Adhyaya 38

Verse 1

अपन क्ाा बा अकाल पज्चत्रिशो<्ध्याय: ब्रह्माजीके द्वारा ब्राह्म॒णोंकी महत्ताका वर्णन भीष्म उवाच जन्मनैव महाभागो ब्राह्मणो नाम जायते । नमस्य: सर्वभूतानामतिथि: प्रसृताग्रभुक्‌,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठटिर! ब्राह्मण जन्मसे ही महान्‌ भाग्यशाली, समस्त प्राणियोंका वन्दनीय, अतिथि और प्रथम भोजन पानेका अधिकारी है

Sinabi ni Bhīṣma: “O Yudhishthira, ang Brāhmaṇa ay tinatawag na ‘Brāhmaṇa’ mula pa sa kapanganakan, at itinuturing na lubhang mapalad. Dapat siyang parangalan ng lahat ng nilalang; bilang panauhin, nararapat siyang tanggapin nang may pagpipitagan, at siya ang may karapatan sa unang bahagi ng pagkain.”

Verse 2

सर्वार्था: सुहृदस्तात ब्राह्मणा: सुमनोमुखा: । गीर्भिमड्नलयुक्ताभिरनुध्यायन्ति पूजिता:,तात! ब्राह्मण सब मनोरथोंको सिद्ध करनेवाले, सबके सुहृद्‌ तथा देवताओं के मुख हैं। वे पूजित होनेपर अपनी मंगलयुक्त वाणीसे आशीर्वाद देकर मनुष्यके कल्याणका चिन्तन करते हैं

Sinabi ni Bhīṣma: “Anak, ang mga Brāhmaṇa ang nagpapaganap ng mga ninanais, sila ang mabubuting kaibigan ng lahat, at wari’y bibig ng mga diyos. Kapag sila’y pinararangalan, nagbibigay sila ng pagpapala sa pamamagitan ng mapagpala at mapalad na pananalita, at iniisip ang ikabubuti ng tao.”

Verse 3

सर्वान्नो द्विषतस्तात ब्राह्णा जातमन्यव: । गीर्भिदरिणयुक्ताभिरभिहन्युरपूजिता:,तात! हमारे शत्रुओंके द्वारा पूजित न होनेपर उनके प्रति कुपित हुए ब्राह्मण उन सबको अभिशापयुक्त कठोर वाणीद्वारा नष्ट कर डालें

Sinabi ni Bhīṣma: “Anak, kung hindi pararangalan ng ating mga kaaway ang mga Brāhmaṇa at sila’y magalit, maaari nilang lipulin ang lahat ng iyon sa pamamagitan ng mabibigat at mararahas na salitang may taglay na sumpa.”

Verse 4

अत्र गाथा: पुरागीता: कीर्तयन्ति पुराविद: । सृष्टवा द्विजातीन्‌ धाता हि यथापूर्व समादधत्‌,इस विषयमें पुराणवेत्ता पुरुष पहलेकी गायी हुई कुछ गाथाओंका वर्णन करते हैं-- प्रजापतिने ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्योंको पूर्ववत्‌ उत्पन्न करके उनको समझाया, “तुमलोगोंके लिये विधिपूर्वक स्वधर्मपालन और ब्राह्मणोंकी सेवाके सिवा और कोई कर्तव्य नहीं है। ब्राह्मणकी रक्षा की जाय तो वह स्वयं भी अपने रक्षककी रक्षा करता है; अतः ब्राह्मणकी सेवासे तुमलोगोंका परम कल्याण होगा

Sinabi ni Bhīṣma: “Dito, isinasalaysay ng mga nakaaalam ng sinaunang salaysay ang ilang matatandang taludtod na inawit noong unang panahon. Nang likhain ng Lumikha (Dhātṛ) ang mga ‘dalawang ulit na isinilang’, itinatag Niya sila gaya ng dati at itinuro: ‘Para sa inyo, wala nang ibang tungkulin kundi ang masinop na pagsunod sa sariling dharma at ang paglilingkod sa mga brāhmaṇa. Kapag ang brāhmaṇa ay pinangangalagaan, pinangangalagaan din niya ang nagtatanggol sa kanya; kaya sa paglilingkod sa brāhmaṇa, natitiyak ang inyong pinakamataas na kapakanan.’”

