Adhyaya 39
Uttara BhagaAdhyaya 39100 Verses

Adhyaya 39

Narmadā–Tīrtha-Māhātmya: Sequence of Sacred Fords and Their Fruits

Ipinagpapatuloy ang tagubiling pang-paglalakbay sa mga tīrtha ng Uttara-bhāga, nagsalita si Mārkaṇḍeya kay Yudhiṣṭhira at sinimulan ang masusing Narmadā-māhātmya. Una, itinaas ang Narmadā bilang ipinanganak kay Rudra, tagapuksa ng kasalanan, at pinupuri ng lahat; saka inilatag ang sunod-sunod na mga banal na tawiran sa magkabilang pampang. Bawat tīrtha ay may itinakdang gawain—pagligo, pag-aayuno, pagsamba, dāna, śrāddha, tarpaṇa, pradakṣiṇā—at tiyak na phala: pagkalinis sa kasalanan, pagkalaya sa utang, paggaling, pagkamit ng paghahari, pag-akyat sa Rudraloka/Viṣṇuloka/Brahmaloka/Sūryaloka/Somaloka, at maging di na muling pagsilang. Ipinapakita ang pagkakaisa ng Śaiva at Vaiṣṇava: nangingibabaw ang mga liṅga ni Śiva, ngunit sa Śakra-tīrtha ay hayagang sinasamba si Hari upang makamit ang Viṣṇuloka, at sinasabing si Nārāyaṇa ay nagpapakita bilang liṅga para sa pagsamba ng mga ṛṣi. Ang rurok ay ang Śukla-tīrtha, na itinuturing na walang kapantay sa paghuhugas ng mabibigat na kasalanan at sa pagbibigay ng mokṣa sa pamamagitan ng mga pagtalima na kaugnay ng mga araw ng buwan at saṅkrānti. Sa wakas, pinalalawig ang ruta patungo sa Yama-tīrtha, Eraṇḍī, Kārṇāṭikeśvara, Kapilā-tīrtha, at sa rehiyong Gaṇeśvara/Gaṅgeśvara, bilang paghahanda sa susunod na kabanata tungkol sa banal na heograpiya at kalendaryong ritwal ng Narmadā.

All Adhyayas

Shlokas

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे अष्टात्रिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापविनाशिनी / मुनिभिः कथिता पूर्वमीश्वरेण स्वयंभुवा

Ganito sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, sa huling bahagi—ang ika-38 na kabanata. Wika ni Mārkaṇḍeya: “Ang Narmadā ang pinakadakila sa mga ilog, tagapagwasak ng lahat ng kasalanan; pinuri na noong sinaunang panahon ng mga muni, at maging ng Sariling-Isinilang na Panginoon (Brahmā) mismo.”

Verse 2

मुनिभिः संस्तुता ह्येषा नर्मदा प्रवरा नदी / रुद्रगात्राद् विनिष्क्रान्ता लोकानां हितकाम्यया

Tunay ngang ang Narmadā na ito ay pinupuri ng mga muni bilang pinakadakila sa mga ilog. Siya’y lumitaw mula sa katawan ni Rudra, na nagnanais ng kapakanan ng lahat ng mga daigdig.

Verse 3

सर्वपापहरा नित्यं सर्वदेवनमस्कृता / संस्तुता देवगन्धर्वैरप्यरोभिस्तथैव च

Siya na laging nag-aalis ng lahat ng kasalanan, na sinasamba at pinupugayan ng lahat ng mga deva. Siya’y pinupuri ng mga Deva at Gandharva, gayundin ng mga Apsaras.

Verse 4

उत्तरे चैव तत्कूले तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / नाम्ना भद्रेश्वरं पुण्यं सर्वपापहरं शुभम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् दैवतैः सह मोहते

At sa hilagang pampang ng ilog na iyon, O Hari, may isang banal na tawiran na bantog sa tatlong daigdig, na tinatawag na Bhadreśvara—banal, mapalad, at tagapag-alis ng lahat ng kasalanan. Pagkaligo roon, O Hari, ang tao’y nagagalak kasama ng mga deva.

Verse 5

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थमाम्रातकेश्वरम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत्

Pagkaraan nito, O pinakadakilang hari, marapat na magtungo sa banal na tawiran ng Āmrātakeśvara. Pagkaligo roon, O Hari, ang tao’y nagkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng isang libong baka.

Verse 6

ततो ऽङ्गारेश्वरं गच्छेन्नियतो नियताशनः / सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते

Pagkaraan, magtungo sa Aṅgāreśvara nang may disiplina at pagpipigil sa pagkain. Kapag nalinis ang kalooban mula sa lahat ng kasalanan, siya’y pinararangalan sa daigdig ni Rudra (Rudraloka).

Verse 7

ततो गच्छेत राजेन्द्र केदारं नाम पुण्यदम् / तत्र स्नात्वोदकं कृत्वा सर्वान् कामानवाप्नुयात्

Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, marapat na magtungo sa banal na pook na tinatawag na Kedāra, tagapagkaloob ng kabanalan. Pagkaligo roon at matapos isagawa nang wasto ang pag-aalay ng tubig, matatamo ang katuparan ng lahat ng ninanais.

Verse 8

पिप्पलेशं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / तत्र स्नात्वा महाराज रुद्रलोके महीयते

Pagkatapos, marapat na magtungo sa Pippaleśa, ang pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Pagkaligo roon, O dakilang hari, ang tao’y pararangalan sa daigdig ni Rudra (Rudraloka).

Verse 9

ततो गच्छेत राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रलोकमवाप्नुयात्

Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, magtungo sa pinakadakilang dambana ni Vimaleśvara. Kung doon niya isusuko ang hininga ng buhay, matatamo niya ang daigdig ni Rudra (Śiva).

