Adhyaya 75

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत नलोपाख्यानपर्वमें नल-केशिनीसंवादविषयक चौहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७४ ॥ हि आन (0) माप्टआ अप पञ्चसप्ततितमोब ध्याय: दमयन्तीके आदेशसे केशिनीद्धारा हज ककी परीक्षा तथा बाहुकका अपने लड़के-लड़कियोंको उनसे प्रेम करना बृहृदश्च उवाच दमयन्ती तु तच्छुत्वा भूशं शोकपरायणा । शड्-कमाना नल तं वै केशिनीमिदमब्रवीत्‌

Wika ni Bṛhadaśva: Nang marinig ang lahat ng ito, si Damayantī ay nabalot ng matinding dalamhati. Sa kanyang puso ay sumibol ang matibay na hinalang ang Bāhuka na iyon ay tunay na si Nala, at sinabi niya kay Keśinī ang ganito.

Verse 2

गच्छ केशिनि भूयस्त्वं परीक्षां कुरु बाहुके । अब्रुवाणा समीपस्था चरितान्यस्य लक्षय,“केशिनि! फिर जाओ और बाहुककी परीक्षा करो। अबकी बार तुम कुछ बोलना मत। निकट रहकर उसके चरित्रोंपर दृष्टि रखना

Sabi ni Bṛhadaśva: “Bumalik ka, Keśinī, at subukin si Bāhuka. Sa pagkakataong ito, huwag kang magsalita. Manatili kang malapit at masusing pagmasdan ang kanyang kilos at asal.”

Verse 3

यदा च किंचित्‌ कुर्यात्‌ स कारणं तत्र भामिनि । तत्र संचेष्टमानस्य लक्षयन्ती विचेष्टितम्‌,'भामिनि! जब वह कोई काम करे तो उस कार्यको करते समय उसकी प्रत्येक चेष्टा और उसके कारणपर लक्ष्य रखना

Sabi ni Bṛhadaśva: “At tuwing gagawa siya ng anuman, O babaeng nag-aalab ang damdamin, pagmasdan mong mabuti sa mismong bagay na iyon ang kanyang layon at ang paraan ng kanyang pagsisikap—tandaan ang bawat galaw habang siya’y kumikilos.”

Verse 4

न चास्य प्रतिबन्धेन देयोडग्निरपि केशिनि । याचते न जल देयं सर्वथा त्वरमाणया,'“केशिनि! वह आग्रह करे तो भी उसे आग न देना और माँगनेपर भी किसी प्रकार जल्दीमें आकर पानी भी न देना

Sabi ni Bṛhadaśva: “Keśinī, kahit ipilit niya, huwag mong ibigay ang apoy; at kahit humingi siya ng tubig, huwag mo ring ibigay sa anumang paraan nang padalus-dalos.”

Verse 5

एतत्‌ सर्व समीक्ष्य त्वं चरितं मे निवेदय । निमित्तं यत्‌ त्वया दृष्टं बाहुके दैवमानुषम्‌

Pagkatapos mong suriing mabuti ang lahat, isalaysay mo sa akin nang buo ang kanyang asal at ang lahat ng nangyari. At ipaliwanag mo rin ang palatandaang nakita mo kay Bāhuka—kung ito ba’y mula sa mga diyos o mula sa tao.

Verse 6

दमयन्त्यैवमुक्ता सा जगामाथ च केशिनी

Wika ni Bṛhadaśva: Nang masabihan nang gayon ni Damayantī, ang babaeng may dumadaloy na mahabang buhok ay umalis—dala ang mensahe at tahimik na may matatag na loob na ipinagpatuloy ang pag-usad ng paghahanap ni Damayantī.

Verse 7

सा तत्‌ सर्व यथावृत्तं दमयन्त्यै न्यवेदयत्‌ । निमित्तं यत्‌ तया दृष्टं बाहुके दैवमानुषम्‌,उसने बाहुकमें जो दिव्य अथवा मानवोचित विशेषताएँ देखीं, उनका यथावत्‌ समाचार पूर्णरूपसे दमयन्तीको बताया

Wika ni Bṛhadaśva: Isinalaysay niya kay Damayantī, ayon na ayon sa nangyari, ang lahat nang buo—lalo na ang palatandaang nakita niya kay Bāhuka, kung ito’y maka-diyos o lantad na makatao—ipinabatid niya ang bagay gaya ng kanyang nasaksihan.

