Adhyaya 13

Verse 1

भीस्न्म+ज () अमसना चतुर्दशो 5 ध्याय: द्रौपदीपुत्र श्रुतकर्मा और प्रतिविन्ध्यद्वारा क्रमश: चित्रसेन एवं चित्रका वध, कौरव-सेनाका पलायन तथा अश्वत्थामाका भीमसेनपर आक्रमण संजय उवाच श्रुतकर्मा ततो राजंश्रित्रसेनं महीपतिम्‌ । आजलमेने समरे क्रुद्ध: पञ्चाशद्धि: शिलीमुखै:

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, pagkaraan nito, sa gitna ng labanan, si Śrutakarmā—nag-aalab sa poot—ay pinabagsak si Citrasena, ang hari ng lupain, sa pamamagitan ng limampung matutulis na palaso.”

Verse 2

संजय कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर श्रुतकर्माने समरांगणमें कुपित हो राजा चित्रसेनको पचास बाण मारे ।। अभिसारस्तु तं राजन्‌ नवभिरन्नतपर्वभि: । श्रुतकर्माणमाहत्य सूतं विव्याध पञ्चभि:,नरेश्वर! अभिसारके राजा चित्रसेनने झुकी हुई गाँठवाले नौ बाणोंसे श्रुतकर्माको घायल करके पाँचसे उसके सारथिको भी बींध डाला

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, pagkaraan nito, sa gitna ng larangan, si Śrutakarmā na nagngangalit ay pinana si Haring Citrasena ng limampung palaso. Ngunit si Abhisāra, O Hari, matapos sugatan si Śrutakarmā sa siyam na palasong may mga dugtong na nakayuko pababa, ay tinuhog din ang kanyang tagapagmaneho ng karwahe sa limang palaso.”

Verse 3

श्रुतकर्मा ततः क्रुद्धश्चित्रसेनं चमूमुखे । नाराचेन सुतीक्ष्णेन मर्मदेशे समार्पयत्‌,तब क्रोधमें भरे हुए श्रुतकर्माने सेनाके मुहानेपर तीखे नाराचसे चित्रसेनके मर्मस्थलपर आघात किया

Sinabi ni Sañjaya: “Pagkaraan, si Śrutakarmā, nag-aalab sa poot, sa bungad ng hukbo, ay tumama kay Citrasena sa isang mahalagang bahagi ng katawan, sa pamamagitan ng isang napakatalim na palasong nārāca.”

Verse 4

सो5तिविद्धों महाराज नाराचेन महात्मना । मूर्च्छामभिययौ वीर: कश्मलं चाविवेश ह,महामना श्रुतकर्माके नाराचसे अत्यन्त घायल होनेपर वीर चित्रसेनको मूर्च्छा आ गयी। वे अचेत हो गये

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, nang siya’y matinding natuhog ng palasong nārāca na pinakawalan ng isang dakilang-loob na mandirigma, ang bayaning si Citrasena ay napasubsob sa pagkahilo; sinakmal siya ng pagkalito at dalamhati, at siya’y nawalan ng malay.”

Verse 5

एतस्मिन्नन्तरे चैनं श्रुतकीर्तिमहायशा: । नवत्या जगतीपालं छादयामास पत्रिभि:,इसी बीचमें महायशस्वी श्रुतकीर्तिने नब्बे बाणोंसे भूपाल चित्रसेनको आच्छादित कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Sa mismong sandaling iyon, ang tanyag na si Śrutakīrti ay nagpaulan ng siyamnapung palaso sa haring Citraseṇa, animo’y tinakpan siya nang lubos.

Verse 6

प्रतिलभ्य तत: संज्ञां चित्रसेनो महारथ: । धनुश्विच्छेद भल्लेन तं च विव्याध सप्तभि:,तदनन्तर होशमें आकर महारथी चित्रसेनने एक भल्‍ल्लसे श्रुतकर्माका धनुष काट डाला और उसे भी सात बाणोंसे घायल कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Nang magbalik ang ulirat, ang dakilang mandirigmang-karwahe na si Citraseṇa ay pumutol sa busog ni Śrutakarman sa pamamagitan ng matalim na palasong bhalla, at saka siya’y tinamaan pa ng pitong palaso.