Verse 10

ततः पुष्करिणीं गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र इन्द्रस्यार्धासनं लभेत्

Pagkaraan, magtungo sa Puṣkariṇī, ang banal na lawa ng lotus, at magsagawa ng pagligo roon ayon sa ritwal. Sa pagkaligo lamang sa pook na iyon, ang tao’y magkakamit ng lukluk na katumbas ng kalahati ng paghahari ni Indra.

Verse 11

ततो गच्छेत राजेन्द्र शूलभेदमिति श्रुतम् / तत्र स्नात्वार्चयेद् देवं गोसहस्रफलं लभेत्

Pagkatapos, O pinakamainam sa mga hari, magtungo sa banal na pook na, ayon sa narinig, ay tinatawag na Śūlabheda. Pagkaligo roon at pagsamba sa Diyos, matatamo ang meritong katumbas ng pag-aalay ng isang libong baka.

Verse 12

ततो गच्छेत राजेन्द्र बलितीर्थमनुत्तम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् सिहासनपतिर्भवेत्

Pagkaraan nito, O panginoon ng mga hari, dapat magtungo sa walang kapantay na Bali-tīrtha. Pagkaligo roon, O Hari, ang tao’y nagiging may-ari ng trono at nagkakamit ng kapangyarihang paghahari.

Verse 13

शक्रतीर्थं ततो गच्छेत् कूले चैव तु दक्षिणे / उपोष्य रजनीमेकां स्नानं कृत्वा यथाविधि

Pagkatapos, magtungo sa Śakra-tīrtha sa pampang na timog. Mag-ayuno nang isang gabi, at saka maligo ayon sa itinakdang paraan.

Verse 14

आराधयेन्महायोगं देवं नारायणं हरिम् / गोसहस्रफलं प्राप्य विष्णुलोकं स गच्छति

Ang sinumang sumamba kay Panginoong Nārāyaṇa—si Hari, ang Dakilang Yogin (Mahāyoga) mismo—ay magkakamit ng gantimpalang tulad ng pag-aalay ng isang libong baka, at pagkaraan ay tutungo sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 15

ऋषितीर्थं ततो गत्वा सर्वपापहरं नृणाम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र शिवलोके महीयते

Pagkaraan, magtungo sa Ṛṣi-tīrtha na nag-aalis ng lahat ng kasalanan ng tao. Sa pagligo lamang doon, ang tao’y pinararangalan sa daigdig ni Śiva.

Verse 16

नारदस्य तु तत्रैव तीर्थं परमशोभनम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्

Doon din naroon ang lubhang marilag na tīrtha ni Nārada. Ang sinumang maligo lamang doon ay magkakamit ng gantimpalang tulad ng pag-aalay ng isang libong baka.

Verse 17

यत्र तप्तं तपः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रतीस्तस्य ददौ योगं देवदेवो महेश्वरः

Sa mismong pook na yaon, kung saan noon ay nagsagawa ng mahigpit na tapas (pagpapakasakit) ang banal na rishi na si Nārada, si Maheśvara—Diyos ng mga diyos—na nalugod, ay nagkaloob sa kanya ng landas at disiplina ng Yoga.

Verse 18

ब्रह्मणा निर्मितं लिङ्गं ब्रह्मेश्वरमिति श्रुतम् / यत्र स्नात्वा नरो राजन् ब्रह्मलोके महीयते

Ang liṅga na iyon ay sinasabing hinubog ni Brahmā at kilala sa pangalang “Brahmeśvara.” O Hari, ang sinumang maligo roon ay pararangalan at itataas sa daigdig ni Brahmā (Brahmaloka).

Verse 19

ऋणतीर्थं ततो गच्छेत् स ऋणान्मुच्यते ध्रुवम् / महेश्वरं ततो गच्छेत् पर्याप्तं जन्मनः फलम्

Pagkaraan, marapat na magtungo sa Ṛṇa-tīrtha; sa gayon, tiyak na makalalaya sa lahat ng pagkakautang. Pagkatapos nito, magtungo sa Maheśvara; doon, nagiging ganap at sapat ang bunga ng pagsilang—natutupad ang layon ng buhay.

Verse 20

भीमेश्वरं ततो गच्छेत् सर्वव्याधिविनाशनम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वदुःखैः प्रमुच्यते

Pagkaraan, magtungo sa Bhīmeśvara, ang pumupuksa sa lahat ng karamdaman. Sa pagligo lamang doon, ang tao ay napapalaya sa bawat dalamhati.

Verse 21

ततो गच्छेत राजेन्द्र पिङ्गलेश्वरमुत्तमम् / अहोरात्रोपवासेन त्रिरात्रफलमाप्नुयात्

Pagkatapos, O pinakadakilang hari, magtungo sa kataas-taasang dambana ni Piṅgaleśvara. Sa pag-aayuno roon nang isang araw at isang gabi, matatamo ang gantimpalang kasinghalaga ng pagtalima sa pag-aayuno sa loob ng tatlong gabi.

Verse 22

तस्मिंमस्तीर्थे तु राजेन्द्र कपिलां यः प्रयच्छति / यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च / तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते

O pinakamainam sa mga hari, sinumang maghandog ng isang kayumangging baka sa banal na tawiran—kung gaano karaming balahibo ang nasa katawan niya, at sa mga angkang isinilang mula sa kanyang supling—gayon karaming libong taon siyang pinararangalan sa daigdig ni Rudra (Śiva).

