
Narmadā-māhātmya: Amarakāṇṭaka, Jāleśvara, Kapilā–Viśalyakaraṇī, and the Supreme Purifying Power of Darśana
Isinasara ang naunang adhyāya (37) at ipinagpapatuloy ang salaysay na pinamumunuan ni Sūta; sa kabanatang ito, inilalahad ni Mārkaṇḍeya para kay Yudhiṣṭhira ang simula ng Narmadā-māhātmya. Matapos marinig ang iba’t ibang dharma at ang kadakilaan ng Prayāga at mga tīrtha, tinanong ni Yudhiṣṭhira kung bakit ang Narmadā ang itinuturing na pinakadakila; sumagot si Mārkaṇḍeya na siya’y nagmumula sa katawan ni Rudra at tumatawid sa lahat ng nilalang. Inihahambing ang mga ilog: ang Gaṅgā ay nagpapabanal sa Kanakhala, ang Sarasvatī sa Kurukṣetra, ngunit ang Narmadā ay nagpapadalisay saanman; ang kanyang tubig ay nakapagdudalisay sa darśana pa lamang (pagkakita), higit sa mga paglilinis na nakatali sa panahon ng Sarasvatī at Yamunā. Pagkaraan, inilalarawan ang Amarakāṇṭaka na tanyag sa tatlong loka, kung saan ang mga ṛṣi at mga nilalang sa langit ay nagkamit ng siddhi; ang paliligo na may pagpipigil at pag-aayuno ng isang gabi ay nakaliligtas maging sa mga angkan. Tinatala ang napakaraming tīrtha sa paligid at itinatagubilin ang brahmacarya, ahiṃsā, at pagpipigil ng pandama; ang bunga ay gantimpalang makalangit, saka muling pagsilang na matuwid at pagkamakapangyarihan. Pinupuri ang mga tiyak na pook: lawa ng Jāleśvara (ang piṇḍa at sandhyā ay nagpapasaya sa mga ninuno), ilog Kapilā at Viśalyakaraṇī (nag-aalis ng mga pighati), at Kāverī; ang pag-aayuno at paninirahan sa pampang ay nagdadala sa Rudra-loka, ang pagdalaw sa panahon ng eklipse ay nagpaparami ng merit, at ang pradakṣiṇā ay may bungang katumbas ng sakripisyo. Nagtatapos ang adhyāya sa pangitain ng sabayang pagdalo ng mga diyos sa Amarakāṇṭaka—si Maheśvara kasama si Devī, at sina Brahmā, Viṣṇu, Indra—na nagpapatibay sa pagkakaisa ng Śaiva at Vaiṣṇava sa Purāṇa at naghahanda sa susunod na paglalahad ng mga tīrtha.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच एषा पुण्यतमा देवी देवगन्धर्वसेविता / नर्मदा लोकविख्याता तीर्थानामुत्तमा नदी
Kaya, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Saṃhitā na may anim na libong taludtod, sa huling bahagi, nagwakas ang ika-37 kabanata. Wika ni Sūta: “Ang Diyosa (ilog) na ito ang pinakabanal na nagpapadalisay, pinaglilingkuran at iginagalang ng mga deva at Gandharva. Siya ang Narmadā, bantog sa lahat ng daigdig—ang pangunahing ilog sa lahat ng tīrtha.”
Verse 2
तस्याः शृणुध्वं माहात्म्यं मार्कण्डेयेन भाषितम् / युधिष्ठिराय तु शुभं सर्वपापप्रणाशनम्
Pakinggan ninyo ang banal na kadakilaan niya, gaya ng sinabi ni Mārkaṇḍeya—isang mapalad na salaysay para kay Yudhiṣṭhira, at tagapuksa ng lahat ng kasalanan.
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच श्रुतास्तु विविधा धर्मास्त्वत्प्रसादान्महामुने / माहात्म्यं च प्रयागस्य तीर्थानि विविधानि च
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O dakilang muni, sa iyong biyaya ay narinig ko ang iba’t ibang dharma; at narinig ko rin ang banal na kadakilaan ng Prayāga at ang sari-saring tīrtha.”
Verse 4
नर्मदा सर्वतीर्थानां मुख्या हि भवतेरिता / तस्यास्त्विदानीं माहात्म्यं वक्तुमर्हसि सत्तम
Ipinahayag mo na ang Narmadā ang tunay na pangunahing tīrtha sa lahat. Kaya, O pinakadakila sa mga banal, nararapat mong isalaysay ngayon ang kanyang kadakilaan.
Verse 5
मार्कण्डेय उवाच नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद् विनिः सृता / तारयेत् सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Sa mga ilog, ang Narmadā ang pinakadakila; siya’y lumitaw mula sa mismong katawan ni Rudra. Siya ang tumatawid-palampas sa lahat ng nilalang—maging di-gumagalaw at gumagalaw.”
