Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मानससृष्टिवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच रुद्रं धर्मं मनश्चैव रुचिं चैवाकृतिं तथा / पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang anuṣaṅga-pāda, ang ikawalong kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng Paglikhang Pangkaisipan.” Wika ni Sūta: Noon, nilikha ng Panginoon sa pamamagitan ng isip ang limang tagaganap—Rudra, Dharma, Manas, Ruci, at Ākṛti.

Verse 2

एते महाभुजाः सर्वे प्रजानां स्थितिहेतवः / औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणः पुनः पुनः

Sila’y pawang may malalakas na bisig, dahilan ng pananatili ng mga nilalang; si Rudra, paulit-ulit na nanghihina, ay muling pinagdurugtong at pinananatili ang mga halamang-gamot (auṣadhi).

Verse 3

प्राप्तौषधिफलैर्देवः सम्यगिष्टः फलार्थिभिः / त्रिभिरेव कपालैस्तु त्र्यंबकैरोषधीक्षये

Nang matamo ang bunga ng mga halamang-gamot, ang mga naghahangad ng bunga ay sumamba sa Diyos nang wasto. Sa panahon ng pagkapawi ng mga halamang-gamot, ang handog kay Tryambaka ay ginagawa sa tatlong kapāla lamang.

Verse 4

इज्यते मुनिभिर्यस्मात्तस्मात्त्त्र्यंबक उच्यते / गायत्रीं चैव त्रिष्टुप् च जगती चैव ताः स्मृताः

Sapagkat siya’y inaalayan ng yajña ng mga muni, kaya siya’y tinatawag na ‘Tryambaka’. Ang Gāyatrī, Triṣṭup, at Jagatī—iyan ang mga sukat na inaalala.

Verse 5

अंबिकानां मया प्रोक्ता योनयः स्वनस्पतेः / ताभिरेकत्वभूता भिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः

Ipinahayag ko ang mga pinagmulan ng mga Ambikā bilang anyong vanaspati, ang banal na mga halaman. Sa sariling lakas, sila’y tatlo ang anyo ngunit nananatiling nagkakaisa.

Verse 6

त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालस्ततः स्मृतः / त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनेह त्र्यंबकःस्मृतः

Ang puroḍāśa na may tatlong sangkap ay tinatawag na ‘trikapāla’. Ang puroḍāśang iyon mismo ang ‘Tryambaka’; kaya dito siya inaalala bilang Tryambaka.

Verse 7

धत्ते धर्मः प्रजाः सर्वा मनो ज्ञानकरं स्मृतम् / आकृतिः सुरुचे रूपं रुचिः श्रद्धाकरः स्मृतः

Ang Dharma ang sumasalo sa lahat ng nilalang; ang manas (isip) ay inaalala bilang sanhi ng kaalaman. Ang ākṛti ay anyong marikit, at ang ruci ay yaong nagbubunsod ng śraddhā, ang pananampalataya.

Verse 8

एवमेते प्रजापालाः प्रजानां स्थितिहेतवः / अथास्य सृजतः सर्गं प्रजानां परिवृद्धये

Gayon nga, ang mga tagapangalaga ng mga nilalang ang sanhi ng pananatili ng mga praja. Pagkaraan, inayos Niya ang pagkakasunod ng paglikha upang lumago ang mga nilalang.

Verse 9

न व्यवर्द्धत ताः सृष्टाः प्रजाः केनापि हेतुना / ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगा मिनीम्

Sa anumang dahilan, ang mga nilalang na nalikha ay hindi lumago. Kaya itinatag Niya ang buddhi na umaakay sa tiyak na paghatol sa kahulugan at layon.

Verse 10

अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां तु चारिणीम् / रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वकर्मतः

Pagkaraan, nakita Niya sa Kanyang sarili ang tanging tamas na gumagalaw, iniwan ang rajas at sattva, at kumikilos ayon sa sariling karma.

Verse 11

ततः स तेन दुखेनशुचं चक्रे जगत्पतिः / तमश्च व्यनुदत्पश्चाद् रजसातु समावृणोत्

Kaya ang Panginoon ng sanlibutan ay nagluwal ng dalamhati mula sa pagdurusang iyon. Pagkaraan, itinaboy Niya ang tamas at tinakpan ito ng rajas.

