Adhyaya 14

Verse 1

््ज-्अ ्ःः बछ। जज :अ पजञ्चदशो<् ध्याय: अश्वत्थामा और भीमसेनका अदभुत युद्ध तथा दोनोंका मूर्च्छित हो जाना संजय उवाच भीमसेनं ततो द्रौणी राजन्‌ विव्याध पत्रिणा । परया त्वरया युक्तो दर्शयन्नस्त्रलाघवम्‌,संजय कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर द्रोणकुमार अश्वत्थामाने बड़ी उतावलीके साथ अस्त्र चलानेमें अपनी फुर्ती दिखाते हुए एक बाणसे भीमसेनको बींध डाला

Wika ni Sañjaya: O Hari, pagkaraan niyon, si Aśvatthāmā, anak ni Droṇa, na tinutulak ng matinding pagmamadali at ipinakikita ang mabilis na kahusayan sa paggamit ng sandata, ay tumusok kay Bhīmasena sa pamamagitan ng iisang palaso.

Verse 2

अथीैनं पुनराजघ्ने नवत्या निशितै: शरै: । सर्वमर्माणि सम्प्रेक्ष्य मर्मज्ञो लघुहस्तवत्‌,फिर शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले कुशल योद्धाके समान मर्मज्ञ अश्वत्थामाने भीमसेनके सारे मर्मस्थानोंको लक्ष्य करके पुनः उनपर नब्बे तीखों बाणोंका प्रहार किया

Wika ni Sañjaya: Muli, tinamaan niya siya ng siyamnapung palasong matalim na parang labaha. Itinutok sa lahat ng mahahalagang bahagi, si Aśvatthāmā—batid ang mga marupok na punto at mabilis ang kamay na gaya ng bihasang mandirigma—ay paulit-ulit na sumalakay kay Bhīmasena nang tumpak at nakamamatay.

Verse 3

भीमसेन: समाकीर्णो द्रौणिना निशितै: शरै: । रराज समरे राजन्‌ रश्मिवानिव भास्कर:,राजन! अभश्व॒त्थामाके तीखे बाणोंसे समरांगणमें आच्छादित हुए भीमसेन किरणोंवाले सूर्यके समान सुशोभित होने लगे

Wika ni Sañjaya: O Hari, si Bhīmasena, na nabalot sa larangan ng mga matatalim na palaso ni Drauṇi (Aśvatthāmā), ay nagningning sa labanan na parang araw na may nagliliwanag na sinag.

Verse 4

तत:ः शरसहस्रेण सुप्रयुक्तेन पाण्डव: । द्रोणपुत्रमवच्छाद्य सिंहनादममुज्चत,तदनन्तर पाण्डुपुत्र भीमने अच्छी तरह चलाये हुए एक हजार बाणोंसे द्रोणपुत्रको आच्छादित करके घोर सिंहनाद किया

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang Pāṇḍava (si Bhīma), sa isang libong palasong mahusay ang tama, ay tinakpan ang anak ni Droṇa (Aśvatthāmā) at nagpakawala ng mabagsik na ungol ng leon.

Verse 5

शरै: शरांस्ततो द्रौणि: संवार्य युधि पाण्डवम्‌ । ललाटे< भ्याहनद्‌ राजन्‌ नाराचेन स्मयन्निव

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang anak ni Droṇa, na sumasalag sa Pāṇḍava sa digmaan sa pamamagitan ng sunod-sunod na palaso, ay tumama sa kanyang noo gamit ang palasong nārāca, na wari’y nakangiting mapanlait.

Verse 6

राजन! अश्वत्थामाने अपने बाणोंसे भीमसेनके बाणोंका निवारण करके युद्धस्थलमें उन पाण्डुपुत्रके ललाटमें मुसकराते हुए-से एक नाराचका प्रहार किया ।। ललाटस्थं ततो बाणं धारयामास पाण्डव: | यथा शड्ूं वने दृप्त: खड्गो धारयते नूप,नरेश्वर! जैसे वनमें बलोन्मत्त गेंड़ा सींग धारण करता है, उसी प्रकार पाण्डुपुत्र भीमने अपने ललाठमें धँसे हुए उस बाणको धारण कर रखा था

Wika ni Sañjaya: “O Hari! Si Aśvatthāmā, matapos salagin ng sarili niyang mga palaso ang mga palaso ni Bhīmasena, ay tumama sa anak ni Pāṇḍu sa gitna ng larangan ng digmaan ng isang palasong nārāca—na wari’y may ngiting nakapinta—at ito’y bumaon sa kanyang noo. Pagkaraan, dinala ng Pāṇḍava ang palasong nakabaon sa kanyang kilay-noo—O pinuno ng mga tao—gaya ng mapagmalaking rinosero sa gubat na pasan ang sariling sungay.”