Verse 7

सोअन्यत्‌ कार्मुकमादाय वेगघ्नं रुक्मभूषितम्‌ | चित्ररूपधरं चक्रे चित्रसेनं शरोमिभि:,तब श्रुतकर्माने शत्रुओंके वेगको नष्ट करनेवाला दूसरा सुवर्णभूषित धनुष लेकर चित्रसेनको अपने बाणोंकी लहरोंसे विचित्र रूपधारी बना दिया

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, kinuha ni Śrutakarman ang isa pang busog na pinalamutian ng ginto at bantog sa pagpigil sa bugso ng kaaway; at sa mga alon ng kanyang mga palaso, ginawa niyang wari’y nag-iba-iba ang anyo ni Citraseṇa.

Verse 8

स शरैश्षित्रितो राजा चित्रमाल्यधरो युवा । अशोभत महारज्जे श्वाविच्छललतो यथा,विचित्र माला धारण करनेवाले नवयुवक राजा चित्रसेन उन बाणोंसे चित्रित हो युद्धके महान्‌ रंगस्थलमें काँटोंसे भरे हुए साहीके समान सुशोभित होने लगे

Sinabi ni Sañjaya: Ang batang haring si Citraseṇa, na may suot na sari-saring kuwintas ng bulaklak, ay nagmistulang iginuhit sa buong katawan ng mga palaso; at sa malawak na tanghalan ng digmaan, siya’y kumislap na parang porcupine na punô ng tinik.

Verse 9

श्रुतकर्माणमथ वै नाराचेन स्तनान्तरे । बिभेद तरसा शूरस्तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्‌,तब उस शूरवीर नरेशने श्रुतकर्माकी छातीमें बड़े वेगसे नाराचका प्रहार किया और कहा--'खड़ा रह, खड़ा रह”

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, ang matapang na mandirigmang-hari ay tumama kay Śrutakarmā sa pagitan ng dibdib sa pamamagitan ng palasong nārāca na mabilis at mabagsik, at sumigaw, “Tumindig! Tumindig!”

Verse 10

श्रुतकर्मापि समरे नाराचेन समर्पित: । सुस्त्राव रुधिरं तत्र गैरिकार्द्र इवाचल:,उस समय नाराचसे घायल हुआ श्रुतकर्मा समरांगणमें उसी प्रकार रक्त बहाने लगा, जैसे गेरूसे भीगा हुआ पर्वत लाल रंगकी जलधारा बहाता है

Wika ni Sañjaya: Bagaman si Śrutakarmā ay isang matapang na mandirigma, nang tamaan siya sa labanan ng palasong nārāca, nagsimula siyang magbuhos ng dugo sa kapatagan—gaya ng bundok na binabad sa pulang okra, na nagpapadaloy ng mga batis na kulay-krimson pababa.

Verse 11

ततः स रुधिराक्ताड़रो रुधिरेण कृतच्छवि: । रराज समरे वीर: सपुष्प इव किंशुक:,तत्पश्चात्‌ खूनसे लथपथ अंगोंवाला वीर श्रुतकर्मा समरांगणमें उस रुधिरसे अभिनव शोभा धारण करके खिले हुए पलाशवृक्षके समान सुशोभित हुआ

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang bayaning iyon—ang mga bisig at katawan ay nababalutan ng dugo, at ang ningning niya’y wari’y hinubog na muli ng dugong iyon—ay nagliwanag sa larangan ng digmaan na parang punong kiṃśuka na namumulaklak nang ganap.

Verse 12

श्रुतकर्मा ततो राजन्‌ शत्रुणा समभिद्रुत: । शत्रुसंवारणं क्रुद्धों द्विधा चिच्छेद कार्मुकम्‌,राजन! शत्रुके द्वारा इस प्रकार आक्रान्त होनेपर श्रुतकर्मा कुपित हो उठा और उसने राजा चित्रसेनके शत्रु-निवारक धनुषके दो टुकड़े कर डाले

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, O Hari, si Śrutakarmā—na sinalakay nang buong bagsik ng kanyang kaaway—ay nag-alab sa poot at hinati sa dalawa ang busog na panangga ng kalaban.