Verse 12

तत्तमः प्रतिनुत्तं वै मिथुनं संप्रसूयत / अधर्माचरणा त्तस्य हिंसा शोको व्यजायत

Ang tamas na iyon, nang mapaurong, ay nagsilang ng isang pares. Mula sa pag-uugaling adharma nito, sumibol ang karahasan at dalamhati.

Verse 13

ततस्तस्मिन्समुद्भूते मिथुने वरणात्मके / ततः स भगवानासीत् प्रीतश्चैतं हि शिश्रिये

Nang sumibol ang marangal na magkaparis na yaon, ang Bhagavan ay lubhang nalugod at doon nga nanalig at nanahan.

Verse 14

एवं प्रीतात्मनस्तस्य स्वदेहार्द्धाद्विनिःसृता / नारी परमकल्याणी सर्वभूतमनोहरा

Sa gayon, mula sa kalahati ng sariling katawan niya na puspos ng galak, lumitaw ang isang babaeng lubhang mapalad, kaakit-akit sa lahat ng nilalang.

Verse 15

सा हि कामात्मना सृष्टा प्रकृतेः सा सुरूपिणी / शतरूपेति सा प्रोक्ता सा प्रोक्तैव पुनः पुनः

Siya’y nilikha mula sa diwa ng pagnanasa, sumibol sa Prakriti, at may kagandahang anyo; tinawag siyang ‘Shatarupa’, at ang pangalang iyon ay inuulit-ulit.

Verse 16

ततः प्रजाः समुद्भूता यथा प्रोक्ता मया पुरा / प्रक्रियायां यथा तुभ्यं त्रेतामध्ये महात्मनः

Pagkaraan, sumibol ang mga nilalang gaya ng sinabi ko noon; O dakilang kaluluwa, ayon sa paraang ipinaliwanag ko sa iyo sa gitna ng Tretayuga.

Verse 17

यदा प्रजास्तु ताः सृष्टा न व्यवद्धत धीमतः / ततो ऽन्यान्मानसान्पुत्रानात्मनः सदृशो ऽसृजत

Nang ang mga nilalang ay nalikha ngunit hindi umunlad sa pamamagitan ng karunungan ng marunong, lumikha siya ng iba pang mga anak na mula sa isip, na kawangis niya.

Verse 18

भृग्वङ्गिरोमरीचींश्च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च निर्ममे मानसान्सुतान्

Nilalang ni Brahma sina Bhṛgu, Aṅgiras, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Dakṣa, Atri, at Vasiṣṭha bilang mga anak na isinilang mula sa Kanyang isipan (mānasaputra).

Verse 19

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / ब्रह्मा यतात्मकानां तु सर्वेषामात्मयोनिनाम्

Sa mga Purana ay tiyak na itinakda na sila ang ‘siyam na Brahma’; at si Brahma ang pinagmulan ng lahat ng ātmayoni, yaong mga kusang isinilang na may likas na anyo Niya.

Verse 20

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा धर्मं भूतसुखावहम् / प्रजापतिं रुचिं चैव पूर्वेषामेव पूर्वजौ

Pagkaraan, muling nilikha ni Brahma ang Dharma na nagdudulot ng kaginhawahan sa lahat ng nilalang; at isinilang din ang Prajāpati Ruci, na ninuno maging ng mga naunang ninuno.

Verse 21

बुद्धितः ससृजे धर्मं सर्वभूतसुखावहम् / मनसस्तु रुचिर्नाम जज्ञे जो ऽव्यक्तजन्मनः

Mula sa buddhi ni Brahma ay nilikha Niya ang Dharma na nagbibigay-ginhawa sa lahat ng nilalang; at mula sa Kanyang isipan ay isinilang ang Prajāpati na si Ruci, na nagmula sa Avyakta (di-nahahayag).

Verse 22

भृगुस्तु त्दृदयाज्जज्ञे ऋषिः साललयोनिनः / प्राणाद्दक्षं सृजन्ब्रह्मा चक्षुर्भ्यां तु मरीचिनम्

Isinilang ang Ṛṣi Bhṛgu mula sa puso ni Brahma, na may pinagmulan na kaugnay ng elemento ng tubig; nilikha ni Brahma si Dakṣa mula sa Kanyang prāṇa, at si Marīci mula sa Kanyang dalawang mata.

