Adhyaya 41

Verse 1

ऑपन- माल बछ। अकाल एकचत्वारिशो< ध्याय: शिशुपालद्दारा भीष्मकी निन्दा शिशुपाल उवाच विभीषिकाभिर्बलद्वीभिभभीषयन्‌ सर्वपार्थिवान्‌ । न व्यपत्रपसे कस्माद्‌ वृद्ध: सन्‌ कुलपांसन

Wika ni Śiśupāla: “Sa pamamagitan ng nakapanghihilakbot na mga banta at marahas na pananakot, sinusubukan mong pasukuin sa takot ang lahat ng haring ito. Bakit wala kang hiya sa ganyang asal, kahit ikaw ay isang nakatatanda—O Bhīṣma, kahihiyan ng iyong angkan?”

Verse 2

युक्तमेतत्‌ तृतीयायां प्रकृतौ वर्तता त्वया । दक्तुं धर्मादपेतार्थ त्वं हि सर्वकुरूत्तम:

“Narapat lamang iyan, sapagkat ikaw ay nasa ‘ikatlong kalikasan’ (hindi-lalaki), kaya ang pagsasalita ng mga salitang salungat sa dharma ay bagay sa iyo. Ngunit nakapagtataka: ikaw pa ang tinatawag na pinakadakilang lalaki sa buong angkan ng Kuru!”

Verse 3

नावि नौरिव सम्बद्धा यथान्धो बान्धमन्वियात्‌ | तथाभूता हि कौरव्या येषां भीष्म त्वमग्रणी:

“O Bhīṣma! Gaya ng isang bangkang itinatali lamang sa isa pang bangka, o gaya ng bulag na sumusunod sa kapwa bulag—ganyan ang kalagayan ng mga Kaurava, sapagkat ikaw ang naging kanilang pangunahing gabay.”

Verse 4

पूतनाघातपूर्वाणि कर्माण्यस्य विशेषत: । त्वया कीर्तयतास्माकं भूय: प्रव्यथितं मन:,तुमने श्रीकृष्णके पूतना-वध आदि कर्मोका जो विशेषरूपसे वर्णन किया है, उससे हमारे मनको पुन: बहुत बड़ी चोट पहुँची है

“Ang masinsin mong pagsasalaysay ng mga gawa ni Śrī Kṛṣṇa—lalo na ang pagpaslang kay Pūtanā at iba pa—ay muling sumugat nang matindi sa aming kalooban.”

Verse 5

अवलिप्तस्य मूर्खस्य केशवं स्तोतुमिच्छत: । कथं भीष्म न ते जिह्ला शतधेयं विदीर्यते

“O Bhīṣma! Nagmamalaki kang marunong, ngunit sa totoo’y isa kang hangal. Sa sandaling naisin mong purihin si Keśava, bakit hindi nahahati sa sandaang piraso ang iyong dila?”

Verse 6

यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्या भीष्म बालतरैनरै: | तमिमं ज्ञानवृद्धः सन्‌ गोपं संस्तोतुमिच्छसि

Wika ni Śiśupāla: “O Bhīṣma, yaong kahit ang pinakabatang-isip at pinakahangal na tao ay dapat lamang hamakin—ang pastol ng baka na iyon—ngunit ikaw, bagaman ganap sa karunungan, ay nais pa siyang purihin. Nakapagtataka!”

Verse 7

यद्यनेन हतो बाल्ये शकुनिश्ित्रमत्र किम्‌ । तौ वाश्ववृषभौ भीष्म यौ न युद्धविशारदौ

“O Bhīṣma, kung noong kabataan niya’y nakapatay siya ng isang ibon (Bakāsura), o napatay ang kabayong Keśī at ang torong Ariṣṭāsura na lubos na di bihasa sa digmaan—ano ang kahanga-hanga roon?”

Verse 8

चेतनारहितं काष्ठं यद्यनेन निपातितम्‌ । पादेन शकटं भीष्म तत्र कि कृतमद्भुतम्‌,भीष्म! छकड़ा क्या है, चेतनाशून्य लकड़ियोंका ढेर ही तो, यदि इसने पैरसे उसको उलट ही दिया तो कौन अनोखी करामात कर डाली?