Verse 8

केशिन्युवाच दृढं शुच्युपचारोडसौ न मया मानुष: क्वचित्‌ | दृष्टपूर्व: श्रुतो वापि दमयन्ति तथाविध:

Sabi ni Keśinī: “Damayantī, ang bawat kilos niya’y matatag na nakaugat sa kalinisan at wastong asal. Wala pa akong nakitang taong ganyan saanman, ni wala pa akong narinig na tulad niya.”

Verse 9

हस्वमासाद्य संचारं नासौ विनमते क्वचित्‌ | तं तु दृष्टया यथा5संगमुत्सपति यथासुखम्‌

Wika ni Bṛhadaśva: Kahit dumating siya sa daanang may napakababang pintuan, hindi siya yumuyuko kailanman. Ngunit pagkapansin sa kanya, ang pintuan mismo ang umaangat—ayon sa kailangan—upang hindi sumayad ang kanyang ulo. Ipinahihiwatig ng pangyayaring ito na ang pagmamataas ay tumatangging magpakumbaba, at ang daigdig ay tila napipilitang umayon dito, babala sa panganib ng kayabangan at sa di-likas na pagbaluktot na maaari nitong idulot.

Verse 10

संकटे<प्यस्य सुमहान्‌ विवरो जायतेडधिक: । ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयमनेकश:

Wika ni Bṛhadaśva: Kahit sa masikip na lugar, para sa kanya’y nagkakaroon ng napakalaking siwang—lalo pang lumalawak. At alang-alang kay Ṛtuparṇa, maraming uri ng pagkain ang ipinadala. (Ipinakikita ng talatang ito ang praktikal na pag-aaruga at marangal na pagtanggap sa panauhin, kahit nasa gitna ng kakapusan.)

Verse 11

प्रेषितं तत्र राज्ञा तु मांसं चैव प्रभूतवत्‌ । तस्य प्रक्षालनार्थाय कुम्भास्तत्रोपकल्पिता:

Wika ni Bṛhadaśva: “Doon, nagpadala rin ang hari ng saganang suplay ng karne. At upang mahugasan iyon, may mga banga na inihanda na sa mismong lugar.”

Verse 12

ते तेनावेक्षिता: कुम्भा: पूर्णा एवाभवंस्तत: । ततः प्रक्षालनं कृत्वा समधिश्रित्य बाहुक:

Wika ni Bṛhadaśva: “Pagtingin pa lamang niya, ang mga banga ng tubig ay agad na napuno. Pagkaraan, matapos mahugasan ang mga handog na pagkain, maayos na inilagay ni Bāhuka ang mga iyon sa dapugan.”

Verse 13

तृणमुष्टिं समादाय सवितुस्तं समादधत्‌ । अथ प्रज्वलितस्तत्र सहसा हव्यवाहन:

Wika ni Bṛhadaśva: “Kumuha siya ng isang dakot na tuyong damo at inilagay sa mga sinag ng araw. At doon mismo, ang apoy—tagapagdala ng mga handog—ay biglang sumiklab.”

Verse 14

तदद्भुततमं दृष्टवा विस्मिताहमिहागता । अन्यच्च तस्मिन्‌ सुमहदाश्षचर्य लक्षितं मया,यह अद्भुत बात देखकर मैं आश्वर्यचकित होकर यहाँ आयी हूँ। बाहुकमें एक और भी बड़े आश्चर्यकी बात देखी है

Wika ni Bṛhadaśva: “Nang makita ko ang pinakakamangha-manghang hiwaga, naparito ako na lubhang namangha. At sa taong iyon din, napansin ko pa ang isa pang dakilang kababalaghan.”

