Adhyaya 59

Verse 1

ऑपनआ प्रात बछ। अं क्ााज षट्पज्चाशत्तमो< ध्याय: च्यवन ऋषिका भृगुवंशी और कुशिकवंशियोंके सम्बन्धका कारण बताकर तीर्थयात्राके लिये प्रस्थान व्यववन उवाच अवश्यं कथनीयं मे तवैतन्नरपुंगव । यदर्थ त्वाहमुच्छेत्तुं सम्प्राप्तो मनुजाधिप,च्यवन कहते हैं--नरपुंगव! मनुजेश्वर! मैं जिस उददेश्यसे तुम्हारा मूलोच्छेद करनेके लिये यहाँ आया था, वह मुझे तुमसे अवश्य बता देना चाहिये

Wika ni Vyavāna: “O pinakamainam sa mga tao, O panginoon ng sangkatauhan, tiyak na dapat kong ipahayag sa iyo ito: ang layunin kung bakit ako naparito—upang bunutin ka hanggang sa ugat—ay nararapat ngang sabihin sa iyo.”

Verse 2

भृगूणां क्षत्रिया याज्या नित्यमेतज्जनाधिप । ते च भेदं गमिष्यन्ति दैवयुक्तेन हेतुना

O panginoon ng mga tao, ang mga Kṣatriya ay laging dapat paglingkuran sa mga handog at yajña ng angkang Bhṛgu—ito ang itinakdang tuntunin. Gayunman, sila man ay darating sa pagkakabiyak at pagkakahati, dahil sa isang sanhi na nakaugnay sa tadhana.

Verse 3

क्षत्रियाश्व भूगून्‌ सर्वान्‌ वधिष्यन्ति नराधिप । आ गर्भादनुकृन्तन्तो दैवदण्डनिपीडिता:

Wika ni Vyavavana: “O hari, papatayin ng mga Kṣatriya ang lahat ng Bhṛgu. Dahil sa bigat ng banal na paghihiganti, wawasakin nila nang walang tigil—maging yaong nasa sinapupunan.”

Verse 4

जनेश्वर! क्षत्रियलोग सदासे ही भृगुवंशी ब्राह्मणोंके यजमान हैं; किंतु प्रारब्धवश आगे चलकर उनमें फूट हो जायगी। इसलिये वे दैवकी प्रेरणासे समस्त भृगुवंशियोंका संहार कर डालेंगे। नरेश्वर! वे दैवदण्डसे पीड़ित हो गर्भके बच्चेतकको काट डालेंगे ।। तत उत्पत्स्यतेडस्माकं कुले गोत्रविवर्धन: । ऊर्वो नाम महातेजा ज्वलनार्कसमद्युति:,तदनन्तर मेरे वंशमें ऊर्व नामक एक महातेजस्वी बालक उत्पन्न होगा, जो भार्गव गोत्रकी वृद्धि करेगा। उसका तेज अग्नि और सूर्यके समान दुर्धर्ष होगा

O panginoon ng mga tao, ang mga Kṣatriya ay tunay na mga yajamāna—mga tagapagtaguyod ng handog—ng mga Brahmin sa angkang Bhṛgu; subalit sa lakas ng tadhana, darating ang panahon na magkakaroon ng pagkakabiyak sa pagitan nila. Kaya, sa udyok ng banal na kapangyarihan, lilipulin nila ang buong angkan ng Bhṛgu. O hari, sa bigat ng pamalo ng kapalaran, wawasakin nila maging ang mga sanggol sa sinapupunan. Pagkaraan, sa aming lahi ay isisilang ang isang makapangyarihang bata na ang pangalan ay Ūrva, tagapagpalago ng gotra ng Bhārgava; ang kanyang ningning ay di-mapipigil—gaya ng apoy at ng araw.

Verse 5

स त्रैलोक्यविनाशाय कोपारग्नि जनयिष्यति । महीं सपर्वतवनां यः करिष्यति भस्मसात्‌,वह तीनों लोकोंका विनाश करनेके लिये क्रोधजनित अग्निकी सृष्टि करेगा। वह अग्नि पर्वतों और वनोंसहित सारी पृथ्वीको भस्म कर डालेगी

Upang wasakin ang tatlong daigdig, ilalabas niya ang apoy na isinilang mula sa poot. Ang apoy na iyon ay gagawing abo ang buong lupa—kasama ang mga bundok at kagubatan.

Verse 6

कंचित्‌ काल तु वलह्लि च स एव शमयिष्यति । समुद्रे वडवावक्त्रे प्रक्षिप्प मुनिसत्तम:,कुछ कालके बाद मुनिश्रेष्ठ और्व ही उस अग्निको समुद्रमें स्थित हुई बड़वानलमें डालकर बुझा देंगे

Pagkaraan ng ilang panahon, ang mismong pantas na iyon—ang pinakadakila sa mga asceta—ang siyang magpapatahimik sa apoy, sa pamamagitan ng paghahagis nito sa apoy na “mukhang-kabayo” sa ilalim ng dagat (Vaḍavānala).

