Adhyaya 90

Verse 1

अपन का बछ। अर: सप्ताशीतितमोब ध्याय: विविध तिथियोंमें श्राद्ध करनेका फल युधिछिर उवाच चातुर्वर्ण्यस्य धर्मात्मन्‌ धर्मा: प्रोक्ता यथा त्वया । तथैव मे श्राद्धविर्धि कृत्स्न॑ प्रब्रूहि पार्थिव,युधिष्ठिरने कहा--धर्मात्मन्‌! पृथ्वीनाथ! आपने जैसे चारों वर्णोंके धर्म बताये हैं, उसी प्रकार अब मेरे लिये श्राद्ध-विधिका वर्णन कीजिये

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O matuwid, O hari ng lupa! Kung paanong ipinaliwanag mo ang mga tungkulin ng apat na antas ng lipunan, gayon din ngayon ay ipaliwanag mo sa akin nang buo ang wastong paraan ng mga ritong śrāddha.”

Verse 2

वैशम्पायन उवाच युधिष्ठिरेणैवमुक्तो भीष्म: शान्तनवस्तदा | इमं॑ श्राद्धविधिं कृत्स्नं वक्तुं समुपचक्रमे,वैशम्पायनजी कहते हैं--(जनमेजय!) राजा युधिष्ठिरके इस प्रकार अनुरोध करनेपर उस समय शान्तनुनन्दन भीष्मने इस सम्पूर्ण श्राद्धवेधिका इस प्रकार वर्णन आरम्भ किया

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang masabi ito ni Yudhiṣṭhira, si Bhīṣma—anak ni Śāntanu—ay nagsimulang magpaliwanag nang ganap tungkol sa buong pamamaraan ng mga ritong śrāddha.

Verse 3

भीष्म उवाच शृणुष्वावहितो राजन्‌ श्राद्धकर्मविधिं शुभम्‌ धन्यं यशस्यं पुत्रीयं पितृयज्ञं परंतप,भीष्मजी बोले--शत्रुओंको संताप देनेवाले नरेश! तुम श्राद्ध-कर्मके शुभ विधिको सावधान, होकर सुनो। यह धन, यश और पुत्रकी प्राप्ति करानेवाला है। इसे पितृयज्ञ कहते हैं

Sinabi ni Bhīṣma: “O hari na nagpapahirap sa mga kaaway, makinig kang mabuti sa mapalad na paraan ng gawaing śrāddha. Nagdudulot ito ng yaman, dangal, at supling; kaya ito’y tinatawag na Pitṛyajña, ang handog na sakripisyo para sa mga ninuno.”

Verse 4

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्‌ | पिशाचकिज्नराणां च पूज्या वै पितर: सदा,देवता, असुर, मनुष्य, गन्धर्व, नाग, राक्षस, पिशाच और किन्नर--इन सबके लिये पितर सदा ही पूज्य हैं

“Para sa mga deva, asura, tao, gandharva, nāga, rākṣasa, piśāca, at kiṁnara—ang mga Pitṛ (mga ninuno) ay laging karapat-dapat igalang at sambahin.”

Verse 5

पितृन्‌ पूज्यादितः पश्चाद्देवतास्तर्पयन्ति वै । तस्मात्‌ तान्‌ सर्वयज्ञेन पुरुष: पूजयेत्‌ सदा,मनीषी पुरुष पहले पितरोंकी पूजा करके पीछे देवताओंकी पूजा करते हैं। इसलिये पुरुषको चाहिये कि वह सदा सम्पूर्ण यज्ञोंके द्वारा पितरोंकी पूजा करे

“Ang marurunong ay unang nagbibigay-galang sa mga Pitṛ, at saka pa lamang pinasisiyahan ang mga diyos sa pamamagitan ng mga handog. Kaya nararapat na laging parangalan ng tao ang mga Pitṛ sa lahat ng anyo ng yajña at banal na ritwal.”

Verse 6

अन्वाहार्य महाराज पित्‌णां श्राद्धमुच्यते । तस्माद्‌ विशेषविधिना विधि: प्रथमकल्पित:,महाराज! पितरोंके श्राद्धको अन्वाहार्य कहते हैं। अतः विशेष विधिके द्वारा उसका अनुष्ठान पहले करना चाहिये

Wika ni Bhīṣma: “O dakilang hari, ang śrāddha na inihahandog para sa mga Pitṛ (mga ninunong ama) ay tinatawag na ‘Anvāhārya’. Kaya’t itinakda na ang ritong ito ay dapat isagawa muna, ayon sa natatanging (itinakdang) pamamaraan.”