Verse 13

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें विन्द और अनुविन्दका वधविषयक तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ,अथैनं छिन्नथन्वानं नाराचानां शतैस्त्रिभि: । छादयन्‌ समरे राजन्‌ विव्याध च सुपत्रिभि: महाराज! धनुष कट जानेपर चित्रसेनको आच्छादित करते हुए श्रुतकर्माने सुन्दर पंखवाले तीन सौ नाराचोंद्वारा उसे घायल कर दिया

Wika ni Sañjaya: O Hari, nang maputol ang busog niya, si Śrutakarmā ay dumagundong na parang ulap na tumatabon sa kalaban sa gitna ng labanan, at sinugatan si Citraseṇa ng tatlong daang palasong nārāca na may magagandang balahibo.

Verse 14

ततो5परेण भल्लेन तीक्ष्णेन निशितेन च | जहार सशिरस्त्राणं शिरस्तस्य महात्मन:,तदनन्तर एक पैनी धारवाले तीखे भल्लसे उसने महामना चित्रसेनके शिरस्त्राणसहित मस्तकको काट लिया इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि चित्रवधे चतुर्दशो5ध्याय:

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, sa isa pang palaso—isang bhalla na matalim at may talim na matalas—pinutol niya at tinangay ang ulo ng dakilang-loob na mandirigmang iyon, kasama ang kanyang helmet.

Verse 15

तच्छिरो न्‍न्यपतद्‌ भूमौ चित्रसेनस्य दीप्तिमत्‌ | यदृच्छया यथा चन्द्रश्न्युत: स्वर्गान्महीतलम्‌,चित्रसेनका वह दीप्तिशाली मस्तक पृथ्वीपर गिर पड़ा, मानो चन्द्रमा दैवेच्छावश स्वर्गसे भूतलपर आ गिरा हो

Wika ni Sañjaya: Noon, ang maningning na ulo ni Citraseṇa ay bumagsak sa lupa, na wari’y ang buwan mismo, sa pag-ikot ng tadhana, ay dumulas mula sa langit at napadpad sa daigdig.

Verse 16

राजानं निहतं दृष्टवा तेडभिसारं तु मारिष । अभ्यद्रवन्त वेगेन चित्रसेनस्य सैनिका:,माननीय नरेश! अभिसार देशके अधिपति राजा चित्रसेनको मारा गया देख उनके सैनिक बड़े वेगसे भाग चले

Wika ni Sañjaya: Nang makita nilang napatay ang kanilang hari, ang mga mandirigma ng Abhisāra—o kagalang-galang—ay sumugod nang ubod-bilis; ang mga kawal ni Citraseṇa, tinulak ng pagkabigla at ng udyok na tumugon sa labanan.

Verse 17

ततः क्रुद्धों महेष्वासस्तत्सैन्यं प्राद्रवच्छरै: । अन्तकाले यथा क्रुद्ध: सर्वभूतानि प्रेतराट्‌,तत्पश्चात्‌ क्रोधमें भरे हुए महाधनुर्धर श्रुतकर्माने अपने बाणोंद्वारा उस सेनापर आक्रमण किया, मानो प्रलयकालमें कुपित हुए यमराज समस्त प्राणियोंपर धावा बोल रहे हों

Pagkaraan, ang dakilang mamamana, nag-aalab sa galit, ay sinalakay ang hukbong iyon sa pamamagitan ng mga palaso—gaya ni Yama, hari ng kamatayan, na nagngangalit sa oras ng wakas at sumasalakay sa lahat ng nilalang.

Verse 18

ते वध्यमाना: समरे तव पौत्रेण धन्विना । व्यद्रवन्त दिशस्तूर्ण दावदग्धा इव द्विपा:,युद्धमें आपके धनुर्धर पौत्र श्रुतकर्माद्वारा मारे जाते हुए वे सैनिक दावानलमें झुलसे हुए हाथियोंके समान तुरंत ही सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये

Wika ni Sañjaya: Habang sila’y pinapatay sa labanan ng iyong apo, ang mamamana, ang mga kawal na iyon ay agad na nagsitakas sa lahat ng dako—gaya ng mga elepanteng napaso ng nagngangalit na sunog sa gubat.