Verse 7

पुत्रं तस्थ महाराज ऋचीकं भृगुनन्दनम्‌ । साक्षात्‌ कृत्स्नो धरनुर्वेद: समुपस्थास्यतेडनघ,निष्पाप महाराज! उन्हीं और्वके पुत्र भूगुकुलनन्दन ऋचीक होंगे, जिनकी सेवामें सम्पूर्ण धरनुर्वेद मूर्तिमानू होकर उपस्थित होगा

O Hari, magkakaroon ng isang anak—si Ṛcīka, ang ligaya ng angkan ni Bhṛgu. Sa walang-dungis na iyon, ang buong agham ng pana (Dhanurveda) ay magpapakita na tila may katawan, na wari’y nakatindig sa harap niya upang maglingkod—hudyat na ang ganap na pagkamagaling ay bunga ng likás na kabutihan at mahigpit na asal, hindi lamang ng pagtuturo.

Verse 8

क्षत्रियाणामभावाय दैवयुक्तेन हेतुना । सतुतंप्रतिगृहौव पुत्रे संक्रामयिष्यति,वे क्षत्रियोंका संहार करनेके लिये दैववश उस थधरनुर्वेदको ग्रहण करके तपस्यासे शुद्ध अन्तःकरणवाले अपने पुत्र महाभाग जमदग्निको उसकी शिक्षा देंगे। भृगुश्रेष्ठ जमदग्नि उस धनुर्वेदको धारण करेंगे

Wika ni Vyavavana: “Para sa pagkalipol ng mga Kṣatriya, dahil sa isang dahilang kaugnay ng tadhana, tatanggapin niya ang agham ng pana at ipapamana ito sa kanyang anak. Taglay ang loob na nalinis ng pagtitika, sa ilalim ng pag-uudyok ng kapalaran, ituturo niya ang Dhanurveda sa kanyang marangal na anak na si Jamadagni. Si Jamadagni, ang pinakadakila sa mga Bhṛgu, ang siyang magdadala at mag-iingat ng kaalamang iyon.”

Verse 9

जमदग्नौ महाभागे तपसा भावितात्मनि । स चापि भृगुशार्दूलस्तं वेदं धारयिष्यति,वे क्षत्रियोंका संहार करनेके लिये दैववश उस थधरनुर्वेदको ग्रहण करके तपस्यासे शुद्ध अन्तःकरणवाले अपने पुत्र महाभाग जमदग्निको उसकी शिक्षा देंगे। भृगुश्रेष्ठ जमदग्नि उस धनुर्वेदको धारण करेंगे

Wika ni Vyāsa: “Kay Jamadagni na marangal—na ang kalooban ay hinubog ng pagtitika—ipagkakatiwala ang banal na agham ng pana; at ang ‘tigre’ sa angkan ni Bhṛgu ay mag-iingat at magtataguyod sa Vedang iyon. Kaya, sa lakas ng tadhana, naipapasa ang kaalaman sa sandata para sa nalalapit na pagwasak sa mga Kṣatriya, bagaman ito’y inilalagak sa kamay ng isang nilinis ng tapas.”

Verse 10

कुलात्‌ तु तव धर्मात्मन्‌ कन्यां सोडथिगमिष्यति । उद्धावनार्थ भवतो वंशस्य नृपसत्तम,धर्मात्मन्‌! नृपश्रेष्ठी वे ऋचीक तुम्हारे कुलकी उन्नतिके लिये तुम्हारे वंशकी कन्याका पाणिग्रहण करेंगे

“O matuwid, mula sa iyong angkan ay makakamit ang isang dalaga bilang mapapangasawa. O pinakamainam sa mga hari, para sa pag-angat at pag-unlad ng iyong lahi, si Ṛcīka ay kukuha ng isang babaeng mula sa iyong sambahayan bilang asawa.”

Verse 11

गाधे्दुहितरं प्राप्य पौत्रीं तव महातपा: । ब्राह्माणं क्षत्रधर्माणं पुत्रमुत्पादयिष्यति,तुम्हारी पौत्री एवं गाधिकी पुत्रीकों पाकर महातपस्वी ऋचीक क्षत्रियधर्मवाले ब्राह्मणजातीय पुत्रको उत्पन्न करेंगे (अपनी पत्नीकी प्रार्थनासे ऋचीक क्षत्रियत्वको अपने पुत्रसे हटाकर भावी पौत्रमें स्थापित कर देंगे)

Matapos makamit ang anak na babae ni Gādhi—na siya ring apo mong babae—ang dakilang asceta na si Ṛcīka ay mag-aanak ng isang lalaking Brahmin sa kapanganakan ngunit taglay ang asal at diwa ng isang Kṣatriya. Ipinahihiwatig ng talatang ito ang tensiyong etikal sa pagitan ng pinagmulan (jāti/varṇa) at likas na hilig o pag-uugali (dharma/saṁskāra), at nagbabadya kung paanong ang hinihinging paglilipat ng “kalikasang kṣatriya” ay aapekto sa angkan sa mga susunod na salinlahi.

