्रोत्रियं वा गुणान्वितम् । यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं श्रृणु ॥ ४८ ॥

Maging sa isang maybahay, sa nakaaalam ng śāstra, o sa isang śrotriya na marunong at may mga birtud—sinumang matapos magbigay ay mag-alis ng dalamhati ng tumatanggap, pakinggan ang bungang-mabuti ng gawang iyon.

Verse 48

मातृताः पितृतश्चैव द्विजः कोटिकुलन्वितः । निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मोदते ॥ ४९ ॥

Ang “dalawang-beses isinilang” na iyon—pinararangalan sa panig ng ina at ama ng di-mabilang na angkan—ay pumapasok sa Vishnu-bhavana, ang tahanan ni Śrī Viṣṇu, at nagagalak doon sa loob ng isang kalpa.

Verse 49

गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते वृष्टिविन्दवः । न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै ॥ ५० ॥

Mabibilang ang mga butil ng alikabok sa lupa, at mabibilang ang mga patak ng ulan; ngunit ang mga bunga ng kabanalan na nagmumula sa pamumuhay ayon sa asal ng Brahman (brahma-vṛtti) ay hindi tunay na mabibilang, kahit ng Maylikha mismo.

Verse 50

समस्तदेवतारुपो ब्राह्मणः परिकीर्तितः । जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः ॥ ५१ ॥

Ipinahahayag na ang Brāhmaṇa ay nagtataglay ng anyo ng lahat ng mga diyos. Para sa taong nagbibigay ng ikabubuhay sa kanya, sino ang makapagsasalaysay ng kabanalang (puṇya) na bunga nito?

Verse 51

यो विप्रहितकृन्नित्यं स सर्वान्कृतवान्मखान् । स स्नातः सर्वतीर्थेषु तप्तं तेनाखिलं तपः ॥ ५२ ॥

Ang sinumang laging tumutupad sa mga tungkuling iniutos ng kasulatan ay para bang nakapagsagawa na ng lahat ng mga handog (yajña); para bang nakaligo na sa lahat ng banal na tawiran (tīrtha), at sa pamamagitan niya ay natupad ang lahat ng anyo ng pag-aayuno at pagninilay (tapas).

Verse 52

यो ददस्वेति विप्राणां जीवनं प्रेरयेत्परम् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ ५३ ॥

Ang sinumang taimtim na humihimok sa ikabubuhay ng mga Brāhmaṇa sa pagsasabing, “Magbigay!”—kahit siya ay nakakamit ang mismong bunga ng kawanggawang iyon. Ano pa ang kailangan ng mahabang salita?

Verse 53

तडागं कारयेद्यस्तु स्वयमेवापरेण वा । वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा ॥ ५४ ॥

Ang sinumang magpagawa ng isang lawa o imbakan ng tubig—sa sariling pagsisikap man o sa pamamagitan ng iba—kahit ang mabuhay ng sandaang taon ay hindi pa rin sapat upang maisalaysay nang ganap ang sukat ng kabanalan nito.

Verse 54

एकश्चेदध्वगो राजंस्तडागस्य जलं पिबेत् । कत्कर्तुः सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ५५ ॥

O Hari, kung kahit isang manlalakbay ay uminom ng tubig mula sa isang lawa, ang lahat ng kasalanan ng nagpagawa ng lawang iyon ay mapapawi—walang pag-aalinlangan.

Verse 55

एकाहमपि यत्कुर्याद्भूमिस्थमुदकं नरः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः शतवर्षं वसेद्दिवि ॥ ५६ ॥

Kahit sa loob lamang ng isang araw, kung ang tao ay magsagawa ng banal na gawain ng pagbuhos ng tubig sa lupa bilang handog, siya’y mapapalaya sa lahat ng kasalanan at mananahan sa langit sa loob ng sandaang taon.

Verse 56

कर्तुं तडागं यो मर्त्यः साह्यकः शक्तितो भवेत् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति तुष्टः प्रेरक एव च ॥ ५७ ॥

Sinumang mortal na, ayon sa kanyang kakayahan, tumulong sa paggawa ng lawa ay nagkakamit din ng kaparehong gantimpala; gayundin ang taong masayang humihikayat at nagbibigay-sigla sa iba ay tumatanggap ng bungang iyon.