Verse 19

तांस्तु विद्रवतो दृष्टवा निरुत्साहान्‌ द्विषज्जये । द्रावयन्निषुभिस्तीक्षणै: श्रुतकर्मा व्यरोचत,शत्रुओंपर विजय पानेका उत्साह छोड़कर भागते हुए उन सैनिकोंको देखकर अपने तीखे बाणोंसे उन्हें खदेड़ते हुए श्रुतकर्माकी अपूर्व शोभा हो रही थी

Wika ni Sañjaya: Nang makita niyang tumatakas ang mga mandirigmang iyon, na nawalan na ng sigasig na magtagumpay laban sa kaaway, nagningning si Śrutakarmā sa pambihirang liwanag habang itinataboy niya sila sa kanyang matatalim na palaso, pinipilit silang bumalik sa labanan.

Verse 20

प्रतिविन्ध्यस्ततश्रित्रं भित्ता पठचभिराशुगै: । सारथिं च त्रिभिरविंद्ध्वा ध्वजमेकेषुणापि च

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Prativindhya ay tumusok sa baluti ng kalaban sa pamamagitan ng limang mabilis na palaso; saka tinamaan ang tagapagmaneho ng karwahe ng tatlo pa. At sa iisang palaso, tinamaan din niya ang watawat—isang mariing pagpapakita ng tumpak na galing sa gitna ng walang tigil na batas ng digmaan, kung saan ang lakas ay sinusukat sa pagpipigil at paghawak sa puwersa, hindi sa bugso ng poot.

Verse 21

दूसरी ओर प्रतिविन्ध्यने पाँच बाणोंद्वारा चित्रको क्षत-विक्षत करके तीन बाणोंसे सारथिको घायल कर दिया और एक बाणसे उसके ध्वजको भी बींध डाला ।। त॑ चित्रो नवभिर्भल्लैर्बाह्वोरुरगसि चार्पयत्‌ स्वर्णपुड्खै: प्रसन्नाग्रै: कड्कबरहिणवाजितै:,तब चित्रने कंक और मयूरकी पाँखोंसे युक्त स्वच्छ धार और सुनहरे पंखवाले नौ भल्‍्लोंसे प्रतिविन्ध्यकी दोनों भुजाओं और छातीमें गहरी चोट पहुँचायी

Samantala, tinamaan ni Prativindhya si Chitra ng limang palaso, pinunit at sinugatan siya; sa tatlo pa’y nasugatan niya ang tagapagmaneho ni Chitra, at sa iisang palaso’y nabutas din ang watawat. Si Chitra naman ay gumanti: siyam na palasong bhalla—may gintong balahibo, matalim ang dulo, at may balahibo ng tagak at paboreal—ang ibinaon niya nang malalim sa dalawang bisig at dibdib ni Prativindhya. Ipinakikita ng talatang ito ang walang patid na gantihan ng karahasan sa digmaan: ang husay at paghihiganti ang nangingibabaw sa pagpipigil, at maging ang sagisag ng karwahe ay nagiging puntirya sa tunggalian ng kapangyarihan at loob.

Verse 22

प्रतिविन्ध्यो धनुश्छित्त्वा तस्य भारत सायकै: । पजञ्चभिर्निशितैर्बाणैरथैनं स हि जध्निवान्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pinutol ni Prativindhya ang busog ng kalaban sa pamamagitan ng kanyang mga palaso; at pagkaraan, O Bhārata, sa limang matatalim na palaso ay ibinagsak niya ito. Ipinahihiwatig ng tagpong ito ang madilim na husay ng digmaan—kapag ang kagitingan ay naging nakamamatay na katumpakan, ang buhay at kamatayan ay napagpapasyahan agad sa gitna ng mas malaking trahedyang moral ng digmaang magkakamag-anak.

Verse 23

भारत! प्रतिविन्ध्यने अपने बाणोंद्वारा उसके धनुषको काटकर पाँच तीखे बाणोंसे चित्रको भी घायल कर दिया ।। ततः शक्ति महाराज स्वर्णघण्टां दुरासदाम्‌ | प्राहिणोत्‌ तव पौत्राय घोरामग्निशिखामिव,महाराज! तदनन्तर चित्रने आपके पौत्रपर घोर अग्निशिखाके समान सुवर्णमय घंटोंसे सुशोभित एक दुर्धर्ष शक्ति चलायी

Sinabi ni Sañjaya: O Bhārata, pinutol ni Prativindhya sa sarili niyang mga palaso ang busog ng kalaban, at sa limang matatalim na palaso’y nasugatan din niya si Chitra. Pagkaraan, O dakilang hari, inihagis ni Chitra sa iyong apo ang nakapanghihilakbot na sandatang śakti, mahirap salagin, pinalamutian ng mga kampanilyang ginto, nagliliyab na parang dila ng apoy—na nagpapakita kung paanong sa init ng labanan, ang husay at pagganti ay mabilis na umaakyat tungo sa mas nakamamatay na paraan.