Verse 12

क्षत्रियं विप्रकर्माणं बृहस्पतिमिवौजसा । विश्वामित्रं तव कुले गाधे: पुत्र सुधार्मिकम्‌

Sa iyong angkan ay isinilang si Viśvāmitra—anak ni Gādhi—matuwid sa asal at gawi: isang Kṣatriya sa kapanganakan, ngunit gumaganap ng mga gawain ng isang Brāhmaṇa, at sa lakas na espirituwal ay wari’y si Bṛhaspati mismo.

Verse 13

स्त्रियां तु कारणं तत्र परिवर्ते भविष्यत:

Ngunit sa pagbaling na iyon ng kapalaran, ang babae ang magiging pasyang sanhi—siya ang magiging salik na magtatakda sa pagbabago ng landas.

Verse 14

पितामहनियोगाद्‌ वै नान्यथैतद्‌ भविष्यति । ब्रह्माजीकी प्रेरणासे गाधिकी पत्नी और पुत्री--ये स्त्रियाँ इस महान्‌ परिवर्तनमें कारण बनेंगी, यह अवश्यम्भावी है। इसे कोई पलट नहीं सकता ।। १३ $ || तृतीये पुरुषे तुभ्यं ब्राह्मणत्वमुपैष्यति

Sa bisa ng kautusan ng Dakilang Ninuno, hindi ito mangyayari nang iba. Sa udyok ni Brahmā, ang asawa at anak na babae ni Gādhikā—ang mga babaeng ito—ang magiging kasangkapan ng dakilang pagbabagong ito; ito’y di maiiwasan at walang sinuman ang makapagpapawalang-bisa. Sa ikatlong salinlahi, makakamtan mo ang katayuan ng isang brāhmaṇa.

Verse 15

भीष्म उवाच कुशिकस्तु मुनेर्वाक्यं च्यवनस्य महात्मन:

Sinabi ni Bhīṣma: Si Kuśika naman ay tumanggap at sumunod sa mga salita ng pantas na si Cyavana, yaong dakilang asceta na marangal ang loob.

Verse 16

श्रुत्वा हृष्टो> भवद्‌ राजा वाक्यं चेदमुवाच ह । एवमस्त्विति धर्मात्मा तदा भरतसत्तम

Pagkarinig nito, nagalak ang hari at saka nagsalita: “Mangyari nawa.” Sa gayon, ang matuwid ang loob—ang pinakamainam sa mga Bharata—ay tumugon noon, pinagtitibay ang payo sa diwa ng dharma.

Verse 17

भीष्मजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठ! महात्मा च्यवन मुनिका यह वचन सुनकर धर्मात्मा राजा कुशिक बड़े प्रसन्न हुए और बोले, 'भगवन्‌! ऐसा ही हो” ।। च्यवनस्तु महातेजा: पुनरेव नराधिपम्‌ । वरार्थ चोदयामास तमुवाच स पार्थिव:,महातेजस्वी च्यवनने पुनः राजा कुशिकको वर माँगनेके लिये प्रेरित किया। तब वे भूपाल इस प्रकार बोले--

Wika ni Bhishma: “O pinakamainam sa mga Bharata! Nang marinig ang mga salitang ito ng dakilang pantas na si Cyavana, ang matuwid na Haring Kuśika ay napuspos ng galak at sumagot, ‘Kagalang-galang na ginoo, mangyari nawa nang gayon nga.’ Pagkaraan, muling hinimok ng maningning na si Cyavana ang panginoon ng mga tao na humiling ng isang biyaya; at nagsalita ang hari sa kanya nang ganito.”

Verse 18

बाढमेवं करिष्यामि काम त्वत्तो महामुने । ब्रह्मभूतं कुलं मे5स्तु धर्मे चास्य मनो भवेत्‌,“महामुने! बहुत अच्छा, मैं आपसे अपना मनोरथ प्रकट करूँगा। मुझे यही वर दीजिये कि मेरा कुल ब्राह्मण हो जाय और उसका धर्ममें मन लगा रहे”

“Sang-ayon; gagawin ko nga iyon. Ngunit, O dakilang pantas, isang biyaya ang hinihiling ko sa iyo: nawa’y ang aking angkan ay maging tunay na tulad ng mga Brahmana sa asal at diwa, at nawa’y ang kanilang isipan ay manatiling nakatuon sa dharma.”