Verse 23

यस्तु प्राणपरित्यागं कुर्यात् तत्र नराधिप / अक्षयं मोदते कालं यावच्चन्द्रदिवाकरौ

Ngunit, O hari, sinumang magbuwis ng buhay doon ay magagalak sa di-nasisirang kaligayahan, habang nananatili ang buwan at ang araw.

Verse 24

नर्मदातटमाश्रित्य तिष्ठन्ते ये तु मानवाः / ते मृताः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा

Ang mga taong sumasandig at naninirahan sa pampang ng Narmadā—pagkamatay nila, sila’y dumarating sa langit, gaya ng mga banal at may kabutihang-loob.

Verse 25

ततो दीप्तेश्वरं गच्छेद् व्यासतीर्थं तपोवनम् / निवर्तिता पुरा तत्र व्यासभीता महानदी / हुङ्कारिता तु व्यासेन दक्षिणेन ततो गता

Pagkaraan, marapat na magtungo sa Dīpteśvara, sa Vyāsa-tīrtha sa gubat ng pag-aayuno at tapas. Noong unang panahon, ang dakilang ilog doon ay napaurong dahil sa takot kay Vyāsa; at nang bigkasin ni Vyāsa ang utos na huṅkāra, mula noon ay dumaloy ito patimog.

Verse 26

प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर / प्रीतस्तस्य भवेद् व्यासो वाञ्छितं लभते फलम्

O Yudhiṣṭhira, sinumang magsagawa ng pradakṣiṇā (pag-ikot na may paggalang) sa banal na tawiran na iyon ay magiging kalugud-lugod kay Vyāsa; at matatamo niya ang bungang ninanais.

Verse 27

ततो गच्छेत राजेन्द्र इक्षुनद्यास्तु संगमम् / त्रैलोक्यविश्रुतं पुण्यं तत्र सन्निहितः शिवः / तत्र स्तनात्वा नरो राजन् गाणपत्यमवाप्नुयात्

Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, magtungo sa tagpuan ng Ilog Ikṣu—isang banal na pook na bantog sa tatlong daigdig. Doon ay lalong naroroon si Śiva; at matapos maligo roon, O hari, ang tao’y nagkakamit ng kalagayang Gaṇapati, pinuno sa mga gaṇa ni Śiva.

Verse 28

स्कन्दतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / आजन्मनः कृतं पापं स्नातस्तीव्रं व्यपोहति

Pagkatapos, magtungo sa Skanda-tīrtha, ang tagapuksa ng lahat ng kasalanan. Ang sinumang maligo roon ay makapangyarihang nahuhugasan maging ang mga kasalanang nagawa mula pa sa pagsilang.

Verse 29

तत्र देवाः सगन्धर्वा भवात्मजमनुत्तमम् / उपासते महात्मानं स्कन्दं शक्तिधिरं प्रभुम्

Doon, ang mga diyos kasama ang mga Gandharva ay sumasamba kay Skanda—ang walang kapantay na anak ni Bhava (Śiva), ang dakilang-loob na Panginoon, ang makapangyarihang may hawak ng sibat na Śakti.

Verse 30

ततो गच्छेदाङ्गिरसं स्नानं तत्र समाचरेत् / गोसहस्रफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति

Pagkatapos, magtungo sa paliguan ng Āṅgirasa at isagawa roon nang wasto ang banal na pagligo. Matamo ang gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng isang libong baka, siya’y tutungo sa daigdig ni Rudra.

Verse 31

अङ्गिरा यत्र देवेशं ब्रह्मपुत्रो वृषध्वजम् / तपसाराध्य विश्वेशं लब्धवान् योगमुत्तमम्

Sa mismong pook na iyon, si Aṅgiras—anak ni Brahmā—ay sumamba sa pamamagitan ng matinding tapa sa Panginoon ng mga diyos, sa Panginoon ng sansinukob, kay Śiva na may watawat ng Toro; at natamo niya ang kataas-taasang Yoga.

Verse 32

कुशतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / स्नानं तत्र प्रकुर्वोत अश्वमेधफलं लभेत्

Pagkaraan, dapat magtungo sa Kuśa-tīrtha, ang banal na tawiran na pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Sa pagligo roon, matatamo ang gantimpalang kasinghalaga ng handog na Aśvamedha.

Verse 33

कोटितीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् / तत्र स्त्रात्वा नरो राज्यं लभते नात्र संशयः

Pagkaraan, dapat magtungo sa Koṭitīrtha, ang banal na tawiran na pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Sa pagligo roon, ang tao’y magkakamit ng paghahari—walang alinlangan dito.

Verse 34

चन्द्रभागां ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते

Pagkaraan, dapat magtungo sa Ilog Chandrabhāgā at isagawa roon ang banal na pagligo ayon sa wastong paraan. Sa pagligo lamang doon, ang tao’y pinararangalan at itinataas sa daigdig ni Soma (kaharian ng buwan).

Verse 35

नर्मदादक्षिणे कूले संगमेश्वरमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् सर्वयज्ञफलं लभेत्

Sa timog na pampang ng Narmadā ay naroon ang pinakadakilang banal na pook na tinatawag na Saṅgameśvara. O Hari, sa pagligo roon, matatamo ng tao ang gantimpalang bunga ng lahat ng mga yajña.

Verse 36

नर्मदायोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् / आदित्यायतनं रम्यमीश्वरेण तु भाषितम्

Sa hilagang pampang ng Narmadā ay may isang tīrtha na lubhang marilag. Ito ang kaaya-ayang dambana ni Āditya, ang Diyos na Araw, na ipinahayag mismo ni Īśvara.