Verse 15

यदग्निमपि संस्पृश्य नैवासौ दहाते शुभे । छन्देन चोदकं तस्य वहत्यावर्जितं द्रतम्‌

Wika ni Bṛhadaśva: “O mapalad na babae, kahit dumikit siya sa apoy ay hindi siya nasusunog. At kahit kaunting tubig lamang sa sisidlan, kapag iyon ang kanyang naisin, agad itong umaagos—nahihila nang mabilis ayon sa kanyang kalooban.”

Verse 16

अतीव चान्यत्‌ सुमहदाश्चर्य दृष्टवत्यहम्‌ । यत्‌ स पुष्पाण्युपादाय हस्ताभ्यां ममृदे शनै:

Wika ni Bṛhadaśva: “Nakakita pa ako ng isa pang napakalaking kababalaghan. Kinuha niya ang mga bulaklak sa kanyang mga kamay at marahang dinurog; ngunit kahit pinisil ng mga kamay, hindi nasira o naiba ang anyo ng mga bulaklak—sa halip, lalo pa silang bumango at lalong ganap na namukadkad. Nang makita ko ang mga kahanga-hangang palatandaang ito, dali-dali akong naparito.”

Verse 17

मृद्यमानानि पाणिभ्यां तेन पुष्पाणि नान्यथा । भूय एव सुगन्धीनि हषितानि भवन्ति हि । एतान्यद्धुतलिड्डानि दृष्टवाहं द्रतमागता

Wika ni Bṛhadaśva: “Kapag marahan niyang kinikiskis ang mga bulaklak sa pagitan ng kanyang mga palad, hindi sila napipinsala o nababago sa anumang paraan. Sa halip, lalo pa silang bumabango at wari’y mas sariwa at mas masayang namumukadkad. Nang masaksihan ko ang mga kababalaghang ito, nagmadali akong pumunta rito.”

Verse 18

बृहृदश्चव उवाच दमयन्ती तु तच्छुत्वा पुण्यश्लोकस्य चेष्टितम्‌ । अमन्यत नल प्राप्तं कर्मचेष्टाभिसूचितम्‌

Wika ni Bṛhadaśva: “Nang marinig ni Damayantī ang tungkol sa kilos at gawi ng marangal na hari (si Nala), napagpasyahan niya sa loob ng kanyang puso na si Nala nga ay dumating. Sa pamamagitan ng kanyang mga gawa at natatanging pagkilos, nakilala niya siya.”

Verse 19

सा शड्-कमाना भर्तरं बाहुकं पुनरिज्ञितैः । केशिनीं श्लक्षणया वाचा रुदती पुनरब्रवीत्‌

Wika ni Bṛhadaśva: “Dahil sa anim na pag-uga ng pagnanasa at pagdududa, muli niyang nakilala si Bāhuka bilang kanyang asawa. Umiiyak, muling nagsalita siya kay Keśinī sa banayad na tinig—na pumaroon muli at, kapag si Bāhuka ay hindi nag-iingat, mabilis na magdala mula sa kusina ng isang bahagi ng espesyal na inihanda at mahusay na pinakuluang katas-lamang ng prutas na ginawa niya.”

Verse 20

पुनर्गच्छ प्रमत्तस्य बाहुकस्योपसंस्कृतम्‌ महानसादू ट्रुतं मांसमानयस्वेह भाविनि

Wika ni Bṛhadaśva: “Pumaroon ka muli, mahal ko. Kapag si Bāhuka ay hindi nag-iingat, dalhin mo rito agad ang espesyal niyang inihanda sa kusina—pagkaing niluto nang maingat.”

Verse 21

सा गत्वा बाहुकस्याग्रे तन्मांसमपकृष्य च । अत्युष्णमेव त्वरिता तत्क्षणात्‌ प्रियकारिणी

Wika ni Bṛhadaśva: Lumapit siya kay Bāhuka at kumuha ng kaunting bahagi ng nilutong katas na iyon. Si Keśinī, ang minamahal at mapagkalingang alila, ay nagmadaling bumalik agad dala iyon—mainit na mainit pa. Ipinakikita ng pangyayaring ito ang maingat at may pagpipigil na pagsisiyasat ni Damayantī: sa halip na magparatang o manunggab, pumili siya ng lihim na pagsubok sa tulong ng pinagkakatiwalaang kasama, pinagtitimbang ang pagmamadali at ang nararapat na asal.