Verse 19

एवमुक्तस्तथेत्येवं प्रत्युकत्वा च्यवनो मुनि: । अभ्यनुज्ञाय नृपतिं तीर्थयात्रां ययौ तदा,कुशिकके ऐसा कहनेपर च्यवन मुनि बोले “तथास्तु”। फिर वे राजासे विदा ले वहाँसे तत्काल तीर्थयात्राके लिये चले गये

Nang masabi iyon, sumagot ang pantas na si Cyavana, “Mangyari nawa.” Pagkatapos magpaalam at magbigay-pahintulot sa hari, siya’y agad na naglakbay sa mga banal na tawiran (tīrtha) upang magsagawa ng paglalakbay-pananampalataya.

Verse 20

एतत्‌ ते कथितं सर्वमशेषेण मया नृप । भृगूणां कुशिकानां च अभिसम्बन्धकारणम्‌,नरेश्वर! इस प्रकार मैंने तुमसे भूगुवंशी और कुशिकवंशियोंके परस्पर सम्बन्धका सब कारण पूर्णरूपसे बताया है

Wika ni Bhishma: “O hari, naisalaysay ko na sa iyo, nang walang pagkukulang, ang buong dahilan ng ugnayang nagdurugtong sa angkan ng Bhṛgu at sa angkan ng Kuśika. Kaya, O panginoon ng mga tao, ganap nang naipaliwanag sa iyo ang sanhi ng kanilang pagkakaugnay.”

Verse 21

यथोक्तमृषिणा चापि तदा तदभवन्नूप । जन्म रामस्य च मुनेर्विश्वामित्रस्य चैव हि,युधिष्ठिर!| उस समय च्यवन ऋषिने जैसा कहा था, उसके अनुसार ही आगे चलकर भगुकुलमें परशुरामका और कुशिकवंशमें विश्वामित्रका जन्म हुआ

Wika ni Bhishma: “O Haring Yudhiṣṭhira, gaya ng inihula ng pantas, gayon nga ang naganap sa paglipas ng panahon: si Rāma (Paraśurāma) ay isinilang sa angkan ng Bhṛgu, at si Viśvāmitra naman, ang dakilang muni, ay isinilang sa lahi ng Kuśika. Tunay na hindi nagkakamali ang salita ng isang nakakakita ng katotohanan, at ang kaayusan ng dharma ay nahahayag sa pamamagitan ng mga kapanganakang itinakda.”

Verse 55

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्यवन और कुशिकका संवादविषयक पचपनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ikalimampu’t limang kabanata ng bahaging Dāna-dharma sa loob ng Anuśāsana Parva ng Śrī Mahābhārata, hinggil sa pag-uusap nina Cyavana at Kuśika.

Verse 56

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनकुशिकसंवादे षट्पज्चाशत्तमो<ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Anuśāsana Parva—lalo na sa bahaging Dāna-dharma—nagtatapos ang pag-uusap nina Cyavana at Kuśika: ang ikalimampu’t anim na kabanata.

Verse 126

तपसा महता युक्त प्रदास्यति महाद्युते । महान्‌ तेजस्वी नरेश! वे ऋचीक मुनि तुम्हारे कुलमें राजा गाधिको एक महान्‌ तपस्वी और परम धार्मिक पुत्र प्रदान करेंगे, जिसका नाम होगा विश्वामित्र। वह बृहस्पतिके समान तेजस्वी तथा ब्राह्मणोचित कर्म करनेवाला क्षत्रिय होगा

O dakilang haring maningning! Sa bisa ng dakilang tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagninilay), ipagkakaloob ng pantas na Ṛcīka muni sa haring Gādhi sa iyong angkan ang isang anak—isang dakilang asceta at lubhang matuwid—na ang pangalan ay Viśvāmitra. Siya’y magniningning na tulad ni Bṛhaspati, at bagama’t isang kṣatriya, gagampanan niya ang mga gawaing nararapat sa isang brāhmaṇa.

Verse 146

भविता त्वं च सम्बन्धी भूगूणां भावितात्मनाम्‌ | तुमसे तीसरी पीढ़ीमें तुम्हें ब्राह्मणत्व प्राप्त हो जायगा और तुम शुद्ध अन्तः:करणवाले भगुवंशियोंके सम्बन्धी होओगे

Tunay na magiging kamag-anak ka ng angkan ng Bhṛgu—yaong may dalisay at sinanay na kalooban. Sa takdang panahon (kahit tumawid sa mga salinlahi), sa ikatlong salin mula sa iyo ay matatamo mo ang katayuang brāhmaṇa, at ang iyong lahi ay mapapaugnay sa walang dungis na angkan ng Bhṛgu.