Verse 37

तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र दत्त्वा दानं तु शक्तितः / तस्य तीर्थप्रभावेण लभते चाक्षयं फलम्

O pinakadakilang hari, matapos maligo roon at magbigay ng kawanggawa ayon sa kakayahan, sa bisa ng kabanalan ng banal na tawiran, nakakamit ng tao ang gantimpalang di-nasisira.

Verse 38

दरिद्रा व्याधिता ये तु ये च दुष्कृतकारिणः / मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं प्रयान्ति च

Kahit ang dukha, ang may karamdaman, o ang nakagawa ng masamang gawa ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakararating sa daigdig ni Sūrya, ang Araw.

Verse 39

मार्गेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र स्वर्गलोकमवाप्नुयात्

Pagkatapos, magtungo sa Mārgeśvara at isagawa roon ang banal na paliligo ayon sa ritwal. Ang sinumang maligo roon kahit minsan ay makakamit ang daigdig ng langit.

Verse 40

ततः पश्चिमतो गच्छेन्मरुदालयमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र शुचिर्भूत्वा प्रयत्नतः

Pagkatapos, magtungo sa kanluran, sa dakilang banal na pook na tinatawag na Marudālaya. O pinakamahusay na hari, matapos maligo roon, magsikap nang taimtim upang maging dalisay.

Verse 41

काञ्चनं तु द्विजो दद्याद् यथाविभवविस्तरम् / पुष्पकेण विमानेन वायुलोकं स गच्छति

Ngunit kung ang isang dvija (dalawang ulit na isinilang) ay maghandog ng ginto ayon sa buong lawak ng kanyang kaya, siya’y tutungo sa daigdig ni Vāyu, sakay ng makalangit na sasakyang pinalamutian ng mga bulaklak.

Verse 42

ततो गच्छेत राजेन्द्र अहल्यातीर्थमुत्तमम् / स्नानमात्रादप्सरोभिर्मोदते कालमक्षयम्

Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, marapat na magtungo sa Ahalyā-tīrtha na lubhang banal. Sa pagligo roon lamang, nagagalak ang tao kasama ng mga apsarā sa panahong di-nagwawakas.

Verse 43

चैत्रमासे तु संप्राप्ते शुक्लपक्षे त्रयोदशी / कामदेवदिने तस्मिन्नहल्यां यस्तु पूजयेत्

Kapag dumating ang buwan ng Caitra, sa trayodaśī (ika-13) ng maliwanag na kalahati—sa araw na banal para kay Kāmadeva—sinumang sumamba kay Ahalyā nang may debosyon…

Verse 44

यत्र तत्र नरोत्पन्नो वरस्तत्र प्रियो भवेत् / स्त्रीवल्लभो भवेच्छ्रीमान् कामदेव इवापरः

Saan man ipanganak ang gayong marangal na lalaki, doon siya nagiging minamahal. Siya’y nagiging kaibig-ibig sa mga babae, pinagpala ng yaman at ningning—gaya ng isa pang Kāmadeva.

Verse 45

अयोध्यां तु समासाद्य तीर्थं शक्रस्य विश्रुतम् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्

Pagdating sa Ayodhyā—ang bantog na tīrtha na kaugnay ni Śakra (Indra)—ang taong maligo roon lamang ay magkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng isang libong baka.

Verse 46

सोमतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

Pagkatapos, marapat na magtungo sa Somatīrtha at isagawa roon ang banal na pagligo ayon sa wastong paraan. Sa sandaling maligo ang tao sa pook na iyon, napapalaya siya sa lahat ng kasalanan.

Verse 47

सोमग्रहे तु राजेन्द्र पापक्षयकरं भवेत् / त्रैलोक्यविश्रुतं राजन् सोमतीर्थं महाफलम्

O pinakadakilang hari, sa panahon ng Soma-graha (pagmamasid na ukol sa Buwan, lalo na sa eklipse), ito’y nagiging sanhi ng pagkapawi ng mga kasalanan. O hari, ang Somatīrtha—kilala sa tatlong daigdig—ay nagkakaloob ng dakilang bunga ng biyaya.

Verse 48

यस्तु चान्द्रायणं कुर्यात् तत्र तीर्थे समाहितः / सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं स गच्छति

Sinumang magsagawa ng panatang Cāndrāyaṇa doon sa banal na tawiran, na may isip na nakatuon—ang loob ay nalinis sa lahat ng kasalanan—ay tutungo sa Somaloka, ang daigdig ni Soma (Buwan).

Verse 49

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात् सोमतीर्थे नराधिप / जले चानशनं वापि नासौ मर्त्यो ऽभिजायते

O hari ng mga tao, sinumang pumasok sa apoy sa Somatīrtha—o kahit magsagawa ng anasana, pag-aayuno hanggang kamatayan sa tubig nito—ay hindi na muling isisilang bilang mortal.

Verse 50

स्तम्भतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते

Pagkaraan, dapat magtungo sa Stambha-tīrtha at isagawa roon ang banal na paliligo (snāna) ayon sa tuntunin. Sa pagligo roon kahit minsan lamang, ang tao’y pinararangalan at itinataas sa Somaloka.

Verse 51

ततो गच्छेत राजेन्द्र विष्णुतीर्थमनुत्तमम् / योधनीपुरमाख्यातं विष्णोः स्थानमनुत्तमम्

Pagkaraan, O pinakadakilang hari, magpatuloy sa walang kapantay na Viṣṇu-tīrtha. Ito’y tinatawag na Yodhanīpura, ang di-matutularang tahanan ni Viṣṇu.