Verse 57

मृदं सिद्धार्थमात्रां वा तडागाद्यो वहिः क्षिपेत् । तिष्टत्यब्दशतं स्वर्गे विमुक्तः पापकोटिभिः ॥ ५८ ॥

Kung ang sinuman ay mag-alis ng putik mula sa lawa at itapon sa labas, kahit kaunti lamang—maging sukat ng isang butil ng mustasa—siya’y mananahan sa langit sa loob ng sandaang taon, pinalaya mula sa napakaraming kasalanan.

Verse 58

देवता यस्य तुष्यन्ति गुरवो वा नृपोत्तम । तडागपुण्यभाक्स स्यादित्येषा शाश्वती श्रुतिः ॥ ५९ ॥

O pinakamainam na hari, ang sinumang nagpapasaya sa mga deva o sa mga kagalang-galang na guro ay nagiging kabahagi sa kabanalan ng sagradong lawa; ito ang walang hanggang aral ng banal na tradisyon.

Verse 59

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तवात्र नृपसत्तम । यं श्रृत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ ६० ॥

O pinakamainam sa mga hari, isasalaysay ko ngayon sa iyo ang isang banal na kasaysayan; sa pakikinig nito, ang tao’y napapalaya sa lahat ng kasalanan—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 60

गौडदेशेऽतिविख्यातो राजासीद्वीरभद्रकः । महाप्रतापी विद्यावान्सदा विप्रप्रपूजकः ॥ ६१ ॥

Sa lupain ng Gauḍa ay may isang haring nagngangalang Vīrabhadraka, bantog sa lahat ng dako—makapangyarihan at matapang, marunong, at laging nagpaparangal at sumasamba sa mga brāhmaṇa.

Verse 61

वेदशास्त्रकुलाचारयुक्तो मित्रक्विर्धनः । तस्य राज्ञी महाभागा नान्मा चम्पकमञ्जरी ॥ ६२ ॥

Siya’y pinagkalooban ng kaalaman sa Veda at mga śāstra at matatag sa wastong kaugalian ng angkan; kaibigan ng mga pantas at mayaman. Ang kanyang reynang mapalad ay nagngangalang Campakamañjarī.

Verse 62

तस्य राज्ञो महामात्याः कृत्माकृस्यविचारणाः । धर्माणां धर्मशास्त्रेस्तु सदा कुर्वन्ति निश्चयम् ॥ ६३ ॥

Ang mga punong ministro ng haring iyon, na nagsisiyasat sa nagawa at sa dapat pang gawin, ay laging nagtatakda ng matibay na pasiya tungkol sa mga bagay ng dharma ayon sa Dharmaśāstra.

Verse 63

प्रायश्चित्तं चिकित्त्सां च ज्योतिषे धर्मनिर्णयम् । विनाशास्त्रेण यो ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्यघातकम् ॥ ६४ ॥

Ang sinumang nagtuturo ng prāyaścitta (pagbabayad-sala), ng panggagamot, at ng paghatol sa dharma sa pamamagitan ng astrolohiya, ngunit umaasa sa mapanirang aral na nakapipinsala—siya’y tinatawag na mamamatay ng Brahman, isang mabigat na salarin.

Verse 64

इति निश्चित्य मनसा मन्वादीरितधर्मकान् । आचार्येभ्यः सदा भूपः श्रृणोति विधिपूर्वकम् ॥ ६५ ॥

Sa gayon, matapos magpasya sa isip na sundin ang mga dharma na itinuro ni Manu at ng iba pang tagapagbigay-batas, ang hari ay laging nakikinig sa mga aral mula sa mga guro, ayon sa wastong itinakdang paraan.

Verse 65

न कोऽप्यन्यायवर्ती तस्य राज्येऽवरोऽपि च । धर्मेण पाल्यमानस्य तस्य देशस्य भूपतेः ॥ ६६ ॥

Sa kaharian ng haring nag-iingat sa lupain sa pamamagitan ng Dharma, kahit ang pinakamababa ay hindi nagiging tagasunod ng kawalang-katarungan.

Verse 66

जातं समत्वं स्वर्गस्य सौराज्यस्य शुभावहम् । स चैकदा तु नृपतिर्मृगयायां महावने ॥ ६७ ॥

Kaya’t lumitaw ang isang pagkakapantay na wari’y langit, na nagdadala ng pagpapala sa matuwid na paghahari. At minsan, ang hari ay nagtungo sa pangangaso sa isang malawak na gubat.

Verse 67

मन्त्र्यादिभिः परिवृतो बभ्राम मध्यभास्करम् । दैवादाखेटशून्यस्य ह्यतिश्रान्तस्य तत्र वै ॥ ६८ ॥

Napapaligiran ng mga ministro at mga kasama, naglibot ang hari hanggang sa tumapat ang araw sa katanghalian; at dahil sa tadhana—na walang aliw ng pangangaso—siya’y labis na napagod doon.