Verse 23

अभिमानात्मकं रुद्रं निर्ममे नीललोहितम् / शिरसोंगिरसं चैव श्रोत्रादत्रिं तथैव च

Nilalang Niya si Rudra na anyo ng pagkamakasarili, ang Nīlalohita. Mula sa ulo ay isinilang si Aṅgiras, at mula sa mga tainga ay si Atri, gayundin.

Verse 24

पुलस्त्यं च तथोदानाद्व्यानाच्च पुलहं पुनः / समानजो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम्

Mula sa udāna ay nilikha Niya si Pulastya, at mula sa vyāna ay si Pulaha muli. Mula sa samāna ay isinilang si Vasiṣṭha; mula sa apāna ay hinubog Niya si Kratu.

Verse 25

इत्येते ब्रह्मणः पुत्राः प्रजादौ द्वादश स्मृताः / धर्मस्तेषां प्रथमजो देवतानां स्मृतस्तु वै

Kaya nito, sa pasimula ng paglikha ng mga nilalang, sila’y inaalala bilang labindalawang anak ni Brahmā. Sa kanila, ang panganay ay si Dharma, na inaalala rin sa hanay ng mga deva.

Verse 26

भृग्वादयस्तु ये सृष्टास्ते वै ब्रह्मर्षयः स्मृताः / गृहमेधिपुराणास्ते धर्मस्तैः प्राक् प्रवर्त्तितः

Si Bhṛgu at ang iba pang nilikha ay inaalala bilang mga Brahmarṣi. Sila ang mga sinauna sa landas ng gṛhamedhī, at ang dharma ay kanilang nauna nang itinaguyod.

Verse 27

द्वादशैते प्रसूयन्ते प्रजाः कल्पे पुनः पुनः / तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः

Ang labindalawang ito ay paulit-ulit na nagluluwal ng mga nilalang sa bawat kalpa. May labindalawang banal na angkan sila, na puspos ng mga katangiang tulad ng sa mga deva.

Verse 28

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः / यदा तैरिह सृष्टैस्तु धर्म्माद्यैश्च महर्षिभिः

Sila’y masigasig sa gawa at may maraming lahi, pinalamutian ng mga Maharsi. Nang dito’y nilikha ng mga Maharsi ang Dharma at iba pa.

Verse 29

सृज्यमानाः प्रजाश्चैव न व्यवर्द्धन्त धीमतः / तमोमात्रावृतः सो ऽभूच्छोकप्रतिहतश्च वै

Kahit ang mga nilikhang nilalang ay hindi nagpalago sa marunong. Siya’y natakpan ng tanging dilim at napigil din ng dalamhati.

Verse 30

यथाऽवृतः स वै ब्रह्मा तमोमात्रा तु सा पुनः / पुत्राणां च तमोमात्रा अपरा निःसृताभवत्

Kung paanong natakpan si Brahma ng tanging kadiliman, ang gayong kadiliman ay muling lumabas mula sa kanyang mga anak sa ibang anyo.

Verse 31

प्रतिस्रोतात्मको ऽधर्मो हिंसा चैवाशुभात्मिका / ततः प्रतिहते तस्य प्रतीते वरणात्मके

Ang Adharma ay likas na salungat sa agos, at ang himsa’y may masamang diwa. Pagkaraan, nang mapigil ang likas na pagtabing na iyon, ito’y nahayag.

Verse 32

स्वां तनुं स तदा ब्रह्मा समपोहत भास्वराम् / द्विधा कृत्वा स्वकं देहमर्द्धेन पुरुषो ऽभवत्

Noon ay inalis ni Brahma ang kanyang maningning na katawan. Hinati niya ang sarili sa dalawa, at sa kalahati’y naging anyong Purusha siya.

Verse 33

अर्धेन नारी सा तस्य शतरूपा व्यजायत / प्रकृतिर्भूतधात्री सा कामाद्वै सृजतः प्रभोः

Mula sa kalahati ng Kanyang sarili, isinilang ang babaeng si Śatarūpā. Sa kalooban ng Panginoong Lumikha, siya ang Prakṛti, ang Ina na sumasandig sa lahat ng nilalang, na nahayag.