Verse 24

तामापतन्तीं सहसा महोल्काप्रतिमां तदा | द्विधा चिच्छेद समरे प्रतिविन्ध्यो हसन्निव,समरांगणमें बड़ी भारी उल्काके समान सहसा आती हुई उस शक्तिको प्रतिविन्ध्यने हँसते हुए-से दो टुकड़ोंमें काट डाला

Sinabi ni Sañjaya: Nang ang sandatang iyon ay biglang dumagundong na pababa—gaya ng isang dambuhalang nagliliyab na bulalakaw—si Prativindhya, na wari’y nakangiti, ay hinati iyon sa dalawa sa gitna ng labanan. Ipinakikita ng tagpong ito ang sinanay na kapanatagan ng mandirigma: kahit sa harap ng nakamamatay na puwersa, ang pagkamahusay sa sandata at ang tatag ng isip ay nagiging dharma ng digmaan—pinipigil ang sindak at sinasalubong ang karahasan sa pamamagitan ng kontroladong galing, hindi ng poot.

Verse 25

सा पपात द्विधा छिज्ना प्रतिविन्ध्यशरै: शितै: । युगान्ते सर्वभूतानि त्रासयन्ती यथाशनि:,प्रतिविन्ध्यके तीखे बाणोंसे दो टूक होकर वह शक्ति प्रलयकालनमें सम्पूर्ण प्राणियोंको भयभीत करनेवाली अशनिके समान गिर पड़ी

Sinabi ni Sañjaya: Tinamaan ng matatalim na palaso ni Prativindhya, ang sandatang śakti ay naputol sa dalawa at bumagsak. Bumagsak ito na parang kidlat sa wakas ng isang yugto, na nagpasindak sa lahat ng nilalang.

Verse 26

शक्ति तां प्रहतां दृष्टवा चित्रो गृह महागदाम्‌ । प्रतिविन्ध्याय चिक्षेप रुक्मजालविभूषिताम्‌,उस शक्तिको नष्ट हुई देख चित्रने सोनेकी जालियोंसे विभूषित एक विशाल गदा हाथमें ले ली और उसे प्रतिविन्ध्यपर छोड़ दिया

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita niyang ang śakti ay napinsala at wala nang silbi, sinunggaban ni Citra ang isang dambuhalang pamalo (gada) na pinalamutian ng lambat na ginto, at inihagis iyon kay Prativindhya.

Verse 27

सा जघान हयांस्तस्य सारथिं च महारणे । रथं प्रमृद्य वेगेन धरणीमन्वपद्यत,उस गदाने महासमरमें प्रतिविन्ध्यके घोड़ों और सारथिको मार डाला और रथको भी चूर-चूर करती हुई वह बड़े वेगसे पृथ्वीपर गिर पड़ी

Sinabi ni Sañjaya: Sa dakilang labanan, tinamaan nito ang mga kabayo niya at ang kanyang tagapagmaneho ng karwahe; at sa lakas ng hampas, dinurog ang karwahe at bumagsak sa lupa nang ubod-bilis.

Verse 28

एतस्मिन्नेव काले तु रथादाप्लुत्य भारत | शक्ति चिक्षेप चित्राय स्वर्णदण्डामलंकृताम्‌,भारत! इसी बीचमें रथसे कूदकर प्रतिविन्ध्यने चित्रपर एक सुवर्णमय दण्डवाली सुसज्जित शक्ति चलायी

Sinabi ni Sañjaya: Sa mismong sandaling iyon, O Bhārata, lumundag si Prativindhya mula sa karwahe at inihagis kay Citra ang isang maringal na śakti, na may baras na ginto.