Verse 6
नर्मदायास्तु माहात्म्यं पुराणे यन्मया श्रुतम् / इदानीं तत्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः शुभम्
Ngayon ay ipahahayag ko—O mapalad, makinig na may iisang tuon ng isip—ang kadakilaan ng Narmadā ayon sa narinig ko sa mga Purāṇa.
Verse 7
पुण्या कनखले गङ्गा कुरुक्षेत्रे सरस्वती / ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा
Sa Kanakhala, ang Gaṅgā ang lubhang nagpapabanal; sa Kurukṣetra, ang Sarasvatī ang nagpapabanal. Ngunit maging sa nayon o sa gubat, ang Narmadā ay nagpapabanal sa lahat ng dako.
Verse 8
त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् / सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम्
Ang tubig ng Sarasvatī ay naglilinis sa loob ng tatlong araw; ang Yamunā sa loob ng isang linggo. Ang Gaṅgā ay naglilinis agad, at ang Narmadā ay naglilinis sa pagtanaw pa lamang.
Verse 9
कलिङ्गदेशपश्चार्धे पर्वते ऽमरकण्टके / पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया मनोरमा
Sa kanlurang panig ng lupain ng Kaliṅga, sa bundok na Amarakāṇṭaka, naroon ang isang banal na tīrtha na tanyag sa tatlong daigdig—kaaya-aya, kaakit-akit, at napakaganda.
Verse 10
सदेवासुरगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः / तपस्तप्त्वा तु राजेन्द्र सिद्धिं तु परमां गताः
O pinakamainam na hari, ang mga ṛṣi na may yaman ng tapas, kasama ang mga Deva, Asura, at Gandharva, matapos magsagawa ng austeridad, ay nakamtan ang sukdulang siddhi (paramā siddhi).
Verse 11
तत्र स्नात्वा नरो राजन् नियमस्थो जितेन्द्रियः / उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्
O Hari, ang sinumang maligo roon, matatag sa mga niyama at napagtagumpayan ang mga pandama, at mag-ayuno sa loob ng isang gabi, ay magliligtas ng sandaang angkan ng kanyang pamilya.
Verse 12
योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा / विस्तारेण तु राजेन्द्र योजनद्वयमायता
O pinakamainam na hari, ang dakilang ilog na yaon ay sinasabing umaabot nang bahagyang higit sa sandaang yojana; at sa luwang, O Rājendra, ito’y may sukat na dalawang yojana.
Verse 13
षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च / पर्वतस्य समन्तात् तु तिष्ठन्त्यमरकण्टके
Animnapung libong mga banal na tawiran (tīrtha), at gayundin ay animnapung koṭi pa, ay nakatindig sa lahat ng panig sa paligid ng bundok sa Amarakantaka.
Verse 14
ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा जितक्रोधो जितेन्द्रियः / सर्वहिंसानिवृत्तस्तु सर्वभूतहिते रतः
Hayaang ang brahmacārin ay mamuhay sa pagpipigil at kalinisan; daigin ang galit at supilin ang mga pandama; umiwas sa lahat ng pananakit, at magalak sa kapakanan ng lahat ng nilalang.
Verse 15
एवं सर्वसमाचारो यस्तु प्राणान् समुत्सृजेत् / तस्य पुण्यफलं राजन् शृणुष्वावहितो नृप
O Hari, makinig nang buong pag-iingat. Sinumang nakatatag sa ganap na wastong asal na ganyan at saka nagbitiw ng hininga ng buhay, para sa kanya ay ilalarawan ko ngayon ang bungang mapagpala.
Verse 16
शतवर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव / सप्सरोगणसंकीर्णो दिव्यस्त्रीपरिवारितः
O Pāṇḍava, siya’y nagagalak sa langit sa loob ng libu-libo at libu-libong mga dantaon, napaliligiran ng mga pangkat ng Apsarā at inaalalayan ng mga babaeng dibino.
Verse 17
दिव्यगन्धानुलिप्तश्च दिव्यपुष्पोपशोभितः / क्रीडते देवलोके तु दैवतैः सह मोदते
Pinahiran ng makalangit na pabango at pinalamutian ng mga bulaklak ng langit, siya’y naglalaro sa daigdig ng mga deva at nagagalak kasama ng mga diyos.
Verse 18
ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः / गृहं तु लभते ऽसौ वै नानारत्नसमन्वितम्
Pagkaraan, nang siya’y bumalik mula sa langit, ang haring iyon ay nagiging matuwid sa lupa; at tunay na nakakamit niya ang isang tahanang pinalamutian ng sari-saring hiyas.