Verse 34

सा दिवं पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्य सुस्थिता / ब्रह्माणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्य तिष्टतः

Siya’y nanatiling matatag, nilukuban ng kanyang kadakilaan ang langit at lupa. Siya ang sinaunang katawan ni Brahmā, na bumabalot sa kalangitan at nananatili.

Verse 35

या त्वर्द्धा सृज्यते नारी शतरूपा व्यजायत / सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परम दुश्चरम्

Ang babaeng nilikha mula sa kalahating iyon ay isinilang bilang Śatarūpā. Ang Dewī na iyon ay nagsagawa ng sukdulan at napakahirap na pag-aayuno at pagninilay sa loob ng niyuta na panahon.

Verse 36

भर्त्तारं दीप्तयशसं पुरुषं प्रत्यपद्यत / स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते

Tinanggap niya bilang asawa ang Puruṣa na may nagniningning na karangalan. Siya ang unang Svāyaṃbhuva Puruṣa, na tinatawag na Manu.

Verse 37

तस्यैकसप्ततियुगं मन्वन्तरमिहोच्यते / लब्ध्वा तु पुरुषः पत्नीं शतरूपामयोनिजाम्

Ang manvantara niya rito ay sinasabing tumatagal ng pitumpu’t isang yuga. At ang Puruṣa ay nakamit si Śatarūpā, ang isinilang na hindi mula sa sinapupunan, bilang asawa.

Verse 38

तया स रमते सार्द्धं तस्मात्सा रतिरुच्यते / प्रथमः संप्रयोगः स कल्पादौ समवर्त्तत

Siya’y nagagalak na kasama siya; kaya siya’y tinatawag na ‘Rati’. Ang unang pagsasanib na iyon ay naganap sa simula ng kalpa.

Verse 39

विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽभवत्पुरुषो विराट् / सम्राट् सशतरूपस्तु वैराजस्तु मनुः स्मृतः

Nilalang ni Brahma si Viraj; siya’y naging Purusha Virat. Siya rin ay Samrat at Śatarūpa; at ang Vairaja ay inaalala bilang Manu.

Verse 40

स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषो मनुः / वैराजात्पुरुषाद्वीरौ शतरूपा व्यजायत

Ang Manu-Purusha na Vairaja ang lumikha ng paglikha ng mga nilalang. Mula sa Purusha Vairaja, isinilang si Śatarūpa bilang lakas-binhi (vīrya).

Verse 41

प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ / कन्ये द्वे सुमहाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः

Sina Priyavrata at Uttānapāda—dalawang anak na lalaki, pinakadakila sa mga may anak. At may dalawang anak na babae na lubhang mapalad; mula sa kanila isinilang ang mga nilalang na ito.

Verse 42

देवी नाम्ना तथाकूलिः प्रसूतिश्चैव ते शुभे / स्वायंभुवः प्रसूतिं तु दक्षाय व्यसृजत्प्रभुः

Sa mga mapalad na anak na babae, ang isa’y tinawag na Devī; ang iba ay Ākūti at Prasūti. Ipinagkaloob ng Panginoong Svāyambhuva Manu si Prasūti kay Dakṣa.

Verse 43

रुचेः प्रजापतेश्चैव आकूतिं प्रत्य पादयत् / आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम्

Tinanggap ni Prajapati Ruci si Akuti. Mula kay Akuti, sa banal na pasiya ng isip ni Ruci, isinilang ang isang mapalad na kambal.

Verse 44

यज्ञश्च दक्षिणा चैव यमलौ तौ बभूवतुः / यज्ञस्य दक्षिणायां च पुत्रा द्वादश जज्ञिरे

Ang kambal na iyon ay si Yajña at si Dakṣiṇā. At kay Dakṣiṇā, asawa ni Yajña, isinilang ang labindalawang anak na lalaki.

Verse 45

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवेतरे / यमस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामास्तु ते स्मृताः

Ang mga diyos sa Manvantara ni Svāyambhuva ay tinawag na Yāmā. Sila’y mga anak ni Yajña, kaya inaalala sa pangalang Yāmā.