Verse 7

सर्वेष्वह:सु प्रीयन्ते कृते श्राद्धे पितामहा: । प्रवक्ष्यामि तु ते सर्वास्तिथ्यातिथ्यगुणागुणान्‌,सभी दिनोंमें श्राद्ध करनेसे पितर प्रसन्न रहते हैं। अब मैं तिथि और अतिथिके सब गुणागुणका वर्णन करूँगा

Wika ni Bhīṣma: “Sa bawat araw, kapag isinasagawa ang ritong śrāddha, nalulugod ang mga ninuno. Ngayon ay ipaliliwanag ko sa iyo nang buo ang mga kabutihan at kapintasan na kaugnay ng mga tithi (mga araw sa kalendaryong lunar) at ng wastong pagtanggap sa mga panauhin (atithi).”

Verse 8

येष्वह:सु कृतै: श्राद्धैर्यत्‌ फलं प्राप्पतेडनघ । तत्‌ सर्व कीर्तयिष्यामि यथावत्‌ तन्निबोध मे,निष्पाप नरेश! जिन दिनोंमें श्राद्ध करनेसे जो फल प्राप्त होता है, वह सब मैं यथार्थरूपसे बताऊँगा, ध्यान देकर सुनो

Wika ni Bhīṣma: “O haring walang dungis, ilalarawan ko nang buo—at ayon sa tunay na kalagayan—ang mga bungang nakukuha sa pagsasagawa ng śrāddha sa mga tiyak na araw. Makinig kang mabuti sa akin, O pinunong walang kasalanan.”

Verse 9

पितृनर्च्य प्रतिपदि प्राप्तुयात्‌ सुगृहे स्त्रियः । अभिरूपप्रजायिन्यो दर्शनीया बहुप्रजा:

Wika ni Bhīṣma: “Pagkatapos sambahin nang wasto ang mga Pitṛ (mga espiritu ng ninuno) sa bawat ritwal at pagkakataon, ang tao ay magkakamit ng asawa mula sa mabuting angkan—babaeng kaaya-aya ang anyo, may kakayahang magluwal ng marangal na supling, kaakit-akit sa paningin, at pinagpala ng maraming anak.”

Verse 10

प्रतिपदा तिथिको पितरोंकी पूजा करनेसे मनुष्य अपने उत्तम गृहमें मनके अनुरूप सुन्दर एवं बहुसंख्यक संतानोंको जन्म देनेवाली दर्शनीय भार्या प्राप्त करता है ।। स्त्रियो द्वितीयां जायन्ते तृतीयायां तु वाजिन: । चतुर्थ्या क्षुद्रपशवो भवन्ति बहवो गृहे,द्वितीयाको श्राद्ध करनेसे कन्‍्याओंका जन्म होता है। तृतीयाके श्राद्धसे घोड़ोंकी प्राप्ति होती है, चतुर्थीको पितरोंका श्राद्ध किया जाय तो घरमें बहुत-से छोटे-छोटे पशुओंकी संख्या बढ़ती है

Wika ni Bhīṣma: “Kung ang isang tao ay maghandog sa mga Pitṛ sa araw na Pratipadā, magkakamit siya sa kanyang marangal na tahanan ng asawang kaaya-aya at maganda, ayon sa nais ng kanyang puso, at magluluwal ng maraming anak. Kapag isinagawa ang śrāddha sa Dvitīyā, mga anak na babae ang isisilang; sa Tṛtīyā, magkakamit ng mga kabayo; at kung pararangalan ang mga Pitṛ sa Caturthī, dadami sa bahay ang maliliit na alagang hayop.”

Verse 11

पज्चम्यां बहव: पुत्रा जायन्ते कुर्वतां नृप । कुर्वाणास्तु नरा: षष्ठ्यां भवन्ति द्युतिभागिन:,नरेश्वर! पंचमीको श्राद्ध करनेवाले पुरुषोंके बहुत-से पुत्र होते हैं। षष्ठीको श्राद्ध करनेवाले मनुष्य कान्तिके भागी होते हैं

Wika ni Bhīṣma: “O hari, ang nagsasagawa ng śrāddha sa ikalimang araw ng buwan ay pinagpapala ng maraming anak na lalaki. Ang nagsasagawa sa ikaanim na araw ay nagiging kabahagi sa liwanag at karangyaan.”