Verse 22

दमयन्त्यै तत: प्रादात्‌ केशिनी कुरुनन्दन । सो चिता नलसिद्धस्य मांसस्य बहुश: पुरा

Wika ni Bṛhadaśva: Pagkaraan, ibinigay ni Keśinī iyon kay Damayantī, O pinakamainam sa angkan ng Kuru. Sapagkat noon pa man ay maraming ulit na niyang natikman ang nilutong handa sa husay ni Nala—kabisado na niya ang lasa. (Kaya sa pamilyar na lasa, nakilala ni Damayantī ang gawa ni Nala at napalapit sa katotohanan.)

Verse 23

प्राश्य मत्वा नल॑ सूंत प्राक्रोशद्‌ भृशदु:खिता । वैक्लव्यं परम॑ गत्वा प्रक्षाल्य च मुखं ततः

Wika ni Bṛhadaśva: Pagkakain niya, lubos siyang napaniwala na ang karwaheng si Bāhuka ay si Haring Nala sa katotohanan. Nabagabag ng matinding dalamhati, siya’y humagulhol sa panaghoy. Nang sumapit sa sukdulan ang kanyang pagkabalisa, naghugas siya ng mukha at saka ipinadala ang kanyang mga anak, na kasama si Keśinī, kay Bāhuka. Si Nala, na nakatago sa anyo ni Bāhuka, ay nakilala si Indrasenā at ang kapatid niyang si Indrasena; tumakbo siya, niyakap sila sa dibdib, at inangat sa kanyang kandungan. Sa pagkakita sa dalawang magagandang bata, na wari’y mga anak ng mga diyos, ang hari ng Niṣadha ay nilamon ng pighati at umiyak nang malakas. Matapos paulit-ulit na maipamalas ang unos ng kanyang puso, bigla niyang binitiwan ang mga bata at nagsalita kay Keśinī.

Verse 24

मिथुन प्रेषयामास केशिन्या सह भारत । इन्द्रसेनां सह भ्रात्रा समभिज्ञाय बाहुक:

Wika ni Bṛhadaśva: “O Bhārata, ipinadala niya ang magkaparis na mga anak kasama si Keśinī. Si Bāhuka, nang makilala si Indrasenā at ang kapatid niyang si Indrasena, ay sumugod, niyakap sila sa dibdib, at inangat sa kanyang kandungan. Sa pagkamit sa dalawang magagandang bata, na wari’y mga anak ng mga diyos, ang hari ng Niṣadha na si Nala ay nilamon ng pighati at umiyak nang malakas. Matapos paulit-ulit na maipamalas ang unos ng kanyang puso, bigla niyang binitiwan ang mga bata at nagsalita kay Keśinī.”

Verse 25

अभिद्रुत्य ततो राजा परिष्वज्याड्कमानयत्‌ | बाहुकस्तु समासाद्य सुतौ सुरसुतोपमौ

Pagkaraan, sumugod ang hari, niyakap sila at inangat sa kanyang kandungan. Ngunit si Bāhuka, nang lumapit, ay minasdan ang dalawang bata—kapwa wari’y mga anak ng mga diyos. Sa pag-uunawang unti-unting lumilitaw, ang tagpo’y lumihis mula sa pagpipigil tungo sa umaapaw na paglalambing: ang tungkulin ng haring nagkukubli ay sumalpok sa di-mapigil na pag-ibig ng isang ama, at sumabog ang pighati habang yakap niya ang kanyang mga anak.