Verse 52

असुरा योधितास्तत्र वासुदेवेन कोटिशः / तत्र तीर्थं समुत्पन्नं विष्णुश्रीको भवेदिह / अहोरात्रोपवासेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति

Doon, si Vāsudeva ay nakipaglaban sa mga Asura na umaabot sa milyun-milyon. Mula sa pangyayaring iyon ay sumibol ang isang banal na tīrtha; sa pook na ito, ang tao’y napagkakalooban ng karangalan at kapalaran ni Viṣṇu. Sa pag-aayuno nang isang araw at isang gabi, napapawi maging ang kasalanang brahmahatyā (pagpatay sa Brahmana).

Verse 53

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् / कामतीर्थमिति ख्यातं यत्र कामोर्ऽचयद् भवम्

Sa timog na pampang ng Ilog Narmadā ay may isang tīrtha na lubhang marilag. Ito’y tanyag bilang Kāma-tīrtha, kung saan si Kāma, ang diyos ng pagnanasa, ay sumamba kay Bhava (Śiva).

Verse 54

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा उपवासपरायणः / कुसुमायुधरूपेण रुद्रोलोके महीयते

Ang sinumang maligo sa tīrtha na iyon at magpakatapat sa pag-aayuno ay pararangalan sa daigdig ni Rudra, na magtataglay ng anyong Kusumāyudha—ang May Sandatang Bulaklak (si Kāma).

Verse 55

ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम् / उमाहकमिति ख्यातं तत्र संतर्पयेत् पितॄन्

Pagkaraan, O pinakadakilang hari, magtungo sa walang kapantay na Brahma-tīrtha, na kilala ring Umāhaka; doon ay maghandog ng mga ritong pampasiyahan para sa mga Pitṛ (mga espiritu ng ninuno).

Verse 56

पौर्णमास्याममावास्यां श्र्धं कुर्याद् यथाविधि / गजरूपा शिला तत्र तोयमध्ये व्यवस्थिता

Sa araw ng kabilugan ng buwan at sa araw ng bagong buwan, isagawa ang śrāddha ayon sa itinakdang tuntunin. Doon ay may batong hugis elepante na nakatindig sa gitna ng tubig.

Verse 57

तस्मिंस्तु दापयेत् पिण्डान् वैशाख्यान्तु विशेषतः / स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः / तृप्यन्ति पितरस्तस्य यावत् तिष्ठति मेदिनी

Sa gayong pagkakataon, dapat ipagkaloob ang mga handog na piṇḍa—lalo na sa buwan ng Vaiśākha. Pagkaligo, na may natipong isipan, malaya sa pagpapakitang-tao at inggit, ang mga ninuno niya ay mananatiling nasisiyahan hangga’t nananatili ang daigdig.

Verse 58

सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र गाणपत्यपदं लभेत्

Pagkatapos, dapat magtungo sa Siddheśvara at isagawa roon ang banal na paliligo ayon sa wastong ritwal. Sa pagligo roon lamang, ang tao ay nakakamit ang kalagayang Gaṇapatya—pagiging kabilang sa banal na saklaw ni Gaṇapati.

Verse 59

ततो गच्छेत राजेन्द्र लिङ्गो यत्र जनार्दनः / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र विष्णुलोके महीयते

Pagkatapos, O hari ng mga hari, magtungo sa liṅga na kinaroroonan ni Janārdana (Viṣṇu). Pagkaligo roon, O hari, siya’y pararangalan at luluwalhatiin sa daigdig ni Viṣṇu (Viṣṇuloka).

Verse 60

यत्र नारायणो देवो मुनोनां भावितात्मनाम् / स्वात्मानं दर्शयामास लिङ्गं तत् परमं पदम्

Yaon ang pook kung saan si Panginoong Nārāyaṇa, ang Diyos, ay naghayag ng Kanyang Sarili sa mga muni na dalisay at mapagnilay ang diwa. Doon, ang mismong pagpapakita ng Sarili bilang banal na Liṅga ang kataas-taasang tahanan.

Verse 61

अङ्कोलं तु ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / स्नानं दानं च तत्रैव ब्राह्मणानां च भोजनम् / पिण्डप्रिदानं च कृतं प्रेत्यानन्तफलप्रदम्

Pagkatapos, dapat magtungo sa Ankola, ang pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Doon, magsagawa ng paliligo, magbigay ng kaloob, at magpakain sa mga Brahmana. At ang pag-aalay ng piṇḍa na nagawa ay magbubunga ng di-mauubos na gantimpala pagkamatay.

Verse 62

त्रैयम्बकेन तोयेन यश्चरुं श्रपयेत् ततः / अङ्कोलमूले दद्याच्च पिण्डांश्चैव यथाविधि / तारिताः पितरस्तेन तृप्यन्त्याचन्द्रतारकम्

Sinumang magluto ng banal na handog na kanin (caru) gamit ang tubig na pinabanal para kay Tryambaka (Śiva), at ayon sa tuntunin ay maghandog ng mga piṇḍa sa ugat ng punong aṅkola—sa gawaing iyon, ang mga Pitṛ (mga ninuno) ay naliligtas at nananatiling nasisiyahan hanggang sa panahon ng buwan at mga bituin (ibig sabihi’y napakatagal).

Verse 63

ततो गच्छेत राजेन्द्र तापसेश्वरमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र प्राप्नुयात् तपसः फलम्

Pagkatapos, O hari ng mga hari, marapat na magtungo sa dakilang Tapaseśvara—Panginoon ng mga asceta. Pagkaligo roon, O pinakamainam na hari, matatamo ang bunga ng tapas (banal na pag-aayuno at pagdidisiplina).

Verse 64

शुक्लतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् / नास्ति तेन सम तीर्थं नर्मदायां युधिष्ठिर

Pagkatapos ay magtungo sa Śukla-tīrtha, ang tagapuksa ng lahat ng kasalanan. O Yudhiṣṭhira, sa lupain ng Narmadā ay walang banal na tawiran na maihahambing dito.