Verse 5

न चान्यदिह कर्तव्यं किज्चिदूर्ध्व यथाविधि । गुप्तो गोपायते ब्रह्मा श्रेयो वस्तेन शोभनम्‌,इस विषयमें पुराणवेत्ता पुरुष पहलेकी गायी हुई कुछ गाथाओंका वर्णन करते हैं-- प्रजापतिने ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्योंको पूर्ववत्‌ उत्पन्न करके उनको समझाया, “तुमलोगोंके लिये विधिपूर्वक स्वधर्मपालन और ब्राह्मणोंकी सेवाके सिवा और कोई कर्तव्य नहीं है। ब्राह्मणकी रक्षा की जाय तो वह स्वयं भी अपने रक्षककी रक्षा करता है; अतः ब्राह्मणकी सेवासे तुमलोगोंका परम कल्याण होगा

Wika ni Bhishma: “Dito, wala nang ibang dapat gawin maliban sa wastong iniutos ng batas-dharma. Kapag pinangangalagaan, ang Brahmin (brahma) ay siya ring nagtatanggol sa tagapagtanggol; doon nakasalalay ang tunay na mapalad at dakilang kabutihan. Kaya para sa mga sumusunod sa itinakdang kaayusan, ang pinakamataas na kabutihan ay nagmumula sa pag-iingat at paglilingkod sa mga Brahmin at sa pagtupad sa sariling tungkulin.”

Verse 6

स्वमेव कुर्वतां कर्म श्रीर्वो ब्राह्मी भविष्यति । प्रमाणं सर्वभूतानां प्रग्रहाश्षन भविष्यथ,'ब्राह्मणकी रक्षारूप अपने कर्तव्यका पालन करनेसे ही तुमलोगोंको ब्राह्मी लक्ष्मी प्राप्त होगी। तुम सम्पूर्ण भूतोंके लिये प्रमाणभूत तथा उनको वशमें करनेवाले बन जाओगे

“Sa pagtupad ninyo sa sariling gawain at tungkulin, makakamtan ninyo ang Brahmī Lakṣmī—ang dangal at biyayang maka-Brahmin. Kayo’y magiging pamantayan ng lahat ng nilalang at magiging may kakayahang magpasunod at magpigil sa kanila.”

Verse 7

न शौद्रं कर्म कर्तव्यं ब्राह्मणेन विपश्चिता । शौद्रं हि कुर्वतः कर्म धर्म: समुपरुध्यते,“दिद्वान्‌ ब्राह्मणको शूद्रोचित कर्म नहीं करना चाहिये। शूद्रके कर्म करनेसे उसका धर्म नष्ट हो जाता है

Wika ni Bhishma: “Ang isang maunawaing Brahmin ay hindi dapat gumawa ng gawaing angkop sa isang Śūdra. Sapagkat kapag ginawa niyang hanapbuhay ang uring paggawa ng Śūdra, nahahadlangan at humihina ang sarili niyang dharma.”

Verse 8

श्रीक्ष बुद्धिश्च तेजश्न विभूतिश्व॒ प्रतापिनी । स्वाध्याये चैव माहात्म्यं विपुलं प्रतिपत्स्यते,'स्वधर्मका पालन करनेसे लक्ष्मी, बुद्धि, तेज और प्रतापयुक्त ऐश्वर्यकी प्राप्ति होती है, तथा स्वाध्यायका अत्यधिक माहात्म्य उपलब्ध होता है

Wika ni Bhīṣma: “Sa tapat na pag-iingat sa sariling dharma, nakakamit ng tao ang kasaganaan, malinaw na talino, sigla at ningning (tejas), at isang kapangyarihang marangal at maningning. At sa pamamagitan ng svādhyāya—sariling pag-aaral at pagbigkas ng banal na aral—natatanto niya ang napakalawak na kadakilaan nito.”

Verse 9

हुत्वा चाहवनीयस्थं महाभाग्ये प्रतिष्ठिता: । अग्रभोज्या: प्रसूतीनां श्रिया ब्राह्म॒यानुकल्पिता:,'ब्राह्ण आहवनीय अग्निमें स्थित देवतागणोंको हवनसे तृप्त करके महान्‌ सौभाग्यपूर्ण पदपर प्रतिष्ठित होते हैं। वे ब्राह्मी विद्यासे उत्तम पात्र बनकर बालकोंसे भी पहले भोजन पानेके अधिकारी होते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Sa pag-aalay ng handog na nagbibigay-lugod sa mga diyos na nananahan sa apoy na Āhavanīya, sila’y naitatatag sa kalagayang hitik sa dakilang pagpapala. Hinubog ng disiplina at banal na kaalamang maka-brahmin, sila’y itinuturing na karapat-dapat unahin sa parangal—dapat paglingkuran muna, maging bago pa ang sariling mga anak.”