Verse 19
स्तम्भैर्मणिमयैर्दिव्यैर्वज्रवैदूर्यभूषितम् / आलेख्यवाहनैः शुभ्रैर्दासीदाससमन्वितम्
Ang tahanan ay sinusuportahan ng mga banal na haliging yari sa hiyas, pinalamutian ng kislap na tulad ng diyamante at mga batong vaidūrya (mata-ng-pusa); may mapuputing sasakyang may maselang palamuti, at may mga aliping babae at lalaki na naglilingkod.
Verse 20
राजराजेश्वरः श्रीमान् सर्वस्त्रीजनवल्लभः / जीवेद् वर्षशतं साग्रं तत्र भोगसमन्वितः
Siya’y nagiging hari sa mga hari—marangal at masagana, minamahal ng lahat ng kababaihan; at doon siya’y nabubuhay nang ganap na sandaang taon at higit pa, taglay ang lahat ng kaluguran.
Verse 21
अग्निप्रवेशे ऽथ जले अथवानशने कृते / अनिवर्तिका गतिस्तस्य पवनस्याम्बरे यथा
Maging pumasok sa apoy, o sa tubig, o magtamo ng kamatayan sa pag-aayuno, ang landas ng hiningang-buhay ay nagiging di na maibabalik—gaya ng hangin na dumaraan sa kalangitan.
Verse 22
पश्चिमे पर्वततटे सर्वपापविनाशनः / ह्रदो जलेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
Sa kanlurang dalisdis ng bundok ay may isang lawa na pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Ito’y tinatawag na Jaleśvara, at ang kanyang katanyagan ay kilala sa tatlong daigdig.
Verse 23
तत्र पिण्डप्रदानेन संध्योपासनकर्मणा / दशवर्षाणि पितरस्तर्पिताः स्युर्न संशयः
Doon, sa pag-aalay ng piṇḍa (bilog na kaning panglibing) at sa pagsasagawa ng araw-araw na Sandhyā na pagsamba, ang mga ninuno ay mananatiling nasisiyahan sa loob ng sampung taon—walang pag-aalinlangan.
Verse 24
दक्षिणे नर्मदाकूले कपिलाख्या महानदी / सरलार्जुनसंच्छन्ना नातिदूरे व्यवस्थिता
Sa timog na pampang ng Narmadā ay may isang dakilang ilog na tinatawag na Kapilā; hindi kalayuan, ito’y nasa lilim ng mga punong sarala at arjuna.
Verse 25
सा तु पुण्या महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता / तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानां तु युधिष्ठिर
Ang pook na iyon ay banal at lubhang pinagpala, tanyag sa tatlong daigdig. Doon, O Yudhiṣṭhira, may mahigit sa isang daang koṭi na tīrtha (mga banal na tawiran ng paglalakbay-diyos).
Verse 26
तस्मिंस्तीर्थे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्ययात् / नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम्
Sa tīrtha na iyon, maging ang mga punong bumagsak dahil sa pag-ikot ng panahon—kapag nahaplos ng tubig ng Narmadā—ay nakakamit ang pinakamataas na hantungan.
Verse 27
द्वितीया तु महाभागा विशल्यकरणी शुभा / तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा विशल्यो भवति क्षणात्
Ang ikalawang tīrtha ay ang mapalad at pinagpala, ang Viśalyakaraṇī. Ang sinumang maligo sa banal na tawiran na iyon ay agad nagiging ‘walang palaso’—malaya sa pinsala, kirot, at mga pighati.
Verse 28
कपिला च विशल्या च श्रूयते राजसत्तम / ईश्वरेण पुरा प्रोक्ता लोकानां हितकाम्यया
O pinakamainam sa mga hari, naririnig na (ang aral) ay tinatawag na “Kapilā” at “Viśalyā.” Noong unang panahon, itinuro ito ni Īśvara dahil sa hangaring ikabuti ng lahat ng daigdig.
Verse 29
अनाशकं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप / सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोकं स गच्छति
O hari, ang sinumang magsagawa ng pag-aayuno (pag-iwas sa pagkain) sa tīrtha na iyon ay lilinisin sa lahat ng kasalanan at makararating sa daigdig ni Rudra.
Verse 30
तत्र स्नात्वा नरो राजन्नश्वमेधफलं लभेत् / ये वसन्त्युत्तरे कूले रुद्रलोके वसन्ति ते
O Hari, ang sinumang maligo roon ay magkakamit ng bunga ng sakripisyong Aśvamedha. Yaong naninirahan sa hilagang pampang ay tunay na naninirahan sa daigdig ni Rudra.
Verse 31
सरस्वत्यां च गङ्गायां नर्मदायां युधिष्ठिर / समं स्नानं च दानं च यथा मे शङ्करो ऽब्रवीत्
O Yudhiṣṭhira, sa Sarasvatī, sa Gaṅgā, at sa Narmadā, ang bisa ng banal na pagligo at ng pagkakaloob ng dāna ay magkakapantay—gaya ng sinabi sa akin ni Śaṅkara.