Verse 7

ततो द्रौणिं रणे भीमो यतमानं पराक्रमी । त्रिभिविंव्याध नाराचैर्ललाटे विस्मयन्निव,तत्पश्चात्‌ पराक्रमी भीमसेनने रणभूमिमें विजयके लिये प्रयत्नशील अश्व॒त्थामाके ललाटमें भी मुसकराते हुए-से तीन नाराचोंका प्रहार किया

Wika ni Sañjaya: “Pagkaraan, sa gitna ng labanan, ang makapangyarihang si Bhīma ay tumama kay Drauṇi—si Aśvatthāmā, anak ni Droṇa—na nagsisikap nang buong bagsik para sa tagumpay, ng tatlong palasong nārāca sa noo, na wari’y may ngiting malamig at nakapagtataka.”

Verse 8

ललाटस्थैस्ततो बाणै्राह्रिणोडसौ व्यशोभत । प्रावषीव यथा सिक्तस्त्रिशुद्भ: पर्वतोत्तम:,ललाटमें धँँसे हुए उन तीनों बाणोंद्वारा वह ब्राह्मण वर्षाकालमें भीगे हुए तीन शिखरोंवाले उत्तम पर्वतके समान अद्भुत शोभा पाने लगा

Wika ni Sañjaya: “At nang magkagayon, dahil sa tatlong palasong nakabaon sa noo, ang taong iyon ay nagningning sa isang kakaiba at matalim na karilagan—gaya ng isang mataas na bundok na may tatlong tuktok, basang-basa sa ulang hatid ng habagat.”

Verse 9

ततः शरशतैद्रौणिर्दयामास पाण्डवम्‌ | न चैनं कम्पयामास मातरिश्वेव पर्वतम्‌,तब अअश्वत्थामाने सैकड़ों बाणोंसे पाण्डुपुत्र भीमसेनको पीड़ित किया; परंतु जैसे हवा पर्वतको नहीं हिला सकती, उसी प्रकार वह उन्हें कम्पित न कर सका

Wika ni Sañjaya: “Pagkaraan, si Drauṇi (Aśvatthāmā) ay sumalakay sa Pāṇḍava ng daan-daang palaso at nagdulot ng sakit; ngunit hindi niya ito nayugyog kahit bahagya—gaya ng hangin na hindi makapagpapagalaw sa bundok.”

Verse 10

तथैव पाण्डवो युद्धे द्रौर्णि शरशतै: शितै: । नाकम्पयत संहृष्टो वार्योच इव पर्वतम्‌,इसी प्रकार हर्ष और उत्साहमें भरे हुए पाण्डुपुत्र भीमसेन भी युद्धमें सैकड़ों तीखे बाणोंका प्रहार करके द्रोणपुत्र अश्वत्थामाको विचलित न कर सके। ठीक उसी तरह, जैसे जलका महान्‌ प्रवाह किसी पर्वतको हिला-डुला नहीं सकता

Wika ni Sañjaya: “Gayundin, sa digmaan, ang Pāṇḍava—si Bhīmasena—na nag-uumapaw sa sigla at pananabik, ay hindi rin nakayanig kay Aśvatthāmā, anak ni Droṇa, kahit tinamaan niya ito ng daan-daang matatalim na palaso; gaya ng malakas na agos ng tubig na hindi makapagpapayanig sa bundok.”

Verse 11

तावन्योन्यं शरैघोरिश्छादयानौ महारथौ । रथवर्यगतौ वीरौ शुशुभाते बलोत्कटौ,वे दोनों बलोन्मत्त महारथी वीर श्रेष्ठ रथोंपर बैठकर एक-दूसरेको भयंकर बाणोंद्वारा आच्छादित करते हुए बड़ी शोभा पा रहे थे

Wika ni Sañjaya: Ang dalawang makapangyarihang mandirigmang nakasakay sa karwahe, na kapwa nagbubuhos sa isa’t isa ng nakapanghihilakbot na mga palaso, ay nakatindig sa kanilang mahuhusay na karwahe at nagningning—bayani at nangingibabaw sa lakas—sa gitna ng mabangis na sagupaan.

Verse 12

आदित्याविव संदीप्तौ लोकक्षयकरावुभौ । स्वरश्मिभिरिवान्योन्यं तापयन्तौ शरोत्तमै:,जैसे सम्पूर्ण लोकोंका विनाश करनेके लिये उगे हुए दो तेजस्वी सूर्य अपनी किरणोंद्वारा परस्पर ताप दे रहे हों, उसी प्रकार वे दोनों वीर अपने उत्तम बाणोंद्वारा एक- दूसरेको संतप्त कर रहे थे

Nag-aalab silang dalawa na parang dalawang araw na nagliliyab, wari’y sumisikat upang maghatid ng pagkalipol sa daigdig. Sa pamamagitan ng pinakamahuhusay na palaso, ang dalawang bayani ay nagpasakit at nagpaalab sa isa’t isa, gaya ng dalawang araw na pinaiinit ang kapwa sa sariling sinag.