Verse 10

श्रद्धया परया युक्ता हानभिद्रोहलब्धया । दमस्वाध्यायनिरता: सर्वान्‌ कामानवाप्स्यथ,'द्विजणगण! यदि तुमलोग किसी भी प्राणीके साथ द्रोह न करनेके कारण प्राप्त हुई परम श्रद्धासे सम्पन्न हो इन्द्रियसंयम और स्वाध्यायमें लगे रहोगे तो सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त कर लोगे

Wika ni Bhishma: “O mga Dvija! Kung kayo’y puspos ng pinakamataas na pananampalataya—na natamo dahil sa hindi pagtataksil o pananakit sa alinmang nilalang—at kayo’y masikap sa pagpipigil ng mga pandama at sa svādhyāya (sariling pag-aaral), makakamtan ninyo ang lahat ng ninanais.”

Verse 11

यच्चैव मानुषे लोके यच्च देवेषु किड्चन । सर्व तु तपसा साध्यं ज्ञानेन नियमेन च,“मनुष्यलोकमें तथा देवलोकमें जो कुछ भी भोग्य वस्तुएँ हैं, वे सब ज्ञान, नियम और तपस्यासे प्राप्त होनेवाली हैं

Wika ni Bhishma: “Anumang kaluguran o pagtatamo sa daigdig ng tao, at anumang nasa piling ng mga diyos—lahat ay natatamo sa pamamagitan ng tapas (pagpapakasakit/ascetisismo), na pinatatatag ng wastong kaalaman at ng disiplin at pagpipigil sa sarili.”

Verse 12

(युष्मत्सम्माननात्‌ प्रीतिं पावना: क्षत्रिया: श्रियम्‌ । अमुत्रेह समायान्ति वैश्यशूद्रादिकास्तथा ।। अरुक्षिताश्ष युष्माभिविंरुद्धा यान्ति विप्लवम्‌ युष्मत्तेजोधृता लोकास्तद्‌ रक्षथ जगत्त्रयम्‌ ।।) “आपलोगोंके समादरसे पवित्र हुए क्षत्रिय, वैश्य तथा शूद्र आदि प्राणी हहलोक और परलोकमें भी प्रीति एवं सम्पत्ति पाते हैं। जो आपके विरोधी हैं, वे आपसे अरक्षित होनेके कारण विनाशको प्राप्त होते हैं। आपके तेजसे ही ये सम्पूर्ण लोक टिके हुए हैं; अत: आप तीनों लोकोंकी रक्षा करें" ।। इत्येवं ब्रह्मगीतास्ते समाख्याता मयानघ । विप्राणामनुकम्पार्थ तेन प्रोक्ते हि धीमता,निष्पाप युधिष्छिर! इस प्रकार ब्रह्माजीकी गायी हुई गाथा मैंने तुम्हें बतायी है। उन परम बुद्धिमान धाताने ब्राह्मणोंपर कृपा करनेके लिये ही ऐसा कहा है

Wika ni Bhishma: “Sa paggalang ninyo sa kanila, ang mga Kṣatriya—na nalilinis sa gayong paggalang—ay nagkakamit ng pag-ibig at kasaganaan; gayundin ang mga Vaiśya, Śūdra, at iba pa, kapwa sa mundong ito at sa kabilang buhay. Ang mga sumasalungat sa inyo, sapagkat napapabayaan nang walang inyong pag-iingat, ay napapahamak. Sa ningning ng inyong kapangyarihan nakatindig ang mga daigdig; kaya’t pangalagaan ninyo ang tatlong daigdig.” “At sa gayon, o walang kasalanan, isinalaysay ko sa iyo ang mga taludtod na inawit ni Brahmā. Ipinahayag iyon ng marunong na Lumikha (Dhātā) dahil sa habag sa mga Brāhmaṇa, o Yudhiṣṭhira na walang dungis.”

Verse 13

भूयस्तेषां बल॑ मन्ये यथा राज्ञस्तपस्विन: । दुरासदाश्न चण्डाश्व रभसा: क्षिप्रकारिण:,मैं ब्राह्मणोंका बल तपस्वी राजाके समान बहुत बड़ा मानता हूँ। वे दुर्जय, प्रचण्ड, वेगशाली और शीघ्रकारी होते हैं

Wika ni Bhishma: “Lalo kong itinuturing na napakalaki ng kanilang lakas—gaya ng lakas ng isang haring asceta. Mahirap silang salakayin, mabangis, mabilis sumugod, at mabilis kumilos.”