Verse 46

अजिताश्चैव शुक्राश्च द्वौ गणौ ब्रह्मणः स्मृतौ / यामाः पूर्वं परिक्रान्ता येषां संज्ञा दिवौकसः

Ang Ajita at Śukra ay itinuturing na dalawang pangkat ni Brahmā. Ang mga Yāmā na naunang umikot ay tinawag na Divaukasa, mga nananahan sa langit.

Verse 47

स्वायंभूव सुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः / तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद्दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः

Sa Prasūti, anak na babae ni Svāyambhuva, nahayag ang mga Ina ng Daigdig. Sa Prasūti ring iyon, si Dakṣa na panginoon ay nagkaanak ng dalawampu’t apat na dalaga.

Verse 48

सर्वास्ताश्च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः / योगपत्न्यश्च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः

Silang lahat ay lubhang mapalad at may matang gaya ng lotus; silang lahat ay mga asawa ng Yoga at mga ina ng Yoga.

Verse 49

सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा विश्वस्य मातरः / श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया

Silang lahat ay mga tagapagsalita ng Brahman at mga ina ng sansinukob—Śraddhā, Lakṣmī, Dhṛti, Tuṣṭi, Puṣṭi, Medhā, at Kriyā.

Verse 50

बुद्धिर्लज्जा वसुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदश / पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः

Buddhi, Lajjā, Vasu, Śānti, Siddhi, at Kīrti—sa gayon ay labintatlong anak na babae ni Dakṣa; tinanggap sila ni Panginoong Dharma bilang mga asawa.

Verse 51

द्वाराण्येतानि चैवास्य विहितानि स्वयंभुवा / यान्याः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

Ito ang mga ‘pintuan’ para sa kanya na itinakda ni Svayambhū; at ang natira ay labing-isang dalagang may magagandang mata para sa nakababatà.

Verse 52

सती ख्यातिश्च संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा / सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

Satī, Khyāti, Saṃbhūti, Smṛti, Prīti, Kṣamā; gayundin Sannati, Anasūyā, Ūrjā, Svāhā, at Svadhā.

Verse 53

तास्तदा प्रत्यगृह्णन्त पुनरन्ये महार्षयः / रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः

Noon, muling tinanggap sila ng iba pang mga Maharsi—sina Rudra, Bhrigu, Marici, Angiras, Pulaha, at Kratu.

Verse 54

पुलस्त्यो ऽत्रिर्वसिष्ठश्च पितरो ऽग्रिस्तथैव च / सतीं भवाय प्रायच्छत्ख्यातिं च भृगवे तथा

Sina Pulastya, Atri, Vasistha, ang mga Pitri, at si Agni rin—ibinigay si Sati kay Bhava (Shiva), at si Khyati kay Bhrigu.

Verse 55

मरीचये तु संभूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ / प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च

Kay Marici ibinigay ang Sambhuti, kay Angiras ang Smriti; kay Pulastya ang Priti, at kay Pulaha ang Kshama.

Verse 56

क्रतवे संततिं नाम अनसूयां तथात्रये / ऊर्जां ददौ वसिष्ठाय स्वाहां चैवाग्नये ददौ

Kay Kratu ibinigay si Santati, kay Atri si Anasuya; kay Vasistha ang Urja, at kay Agni ang Svaha.

Verse 57

स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि मे शृणु / एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्त्वनुसृताः स्थिताः

At sa mga Pitri ay ibinigay ang Svadhā; ngayon pakinggan ninyo mula sa akin ang mga supling na isinilang sa mga asawang iyon. Ang lahat ng mapalad na nilalang na ito ay nananatiling sumusunod sa salinlahi.

Verse 58

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् / श्रद्धा कामं प्रजज्ञे ऽथ दर्पो लक्ष्मी सुतः स्मृतः

Sa lahat ng manvantara hanggang sa dakilang pralaya, isinilang ni Śraddhā si Kāma; at si Darpa ay inaalala bilang anak ni Lakṣmī.

Verse 59

धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष उच्यते / पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा

Ang anak ni Dhṛti ay tinatawag na Niyama; ang anak ni Tuṣṭi ay Saṃtoṣa. Ang anak ni Puṣṭi ay Lābha; at ang anak ni Medhā ay kilala ring Śruta.