Verse 26

भृशं दुःखपरीतात्मा सुस्वरं प्ररुरोद ह । नैषधो दर्शयित्वा तु विकारमसकृत्‌ तदा । उत्सृज्य सहसो पुत्रौ केशिनीमिदमब्रवीत्‌

Nilamon ng matinding dalamhati ang kanyang kalooban kaya siya’y humagulgol nang malakas. Pagkaraan, ang hari ng Niṣadha, na paulit-ulit na nagbunyag ng pagkaligalig ng kanyang puso, biglang binitiwan ang dalawang batang lalaki at nagsalita kay Keśinī ng ganito. Ipinakikita ng tagpong ito na kahit ang isang dakilang hari, na ginagapos ng pag-ibig at pagkalugmok sa pagkawala, ay maaaring matinag—ngunit kailangan pa ring pumili ng susunod na gagawin nang may pagpipigil at pananagutan.

Verse 27

न इदं च सदृशं भद्ठे मिथुन मम पुत्रयो: । अतो दृष्टवैव सहसा बाष्पमुत्सृष्टवानहम्‌,“भद्रे! ये दोनों बालक मेरे पुत्र और पुत्रीके समान हैं, इसीलिये इन्हें देखकर सहसा मेरे नेत्रोंसे आँसू बहने लगे

Wika ni Bṛhadaśva: “O marikit na ginang, ang magkaparis na ito’y hindi naiiba sa sarili kong mga anak. Kaya nang makita ko sila, biglang pumutok ang luha mula sa aking mga mata.”

Verse 28

बहुश: सम्पतन्तीं त्वां जनः संकेतदोषतः । वयं च देशातिथयो गच्छ भद्रे यथासुखम्‌

Wika ni Bṛhadaśva: “O marikit na ginang, dahil pabalik-balik ka nang madalas, maaaring maghinala ang mga tao at magbintang ng kasalanan. At kami’y mga panauhin lamang sa lupaing ito. Kaya, o marikit na ginang, bumalik ka sa palasyo nang payapa.”

Verse 53

यच्चान्यदपि पश्येथास्तच्चाख्येयं त्वया मम । “बाहुकके इन सब चरित्रोंकी समीक्षा करके फिर मुझे सब बात बताना। बाहुकमें यदि तुम्हें कोई दिव्य अथवा मानवोचित विशेषता दिखायी दे तथा और भी जो कोई विशेषता दृष्टिगोचर हो तो उसपर भी दृष्टि रखना और मुझे आकर बताना'

Wika ni Bṛhadaśva: “At anumang iba pa ang iyong mapapansin, iyon man ay dapat mong isumbong sa akin. Suriing mabuti ang lahat ng gawa at ugali ni Bāhuka, saka bumalik at sabihin sa akin ang lahat. Kung sa Bāhuka ay may makita kang anumang pambihirang katangian—maging tila makalangit o marangal na angkop sa tao—at iba pang natatanging palatandaan, itanim sa isip at iulat mo sa akin.”

Verse 63

निशम्याथ हयज्ञस्य लिड्रानि पुनरागमत्‌ | दमयन्तीके ऐसा कहनेपर केशिनी पुनः वहाँ गयी और अभ्वविद्याविशारद बाहुकके लक्षणोंका अवलोकन करके वह फिर लौट आयी

Wika ni Bṛhadaśva: Nang marinig ang mensahe, muling nagtungo si Keśinī kay Damayantī. Matapos niyang masusing pagmasdan ang mga palatandaang nagpapakilala kay Bāhuka—na bantog sa kanyang pagkamahusay sa agham ng mga kabayo—siya’y nagbalik at nag-ulat. Itinatampok ng pangyayaring ito ang maingat na pagpapatunay at pananagutang pananalita: dapat munang tiyakin ang pagkakakilanlan at kakayahan sa pamamagitan ng malinaw na tanda bago kumilos sa mahalagang balita.

Verse 75

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि कन्यापुत्रदर्शने पडञ्चसप्ततितमो<ध्याय:

Kaya nga, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Vana Parva—lalo na sa bahaging Nalopākhyāna—nagtatapos ang ikapitumpu’t limang kabanata na pinamagatang “Ang Pagkakita/Pagkilala sa Dalaga at sa Anak na Lalaki.” Ang kolofong ito ang pormal na tanda ng pagsasara ng salaysay na isinalaysay ni Bṛhadaśva, na nagwawakas sa kabanata at nagpapahiwatig ng paglipat sa susunod na bahagi.