Verse 14

सन्त्येषां सिंहसत्त्वाश्ष व्याप्रसत्त्वास्तथापरे | वराहमृगसत्त्वाश्न॒ जलसत्त्वास्तथापरे,ब्राह्मणोंमें कुछ सिंहके समान शक्तिशाली होते हैं और कुछ व्याप्रके समान। कितनोंकी शक्ति वाराह और मृगके समान होती है। कितने ही जल-जन्तुओंके समान होते हैं

Wika ni Bhishma: “Sa mga Brahmin na ito, may ilan na taglay ang lakas at diwa ng leon, at ang iba’y gaya ng tigre. May ilan na may sigla ng baboy-ramo at usa, at ang iba nama’y tulad ng mga nilalang sa tubig.”

Verse 15

सर्पस्पर्शसमा: केचित्‌ तथान्ये मकरस्पृश: । विभाष्यघातिन: केचित्‌ तथा चक्षुर्हणो5परे,किन्हींका स्पर्श सर्पके समान होता है तो किन्हींका घड़ियालोंके समान। कोई शाप देकर मारते हैं तो कोई क्रोधभरी दृष्टिसे देखकर ही भस्म कर देते हैं

Wika ni Bhīṣma: “May mga nilalang na sa haplos ay gaya ng ahas, at may iba na sa pagdikit ay gaya ng buwaya. May ilan na pumupuksa sa pamamagitan ng sumpa, at may iba na sinusunog ang tao hanggang maging abo sa isang masidhing titig ng poot.”

Verse 16

सन्ति चाशीविषसमा: सन्ति मन्दास्तथापरे । विविधानीह वृत्तानि ब्राह्मणानां युधिष्ठिर,कुछ ब्राह्मण विषधर सर्पके समान भयंकर होते हैं और कुछ मन्द स्वभावके भी होते हैं। युधिष्ठिर इस जगतमें ब्राह्मणोंक स्वभाव और आचार-व्यवहार अनेक प्रकारके हैं

Wika ni Bhīṣma: “O Yudhiṣṭhira, sa mga brāhmaṇa ay may ilan na kasindak-sindak na gaya ng makamandag na ahas, at may ilan namang maamo at banayad ang likas. Sa daigdig na ito, sari-sari ang ugali at paraan ng pamumuhay ng mga brāhmaṇa.”

Verse 17

मेकला द्राविडा लाटा: पौण्ड़ा: कान्वशिरास्तथा । शौण्डिका दरदा दार्वाश्नौरा: शबरबर्बरा:,मेकल, द्राविड़, लाट, पौण्ड़र, कान्वशिरा, शौण्डिक, दरद, दार्व, चौर, शबर, बर्बर, किरात और यवन--ये सब पहले क्षत्रिय थे; किंतु ब्राह्मणोंके साथ ईर्ष्या करनेसे नीच हो गये

Wika ni Bhīṣma: “Ang mga Mekala, Dravida, Lāṭa, Pauṇḍra, at Kanvaśira; gayundin ang mga Śauṇḍika, Darada, Dārva, Caura, Śabara, at Barbara—ang mga pangkat na ito ay dating mga kṣatriya. Ngunit dahil sa inggit at poot laban sa mga brāhmaṇa, sila’y bumagsak mula sa kanilang katayuan at itinuring na napariwara.”

Verse 18

किराता यवनाश्ैव तास्ता: क्षत्रियजातय: । वृषलत्वमनुप्राप्ता ब्राह्मणानाममर्षणात्‌,मेकल, द्राविड़, लाट, पौण्ड़र, कान्वशिरा, शौण्डिक, दरद, दार्व, चौर, शबर, बर्बर, किरात और यवन--ये सब पहले क्षत्रिय थे; किंतु ब्राह्मणोंके साथ ईर्ष्या करनेसे नीच हो गये

Wika ni Bhīṣma: “Ang mga Kirāta at Yavana, at ang iba pang mga taong tulad nila, ay mula sa lahing kṣatriya noong una. Ngunit dahil sa di-pagpaparaya at poot laban sa mga brāhmaṇa, sila’y nalugmok sa kalagayang vṛṣala.”

Verse 19

ब्राह्मणानां परिभवादसुरा: सलिलेशया: । ब्राह्मणानां प्रसादाच्च देवा: स्वर्गनिवासिन:,ब्राह्मणोंके तिरस्कारसे ही असुरोंको समुद्रमें रहना पड़ा और ब्राह्मणोंके कृपाप्रसादसे देवता स्वर्गलोकमें निवास करते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Dahil sa pag-insulto sa mga brāhmaṇa, napilitan ang mga Asura na manahan sa mga tubig (ng karagatan). At dahil sa pabor at mapagpalang pagsang-ayon ng mga brāhmaṇa, nananahan ang mga Deva bilang mga taga-langit.”