Verse 12

कृषिभागी भवेच्छाद्धं कुर्वाण: सप्तमीं नूप । अष्टम्यां तु प्रकुर्वाणो वाणिज्ये लाभमाप्नुयात्‌,राजन! सप्तमीको श्राद्ध करनेवाला मनुष्य कृषिकर्ममें लाभ उठाता है और अष्टमीको श्राद्ध करनेवाले पुरुषको व्यापारमें लाभ होता है

Wika ni Bhīṣma: “O hari, ang nagsasagawa ng śrāddha sa ikapitong araw ay nagkakamit ng bahagi sa pakinabang ng pagsasaka; at ang nagsasagawa nito sa ikawalong araw ay nakakamit ng tubo sa kalakalan. Kaya’t itinuturo na ang ritwal na ito, kapag isinagawa sa wastong panahon, ay nagbubunga ng angkop na ginhawang makamundo habang nananatiling nakaugat sa tungkulin sa mga ninuno.”

Verse 13

नवम्यां कुर्वत: श्राद्ध भवत्येकशफं बहु । विवर्धन्ते तु दशर्मीं गाव: श्राद्धान्‌ विकुर्वतः

Wika ni Bhīṣma: “Kapag isinagawa ang śrāddha sa ikasiyam na araw, nagbubunga ito ng saganang pakinabang sa anyo ng mga hayop na iisang kuko (gaya ng kabayo). Ngunit sa nagsasagawa ng śrāddha sa ikasampung araw, dumarami at umuunlad ang mga baka.”

Verse 14

नवमीको श्राद्ध करनेवाले पुरुषके यहाँ एक खुरवाले घोड़े आदि पशुओंकी बहुतायत होती है और दशमीको श्राद्ध करनेवाले मनुष्यके घरमें गौओंको वृद्धि होती है ।। कुप्यभागी भवेन्मर्त्य: कुर्वन्नेकादशीं नूप । ब्रह्मवर्चस्विन: पुत्रा जायन्ते तस्य वेश्मनि,महाराज! एकादशीको श्राद्ध करनेवाला मानव सोने-चाँदीको छोड़कर शेष सभी प्रकारके धनका भागी होता है। उसके घरमें ब्रह्मतेजसे सम्पन्न पुत्र जन्म लेते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Ang nagsasagawa ng śrāddha sa ikasiyam na araw ay nagkakaroon ng kasaganaan ng mga hayop na iisang kuko, gaya ng kabayo at iba pa; at ang nagsasagawa sa ikasampung araw ay nagkakamit ng pagdami ng mga baka sa tahanan. Ngunit, O hari, ang nagsasagawa ng śrāddha sa ikalabing-isang araw ay nagiging may-ari ng lahat ng uri ng yaman maliban sa ginto at pilak; at sa kanyang bahay ay isinisilang ang mga anak na lalaking may ningning ng Brahman—liwanag ng pag-aaral at kabanalan.”

Verse 15

द्वादश्यामीहमानस्य नित्यमेव प्रदृश्यते । रजतं बहुवित्तं च सुवर्ण च मनोरमम्‌,द्वादशीको श्राद्धके लिये प्रयत्न करनेवाले पुरुषको सदा ही मनोरम सुवर्ण, चाँदी तथा बहुत-से धनकी प्राप्ति होती देखी जाती है

Wika ni Bhīṣma: “Sa taong palagiang nagsisikap na isagawa ang mga ritwal ng Dvādaśī (ikalabindalawang araw), madalas na nakikitang sumisibol ang kaaya-ayang kasaganaan—pilak, saganang yaman, at marikit na ginto.”

Verse 16

ज्ञातीनां तु भवेच्छेष्ठ: कुर्वन्‌ श्राद्ध त्रयोदशीम्‌ । अवश्यं तु युवानो<स्य प्रमीयन्ते नरा गृहे,त्रयोदशीको श्राद्ध करनेवाला पुरुष अपने कुट॒म्बी-जनोंमें श्रेष्ठ होता है; परंतु जो चतुर्दशीको श्राद्ध करता है, उसके घरमें नवयुवकोंकी मृत्यु अवश्य होती है तथा श्राद्ध करनेवाला मनुष्य स्वयं भी युद्धका भागी होता है (इसलिये चतुर्दशीको श्राद्ध नहीं करना चाहिये)। अमावास्याको श्राद्ध करनेसे वह अपनी सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त कर लेता है

Wika ni Bhīṣma: “Sa gitna ng mga kamag-anak, ang isang lalaki ay nagiging pinakapanguna kapag isinagawa niya ang śrāddha sa ikalabintatlong araw ng buwan (trayodaśī). Ngunit kung isasagawa niya ang śrāddha sa ika-labing-apat (caturdaśī), tiyak na sa kanyang sambahayan ay mamamatay nang wala sa panahon ang mga kabataang lalaki.”