Verse 68

नृपरीतस्य संजातं सरसो दर्शनं नृप । ततः शुष्कां तु सरसीं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत् ॥ ६९ ॥

O hari, sa naghihirap na pinuno ay nagpakita ang tanawin ng isang lawa. Ngunit nang makita niyang ang lawa’y tuyot pala, siya’y nagmuni-muni roon.

Verse 69

किमयं सरसीश्रृङ्गेभुवः केन विनिर्मिता । कथं जलं भवेदत्र येन जीवेदयं नृपः ॥ ७० ॥

“Ano ang lupang ito na nasa tuktok ng lawa, at sino ang lumikha nito? At paano magkakaroon ng tubig dito, upang mabuhay ang haring ito?”

Verse 70

ततो बुद्धिः समभवत्खाते तस्या नृपोत्तम । हस्तमात्रं ततो गर्त्तं खात्वा तोयमवाप्तवान् ॥ ७१ ॥

Pagkaraan, O pinakamainam sa mga hari, sumibol sa kanya ang isang kaisipan: naghukay siya ng isang hukay na kasing-lalim lamang ng isang dangkal, at nakakuha ng tubig.

Verse 71

तेन तोयेन पीतेन राज्ञस्तृत्पिरजायत । मन्त्रिणश्चापि भूमिश बुद्धिसागरसंज्ञिनः ॥ ७२ ॥

Nang ininom ng hari ang tubig na iyon, lubos na napawi ang kanyang uhaw; at gayundin ang mga ministro, O panginoon ng lupa—yaong tanyag bilang “dagat ng pag-unawa”—ay nasiyahan din.

Verse 72

स बुद्धिसागरो भूपं प्राह धर्मार्थकोविदः । राजन्नियं पुष्करिणी वर्षाजलवती पुरा ॥ ७३ ॥

Ang tinatawag na “dagat ng karunungan,” na bihasa sa dharma at artha, ay nagsalita sa hari: “O Hari, noong unang panahon ang lotus-pond (puṣkariṇī) na ito ay punô ng tubig-ulan.”

Verse 73

अद्यैनां बद्धवप्रां च कर्त्तुं जाता मतिर्मम । तद्भवान्मोदतां देव दत्तादाज्ञां च मेऽनघ ॥ ७४ ॥

“Ngayong araw, sumibol ang aking pasiya: itali siya at dalhin din siya. Kaya, O banal na deva, O walang dungis, maging kalugdan mo nawa ito at ipagkaloob sa akin ang pahintulot sa ipinagkatiwala sa akin.”

Verse 74

इति श्रुत्वा वचस्तस्य मन्त्रिणो नृपसत्तमः । मुमुदेऽतितरां भूपः स्वयं कर्तुं समुद्यतः ॥ ७५ ॥

Nang marinig ang mga salita ng kaniyang ministro, ang pinakadakilang hari ay labis na nagalak; at ang pinuno ay tumindig, nagpasiyang isakatuparan iyon sa sarili niyang kamay.

Verse 75

तमेव मन्त्रिणां तत्र युयोज शुभकर्मणि । ततो राजाज्ञया सोऽपि बुद्धिसागरको मुदा ॥ ७६ ॥

Doon ay itinalaga ng hari ang mismong taong iyon sa mga ministro para sa isang mapalad na tungkulin. Pagkaraan, sa utos ng hari, si Buddhi-sāgara man ay nagsagawa nito nang may galak.

Verse 76

सरसीं सागरं कर्त्तुमुद्यतः पुण्यकृत्तमः । धनुषां चैव पञ्चाशत्सर्वतो विस्तृतायताम् ॥ ७७ ॥

Ang pinakamarangal na gumagawa ng kabutihan ay nagsimulang gawing parang dagat ang lawa, pinalawak ito sa lahat ng panig hanggang sa lawak na limampung haba ng busog.

Verse 77

सरसीं बद्धसु शिलां चकारागाधशम्बराम् । तां विनिर्माय सरसीं राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ ७८ ॥

Gumawa siya ng lawa sa pamamagitan ng pagtatambak ng mga bato bilang pilapil, upang ito’y maging malalim at maayos na napipigil. Nang matapos ang lawa, iniulat niya ang lahat sa hari.