Verse 13

ततः प्रतिकृते यत्नं कुर्वाणी तो महारणे । कृतप्रतिकृते यत्तो शरसड्घैरभीतवत्‌

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, sa dakilang labang iyon, sa pagsisikap na gumanti sa nagawa at sa pagnanais na tumbasan ang bawat hampas, buong tapang niyang pinasidhi ang pagsalakay na tugon sa pamamagitan ng sunod-sunod na bugso ng mga palaso.

Verse 14

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें चित्रसेन और चित्रका वधविषयक चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ,उस महासमरमें बदला लेनेका यत्न करते हुए वे दोनों योद्धा निर्भय-से होकर अपने बाणसमूहोंद्वारा परस्पर अस्त्रोंके घात-प्रतिघातके लिये प्रयत्नशील थे ।। व्याप्राविव च संग्रामे चेरतुस्तौ नरोत्तमौ | शरदंष्टौ दुराधर्षा चापवक्‍क्त्रौ भयंकरौ वे दोनों नरश्रेष्ठ संग्रामभूमिमें दो व्याप्रोंके समान विचर रहे थे, धनुष ही उन व्याप्रोंके मुख और बाण ही उनकी दाढ़ें थीं। वे दोनों ही दुर्धर्ष एवं भयंकर प्रतीत होते थे

Wika ni Sañjaya: Sa larangan ng digmaan, ang dalawang pinakadakilang mandirigma ay gumala-gala na parang magkaparis na tigre. Ang kanilang mga busog ay wari’y nakangangang bibig, at ang kanilang mga palaso ay wari’y mga pangil. Mahirap salakayin at nakatatakot pagmasdan, nagpunyagi silang magtunggali sa walang patid na palitan—bawat isa’y naghahangad na tumama at sumagot—na inuudyukan ng pagnanasang maghiganti sa gitna ng dakilang pagpatay.

Verse 15

अभूतां तावदृश्यौ च शरजालै: समन्तत: । मेघजालैरिव च्छन्नौ गगने चन्द्रभास्करी,आकाशमें मेघोंकी घटासे आच्छादित हुए चन्द्रमा और सूर्यके समान वे दोनों वीर सब ओरसे बाणसमूहोंद्वारा ठककर अदृश्य हो गये थे इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि अश्वत्थामभीमसेनयोर्युद्धे पजचदशो<5ध्याय:

Wika ni Sañjaya: Sa loob ng ilang sandali, naglaho sa paningin ang dalawang bayani, sapagkat napalibutan sila sa lahat ng dako ng siksik na lambat ng mga palaso—gaya ng buwan at araw sa langit kapag natatakpan ng nagkakapal na ulap.

Verse 16

चकाशेते मुहूर्तेन ततस्तावप्यरिंदमौ । विमुक्तावभ्रजालेन अज्भञारकबुधाविव,फिर दो ही घड़ीमें मेघोंके आवरणसे मुक्त हुए मंगल और बुध नामक ग्रहोंके समान वे दोनों शत्रुदमन वीर एक दूसरेके बाणोंको नष्ट करके प्रकाशित होने लगे

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, sa loob lamang ng sandali, muling nagningning ang dalawang manlulupig ng kaaway—gaya nina Mars at Mercury kapag nakawala sa lambat ng mga ulap—matapos nilang salagin at pawalang-bisa ang mga palaso ng isa’t isa, at muling lumitaw sa linaw at lakas ng kanilang tapang.

Verse 17

अथ तन्रैव संग्रामे वर्तमाने सुदारुणे । अपस॒व्य॑ ततश्नक्रे द्रौणिस्तत्र वृकोदरम्‌,इस प्रकार चलनेवाले उस भयंकर संग्राममें वहीं द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने भीमसेनको अपने दाहिने भागमें कर दिया

Wika ni Sañjaya: Habang nagpapatuloy ang labis na mabangis na labanan, si Drauṇi (Aśvatthāmā), na lumihis sa apāsavya (pag-ikot pakaliwa, di-mabuting tanda), ay nagmaniobra upang si Vṛkodara (Bhīma) ay mapunta sa kaniyang kanang panig—inihanda ang sarili sa isang pasyang sagupaan sa gitna ng kaguluhan ng digmaan.