Verse 60

क्रियायास्तनयौ प्रोक्तौ दमश्च शम एव च / बुद्धेर्बोधः सुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ

Ang dalawang anak ni Kriyā ay sina Dama at Śama. Ang anak ni Buddhi ay si Bodha; at si Apramāda rin—ang dalawang iyon.

Verse 61

लज्जाया विनयः पुत्रो व्यवसायो वसोः सुतः / क्षेमः शान्तेः सुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत

Ang anak ni Lajjā ay si Vinaya; ang anak ni Vasu ay si Vyavasāya. Ang anak ni Śānti ay si Kṣema; at mula kay Siddhi ay isinilang si Sukha.

Verse 62

यशः कीर्तेः सुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः / कामस्य तु सुतो हर्षो देव्यां सिद्ध्यां व्यजायत

Si Yaśa ay anak din ni Kīrti—sila ang mga anak ni Dharma. At ang anak ni Kāma na si Harṣa ay isinilang kay Diyosa Siddhi.

Verse 63

इत्येष वै सुखोदर्कः सर्गो धर्मस्य सात्त्विकः / जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्वै निकृतिं चानृतं च ते

Ganito ang sāttvika na paglikha ng Dharma na nagbubunga ng ligaya; ngunit mula sa Adharma isinilang ang karahasan, pati panlilinlang at kasinungalingan.

Verse 64

निकृत्यनृतयोर्जज्ञ भयं नरक एव च / माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः

Mula sa panlilinlang at kasinungalingan isinilang ang takot at impiyerno; at bilang magkaparis nila, lumitaw ang Māyā at Vedanā (pagdurusa).

Verse 65

मयाज्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् / वेदनायां ततश्चापि जेज्ञ दुःखं तु रौरवात्

Mula sa Māyā ay isinilang muli ang Māyā, at si Mṛtyu na umaagaw ng buhay ng mga nilalang; at mula sa Vedanā ay lumitaw ang pagdurusang kaugnay ng impiyernong Raurava.

Verse 66

मृत्योर्व्याधिर्जराशोकक्रोधासूया विजज्ञिरे / दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

Mula kay Mṛtyu isinilang ang sakit, katandaan, dalamhati, galit, at inggit; ang lahat ng ito’y itinuturing na nagpaparami ng pagdurusa at mga tanda ng Adharma.

Verse 67

तेषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ह्यनिधनाः स्मृताः / इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनिया मकः

May mga asawa o mga anak na lalaki rin sila, at silang lahat ay itinuturing na hindi naglalaho; kaya’t isinilang ang tāmasa na paglikha na nagtatakda at nag-aayos ng Dharma.

Verse 68

प्रजाः सृचेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / सो ऽभिध्याय सतीं भार्यां निर्ममे चात्मसंभवान्

Sa utos ni Brahma na “Likhain ang mga nilalang,” nagmuni si Nīlalohita sa banal na asawang si Satī at nilikha ang mga isinilang mula sa kanyang sariling diwa.

Verse 69

नाधिकान्न च हीनास्तान्मानसानात्मना समान् / सहस्रं च सहस्राणामसृजत्कृत्तिवाससः

Sila’y hindi hihigit ni kukulang—isinilang sa isip at kapantay niya. Si Kṛttivāsa ay lumikha ng libo-libo, libong ulit na mga nilalang.

Verse 70

तुल्यानेवात्मना सर्वान् रूपतेजोबल श्रुतैः / पिङ्गलान्सनिषङ्गांश्च कपर्दी नीललोहितान्

Nilalang ni Kapardī Nīlalohita ang lahat na kapantay niya—sa anyo, ningning, lakas, at banal na kaalaman; kulay pingal at may dalang niṣaṅga (lalagyan ng palaso).

Verse 71

विशिखान्हीनकेशांश्च दृष्टिघ्नास्तान्कपालिनः / महारूपान्विरूपांश्च विश्वरूपाश्च रूपिणः

Sila’y walang tuktok na buhol ng buhok, kakaunti ang buhok, at nakapanghihilakbot na tila pumapatay ng tingin; mga may dalang bungo. May dambuhalang anyo, may pangit na anyo, at may viśvarūpa—anyo ng sansinukob.