Verse 78

तस्यां ततः प्रभृति वै सर्वेऽपि वनचारिणः । पान्थाः पिपासिता भूप लभन्ते स्म जलं शुभम् ॥ ७९ ॥

Mula noon, O hari, ang lahat ng gumagala sa gubat—mga manlalakbay na uhaw—ay tunay na nakakakuha roon ng tubig na mapalad at nakabubuti.

Verse 79

कदाचित्स्वायुषश्चान्ते स मन्त्री बुद्धिसागरः । प्रमृतो गतवाँल्लोकं लोकशास्तुर्मम प्रभो ॥ ८० ॥

Minsan, sa dulo ng itinakdang haba ng buhay, ang ministrong iyon—na parang dagat ng karunungan—ay pumanaw at nagtungo sa daigdig ng Panginoon ng mga daigdig, ang aking Guro at Panginoon.

Verse 80

तदर्थं तु मया पृष्टो धर्मो धर्मलिपिंकरः । चित्रगुत्पस्तु तत्कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ८१ ॥

Kaya, dahil sa layuning iyon, tinanong ko si Dharma—ang tagasulat na nagtatala ng katuwiran; at si Citragupta ay lubos na nagsalaysay sa akin ng lahat ng gawaing iyon.

Verse 81

उपदेष्टा स्वयं चासौ धर्मकार्यस्य भूपतेः । तस्माद्धर्मविमानं तु समारोढुमिहार्हति ॥ ८२ ॥

O Hari, siya mismo ang tagapagturo sa iyong gawaing matuwid; kaya tunay siyang karapat-dapat sumakay rito sa makalangit na sasakyang tinatawag na “Dharma.”

Verse 82

इत्युक्ते चित्रगुप्तेन समाज्ञप्तो मया नृप । विमानं धर्मसंज्ञं तु आरोढुं बुद्धिसागरः ॥ ८३ ॥

O Hari, nang masabi ni Citragupta ang gayon, inutusan ako na pasakayin sa sasakyang makalangit na tinatawag na “Dharma” ang pantas na tulad ng dagat ng karunungan.

Verse 83

अथ कालान्तरे राजन्सराजा वीरभद्रकः । मृतो गतो मम स्थानं नमश्चक्रे मुदान्वितः ॥ ८४ ॥

Pagkaraan ng ilang panahon, O Hari, namatay ang haring Vīrabhadraka at dumating sa aking tahanan; puspos ng kagalakan, siya’y naghandog ng mapitagang pagpupugay.

Verse 84

मया तु तत्र तस्यापि पृष्टं कर्माखिलं नृप । कथितं चित्रगुत्पेन धर्मं सरसिसंभवम् ॥ ८५ ॥

Doon, O hari, ako man ay nagtanong sa kanya tungkol sa lahat ng uri ng gawa (karma) at bunga nito. Pagkaraan, ipinaliwanag ni Chitragupta sa akin ang Dharma na nagmumula sa Isinilang sa Loto—si Brahmā.

Verse 85

तदा सम्यङ्मया राजा बोधितोऽभूद्यथाश्रृणु । अधित्यकायां भूपाल सैकतस्य गिरेः परा ॥ ८६ ॥

Pagkatapos, O hari, itinuro ko nang wasto sa pinuno—pakinggan mo kung paano ito naganap. Sa isang mataas na talampas na lampas sa bundok ng buhangin, O tagapangalaga ng lupa, doon ito nangyari.

Verse 86

लावकेनामुनाचञ्च्वा खातं द्व्यंङ्गुप्रलमबुनि । ततः कालान्तरे तेन वाराहेण नृपोत्तम ॥ ८७ ॥

Sa pamamagitan ng baboy-ramo na si Lāvaka, matapos kumayod at maghukay, nahukay ang lupa hanggang sa lalim at lawak na dalawang aṅgula. Pagkaraan ng ilang panahon, O pinakamainam sa mga hari, ang baboy na iyon—na wari’y si Varāha—ay muling kumilos doon.

Verse 87

खनितं हस्तमात्रं तु जलं तुण्डेन चात्मनः । ततोऽन्यदाऽमुया काल्याहस्त युग्ममितः कृतः ॥ ८८ ॥

Noong una, isang lalim na sukat-kamay lamang ang nahukay niya, at sa sarili niyang tuka ay nagdala siya ng tubig. Pagkaraan, sa ibang pagkakataon, ang gayunding pagsisikap ni Kālyā ay nagbunga ng sukat na dalawang kamay (sa lalim/lawak).