Verse 18

किरन्‌ शरशतैरुग्रैर्धाराभिरिव पर्वतम्‌ । न तु तन्ममृषे भीम: शत्रोर्विजयलक्षणम्‌

Wika ni Sañjaya: Ibinuhos niya ang daan-daang mababangis na palaso na parang bugso ng ulan sa isang bundok; ngunit hindi natiis ni Bhīma ang palatandaang iyon ng pagtatagumpay ng kaaway.

Verse 19

फिर जैसे मेघ झलकी धाराओंसे पर्वतको ढक-सा देता है, उसी प्रकार भयंकर एवं सैकड़ों बाणोंद्वारा वह भीमसेनको आच्छादित करने लगा; परंतु भीमसेन शत्रुके इस विजयसूचक लक्षणको सहन न कर सके ।। प्रतिचक्रे ततो राजन्‌ पाण्डवो5प्यपसव्यत: । मण्डलानां विभागेषु गतप्रत्यागतेषु च,राजन! पाण्डुपुत्र भीमने भी गत-प्रत्यागत आदि मण्डलभागों (विभिन्न पैंतरों)-में अश्वत्थामाको दाहिने करके बदला चुका लिया

Wika ni Sañjaya: Gaya ng ulap-ulan na kumikislap sa mga agos ng tubig at waring tumatabing sa bundok, gayon niyang binalot si Bhīmasena sa lahat ng panig ng daan-daang nakapanghihilakbot na palaso. Ngunit hindi natiis ni Bhīmasena ang palatandaang nagbabadya ng panandaliang pagtatagumpay ng kaaway. Kaya, O Hari, ang Pandava ay gumanti—umiikot pakaliwa’t pakanan sa mga hati ng paikot na maniobra at sa mga pagsulong-at-pag-urong—iniharap si Aśvatthāmā sa kaniyang kanang panig at sinuklian siya nang kapareho.

Verse 20

बभूव तुमुल॑ युद्ध तयो: पुरुषसिंहयो: । चरित्वा विविधान्‌ मार्गान्‌ मण्डलस्थानमेव च,उन दोनों पुरुषसिंहोंमें मण्डलाकार घूमकर भाँति-भाँतिके पैंतरे दिखाते हुए भयंकर युद्ध होने लगा

Wika ni Sañjaya: Isang mabangis at magulong labanan ang sumiklab sa pagitan ng dalawang lalaking tila mga leon. Umiikot sila sa isang singsing at nagpapalit-palit ng maraming landas ng paglusob, ipinakikita ang sari-saring maniobra habang naglalaban—bawat isa’y sinusukat ang husay at tatag ng kabila sa nakamamatay na disiplina ng digmaan.

Verse 21

शरै: पूर्णायतोत्सूष्टैरन्योन्यमभिजषध्नतु: । अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम्‌,वे कानतक खींचकर छोड़े हुए बाणोंसे परस्पर चोट पहुँचाने और एक-दूसरेके वधके लिये भारी यत्न करने लगे

Wika ni Sañjaya: Sa mga palasong hinila nang sagad at pinakawalan nang buong lakas, ang dalawa’y paulit-ulit na nagpatamaan, at bawat isa’y nag-ukol ng sukdulang pagsisikap upang ipabagsak sa kamatayan ang kabila—isang marahas na sagupaan na naghahayag ng madilim na pasya ng digmaan at ng tensiyon sa pagitan ng tungkuling mandirigma at pagnanasang manira.

Verse 22

ईषतुर्विरथं चैव कर्तुमन्योन्यमाहवे । ततो द्रौणिर्महास्त्राणि प्रादुश्चक्रे महारथ:

Wika ni Sañjaya: Sa gitna ng labanan, bawat isa’y nagsikap na gawing walang-karwahe ang kalaban. Pagkaraan, ang anak ni Droṇa—ang dakilang mandirigmang karwahe—ay naglantad ng makapangyarihang mga sandatang makalangit, at itinaas ang tunggalian mula sa karaniwang husay-pandigma tungo sa mapanganib na paggamit ng pambihirang lakas.

Verse 23

ततो घोरं महाराज अस्त्रयुद्धमवर्तत

Wika ni Sañjaya: “Pagkaraan, O dakilang hari, sumiklab ang kakila-kilabot na digmaan ng mga sandata.” Ipinahihiwatig ng linyang ito ang pag-akyat mula sa pagmamaniobra at hamon tungo sa ganap na nakamamatay na sagupaan, kung saan di na maiiwasan ang bigat-moral ng digmaan at ang bunga ng pagpili at tungkulin ay dumidiin sa lahat ng mandirigma.