Verse 72

रथिनो वर्मिणश्चैव धन्विनो ऽथ वरूथिनः / सहस्रशतबाहूंश्च दिव्यभौमान्तरिक्षगान्

Sila’y mga mandirigmang nakasakay sa karwahe, nakabaluti, may pana, at may pangkat na panangga; may libo at sandaang bisig, maka-diyos, at nakalilibot sa lupa at sa himpapawid.

Verse 73

स्थूल शीर्षानष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस्तु त्रिलोचनान् / अन्नादान्पिशितादांश्च आज्यपान्सोमपोस्तथा

Sila’y may malalaking ulo, walang pangil, may dalawang dila at tatlong mata; may kumakain ng kanin, kumakain ng karne, umiinom ng ghee, at umiinom ng Soma rin.

Verse 74

अतिमेढ्रोग्रकायांश्च शितिकण्ठोग्रमन्युकान् / सनिषङ्गतनुत्रांश्च धन्विनो ह्यसिचर्मिणः

May mga labis ang laki ng ari, mabagsik ang katawan, maitim-asul ang leeg at matinding galit; may lalagyan ng palaso at baluti, mga mamamana, at may hawak ding espada at kalasag.

Verse 75

आसीनान् धावतश्चापि जृंभतश्चाप्यधिष्ठितान् / अधीयानाश्च जपतो युञ्जतो ध्यायतस्तथा

May nakaupo, may tumatakbo, may humihikab, at may nananatili sa asana; may nag-aaral, may nagja-japa, may nagsasanay ng yoga, at may nagmumuni-muni.

Verse 76

ज्वलतो वर्षतश्चैव द्योतमानान्प्रधूपितान् / बुद्धान्बुद्धतमांश्चैव ब्रह्मस्वान् ब्रह्मदर्शिनः

May nagliliyab, may nagbubuhos ng ulan, may nagniningning, at may nababalot ng usok ng insenso; may marurunong, may lalong marurunong, may likas na Brahman at nakakakita sa Brahman.

Verse 77

नीलग्रीवान्सहस्राक्षान् सर्वांश्चैव क्षमाचरान् / अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः

Sila’y may bughaw na leeg, may sanlibong mata, at pawang mapagpatawad ang asal; di-nakikita ng lahat ng nilalang, mga dakilang yogi na may napakalaking kapangyarihan.

Verse 78

रुदतो द्रवतश्चैव एवं युक्तान्सहस्रशः / अयातयामान् सृजतं रुद्रमेतान्सुरोत्तमान्

Habang umiiyak at tumatakbo, sa gayong paraan ay nagtipon sa libu-libo—nilalang ni Rudra ang mga dakilang diyos na ito, ang ayātayāma (di-nasisira).

Verse 79

दृष्ट्वा ब्रह्माब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः / न स्रष्टव्यात्मन स्तल्या प्रजा नैवाधिका तथा

Nang makita ito, sinabi ni Brahma sa kanya: “Huwag kang lumikha ng ganitong mga nilalang; mula sa sarili mong kalikasan, ang ganitong prajā ay hindi nararapat likhain at hindi rin angkop.”

Verse 80

अन्याः सृजस्व भद्रं ते प्रजास्त्वं मृत्युसंयुताः / नारभन्ते हि कर्माणि प्रजा विगतमृत्यवः

Pagpalain ka—lumikha ka ng iba pang prajā na may kamatayan; sapagkat ang prajā na walang kamatayan ay hindi nagsisimula ng mga gawa (karma).

Verse 81

एवसुक्तो ऽब्रवीदेनं नाहं मृत्युजरान्विताः / प्रजाः स्रक्ष्यामि भद्रं ते स्थितो ऽहं त्वं सृज प्रभो

Nang masabihan nang gayon, sinabi niya: “Pagpalain ka; hindi ako lilikha ng prajā na may kamatayan at katandaan. Ako’y nananatiling matatag; O Panginoon, ikaw ang lumikha.”

Verse 82

एते ये वै मया सृष्टा विरूपा नीललोहिताः / सहस्रं हि सहस्राणामात्मनो मम निःसृताः

Sila ang aking nilikha—may anyong kakaiba, bughaw at mapula (nīla-lohita); mula sa aking sariling atman, sila’y lumitaw sa libu-libong ulit na libo.