Wika ni Śiśupāla: “O Bhīṣma, ang kariton ay bunton lamang ng kahoy na walang malay. Kung natumba niya iyon sa pamamagitan lang ng paa, anong himala ba ang nagawa roon?”

Verse 9

(अर्कप्रमाणौ तौ वृक्षौ यद्यनेन निपातितौ । नागश्न पातितो$नेन तत्र को विस्मय: कृत: ।।

Wika ni Śiśupāla: “Kung naibagsak niya ang dalawang punong arjuna na kasinglaki lamang ng halamang arka, o kung nakabagsak lamang siya ng isang ahas, anong malaking kababalaghan ang nagawa niya? At kung iniahon niya ang isang bundok sa loob ng pitong araw—O Bhīṣma—hindi rin iyon kataka-taka sa akin; sapagkat ang Govardhana, sa aking palagay, ay bunton lamang na gaya ng punso.”

Verse 10

भुक्तमेतेन बद्धन्नं क्रीडता नगमूर्थनि । इति ते भीष्म शृण्वाना: परे विस्मयमागता:

Wika ni Śiśupāla: “O Bhīṣma, sinasabi nilang habang naglalaro sa tuktok ng bundok, si Kṛṣṇa ay mag-isa raw na kumain ng napakaraming inihandang pagkain. Sa pagdinig ng gayong mga salita mula mismo sa iyong bibig, tiyak na namangha ang iba—ngunit hindi ako.”

Verse 11

यस्य चानेन धर्मज्ञ भुक्तमन्नं बलीयस: । स चानेन हतः कंस इत्येतन्न महाद्भुतम्‌,धर्मज्ञ भीष्म! जिस महाबली कंसका अन्न खाकर यह पला था, उसीको इसने मार डाला। यह भी इसके लिये कोई बड़ी अदभुत बात नहीं है

Wika ni Śiśupāla: “O nakaaalam ng dharma, ang taong ito’y minsang nabuhay sa pagkaing mula kay Kaṃsa na makapangyarihan; at gayunma’y pinatay niya ang mismong Kaṃsa. Sa bagay na ito, O Bhīṣma na nakaaalam ng dharma, walang anumang lubhang kagila-gilalas.”

Verse 12

न ते श्रुतमिदं भीष्म नूनं कथयतां सताम्‌ | यद्‌ वक्ष्ये त्वामधर्मज्ञं वाक्यं कुरुकुलाधम

Wika ni Śiśupāla: “O Bhīṣma, tiyak na hindi mo pa ito narinig mula sa mga labi ng mga banal. Sasabihin ko sa iyo—na mangmang sa dharma—ang mga salitang angkop sa kahihiyan ng angkan ng Kuru.”

Verse 13

स्त्रीषु गोषु न शस्त्राणि पातयेद्‌ ब्राह्मणेषु च । यस्य चान्नानि भुञ्जीत यत्र च स्यात्‌ प्रतिश्रयः

Ipinahayag ni Śiśupāla ang tuntunin ng dharma sa digmaan: “Huwag magbagsak ng sandata laban sa mga babae, sa mga baka, at sa mga Brāhmaṇa; ni huwag magtaas ng armas laban sa taong kinainan mo ng pagkain, o sa mismong pook na pinagkublihan ka.”

Verse 14

इति सन्तो5नुशासन्ति सज्जन धर्मिण: सदा । भीष्म लोके हि तत्‌ सर्व वितथं त्वयि दृश्यते

Wika ni Śiśupāla: “Ganyan laging itinuturo ng mga mabuti at matuwid: iyan ang landas ng dharma. Ngunit, O Bhīṣma, sa iyong kalagayan, ang lahat ng aral na iyon ay wari’y nagiging kasinungalingan—gaya ng nakikita ng daigdig.”