Verse 65

दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य स्नानदानतपोजपात् / होमाच्चैवोपवासाच्च शुक्लतीर्थे महत् फलम्

Sa Śukla-tīrtha, dakilang bunga ng kabanalan ang nagmumula sa pagtanaw at paghipo pa lamang; gayundin sa pagligo, pagbibigay-dāna, pagsasagawa ng tapas, pagbigkas ng japa, pag-aalay ng homa, at pag-aayuno (upavāsa).

Verse 66

योजनं तत् स्मृतं क्षेत्रं देवगन्धर्वसेवितम् / शुक्लतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापविनाशनम्

Ang banal na pook na iyon ay sinasabing umaabot sa isang yojana; dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga deva at mga Gandharva. Ito’y tanyag bilang Śukla-tīrtha, ang banal na tawirang pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 67

पादपाग्रेण दृष्टेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति / देव्या सह सदा भर्गस्तत्र तिष्ठति शङ्करः

Sa pagtanaw lamang dito kahit mula sa dulo ng daliri ng paa, napapawi ang mabigat na kasalanang brahma-hatyā (pagpatay sa isang brāhmaṇa). Doon, si Śaṅkara—si Bharga mismo—ay laging nananahan kasama ng Diyosa (Devī).

Verse 68

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां वैशाखे मासि सुव्रत / कैलासाच्चाभिनिष्क्रम्य तत्र सन्निहितो हरः

O marangal na tagapag-ingat ng panata, sa ika-labing-apat (caturdaśī) ng madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa) sa buwan ng Vaiśākha, si Hara (Śiva) ay lumalabas mula sa Kailāsa at lalo ngang naroroon sa banal na pook na iyon.

Verse 69

देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास्तथा / गणाश्चाप्सरसां नागास्तत्र तिष्ठन्ति पुङ्गव

O pinakamainam sa mga tao, doon nananahan ang mga deva, ang mga Dānava at mga Gandharva; gayundin ang mga Siddha at Vidyādhara; kasama ang mga banal na Gaṇa, ang mga Apsaras at ang mga Nāga.

Verse 70

रजकेन यथा वस्त्रं शुक्लं भवति वारिणा / आजन्मनि कृतं पापं शुक्लतीर्थे व्यपोहति / स्नानं दानं तपः श्राद्धमनन्तं तत्र दृश्यते

Gaya ng tagalaba na pinapaputi ang damit sa tubig, gayon din sa Śuklatīrtha ay nahuhugasan ang mga kasalanang naipon mula pa sa kapanganakan. Doon, ang bunga ng banal na pagligo, pagkakawanggawa, pag-aayuno at pagninilay (tapas), at śrāddha (handog sa mga ninuno) ay nakikitang walang hanggan.

Verse 71

शुक्लतीर्थात् परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति / पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि मानवः / अहोरात्रोपवासेन शुक्लतीर्थे व्यपोहति

Walang banal na pook na hihigit sa Śuklatīrtha—wala pang naging gayon noon, at wala ring lilitaw sa hinaharap. Ang taong nagkasala sa unang yugto ng buhay ay makapapawi nito sa Śuklatīrtha sa pamamagitan ng ganap na pag-aayuno sa maghapon at magdamag (ahorātra-upavāsa).

Verse 72

कार्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशी / घृतेन स्नापयेद् देवमुपोष्य परमेश्वरम् / एकविंशत्कुलोपेतो न च्यवेदैश्वरात् पदात्

Sa ika-labing-apat na araw (caturdaśī) ng madilim na kalahati ng buwan sa buwan ng Kārtika, matapos mag-ayuno (upavāsa), dapat paliguan ang Panginoong Parameśvara ng ghee bilang pagsamba. Taglay ang meritong nag-aangat sa dalawampu’t isang salinlahi, hindi siya mahuhulog mula sa kalagayang makapangyarihan (aiśvarya).

Verse 73

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञदानेन वा पुनः / न तां गतिमवाप्नोति शुक्लतीर्थे तु यां लभेत्

Sa pamamagitan man ng tapas (pagpapakasakit), ng brahmacarya (banal na pagpipigil), o ng mga yajña at pag-aalay ng kaloob, hindi naaabot ang gayong pinagpalang kalagayan na natatamo sa banal na tawiran na Śukla-tīrtha.

Verse 74

शुक्लतीर्थं महातीर्थमृषिसिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् पुनर्जन्म न विन्दति

Ang Śukla-tīrtha ay isang dakilang tīrtha, dinadalaw ng mga ṛṣi at ng mga siddha. O Hari, ang taong maliligo roon ay hindi na muling daraan sa kapanganakan.

Verse 75

अयने वा चतुर्दश्यां संक्रान्तौ विषुवे तथा / स्नात्वा तु सोपवासः सन् विजितात्मा समाहितः

Sa mga araw ng ayana (solstis), sa ika-labing-apat na araw, sa saṅkrānti (pagpasok ng Araw sa tanda), at gayundin sa viṣuva (equinox)—pagkatapos maligo, manatiling nag-aayuno, mapagpigil at payapa, at panatilihing nakatuon ang isip.

Verse 76

दानं दद्याद् यथाशक्ति प्रीयेतां हरिशङ्करौ / एतत् तीर्थप्रभावेण सर्वं भवति चाक्षयम्

Magbigay ng kawanggawa ayon sa makakaya upang malugod sina Hari at Śaṅkara. Sa kapangyarihan ng tīrtha na ito, ang lahat ng gayong merit ay nagiging di-nauubos (akṣaya).