Verse 24

ते बाणा: समसज्जन्त मुक्तास्ताभ्यां तु भारत

Wika ni Sañjaya: O Bhārata, ang mga palaso—maayos na naihanda at naiangkop—ay pinakawalan ng dalawang iyon, habang ang dahas ng labanan ay humihigpit tungo sa tuwirang pagtutuos ng husay at paninindigan.

Verse 25

बाणसड्घैर्वृतं घोरमाकाशं समपद्यत

Wika ni Sañjaya: Ang langit ay naging kakila-kilabot na tanawin, lubos na napuno at natakpan ng nagkakapal na mga palaso—larawan ng nakalulunod na dahas ng digmaan, kung saan ang paninindigan ng tao’y ginagawang larangan ng pinsala maging ang kalangitan.

Verse 26

बाणाभिघातात्‌ संजज्ञे तत्र भारत पावक:

Sinabi ni Sañjaya: O Bhārata, doon, dahil sa bagsik ng pagtama ng mga palaso, sumiklab ang naglalagablab na apoy. Sa moral na himpapawid ng digmaan, maging ang mga sandatang inihanda para sa tagumpay ay nagiging sanhi ng mas malawak na pagwasak—ipinakikita kung paanong ang karahasan ay lumalampas sa inaasintang puntirya at nilalamon pati ang inosente kasama ng may sala.

Verse 27

तत्र सिद्धा महाराज सम्पतन्तो<ब्रुवन्‌ वच:,प्रभो! महाराज! उस समय वहाँ उड़कर आते हुए सिद्ध परस्पर इस प्रकार कहने लगे --“यह युद्ध तो सभी युद्धोंसे बढ़कर हो रहा है, अन्य सब युद्ध तो इसकी सोलहवीं कलाके भी बराबर नहीं थे

Sinabi ni Sañjaya: Doon, O dakilang hari, ang mga Siddha na bumababa mula sa langit ay nag-usap-usap ng ganito: “O panginoon, O dakilang hari! Ang digmaang nagaganap ngayon ay higit sa lahat ng digmaan; ang lahat ng naunang labanan ay hindi man lamang katumbas ng ika-labing-anim na bahagi nito.”

Verse 28

युद्धानामति सर्वेषां युद्धमेतदिति प्रभो । सर्वयुद्धानि चैतस्य कलां नाहन्ति षोडशीम्‌,प्रभो! महाराज! उस समय वहाँ उड़कर आते हुए सिद्ध परस्पर इस प्रकार कहने लगे --“यह युद्ध तो सभी युद्धोंसे बढ़कर हो रहा है, अन्य सब युद्ध तो इसकी सोलहवीं कलाके भी बराबर नहीं थे

“O panginoon, ang digmaang ito ay higit sa lahat ng digmaan; ang lahat ng digmaan ay hindi man lamang umaabot sa ika-labing-anim na bahagi nito.”

Verse 29

नेदृशं च पुनर्युद्धे भविष्पति कदाचन । अहो ज्ञानेन सम्पन्नावुभौ ब्राह्मणक्षत्रियौं,'ऐसा युद्ध फिर कभी नहीं होगा। ये ब्राह्मण और क्षत्रिय दोनों ही अद्भुत ज्ञानसे सम्पन्न हैं

Sinabi ni Sañjaya: “Hindi na kailanman magkakaroon muli ng digmaang tulad nito. Kay lungkot—ang dalawang mandirigmang ito, taglay ang mga katangian ng brāhmaṇa at kṣatriya sa iisang pagkatao, ay pinagkalooban ng pambihirang pag-unawa; kaya ang digmaang ito’y hindi lamang sagupaan ng sandata, kundi isang bihirang pagtatagpo ng karunungan at kagitingan.”

Verse 30

अहो शौर्येण सम्पन्नावुभौ चोग्रपराक्रमौ । अहो भीमबलो भीम एतस्य च कृतास्त्रता,“भयंकर पराक्रम दिखानेवाले ये दोनों योद्धा अद्भुत शौर्यशाली हैं। अहो! भीमसेनका बल भयंकर है। इनका अस्त्रज्ञान अद्भुत है!

Sinabi ni Sañjaya: “Kay pagtataka—ang dalawang mandirigmang ito’y puspos ng kabayanihan at may mabagsik, nakapanghihilakbot na lakas. Kay tindi! Ang lakas ni Bhīma ay tunay na kakila-kilabot, at ang kahusayan sa mga sandata ng isang ito ay pambihira.” Sa moral na himpapawid ng digmaan, ipinahihiwatig nito na ang dakilang galing sa pakikidigma ay nakapagdudulot pa rin ng paghanga sa gitna ng pagwasak, at kasabay nito’y ang malungkot na kabalintunaan: ang mga birtud na ito’y nauubos sa digmaang magkakamag-anak.