Verse 15

ज्ञानवृद्धं च वृद्धं च भूयांसं केशवं मम । अजानत इवाख्यासि संस्तुवन्‌ कौरवाधम

Wika ni Śiśupāla: “Pinupuri mo si Keśava sa harap ko, tinatawag mo siyang ganap sa karunungan at mataas sa gulang, na para bang wala akong alam tungkol sa kanya—O pinakamasama sa mga Kaurava!”

Verse 16

गोघ्नः स्त्रीघ्नश्व सन्‌ भीष्म त्वद्वाक्याद्‌ यदि पूज्यते । एवंभूतश्न यो भीष्म कथं संस्तवमहति

Sinabi ni Śiśupāla: “O Bhīṣma, kung—dahil sa bigat ng iyong mga salita—pinararangalan ang Kṛṣṇa na ito kahit siya’y mamamatay ng baka at mamamatay ng babae, kung gayon ay naabot na ang hangganan ng iyong pag-unawa sa dharma. Sabihin mo sa akin, Bhīṣma: paanong ang may ganitong mga kasalanan ay magiging karapat-dapat sa papuri?”

Verse 17

असोौ मतिमतां श्रेष्ठी य एब जगत: प्रभु: । सम्भावयति चाप्येवं त्वद्वाक्याच्च जनार्दन: । एवमेतत्‌ सर्वमिति तत्‌ सर्व वितथं ध्रुवम्‌

Sinabi ni Śiśupāla: “Sinasabi mo, ‘Siya ang pinakadakila sa mga marurunong; siya ang Panginoon ng buong daigdig.’ At dahil lamang sa iyong pagsasalita, si Janārdana (Kṛṣṇa) ay nagsimula pang tanggapin ang sarili niya sa ganyang anyo. Itinuturing niyang lubos na totoo ang lahat ng pahayag na ito; ngunit sa aking paningin, ang lahat ng sinabi mo tungkol kay Kṛṣṇa ay tiyak na kasinungalingan.”

Verse 18

न गाथागाथिनं शास्ति बहु चेदपि गायति । प्रकृतिं यान्ति भूतानि भूलिड्गशकुनिर्यथा

Walang sinuman ang tunay na makapagtuturo sa isang taong puro awit lamang, kahit ulit-ulitin pa niya ito nang maraming beses. Ang mga nilalang ay sumusunod sa likas na ugali nilang taglay—gaya ng ibong bhūliṅga.

Verse 19

नूनं प्रकृतिरेषा ते जघन्या नात्र संशय: । अति पापीयसी चैषा पाण्डवानामपीष्यते

Sinabi ni Śiśupāla: “Tunay ngang ito ang iyong likas na ugali—hamak at marumi; walang pag-aalinlangan. At ngayon, ang gayong napakasamang pagkiling ay pinahihintulutan pa, maging sa mga Pāṇḍava.”

Verse 20

येषामर्च्यतम: कृष्णस्त्वं च येषां प्रदर्शक: । धर्मवांस्त्वमधर्मज्ञ: सतां मार्गादवप्लुत:

“Para sa mga taong si Kṛṣṇa ang pinakakarapat-dapat sambahin—at para sa mga taong ikaw, na nalihis sa landas ng mga matuwid, ang itinatanghal na gabay—paano pa nga ba hindi magiging ganito? Ipinaparada kang ‘mabuti’ kahit wala kang pagkaunawa sa adharma; lumihis ka na sa mismong daang nilalakaran ng mga banal.”

Verse 21

को हि धर्मिणमात्मानं जानन्‌ ज्ञानविदां वर: | कुर्याद्‌ यथा त्वया भीष्म कृतं धर्ममवेक्षता

Wika ni Śiśupāla: “Sino, na batid ang sarili niyang matuwid at pinakadakila sa mga marurunong, ang gagawa ng kasuklam-suklam na gawa gaya ng ginawa mo, Bhīṣma—ginawa pa habang nag-aangking nakatuon sa Dharma?”

