Shloka 25
दमयन्ती-शपथः वायोः साक्ष्यं च
Damayantī’s Oath and Vāyu’s Testimony
अभिद्रुत्य ततो राजा परिष्वज्याड्कमानयत् | बाहुकस्तु समासाद्य सुतौ सुरसुतोपमौ,उसे खाकर वह पूर्णरूपसे इस निश्चयपर पहुँच गयी कि बाहुक सारथि वास्तवमें राजा नल हैं। फिर तो वह अत्यन्त दुखी होकर विलाप करने लगी। उस समय उसकी व्याकुलता बहुत बढ़ गयी। भारत! फिर उसने मुँह धोकर केशिनीके साथ अपने बच्चोंको बाहुकके पास भेजा। बाहुकरूपी राजा नलने इन्द्रसेना और उसके भाई इन्द्रसेनको पहचान लिया और दौड़कर दोनों बच्चोंको छातीसे लगाकर गोदमें ले लिया। देवकुमारोंके समान उन दोनों सुन्दर बालकोंको पाकर निषधराज नल अत्यन्त दुःखमग्न हो जोर-जोरसे रोने लगे। उन्होंने बार-बार अपने मनोविकार दिखाये और सहसा दोनों बच्चोंको छोड़कर केशिनीसे इस प्रकार कहा--
abhidrutya tato rājā pariṣvajyāṅkam ānayat | bāhukastu samāsādya sutau surasutopamau ||
Pagkaraan, sumugod ang hari, niyakap sila at inangat sa kanyang kandungan. Ngunit si Bāhuka, nang lumapit, ay minasdan ang dalawang bata—kapwa wari’y mga anak ng mga diyos. Sa pag-uunawang unti-unting lumilitaw, ang tagpo’y lumihis mula sa pagpipigil tungo sa umaapaw na paglalambing: ang tungkulin ng haring nagkukubli ay sumalpok sa di-mapigil na pag-ibig ng isang ama, at sumabog ang pighati habang yakap niya ang kanyang mga anak.
बृहृदश्चव उवाच
Educational Q&A
Even when one is bound by prudence, vows, or concealment, the dharma of compassion and parental responsibility asserts itself. The verse highlights how genuine relationships pierce through external roles: ethical life is not only rule-following but also truthful responsiveness to human bonds and suffering.
Nala, living incognito as the charioteer Bāhuka, encounters his two children. Overcome, he rushes to them, embraces them, and lifts them onto his lap. Their godlike beauty intensifies his sorrow and love, marking a pivotal moment of recognition and emotional disclosure within the Nala–Damayantī episode.