Verse 31

अहो वीर्यस्य सारत्वमहो सौषछ्वमेतयो: । स्थितावेती हि समरे कालान्तकयमोपमौ,“अहो! इनके वीर्यकी सारता विलक्षण है। इन दोनोंका युद्धसौन्दर्य आश्चर्यजनक है। ये दोनों समरांगणमें कालान्तक एवं यमके समान जान पड़ते हैं

Sinabi ni Sañjaya: “Ah! Kay kahanga-hanga ang siksik na diwa ng kanilang tapang, at kay kamangha-mangha ang ganda at husay ng kanilang pagpapamalas sa digmaan. Nakatindig na magkaharap sa labanan, ang dalawang ito’y wari’y sina Kālāntaka (Tagapagwakas ng Panahon) at Yama (Kamatayan) mismo.”

Verse 32

रुद्रौ द्वाविव सम्भूतौ यथा द्वाविव भास्करौ । यमौ वा पुरुषव्याप्रौ घोररूपावुभौ रणे,“ये भयंकर रूपधारी दोनों पुरुषसिंह रणभूमिमें दो रुद्र, दो सूर्य अथवा दो यमराजके समान प्रकट हुए हैं!

Sinabi ni Sañjaya: “Ang dalawang bayani na tila mga leon ay lumitaw sa larangan ng digmaan sa nakapanghihilakbot na anyo—gaya ng dalawang Rudra, gaya ng dalawang araw, o gaya ng kambal na Yama—mga hudyat ng napakalawak na pagwasak sa sagupaan.”

Verse 33

इति वाच: सम श्रूयन्ते सिद्धानां वै मुहुर्मुहु: । सिंहनादश्न संजज्ञे समेतानां दिवौकसाम्‌,इस प्रकार सिद्धोंकी बातें वहाँ बारंबार सुनायी देती थीं। आकाशमें एकत्र हुए देवताओंका सिंहनाद भी प्रकट हो रहा था

Sinabi ni Sañjaya: “Gayon, ang mga pananalita ng mga Siddha ay paulit-ulit na naririnig doon; at sa gitna ng mga diyos na nagkatipon sa himpapawid, sumiklab din ang isang ungol na tila dagundong ng leon.”

Verse 34

अद्भुतं चाप्यचिन्त्यं च दृष्टवा कर्म तयो रणे । सिद्धचारणसंघानां विस्मय: समपद्यत,रणभूमिमें उन दोनोंके अद्भुत एवं अचिन्त्य कर्मको देखकर सिद्धों और चारणोंके समूहोंको बड़ा विस्मय हो रहा था

Sinabi ni Sañjaya: “Nang makita ang mga kababalaghang halos di-mawari na ginawa ng dalawang iyon sa labanan, ang nagkatipong mga Siddha at Cāraṇa ay napuno ng pagkamangha. Ang tanawin sa larangan ng digmaan ay nagpamangha maging sa mga saksi sa kalangitan sa pambihirang lakas at tibay ng loob na nahahayag.”

Verse 35

प्रशंसन्ति तदा देवा: सिद्धाक्ष परमर्षय: । साधु द्रौणे महाबाहो साधु भीमेति चाब्रुवन्‌,उस समय देवता, सिद्ध और महर्षिगण उन दोनोंकी प्रशंसा करते हुए कहने लगे --“महाबाहु द्रोणकुमार! तुम्हें साधुवाद! भीमसेन! तुम्हारे लिये भी साधुवाद”

Sinabi ni Sañjaya: “Pagkaraan, ang mga diyos, ang mga Siddha, at ang pinakadakilang mga rishi ay nagpuri sa kanila, sumigaw: ‘Mahusay, O makapangyarihang anak ni Droṇa! Mahusay, O Bhīma!’—hayagang pinagtitibay ang tapang at galing na naipamalas sa gitna ng digmaan.”

Verse 36

तौ शूरौ समरे राजन्‌ परस्परकृतागसौ । परस्परमुदीक्षेतां क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी,राजन! परस्पर अपराध करनेवाले वे दोनों शूरवीर समरांगणमें क्रोधसे आँखें फाड़- फाड़कर एक-दूसरेकी ओर देख रहे थे

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang dalawang magiting na mandirigmang iyon—na kapwa nagkasala sa isa’t isa—ay nakatindig sa larangan ng digmaan at nagtititigan. Sa galit, ibinuka nila nang malaki ang mga mata at itinuon ang tingin sa kalaban, habang ang poot ay humihinog tungo sa hayagang sagupaan.