Verse 22

चेत्‌ त्वं धर्म विजानासि यदि प्राज्ञा मतिस्तव । अन्यकामा हि धर्मज्ञा कन्यका प्राज्ञमानिना । अम्बा नामेति भद्रं ते कथं सापहता त्वया

Wika ni Śiśupāla: “Kung tunay mong nauunawaan ang Dharma, at kung ang isip mo’y talagang marunong at may paghatol—nawa’y mapabuti ka—sabihin mo: bakit ikaw, na nag-aakalang iskolar, ay dumukot kay Ambā, ang dalagang may alam sa Dharma na anak ng hari ng Kāśī, gayong ang puso niya’y nakalaan na sa ibang lalaki?”

Verse 23

तां त्वयापि हतां भीष्म कन्यां नैषितवान्‌ यतः । भ्राता विचित्रवीर्यस्ते सतां मार्गमनुछित:

O Bhīṣma, bagaman dinala mo ang dalagang iyon, hindi siya tinanggap ng kapatid mong si Vicitravīrya bilang asawa, sapagkat siya’y nanindigan sa matuwid na landas na sinusunod ng mga mararangal.

Verse 24

दारयोर्यस्य चान्येन मिषत:ः प्राज्ञमानिन: । तव जातान्यपत्यानि सज्जनाचरिते पथि

Wika ni Śiśupāla: “Habang ikaw—na nagmamalaki sa karunungan—ay nakatingin lamang, nagkaanak ang dalawa mong nabiyudang asawa sa pamamagitan ng ibang lalaki. Gayunman, inaangkin mo pa ring nakatindig ka sa landas ng asal ng mga mararangal.”

Verse 25

को हि धर्मोडस्ति ते भीष्म ब्रह्म॒चर्यमिदं वृथा । यद्‌ धारयसि मोहाद्‌ वा क्लीबत्वाद्‌ वा न संशय:

“Bhīṣma, anong ‘Dharma’ ba talaga ang nasa iyo? Ang panata mong brahmacarya ay walang saysay—pawang pagpapakitang-tao—sapagkat pinanghahawakan mo ito dahil sa pagkalito o dahil sa kawalan ng kakayahan; walang pag-aalinlangan diyan.”

Verse 26

न त्वहं तव धर्मज्ञ पश्याम्युपचयं क्वचित्‌ | नहि ते सेविता वृद्धा य एवं धर्ममब्रवी:

Wika ni Śiśupāla: “O nakaaalam ng dharma, wala akong nakikitang tunay na pag-unlad sa iyo saanman. Tiyak na hindi ka kailanman nakisalamuha sa matatandang pinatibay ng karunungan; kaya ganyan ang paraan ng pagsasalita mo tungkol sa dharma.”

Verse 27

इष्टं दत्तमधीतं च यज्ञाश्व बहुदक्षिणा: । सर्वमेतदपत्यस्य कलां नाहन्ति षोडशीम्‌,यज्ञ, दान, स्वाध्याय तथा बहुत दक्षिणावाले बड़े-बड़े यज्ञ--ये सब संतानकी सोलहवीं कलाके बराबर भी नहीं हो सकते

Wika ni Śiśupāla: “Ang pagsamba ayon sa ritwal, ang pagbibigay ng kaloob, ang pag-aaral ng banal na kaalaman, at maging ang malalaking handog na may saganang bayad sa mga pari—lahat ng ito’y hindi man lamang makapapantay sa ikalabing-anim na bahagi ng halaga ng mga anak.”

Verse 28

ब्रतोपवासैर्बहुभि: कृतं भवति भीष्म यत्‌ | सर्व तदनपत्यस्य मोघं भवति निश्चयात्‌,भीष्म! अनेक व्रतों और उपवासोंद्वारा जो पुण्य कार्य किया जाता है, वह सब संतानहीन पुरुषके लिये निश्चय ही व्यर्थ हो जाता है

Humarap si Śiśupāla kay Bhīṣma at nagsabi: “O Bhīṣma! Anumang kabutihang natitipon sa maraming panata at pag-aayuno, sa aking palagay, tiyak na nauuwi sa wala para sa lalaking walang anak.”