Verse 32
परित्यजति यः प्रणान् पर्वते ऽमरकण्टके / वर्षकोटिशतं साग्रं रुद्रलोके महीयते
Sinumang magbuwis ng buhay sa bundok na Amarakantaka ay pararangalan sa daigdig ni Rudra sa loob ng isang daang koti ng taon, at higit pa.
Verse 33
नर्मदायां जलं पुण्यं फेनोर्मिसमलङ्कृतम् / पवित्रं शिरसा वन्द्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
Ang tubig ng Narmadā ay banal, pinalalamutian ng bula at mga alon. Ito’y nagpapadalisay at nararapat sambahin sa pagyuko ng ulo; sa paggalang dito, napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 34
नर्मदा सर्वतः पुण्या ब्रह्महत्यापहारिणी / अहोरात्रोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया
Ang Narmadā ay banal sa lahat ng paraan at nag-aalis ng kasalanan ng pagpatay sa brāhmaṇa. Sa pag-aayuno nang buong araw at gabi, napapalaya sa bigat ng kasalanang iyon.
Verse 35
जालेश्वरं तीर्थवरं सर्वपापविनाशनम् / तत्र गत्वा नियमवान् सर्वकामांल्लभेन्नरः
Ang Jāleśvara ang pinakadakilang tīrtha, tagapuksa ng lahat ng kasalanan. Ang sinumang makarating doon at mamuhay sa mga panatang may disiplina ay makakamit ang katuparan ng lahat ng ninanais.
Verse 36
चन्द्रसूर्योपरागे तु गत्वा ह्यमरकण्टकम् / अश्वमेधाद् दशगुणं पुण्यमाप्नोति मानवः
Ngunit sa panahon ng eklipse ng buwan o araw, kung ang tao’y pumunta sa Amarakantaka, makakamit niya ang kabutihang-loob na sampung ulit kaysa sa handog na Aśvamedha.
Verse 37
एष पुण्यो गिरिवरो देवगन्धर्वसेवितः / नानाद्रुमलताकीर्णो नानापुष्पोपशोभितः
Ito ang banal at dakilang bundok, na dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga deva at Gandharva; hitik sa sari-saring puno at baging, at nagniningning sa ganda ng iba’t ibang bulaklak.
Verse 38
तत्र संनिहितो राजन् देव्या सह महेश्वरः / ब्रह्मा विष्णुस्तथा चेन्द्रो विद्याधरगणैः सह
Doon, O Hari, nananahan si Maheśvara sa hayag na presensya kasama ang Diyosa; at naroon din sina Brahmā, Viṣṇu, at Indra, kasama ang mga pangkat ng Vidyādhara.
Verse 39
प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् पर्वतं ह्यमरकण्टकम् / पौण्डरीकस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानः
Sinumang magsagawa ng pradakṣiṇā, ang banal na pag-ikot sa Bundok Amarakantaka, ay makatatamo ng bunga ng kabutihang katulad ng handog na Pauṇḍarīka.
Verse 40
कावेरी नाम विपुला नदी कल्पषनाशिनी / तत्र स्नात्वा महादेवमर्चयेद् वृषभध्वजम् / संगमे नर्मदायास्तु रुद्रलोके महीयते
May isang malawak na ilog na tinatawag na Kāverī, tagapaglipol ng mga kasalanang naipon sa mga kapanahunan. Pagkaligo roon, sambahin si Mahādeva, ang Panginoong may watawat na Toro. At sa tagpuan nito sa Narmadā, ang tao’y pinararangalan sa daigdig ni Rudra.
It states Sarasvatī purifies in three days, Yamunā in a week, Gaṅgā instantly, while Narmadā purifies merely by being seen (darśana-mātra), and is sanctifying everywhere (village or forest), not only at select locations.
Brahmacarya (continence), purity, conquest of anger, mastery of senses, non-violence, and welfare-mindedness; bathing with observances and a one-night fast is highlighted, and relinquishing life under such conduct is linked to extended honor in Rudra’s world.
Jāleśvara lake destroys sins and supports pitṛ rites (piṇḍa and sandhyā satisfy ancestors for ten years); Kapilā on Narmadā’s southern bank anchors vast tīrtha presence; Viśalyakaraṇī removes afflictions immediately; Kāverī destroys age-accumulated sins and, at its confluence with Narmadā, leads to honor in Rudra-loka.
It explicitly places Maheśvara with the Goddess in manifest presence while also affirming Brahmā, Viṣṇu, and Indra (with Vidyādharas) at the same sacred mountain, framing pilgrimage as shared across devotional traditions.