Verse 37

क्रोधरक्तेक्षणौ तौ तु क्रोधात्‌ प्रस्फुरिताधरौ । क्रोधात्‌ संदष्टदशनौ तथैव दशनच्छदौ,क्रोधसे उन दोनोंकी आँखें लाल हो गयी थीं। क्रोधसे उनके ओठ फड़क रहे थे और क्रोधसे ही वे ओठ चबाते एवं दाँत पीसते थे

Wika ni Sañjaya: Kapwa sila, namumula ang mga mata sa galit, at nanginginig ang mga labi sa poot; sa gayong pagngangalit, kinuyom nila ang mga ngipin at nagngangalit, pati sariling labi’y kinakagat—hayag na tanda na ang galit ay nanaig sa pagpipigil sa gitna ng bigat ng labanan.

Verse 38

अन्योन्यं छादयन्तौ सम शरवृष्ट्या महारथौ । शराम्बुधारौ समरे शस्त्रविद्युत्प्रकाशिनौ,वे दोनों महारथी धनुषरूपी विद्युतसे प्रकाशित होनेवाले मेघके समान हो बाणरूपी जल धारण करते थे और समरांगणमें बाण-वर्षा करके एक-दूसरेको ढके देते थे

Wika ni Sañjaya: Ang dalawang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, sa magkapantay na ulang ng palaso, ay nagtatakip sa isa’t isa. Sa labanan, wari’y mga ulap na may dalang ulan—may hawak na rumaragasang palaso—na pinasisinagan ng kidlat ng kanilang sandata, habang bawat isa’y nagsisikap na higitan ang kabila sa sining ng pakikidigma.

Verse 39

तावन्योन्यं ध्वजं विद्ध्वा सारथिं च महारणे | अन्योन्यस्य हयान्‌ विद्ध्वा बिभिदाते परस्परम्‌,वे उस महासमरमें परस्परके ध्वज, सारथि और घोड़ोंको बींधकर एक-दूसरेको क्षत- विक्षत कर रहे थे

Wika ni Sañjaya: Sa dakilang labanan, tinamaan nila ang watawat ng isa’t isa, pati ang tagapagpatakbo ng karwahe at ang mga kabayo ng kalaban, at walang tigil na sinugatan ang isa’t isa. Bawat isa’y naglalayong pilayin ang sandigan ng pakikipaglaban ng kabila, at hindi umurong kahit isang dangkal.

Verse 40

ततः क्रुद्धो महाराज बाणौ गृह महाहवे । उभौ चितक्षिपतुस्तूर्णमन्योन्यस्य वधैषिणौ,महाराज! तदनन्तर उस महासमरमें कुपित हो उन दोनोंने एक-दूसरेके वधकी इच्छासे तुरंत दो बाण लेकर चलाये

Wika ni Sañjaya: O dakilang Hari, pagkaraan nito sa mabagsik na labanan, kapwa sila nag-alab sa galit; kinuha nila ang mga palaso at dagling pinakawalan sa isa’t isa, na ang bawat isa’y naghahangad ng kamatayan ng kalaban.

Verse 41

तौ सायकौ महाराज द्योतमानौ चमूमुखे । आजलश्नतुः समासाद्य वज़वेगौ दुरासदौ,राजेन्द्र! वे दोनों बाण सेनाके मुहानेपर चमक उठे। उन दोनोंका वेग वज़्के समान था। उन दुर्जय बाणोंने दोनोंके पास पहुँचकर उन्हें घायल कर दिया

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang dalawang palasong iyon ay nagningning sa pinakaharap ng hukbo. Kasingbilis ng kulog at mahirap salagin, narating nila ang kanilang puntirya at tumama, na ikinasugat nila sa gitna ng siksikang labanan.

Verse 42

तौ परस्परवेगाच्च शराभ्यां च भूशाहतौ | निपेततुर्महावीर्य रथोपस्थे तयोस्तदा,परस्परके वेगसे छूटे हुए उन बाणोंद्वारा अत्यन्त घायल हो वे महापराक्रमी वीर अपने- अपने रथकी बैठकमें तत्काल गिर पड़े

Wika ni Sañjaya: Tinamaan ng mga palasong pinakawalan na may salpukang lakas, at malubhang nasugatan, ang dalawang bayaning makapangyarihan ay agad na bumagsak sa upuan ng kani-kanilang karwaheng pandigma.

Verse 43

ततस्तु सारथिर्ञात्वा द्रोणपुत्रमचेतनम्‌ । अपोवाह रणाद्‌ू राजन्‌ सर्वसैन्यस्य पश्यत:,राजन! तत्पश्चात्‌ सारथि द्रोणपुत्रको अचेत जानकर सारी सेनाके देखते-देखते उसे रणक्षेत्रसे बाहर हटा ले गया

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan nito, O Hari, nang matanto ng tagapagmaneho ng karwahe na nawalan ng malay ang anak ni Droṇa, inilayo niya ito mula sa larangan ng digmaan habang nakatingin ang buong hukbo.