Verse 29

तामापतन्तीं जग्राह चित्रो राजन्‌ महामना: । ततस्तामेव चिक्षेप प्रतिविन्ध्याय पार्थिव:,राजन! महामना राजा चित्रने अपनी ओर आती हुई उस शक्तिको हाथसे पकड़ लिया और फिर उसीको प्रतिविन्ध्यपर दे मारा

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, ang dakilang-loob na haring si Citra ay sinunggaban sa kamay ang śakti habang rumaragasa ito papalapit; at pagkatapos, ang mismong sandatang iyon ay ibinalik niyang inihagis kay Prativindhya.

Verse 30

समासाद्य रणे शूरं प्रतिविन्ध्यं महाप्रभा । निर्भिद्य दक्षिणं बाहुं निषषात महीतले । पतिताभासयच्चैव तं देशमशनिर्यथा,वह अत्यन्त कान्तिमती शक्ति रणभूमिमें शूरवीर प्रतिविन्ध्यको जा लगी और उसकी दाहिनी भुजाको विदीर्ण करती हुई पृथ्वीपर गिर पड़ी। वह जहाँ गिरी, उस स्थानको बिजलीके समान प्रकाशित करने लगी

Sinabi ni Sañjaya: Sa kasagsagan ng labanan, tumama sa bayaning si Prativindhya ang sandatang makapangyarihan at nagliliwanag. Binutas nito ang kaniyang kanang bisig, saka bumagsak at bumaon sa lupa; at ang pook na pinagbagsakan nito ay nagningning na parang kidlat—larawan ng bigla at walang kinikilingang dahas ng digmaan, kung saan nagsasalpukan ang tapang at tadhana sa isang iglap.

Verse 31

प्रतिविन्ध्यस्ततो राजंस्तोमरं हेम भूषितम्‌ । प्रेषयामास संक्रुद्धश्चित्रस्य वधकाड्क्षया,राजन! तब अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए प्रतिविन्ध्यने चित्रके वधकी इच्छासे उसके ऊपर एक सुवर्णभूषित तोमरका प्रहार किया

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan nito, si Prativindhya, O Hari, na nag-aalab sa matinding poot at sabik na mapatay si Citra, ay naghagis sa kaniya ng isang sibat na pinalamutian ng ginto. Ipinakikita ng sandaling ito kung paanong sa init ng digmaan, ang galit at pagnanasang pumatay ang nagtutulak sa mandirigma sa marahas at pasyang kilos, at lalo pang hinihigpitan ang ikot ng paghihiganti na tumatabon sa mahinahong paghatol.

Verse 32

स तस्य गात्रावरणं भित्त्वा हृदयमेव च । जगाम धरणीं तूर्ण महोरग इवाशयम्‌,वह तोमर उसके कवच और वक्ष:स्थलको विदीर्ण करता हुआ तुरंत धरतीमें समा गया, जैसे कोई बड़ा सर्प बिलमें घुस गया हो

Sinabi ni Sañjaya: Ang sibat, matapos butasin ang kaniyang baluting panangga at pati ang puso, ay mabilis na bumaon sa lupa—gaya ng malaking ahas na dumudulas papasok sa lungga. Ipinahihiwatig ng larawang ito ang walang-awang pagwawakas ng dahas sa digmaan: isang sandatang tumama nang wasto ang pumapatay, at tinatanggap ng lupa kapwa ang bumagsak at ang kasangkapan ng kamatayan, nang walang paghinto at walang habag.

Verse 33

स पपात तदा राजा तोमरेण समाहतः । प्रसार्य विपुलौ बाहू पीनौ परिघसंनिभौ,तोमरसे अत्यन्त आहत हो राजा चित्र अपनी परिघके समान मोटी और विशाल भुजाओंको फैलाकर तत्काल पृथ्वीपर गिर पड़ा

Sinabi ni Sañjaya: Noon, ang hari, na tinamaan nang mabigat ng sibat, ay agad bumagsak sa lupa, ibinuka ang dalawang malalapad na bisig—makapal at mabigat na parang mga pamalong bakal—larawan ng lakas ng pagkahari na pinabagsak ng walang-awang batas ng digmaan.