Verse 83

एते देवा भविष्यन्ति रुद्रा नाम महाबलाः / पृथिव्यामन्तरिक्षे च रुद्राण्यस्ताः परिश्रुताः

Ang mga diyos na ito ay magiging mga Rudra na makapangyarihan sa hinaharap; sa lupa at sa kalawakan, ang mga Rudrani ay kilala rin ayon sa banal na salaysay.

Verse 84

शतरुद्रे समाम्नाता भविष्यन्तीह यज्ञियाः / यज्ञभाजो भविष्यन्ति सर्वे देवगणैः सह

Ang mga binanggit sa Śatarudra ay magiging karapat-dapat sa paghahandog na yajña rito; kasama ng lahat ng pangkat ng mga diyos, sila’y magiging kabahagi sa alay ng yajña.

Verse 85

मन्वन्तरेषु ये देवा भविष्यन्तीह छन्दजाः / तैः सार्द्धमिज्यमानास्ते स्थास्यन्तीहायुगक्षयात्

Sa mga manvantara, ang mga diyos na isinilang mula sa mga chandas ay lilitaw dito; kapag sinasamba kasama nila, mananatili sila rito hanggang sa pagwawakas ng yuga.

Verse 86

एवमुक्तस्ततो ब्रह्मा महादेवेन स प्रभुः / प्रत्युवाच तथा भीमं त्दृष्यमाणः प्रजापतिः

Nang masabi ito ni Mahādeva, si Brahmā na Panginoon, ang Prajāpati, ay tumingin kay Bhīma at sumagot nang gayon din.

Verse 87

एवं भवतु भद्रं ते यथा ते व्यात्दृतं प्रभो / ब्रह्मणा समनु ज्ञाते ततः सर्वमभूत्किल

Mangyari nawa ito; sumaiyo ang pagpapala, O Panginoon—gaya ng iyong sinabi. Nang pahintulutan ni Brahmā, ang lahat ay naganap nga ayon doon.

Verse 88

ततः प्रभृति देवः स न प्रासूयत वै प्रजाः / ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

Mula noon, ang diyos na iyon ay hindi na lumikha ng mga nilalang. Bilang ūrdhvaretā, nanatili siyang Sthāṇu hanggang sa dakilang pralaya.

Verse 89

यस्मात्प्रोक्तं स्थितो ऽस्मीति तस्मात्स्थाणुर्बुधैः स्मृतः / ज्ञानं तपश्च सत्यं च ह्यैश्वर्यं धर्म एव च

Sapagkat sinabi niya, “Ako’y nananatiling matatag,” kaya inaalala siya ng mga pantas bilang Sthāṇu. Nasa kanya ang kaalaman, tapas, katotohanan, kapangyarihan, at dharma.

Verse 90

वैराग्यमात्मसंबोधः कृत्स्नान्येतानि शङ्करे / सर्वान्देवानृषींश्चैव समेतानसुरैः सह

Ang paglayo sa pagnanasa at ang pagkagising sa sarili—lahat ng ito ay ganap kay Śaṅkara; at nahayag din sa lahat ng nagtipon: mga deva, rishi, at mga asura.

Verse 91

अत्येति तेजसा देवो महादेवस्ततः स्मृतः / अत्येति देवा नैश्वर्याद्वलेन च महासुरान्

Ang diyos na ito’y humihigit sa lahat sa pamamagitan ng kanyang ningning, kaya siya’y inaalala bilang Mahādeva. Sa kapangyarihan ay nilalampasan niya ang mga deva, at sa lakas ay dinadaig ang mga dakilang asura.

Verse 92

ज्ञानेन च मुनीन्सर्वान्योगाद्भूतानि सर्वशः / एवमेव महादेवः सर्वदेवनमस्कृतः / प्रजामनु द्यामां सृष्ट्वा सर्गादुपरराम ह

Sa kaalaman ay nilalampasan niya ang lahat ng mga muni, at sa yoga ay sinasaklaw at dinaraig niya ang lahat ng nilalang. Sa gayon, si Mahādeva na sinasamba ng lahat ng deva, matapos likhain ang kaayusan ng langit para sa mga nilalang, ay tumigil sa gawain ng paglikha.