Verse 77

अनाथं दुर्गतं विप्रं नाथवन्तमथापि वा / उद्वादयति यस्तीर्थे तस्य पुण्यफलं शृणु

Pakinggan ang bunga ng kabutihan: sinumang sa banal na tīrtha ay tumulong at mag-angat sa isang brāhmaṇa—maging siya’y dukha at walang sandigan, o kahit may tagapagtanggol na—ay nagkakamit ng dakilang gantimpalang espirituwal.

Verse 78

यावत् तद्रोमसंख्या तु तत्प्रसूतिकुलेषु च / तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते

Sa libu-libong taon na kasingdami ng mga balahibo (sa banal na anyong iyon), at gayundin kasingdami ng bilang ng mga lahing isinilang mula roon, sa gayong tagal siya’y pinararangalan at itinataas sa daigdig ni Rudra (Rudraloka).

Verse 79

ततो गच्छेत राजेन्द्र यमतीर्थ मनुत्तमम् / कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां माघमासे युधिष्ठिर / स्नानं कृत्वा नक्तभीजी न पश्येद् योनिसङ्कटम्

Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, dapat magtungo sa lubhang dakilang Yama-tīrtha. O Yudhiṣṭhira, sa ika-labing-apat na araw (caturdaśī) ng madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa) sa buwang Māgha, matapos maligo roon at tuparin ang panatang naktabhojī (kumain lamang sa gabi), hindi na niya masisilayan ang pighati ng muling pagpasok sa sinapupunan.

Verse 80

ततो गच्छेत राजेन्द्र एरण्डीतीर्थमुत्तमम् / संगमे तु नरः स्नायादुपवासपरायणः / ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिताः

Pagkatapos, O pinakamainam sa mga hari, magtungo sa dakilang tawiran na tinatawag na Eraṇḍī-tīrtha. Sa tagpuan ng mga tubig, dapat maligo ang tao na nakatuon sa pag-aayuno; at kung pakakainin niya kahit isang brāhmaṇa, ito’y parang nakapagpakain siya ng isang koṭi (sampung milyon).

Verse 81

एरण्डीसंगमे स्नात्वा भक्तिभावात् तुरञ्जितः / मृत्तिकां शिरसि स्थाप्य अवगाह्य च तज्जलम् / नर्मदोदकसंमिश्रं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

Pagkaligo sa tagpuan ng Eraṇḍī, at sa biglang pag-igting ng debosyon, dapat ilagay ang banal na luwad sa ulo at lumubog sa tubig na iyon. Sa pagligo sa tubig na iyon na nahahalo sa tubig ng Narmadā, napapalaya siya sa lahat ng kasalanan at dungis.

Verse 82

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं कार्णाटिकेश्वरम् / गङ्गावतरते तत्र दिने पुण्ये न संशयः

Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, marapat na magtungo sa banal na tawiran na tinatawag na Kārṇāṭikeśvara. Sa araw na mapalad, bumababa roon ang Gangga—walang alinlangan dito.

Verse 83

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च दत्त्वा चैव यथाविधि / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

Doon, matapos maligo at uminom ng banal na tubig, at maghandog ng kaloob ayon sa itinakdang paraan, ang tao’y lubos na napapalaya sa lahat ng kasalanan at pinararangalan sa daigdig ni Brahmā.

Verse 84

नन्दितीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / प्रीयते तस्य नन्दीशः सोमलोके महीयते

Pagkaraan, magtungo sa Nanditīrtha at isagawa roon nang wasto ang banal na paliligo. Sa gawang iyon, nalulugod si Nandīśa (Śiva, Panginoon ni Nandin), at ang tao’y pinararangalan sa daigdig ni Soma (daigdig ng buwan).

Verse 85

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्वनरकं शुभम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् नरकं नैव पश्यति

Pagkaraan, O pinakamainam sa mga hari, magtungo sa mapalad na banal na tawiran na tinatawag na Anaraka. O Hari, kapag naligo roon ang tao, hindi na niya kailanman mamamasdan ang impiyerno.

Verse 86

तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र स्वान्यस्थीनि विनिक्षिपेत् / रूपवान् जायते लोके धनभोगसमन्वितः

O hari ng mga hari, sa tirthang iyon ay dapat ilagak ang sariling mga buto. Sa daigdig, siya’y isisilang na may kagandahan, may yaman, at may kakayahang magtamasa ng ginhawa.

Verse 87

ततो गच्छेत राजेन्द्र कपिलातीर्थ मुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत्

Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga hari, marapat na magtungo sa dakilang banal na tawiran na tinatawag na Kapilā-tīrtha. Pagkaligo roon, O Hari, ang tao’y nagkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng isang libong baka.

Verse 88

ज्येष्ठमासे तु संप्राप्ते चतुर्दश्यां विशेषतः / तत्रोपोष्य नरो भक्त्या दद्याद् दीपं घृतेन तु

Kapag dumating ang buwan ng Jyeṣṭha—lalo na sa ika-labing-apat na araw ng buwan (Caturdaśī)—dapat mag-ubos (mag-ayuno) ang tao at may debosyon na maghandog ng lamparang puno ng ghee.

Verse 89

घृतेन स्नापयेद् रुद्रं सघृतं श्रीफलं दहेत् / घण्टाभरणसंयुक्तां कपिलां वै प्रदापयेत्

Dapat paliguan (abhiṣeka) si Rudra ng ghee, at saka ihandog sa apoy ang niyog (śrīphala) na may kasamang ghee. At tunay, magbigay rin ng isang kapilā na baka na may kampanilya at mga palamuti.