Verse 29

सो<नपत्यश्व वृद्धश्न॒ मिथ्याधर्मानुसारक: । हंसवत्‌ त्वमपीदानी ज्ञातिभ्य: प्राप्तुया वधम्‌

Wika ni Śiśupāla: “Wala kang anak, matanda ka na, at sumusunod sa huwad na dharma. Kaya ngayon—gaya ng haṃsa—ikaw man ay nakatakdang mamatay sa kamay ng sarili mong mga kamag-anak.”

Verse 30

एवं हि कथयन्त्यन्ये नरा ज्ञानविद: पुरा । भीष्म यत्‌ तदहं सम्यग्‌ वक्ष्यामि तव शृण्वतः

Wika ni Śiśupāla: “O Bhīṣma! Noong unang panahon, ang mga taong marurunong ay nagkukuwento ng isang sinaunang salaysay. Iyon mismo ang ilalahad ko nang wasto sa harap mo—makinig ka.”

Verse 31

वृद्ध: किल समुद्रान्ते कश्चिद्धंसो5भवत्‌ पुरा । धर्मवागन्यथावृत्त: पक्षिण: सोडनुशास्ति च

Sinabi ni Śiśupāla: “Noong unang panahon, sa dalampasigan ng dagat, may isang matandang sisne na naninirahan. Nagsasalita siya ng matatayog na salita tungkol sa dharma, ngunit ang sariling asal niya’y salungat dito. Gayunman, patuloy niyang tinuturuan ang ibang mga ibon: ‘Isabuhay ang dharma; lumayo sa adharma.’ Kaya’t paulit-ulit na naririnig ng mga ibon ang aral na iyon mula sa bibig ng sisneng laging nag-aangking nagsasabi ng katotohanan.”

Verse 32

धर्म चरत माधर्ममिति तस्य वच: किल । पक्षिण: शुश्रुवुर्भीष्म सततं सत्यवादिन:

“Isabuhay ang dharma; huwag isabuhay ang adharma”—ganyan daw ang lagi niyang wika. O Bhīṣma, paulit-ulit na narinig ng mga ibon ang payong iyon mula sa kanya, na kilala bilang palaging nagsasabi ng katotohanan. Ngunit ang diwa ng salaysay ay ito: ang kanyang asal ay salungat sa kanyang pangaral—nagtuturo siya ng katuwiran sa iba, samantalang siya mismo’y namumuhay nang kabaligtaran.

Verse 33

अथास्य भक्ष्यमाजहु: समुद्रजलचारिण: । अण्डजा भीष्म तस्यान्ये धर्मार्थमिति शुश्रुम,भीष्म! ऐसा सुननेमें आया है कि वे समुद्रके जलमें विचरनेवाले पक्षी धर्म समझकर उसके लिये भोजन जुटा दिया करते थे

Pagkaraan, O Bhīṣma, narinig ko na ang ilang nilalang na ipinanganak sa itlog—mga ibong gumagala sa tubig ng dagat—ay nagtitipon ng pagkain para sa kanya, sapagkat itinuturing nila itong tungkulin ng dharma. Inihaharap ang ulat na ito bilang halimbawa: na maging ang mga di-tao ay sinasabing kumikilos dahil sa pakiramdam ng matuwid na pananagutan sa kanya.

Verse 34

ते च तस्य समभ्याशे निक्षिप्याण्डानि सर्वश: । समुद्राम्भस्यमज्जन्त चरन्तो भीष्म पक्षिण: । तेषामण्डानि सर्वेषां भक्षयामास पापकृत्‌

At ang mga ibong iyon, O Bhīṣma, dahil sa pagtitiwala sa kanya, inilalagay ang lahat ng kanilang itlog sa tabi niya, saka sumisisid at gumagala sa tubig ng dagat. Ngunit nilalamon ng masamang sisne ang mga itlog nilang lahat—larawan ng pagtataksil, kung saan sinasamantala ang tiwala at sinasaktan ang kawalang-malay.