Verse 88

खातो जले महाराज तोयं मासद्वयं स्थितम् । पीतं क्षुद्रैर्वनचरैः सत्त्वैस्तृष्णासमाकुलैः ॥ ८९ ॥

O dakilang hari, may nahukay na lawa; nanatili roon ang tubig sa loob ng dalawang buwan. Ininom iyon hanggang maubos ng maliliit na nilalang sa gubat na pinahihirapan ng matinding uhaw.

Verse 89

ततो वर्षत्रायान्ते तु गजतानेन सुव्रत । हस्तत्रयमितः खातः कृतस्तत्राधिकं जलम् ॥ ९० ॥

Pagkaraan, sa pagtatapos ng tatlong taon, O ikaw na may mabuting panata, isang hukay na may lalim na tatlong dangkal ang hinukay roon sa pamamagitan ng nguso ng elepante, at saganang tubig ang lumitaw sa pook na iyon.

Verse 90

मासत्रये स्थितं तच्च पयो जीवैर्वनेचरैः । भवांस्तत्र समायातो जलशोषादनन्तरम् ॥ ९१ ॥

Ang gatas na iyon ay nanatili roon sa loob ng tatlong buwan, na ginagamit ng mga nilalang na naninirahan sa gubat. At dumating ka roon kaagad matapos matuyo ang tubig.

Verse 91

मासे तत्र तु संप्रात्पं हस्तं खात्वा जलं नृप । ततस्तस्योपदेशेन मन्त्रिणो नृपते त्वया ॥ ९२ ॥

Pagkalipas ng isang buwan doon, O hari, nakakuha ng tubig sa pamamagitan ng paghuhukay gamit ang kamay. Pagkaraan, ayon sa kanyang tagubilin, O panginoon ng mga hari, ikaw ay nagtalaga/nakipagpayo sa mga ministro.

Verse 92

पञ्चाशद्धनुरुत्खातं जातं तत्र महाजलम् । पुनः शिलाभिः सुदृढं बद्धं जातं महत्सरः । वृक्षाश्च रोपितास्तत्र सर्वलोकोपकारिणः ॥ ९३ ॥

Doon, ang paghuhukay na may sukat na limampung haba ng busog ay nagbunga ng isang malaking anyong-tubig. Pagkaraan, ito’y pinatibay at tinalian nang matatag sa pamamagitan ng mga bato, kaya naging isang malawak na lawa; at nagtanim din doon ng mga punong kapaki-pakinabang sa lahat ng tao.

Verse 93

तेन स्वस्वेन पुण्येन पञ्चैते जगतीपते । विमानं धर्म्यमारुढास्त्वमाण्येनं समारुह ॥ ९४ ॥

Sa bisa ng kani-kanilang sariling kabutihan, ang limang ito, O Panginoon ng daigdig, ay nakasakay na sa makatuwirang sasakyang-langit na ito. Ikaw man—halika, sumakay ka nang walang pag-aatubili.

Verse 94

इति वाक्यं समाकर्ण्य मम राजा स भूमिप । आरुरोह विमानं तत्षष्ठो राजा समांशभाक् ॥ ९५ ॥

Nang marinig ang mga salitang iyon, O pinuno ng lupa, ang aking hari ay sumakay sa makalangit na sasakyang iyon; siya ang naging ika-animnapu’t anim na hari, ang karapat-dapat na tagapagmana ng kaniyang bahagi sa pagmamana ng kaharian.

Verse 95

इति ते सर्वमाख्यातं तडागजनितं फलम् । श्रुत्वैतन्मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात् ॥ ९६ ॥

Kaya’t naipaliwanag ko na sa iyo nang buo ang bunga ng kabutihang nagmumula sa paggawa ng isang lawa o imbakan ng tubig. Sa pakikinig nito, ang tao’y napapalaya sa mga kasalanan—mula kapanganakan hanggang sa wakas ng buhay (kamatayan).

Verse 96

यो नरः श्रद्धयो युक्तो व्याख्यातं श्रुणुयात्पठेत् । सोऽप्याप्नोत्यखिलं पुण्यं सरोनिर्माणसंभवम् ॥ ९७ ॥

Sinumang tao na may pananampalataya, na nakikinig o bumibigkas ng paliwanag na ito, ay nakakamit din ang ganap na lahat ng kabutihang nagmumula sa pagtatayo ng banal na lawa (imbakan ng tubig).

Verse 97

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्माख्याने द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥

Sa gayon nagtatapos ang Ikalabindalawang Kabanata, na pinamagatang “Dharma-ākhyāna,” sa Unang Pada ng Pūrva-bhāga ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.