Verse 44

तथैव पाण्डवं राजन्‌ विह्नलन्तं मुहुर्मुहुः । अपोवाह रथेनाजौ सारथि: शत्रुतापनम्‌,महाराज! इसी प्रकार बारंबार विह्नल होते हुए शत्रुतापन पाण्डुपुत्र भीमसेनको भी रथद्वारा उनका सारथि विशोक युद्धस्थलसे अन्यत्र हटा ले गया

Wika ni Sañjaya: Gayundin, O Hari, nang ang Pāṇḍava—si Bhīmasena, ang tagasunog ng mga kaaway—ay paulit-ulit na nahihilo sa larangan, inilayo siya ng kanyang tagapagmaneho sa labanan sa pamamagitan ng karwahe patungo sa ibang dako.

Verse 223

तान्यस्त्रैरेव समरे प्रतिजघ्नेडथ पाण्डव: । दोनों ही युद्धस्थलमें एक-दूसरेको रथहीन कर देनेकी इच्छा करने लगे। तदनन्तर महारथी अभ्वत्थामाने बड़े-बड़े अस्त्र प्रकट किये; परन्तु पाण्डुपुत्र भीमसेनने समरांगणमें अपने अस्त्रोंद्वारा ही उन सबको नष्ट कर दिया

Sa labanan, sinalag ng Pāṇḍava ang mga iyon sa pamamagitan ng sarili niyang mga sandata, at winasak ang lahat. Kapwa sila naghangad na gawing walang-karwahe ang isa’t isa. Pagkaraan, inilantad ng dakilang mandirigmang-karwahe na si Aśvatthāmā ang malalaking sandata; subalit si Bhīmasena, anak ni Pāṇḍu, ay nilipol ang lahat ng iyon sa gitna ng digmaan sa pamamagitan ng sarili niyang mga sandata.

Verse 233

ग्रहयुद्ध यथा घोरं प्रजासंहरणे हाभूत्‌ । महाराज! फिर तो जैसे प्रजाके संहारकालमें ग्रहोंका घोर युद्ध होने लगता है, उसी प्रकार उन दोनोंमें भयंकर अस्त्रयुद्ध छिड़ गया

Wika ni Sanjaya: O Hari, kung paanong sa oras ng pagkapuksa ng bayan ay sumisiklab ang nakapanghihilakbot na digmaan sa pagitan ng mga planeta, gayon din sa pagitan ng dalawang iyon ay muling sumabog ang isang kakila-kilabot na labanan ng mga sandatang pinakakawalan.

Verse 243

द्योतयन्तो दिश: सर्वास्तव सैन्यं समनन्‍्ततः । भारत! उन दोनोंके छोड़े हुए वे बाण सम्पूर्ण दिशाओंको प्रकाशित करते हुए आपकी सेनाके चारों ओर गिरने लगे

Wika ni Sanjaya: “O Bhārata, ang mga palasong pinakawalan ng dalawang iyon ay nagningas at nagliwanag sa lahat ng dako. Bumagsak ang mga ito sa paligid, na wari’y ulan ng palaso na pumapalibot sa iyong hukbo.”

Verse 2536

उल्कापातावृतं युद्ध प्रजानां संक्षये नूप । नरेश्वरर उस समय बाणसमूहोंसे व्याप्त हुआ आकाश बड़ा भयंकर प्रतीत होने लगा; ठीक उस तरह जैसे प्रजाके संहारकालमें होनेवाला युद्ध उल्कापातसे व्याप्त होनेके कारण अत्यन्त भयानक दिखायी देता है

Wika ni Sanjaya: O Hari, noon ang langit na punô ng siksik na lipad ng mga palaso ay nagmistulang lubhang kakila-kilabot—gaya ng digmaan sa oras ng pagkapuksa ng bayan, kapag natatakpan ito ng pagbagsak ng mga bulalakaw at kaya lalo itong nakapanghihilakbot.

Verse 2636

सविस्फुलिड्ो दीप्तार्चियों<दहद्‌ वाहिनीद्वयम्‌ । भरतनन्दन! वहाँ बाणोंके परस्पर टकरानेसे चिनगारियों तथा प्रज्वलित लपटोंके साथ आग प्रकट हो गयी, जो दोनों सेनाओंको दग्ध किये देती थी

Wika ni Sanjaya: O kagalakan ng angkan ng Bharata, doon, sa pagbangga ng mga palaso sa isa’t isa ay sumiklab ang apoy—may mga tilamsik at naglalagablab na dila ng apoy—na wari’y sinusunog ang dalawang hukbo.