Verse 90

सर्वाभरणसंयुक्तः सर्वदेवनमस्कृतः / शिवतुल्यबलो भूत्वा शिववत् क्रीडते चिरम्

Nabibihisan ng lahat ng makalangit na palamuti at pinararangalan ng lahat ng mga diyos, siya’y nagkakamit ng lakas na katulad ni Śiva; at gaya ni Śiva mismo, siya’y naglalaro sa banal na kalayaan sa mahabang panahon.

Verse 91

अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः / स्नापयित्वा शिवं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु भोजनम्

Kapag dumating ang araw ni Aṅgāraka (Martes)—lalo na kung tumapat sa Caturthī (ika-apat na araw ng buwan)—dapat paliguan ang (larawan ng) Śiva at pagkatapos ay maghandog ng pagkain sa mga Brāhmaṇa.

Verse 92

सर्वभोगसमायुक्तो विमानैः सार्वकामिकैः / गत्वा शक्रस्य भवनं शक्रेण सह मोदते

Taglay ang lahat ng kaligayahan, at inihahatid ng mga makalangit na sasakyang tumutupad ng ninanais, siya’y nagtutungo sa tahanan ni Śakra (Indra) at nagagalak doon kasama ni Indra.

Verse 93

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो धनवान् भोगवान् भवेत् / अङ्गारकनवम्यां तु अमावास्यां तथैव च / स्नापयेत् तत्र यत्नेन रूपवान् सुभगो भवेत्

Pagkaraan, kahit mahulog man mula sa langit, siya’y nagiging mayaman at tagapagtamasa ng kasaganaan. At sa Aṅgāraka-navamī (ika-siyam na araw na kaugnay ni Mars) at gayundin sa amāvāsyā (bagong buwan), kung siya’y maliligo roon ayon sa itinakdang ritwal nang may pagsisikap, siya’y magiging kaaya-aya ang anyo at mapalad.

Verse 94

ततो गच्छेत राजेन्द्र गणेश्वरमनुत्तमम् / श्रावणे मासी संप्राप्ते कृष्णपक्षे चतुर्दशी

Pagkatapos, O pinakamainam sa mga hari, marapat na magtungo sa walang kapantay na dambana ni Gaṇeśvara, kapag dumating ang buwang Śrāvaṇa—sa caturdaśī (ika-labing-apat) ng madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa).

Verse 95

स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते / पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते ऽसावॄणत्रयात्

Ang taong naligo lamang doon ay pinararangalan sa kaharian ni Rudra (Rudra-loka). At matapos magsagawa ng tarpaṇa, ang pag-aalay ng tubig para sa mga ninuno, siya’y napapalaya sa tatlong pagkakautang.

Verse 96

गङ्गेश्वरसमीपे तु गङ्गावदनमुत्तमम् / अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः / आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

Malapit sa Gaṅgeśvara naroon ang pinakadakilang “Bibig ng Gaṅgā” (Gaṅgā-vadana). Maging walang hinihiling o may hinihiling, ang taong maligo roon ay napapalaya sa mga kasalanang naipon mula pa sa kapanganakan—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 97

तस्य वै पश्चिमे देशे समीपे नातिदूरतः / दशाश्वमेधिकं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Sa kanluran niyon, malapit at hindi kalayuan, naroon ang banal na tawiran na tinatawag na Daśāśvamedhika, bantog sa tatlong daigdig.

Verse 98

उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे शुभे / अमावस्यां नरः स्नात्वा पूजयेद् वृषभध्वजम्

Sa mapalad na buwan ng Bhādrapada, matapos mag-ayuno nang isang gabi, dapat maligo ang tao sa araw ng Amāvasyā (bagong buwan) at saka sumamba kay Vṛṣabhadhvaja—Panginoong Śiva na may watawat na may toro.

Verse 99

काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना / गत्वा रुद्रपुरं रम्यं रुद्रेण सह मोदते

Sakay ng ginintuang vimāna na pinalamutian ng lambat ng mga kampanilyang kumakalansing, siya’y nagtutungo sa marikit na lungsod ni Rudra at nagagalak doon kasama ni Rudra (Śiva).

Verse 100

सर्वत्र सर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् / पितॄणां तर्पणं कुर्यादश्वमेधफलं लभेत्

Saan man naroroon, dapat isagawa roon ang araw-araw na paliligo; at maghandog ng tarpaṇa, mga alay na tubig para sa mga ninuno—sa gayon matatamo ang gantimpalang kasinghalaga ng Aśvamedha.

← Adhyaya 38Adhyaya 40

Frequently Asked Questions

Narmadā is portrayed as Rudra-born and universally venerated; her waters, banks, and associated tīrthas function as direct instruments of pāpa-kṣaya, capable of removing even grave impurities when joined with vrata, dāna, and disciplined intention.

While many stations are Śiva-liṅga tīrthas promising Rudraloka, the text also prescribes explicit worship of Nārāyaṇa for Viṣṇuloka and describes Nārāyaṇa’s self-revelation in liṅga form—treating devotional forms as interoperable rather than competing.

Snāna with restraint, fasting (single night, full day-night, naktabhojī), charity according to means, feeding brāhmaṇas, pradakṣiṇā, and Pitṛ rites (tarpaṇa/śrāddha/piṇḍa) are presented as sādhanā that transforms tīrtha contact into durable spiritual merit.

Śukla-tīrtha is declared unequalled in the Narmadā region—effective through sight, touch, bath, gifts, japa, homa, and fasts; it is associated with specific calendrical observances and is said to wash away sins from birth and even prevent rebirth.

It offers a graded spectrum of fruits: from health, beauty, prosperity, debt-release, and kingship to heavenly worlds and finally non-rebirth—indicating that the same tīrtha discipline, intensified by vrata and purity, can culminate in liberation.