Verse 17

युद्धभागी भवेन्मर्त्य: कुर्वन्‌ श्राद्ध चतुर्दशीम्‌ । अमावास्यां तु निर्वापात्‌ सर्वकामानवाप्लुयात्‌,त्रयोदशीको श्राद्ध करनेवाला पुरुष अपने कुट॒म्बी-जनोंमें श्रेष्ठ होता है; परंतु जो चतुर्दशीको श्राद्ध करता है, उसके घरमें नवयुवकोंकी मृत्यु अवश्य होती है तथा श्राद्ध करनेवाला मनुष्य स्वयं भी युद्धका भागी होता है (इसलिये चतुर्दशीको श्राद्ध नहीं करना चाहिये)। अमावास्याको श्राद्ध करनेसे वह अपनी सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त कर लेता है

Wika ni Bhīṣma: “Ang mortal na nagsasagawa ng śrāddha sa ika-labing-apat na araw ng buwan (caturdaśī) ay nagiging kabahagi ng digmaan—nahihila sa bahagi ng tunggalian. Ngunit sa pag-aalay ng śrāddha sa araw ng bagong buwan (amāvāsyā), natatamo niya ang katuparan ng lahat ng kanyang layon.”

Verse 18

कृष्णपक्षे दशम्यादौ वर्जयित्वा चतुर्दशीम्‌ श्राद्धकर्मणि तिथ्यस्तु प्रशस्ता न तथेतरा:,कृष्ण-पक्षमें केवल चतुर्दशीको छोड़कर दशमीसे लेकर अमावास्यातककी सभी तिथियाँ श्राद्धकर्ममें जैसे प्रशस्त मानी गयी हैं, वैसे दूसरी प्रतिपदासे नवमीतक नहीं

Wika ni Bhīṣma: “Sa madilim na kalahati ng buwan (kṛṣṇa-pakṣa), mula sa ikasampung araw (daśamī) hanggang sa araw ng bagong buwan (amāvāsyā), ang mga tithi ay itinuturing na kanais-nais para sa śrāddha—maliban sa ika-labing-apat (caturdaśī). Ang iba pang mga araw (gaya ng una hanggang ikasiyam) ay hindi itinuturing na kasing-halaga para rito.”

Verse 19

यथा चैवापर: पक्ष: पूर्वपक्षाद्‌ विशिष्यते । तथा श्राद्धस्य पूर्वाह्नादपराह्नो विशिष्यते,जैसे पूर्व (शुक्ल) पक्षकी अपेक्षा अपर (कृष्ण) पक्ष श्राद्धके लिये श्रेष्ठ माना है, उसी प्रकार पूर्वाह्नकी अपेक्षा अपराह्न उत्तम माना जाता है

Wika ni Bhīṣma: “Kung paanong ang huling kalahati ng buwan ay itinuturing na higit kaysa sa nauna, gayundin sa śrāddha: ang hapon (aparāhṇa) ay itinuturing na higit kaysa sa umaga (pūrvāhṇa).”

Verse 86

इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें तारकवधका उपाख्यान नामक छियासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ikawalongpu’t anim na kabanata, na pinamagatang “Ang Salaysay ng Pagpaslang kay Tāraka,” sa loob ng bahaging Dāna-dharma (Dharma ng Pagbibigay) ng Anuśāsana Parva ng banal na Mahābhārata.

Verse 87

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानथधर्मपर्वणि श्राद्धकल्पे सप्ताशीतितमो<ध्याय:

Sa ganito nagtatapos ang ikawalongpu’t pitong kabanata sa Anuśāsana Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahaging tumatalakay sa dharma ng pagbibigay, sa siping nagsasaad ng mga tuntunin at pamamaraan ng mga ritong śrāddha. Nanatiling balangkas ng salaysay ang pagtuturo ni Bhīṣma, na binibigyang-diin na ang matuwid na pag-aalay at ang wastong paghandog para sa mga ninuno ay mahalagang bahagi ng dharma.