Verse 35

स हंस: सम्प्रमत्तानामप्रमत्त: स्वकर्मणि । ततः प्रक्षीयमाणेषु तेषु तेष्वण्डजो5पर: । अशड्कत महाप्राज्ञ: स कदाचिद्‌ ददर्श ह

Ang sisne, nang makita niyang pabaya ang iba, ay nanatiling laging mapagmatyag para sa sarili niyang layon. At nang magsimulang unti-unting maglaho ang kanilang mga itlog, isang ibang ibon—lubhang matalino—ang nagkaroon ng hinala sa sisne, at isang araw ay nasaksihan mismo ang kanyang kasamaan.

Verse 36

ततः स कथयामास दृष्टवा हंसस्य किल्बिषम्‌ | तेषां परमदु:खार्त: स पक्षी सर्वपक्षिणाम्‌,हंसका यह पापपूर्ण कृत्य देखकर वह पक्षी दुःखसे अत्यन्त आतुर हो उठा और उसने अन्य सब पक्षियोंसे सारा हाल कह सुनाया

Pagkaraan, nang masaksihan ang kasalanan ng sisne, ang ibong iyon—nilamon ng pinakamalalim na dalamhati para sa kanila—ay nagpunta at isinalaysay ang buong pangyayari sa lahat ng iba pang ibon.

Verse 37

ततः प्रत्यक्षतो दृष्टवा पक्षिणस्ते समीपगा: । निजलघ्नुस्तं तदा हंसं मिथ्यावृत्तं कुरूद्वह

Pagkatapos, lumapit ang mga ibong iyon at nakita ang pangyayari nang hayagan sa sarili nilang mga mata; at pinaslang nila ang sisne na nagkukunwaring matuwid sa dharma—O pinakamainam sa mga Kuru.

Verse 38

ते त्वां हंससधर्माणमपीमे वसुधाधिपा: । निहन्युर्भीष्म संक्रुद्धा: पक्षिणस्तं यथाण्डजम्‌

Ikaw man ay tulad ng sisne sa likas na ugali; kaya ang mga haring ito, nag-aalab sa galit, ay papaslang sa iyo ngayong araw, O Bhīṣma—gaya ng pagpatay noon ng mga ibon sa sisne, ang isinilang sa itlog. Tungkol dito, ang mga pantas na nakaaalam ng Purāṇa ay umaawit ng isang sinaunang gāthā; O palamuti ng angkan ng Bharata, isasalaysay ko iyon sa iyo nang malinaw.

Verse 39

गाथामप्यत्र गायन्ति ये पुराणविदो जना: । भीष्म यां तां च ते सम्यक्‌ कथयिष्यामि भारत

Wika ni Śiśupāla: “Dito rin, ang mga taong nakaaalam ng Purāṇa ay umaawit ng isang gāthā na minana sa salinlahi. O Bhīṣma—O supling ng Bharata—isasalaysay ko sa iyo nang tumpak ang gāthā na iyon.”

Verse 40

इस प्रकार श्रीमह्या भारत सभापव॑के अन्तर्गत शिशुपालवधपर्वमें युधिष्ठिरको आश्वासन नामक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

“O sisne! Ang iyong kaloob-looban ay nadungisan ng rāga at iba pang kapintasan; ang maruming gawang ito ng pagkain ng itlog ay lubos na salungat sa iyong mga salitang nagtuturo ng dharma.”

Verse 41

इति श्रीमहा भारते समापर्वणि शिशुपालवधपर्वणि शिशुपालवाक्ये एकचत्वारिंशो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ााभारत सभापव॑के अन्तर्गत शिशुपालवधपर्वनें शिशुपालवाक्यविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Sabhā Parva, sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Śiśupāla, nagwawakas ang ika-apatnapu’t isang kabanata—na nakasentro sa pananalita ni Śiśupāla. Sa ganitong paraan, ang ika-41 kabanata ng Sabhā Parva, na kabilang sa pangyayaring Śiśupāla-vadha at tumutukoy sa mga salita ni Śiśupāla, ay natatapos.