Verse 20

अशव्यं स्प्रष्टमाकाशमचाल्यो हिमवान्‌ गिरि: | अधार्या सेतुना गड्ढा दुर्जया ब्राह्मणा भुवि,जैसे आकाशको छूना, हिमालयको विचलित करना और बाँध बाँधकर गड्के प्रवाहको रोक देना असम्भव है, उसी प्रकार इस भूतलपर ब्राह्मणोंको जीतना सर्वथा असम्भव है

Wika ni Bhishma: Hindi maaaring hipuin ang langit; hindi maipagpag ang bundok na Himālaya; at ang malalim na bangin ay hindi mapipigil sa pamamagitan lamang ng pagtatayo ng dike. Gayon din, sa ibabaw ng daigdig na ito, ang mga Brāhmaṇa ay lubos na di-madadaig—huwag silang sikaping supilin, kundi igalang at itaguyod ayon sa dharma.

Verse 21

न ब्राह्मणविरोधेन शक्‍या शास्तुं वसुन्धरा । ब्राह्मणा हि महात्मानो देवानामपि देवता:,ब्राह्मणोंसे विरोध करके भूमण्डलका राज्य नहीं चलाया जा सकता; क्योंकि महात्मा ब्राह्मण देवताओंके भी देवता हैं

Wika ni Bhīṣma: Hindi maipamamahala nang wasto ang daigdig sa pamamagitan ng pagkapoot sa mga Brāhmaṇa. Sapagkat ang mga Brāhmaṇa na dakila ang diwa ay iginagalang na tila banal kahit sa hanay ng mga diyos; kaya ang pagsalungat sa kanila ay sumisira sa saligang moral at espirituwal na pinagtatayuan ng paghahari.

Verse 22

तान्‌ पूजयस्व सततं दानेन परिचर्यया । यदीच्छसि महीं भोक्तुमिमां सागरमेखलाम्‌,युधिष्ठिर! यदि तुम इस समुद्रपर्यन्त पृथ्वीका राज्य भोगना चाहते हो तो दान और सेवाके द्वारा सदा ब्राह्मणोंकी पूजा करते रहो

Wika ni Bhīṣma: “Parangalan ninyo sila palagi—sa pamamagitan ng kaloob at tapat na paglilingkod. Kung nais mong tamasahin ang paghahari sa daigdig na ito na binibigkisan ng karagatan, O Yudhiṣṭhira, ay patuloy mong igalang ang mga Brāhmaṇa sa ganitong paraan.”

Verse 23

प्रतिग्रहेण तेजो हि विप्राणां शाम्पतेडनघ । प्रतिग्रहं ये नेच्छेयुस्ते भ्यो रक्ष्यं त्वया नृप,निष्पाप नरेश! दान लेनेसे ब्राह्मणोंका तेज शान्त हो जाता है; इसलिये जो दान नहीं लेना चाहते उन ब्राह्मणोंसे तुम्हें अपने कुलकी रक्षा करनी चाहिये

Wika ni Bhishma: “O panginoong walang dungis, ang espirituwal na ningning (tejas) ng mga Brāhmaṇa ay tunay na humihina kapag tumatanggap sila ng mga kaloob. Kaya, O hari, dapat mong parangalan at pangalagaan—upang mapangalagaan ang iyong angkan at kaharian—ang mga Brāhmaṇa na ayaw tumanggap ng handog, O pinunong walang kasalanan.”

Verse 34

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें पृथ्वी और वायुदेवका संवादविषयक चौतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ika-tatlumpu’t apat na kabanata ng bahaging Dāna-dharma sa loob ng Anuśāsana Parva ng banal na Mahābhārata, hinggil sa pag-uusap ng Daigdig at ng Diyos ng Hangin. Ito ang pormal na pangwakas na pahayag na nagmamarka sa pagtatapos ng aral tungkol sa matuwid na pagbibigay at kaayusang moral.

Verse 35

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि ब्राह्मणप्रशंसायां पज्चत्रिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें ब्राह्मणकी प्रशंसाविषयक पैतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Nagtapos si Bhishma: “Sa ganitong paraan, sa banal na Mahabharata, sa loob ng Anushasana Parva—lalo na sa bahaging tumatalakay sa dharma ng pagbibigay—nagtatapos ang ika-tatlumpu’t limang kabanata, na ukol sa pagpupuri sa mga Brahmana.” Itinatakda ng pormulang pangwakas na ito ang naunang talakayan bilang aral na etikal: ang pagkakawanggawa (dāna) ay dapat patnubayan ng dharma, at ang paggalang sa mga Brahmanang marunong at may disiplina ay inilalahad bilang haligi ng kaayusang panlipunan at espirituwal.