Verse 34

चित्र सम्प्रेक्ष्य निहतं तावका रणशोभिन: । अभ्यद्रवन्त वेगेन प्रतिविन्ध्यं समन्‍तत:ः,चित्रको मारा गया देख संग्राममें शोभा पानेवाले आपके योद्धा प्रतिविन्ध्यपर चारों ओरसे वेगपूर्वक टूट पड़े

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita nilang napatay si Citra, ang iyong mga mandirigma—na siyang nagdaragdag ng ningning sa larangan—ay sumugod nang ubod ng bilis at pinaligiran si Prativindhya mula sa lahat ng panig. Ipinakikita ng sandaling ito kung paanong sa digmaan, ang dalamhati at poot ay mabilis na tumitigas bilang sama-samang paghihiganti, at kung paanong ang pagbagsak ng isang mandirigma ay maaaring magsindi ng bugso na nagbabantang lamunin maging ang isang matapang na kalaban.

Verse 35

सृजन्तो विविधान्‌ बाणान्‌ शतघ्नीश्व॒ सकिंकिणी: । तमवच्छादयामासु: सूर्यम भ्रगणा इव,जैसे बादल सूर्यको ढक लेते हैं, उसी प्रकार उन योद्धाओंने नाना प्रकारके बाणों और छोटी-छोटी घंटियोंसहित शतघ्नियोंका प्रहार करके उसे आच्छादित कर दिया

Wika ni Sanjaya: Sa pagpapakawala ng sunod-sunod na mga palaso na sari-sari ang anyo, at sa paghagis ng mga sataghni na may maliliit na kampanilyang kumakalansing, lubos nilang tinakpan ang kanya—gaya ng mga ulap na tumatabing sa araw.

Verse 36

तान्‌ विधम्य महाबाहु: शरजालेन संयुगे । व्यद्रावयत्‌ तव चमूं वज़हस्त इवासुरीम्‌,जैसे वज्रधारी इन्द्र असुरोंकी सेनाको खदेड़ते हैं, उसी प्रकार युद्धस्थलमें महाबाहु प्रतिविन्ध्यने अपने बाणसमूहोंसे उन अस्त्र-शस्त्रोंको नष्ट करके आपकी सेनाको मार भगाया

Wika ni Sanjaya: Sa gitna ng labanan, si Prativindhya na makapangyarihan ang bisig ay winasak sila sa pamamagitan ng lambat ng mga palaso, at pinalayas ang hukbo ng iyong kamahalan—gaya ni Indra na may hawak na vajra na nagpapalayas sa mga Asura.

Verse 37

ते वध्यमाना: समरे तावका: पाण्डवैर्नप । विप्राकीर्यन्त सहसा वातनुन्ना घना इव,नरेश्वरर समरभूमिमें पाण्डवोंकी मार खाकर आपके सैनिक हवाके उड़ाये हुए बादलोंके समान सहसा छिन्न-भिन्न होकर बिखर गये

Wika ni Sanjaya: O hari, habang pinapatay sa labanan ng mga Pāṇḍava ang iyong mga kawal, bigla silang nagkawatak-watak at nagsipangalat sa lahat ng dako—gaya ng mga ulap na hinihiwa-hiwalay ng hangin.

Verse 38

विप्रद्रुते बले तस्मिन्‌ वध्यमाने समन्ततः । द्रौणिरेको5 भ्ययात्‌ तूर्ण भीमसेनं महाबलम्‌,उनके द्वारा मारी जाती हुई आपकी वह सेना जब चारों ओर भागने लगी, तब अकेले अश्वत्थामाने तुरंत ही महाबली भीमसेनपर आक्रमण कर दिया

Wika ni Sanjaya: Nang ang iyong hukbo, na pinapatay sa lahat ng panig, ay nabasag at tumakas nang magulo, ang anak ni Droṇa (Aśvatthāmā) na nag-iisa ay biglang sumugod nang mabilis upang harapin ang makapangyarihang si Bhīmasena.

Verse 39

ततः समागमो घोरो बभूव सहसा तयो: । यथा देवासुरे युद्धे वृत्रवासवयोरिव,फिर तो देवासुर-संग्राममें वृत्रासुर और इन्द्रके समान उन दोनों वीरोंमें सहसा घोर युद्ध छिड़ गया

Pagkaraan, biglang sumiklab ang isang kakila-kilabot na sagupaan sa pagitan ng dalawang mandirigmang iyon—gaya ng digmaan ng mga deva at asura, na wari’y labanan nina Vṛtra at Vāsava (Indra).