Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे यज्ञप्रवर्त्तनं नाम त्रिशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्द्धं प्रवक्ष्यामि द्वापरस्य विधिं पुनः / तत्र त्रेतायुगे क्षीणे द्वापरं प्रतिपद्यते

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang anuṣaṅga-pāda, ang ikatatlumpung kabanata na tinatawag na “Pagpapasimula ng Yajña.” Wika ni Sūta: Mula rito ay ipaliliwanag kong muli ang tuntunin ng Dvāpara; kapag humina at nagwakas ang Tretā-yuga, pumapasok ang Dvāpara-yuga.

Verse 2

द्वापरादौ प्रजानां तु सिद्धिस्त्रेतायुगे तु या / परिवृत्ते युगे तस्मिंस्ततस्ताभिः प्रणश्यति

Sa pasimula ng Dvāpara, ang mga tagumpay at siddhi ng mga nilalang na taglay sa Tretā-yuga—pagkaraang magbago ang yuga, ang mga iyon ay unti-unting naglalaho.

Verse 3

ततः प्रवर्त्तते तासां प्रजानां द्वापरे पुनः / संभेदश्चैव वर्णानां कार्याणां च विपर्ययः

Pagkaraan, sa Dvāpara Yuga muling umiral ang gawi ng mga tao; nagkahalo ang mga varṇa at nagkabaligtad ang mga tungkulin.

Verse 4

यज्ञावधारणं दण्डो मदो दंभः क्षमा बलम् / एषा रजस्तमोयुक्ता प्रवृत्तिर्द्वापरे स्मृता

Ang paghatol sa yajña ayon sa panlabas, parusa, pagmamataas, pagkukunwari, at ‘pagpapatawad’ na may sandig sa lakas—ito ang gawi sa Dvāpara na may halong rajas at tamas.

Verse 5

आद्ये कृते यो धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्त्तते / द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

Ang dharma na umiiral sa unang Kṛta Yuga ay nagpapatuloy sa Tretā; sa Dvāpara ito’y nagugulo at humihina, at sa Kali Yuga ay naglalaho.

Verse 6

वर्णानां विपरिध्वंसः संकीयत तथाश्रमाः / द्वैविध्यं प्रतिपद्येतेयुगे तस्मिञ्छ्रुति स्मृती

Sinasabing gumuho ang mga varṇa at sumikip din ang mga āśrama; sa yuga ring iyon, ang Śruti at Smṛti ay nagiging dalawa ang anyo.

Verse 7

द्वैधात्तथा श्रुतिस्मृत्योर्निश्चयो नाधिगम्यते / अनिश्चयाधिगमनाद्धर्मतत्त्वं न विद्यते

Dahil sa pagkakahati ng Śruti at Smṛti, hindi makakamit ang tiyak na pasya; kapag napasok sa di-katiyakan, hindi rin nalalaman ang diwa ng dharma.

Verse 8

धर्मासत्त्वेन मित्राणां मतिभेदो भवेन्नृणाम् / परस्परविभिन्नैस्तैदृष्टीनां विभ्रमेण च

Dahil hindi nauunawaan ang tunay na diwa ng dharma, kahit sa mga kaibigan ay sumisibol ang pagkakaiba ng isip ng tao; at dahil din sa pagkalito ng magkakaibang pananaw.

Verse 9

अयं धर्मो ह्ययं नेति निश्चयो नाधिगम्यते / कारणानां च वैकल्प्यात्कार्याणां चाप्यनिश्चयात्

Hindi makamit ang tiyak na pasya na ‘ito ang dharma, ito’y hindi’, sapagkat maraming maaaring sanhi at maging ang mga bunga ay di rin tiyak.

Verse 10

मतिभेदेन तेषां वै दृष्टीनां विभ्रमो भवेत् / ततो दृष्टिविभन्नैस्तु कृतं शास्त्राकुलं त्विदम्

Dahil sa pagkakaiba ng isip, nagkakaroon ng pagkalito sa kanilang mga pananaw; at dahil sa magkakaibang pananaw, ang mga śāstra ay naging magulo at salimuot.

Verse 11

एको वेदश्चतुष्पाद्धि त्रेतास्विह विधीयते / संक्षयादायुपश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु च

Iisa ang Veda, ngunit sa Tretā-yuga ay itinakda itong may apat na bahagi; at dahil sa pag-ikli ng buhay, sa Dvāpara-yuga ito’y hinati-hati.

Verse 12

ऋषिमन्त्रात्पुनर्भेदाद्भिद्यते दृष्टिविभ्रमैः / मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

Dahil sa pagkakaiba ng ṛṣi at mantra, muli itong nahahati dahil sa pagkalito ng pananaw; sa pag-aayos ng bahagi ng mantra at brāhmaṇa, at sa pagbaligtad ng tono (svara) at titik (varṇa).

Verse 13

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संपठ्यन्ते महर्षिभिः / सामान्या वैकृताश्चैव दृष्टिभिन्ने क्वचित्क्वचित्

Ang mga Saṃhitā ng Ṛg, Yajur, at Sāma ay sabay-sabay na binibigkas ng mga maharṣi; sa ilang dako, dahil sa pagkakaiba ng pananaw, lumilitaw ang karaniwan at ang nabagong anyo.

Verse 14

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च / अन्ये ऽपि प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

Mayroon ding mga Brāhmaṇa, mga Kalpasūtra, at mga pagpapaliwanag ng mantra; may ilan na tumahak sa mga landas na iyon, at may ilan namang nanatiling nakasandig at sumusunod doon.

Verse 15

द्वापरेषु प्रवर्त्तन्ते निवर्त्तन्ते कलौ युगे / एकमाध्वर्यवं त्वासीत्पुनर्द्वैधमजायत

Sa Dvāpara-yuga ito’y umiral at lumaganap, at sa Kali-yuga ito’y humupa; noon, iisa lamang ang Ādhvaryava, ngunit muli itong naging dalawa.

Verse 16

सामान्यविपरीतार्थैः कृतशास्त्राकुलं त्विदम् / आध्वर्यवस्य प्रस्थानैर्बहुधा व्याकुलीकृतैः

Naging magulo ito dahil sa mga śāstra na nagbibigay ng kahulugang salungat sa karaniwang diwa; at dahil sa maraming prasthāna ng Ādhvaryava, lalo itong nalito sa iba’t ibang paraan.

Verse 17

तथैवाथर्वऋक्साम्नां विकल्पैश्चापि संज्ञया / व्याकुलेद्वापरे नित्यं क्रियते भिन्न दर्शनैः

Gayon din, para sa Atharva, Ṛg, at Sāma ay may iba’t ibang pagpipilian at mga tawag; sa Dvāpara-yuga, dahil sa magkakaibang pananaw, ito’y laging nagiging magulo.

Verse 18

तेषां भेदाः प्रतीभेदा विकल्पाश्चापि संख्याया / द्वापरे संप्रवर्त्तते विनश्यन्ति ततः कलौ

Ang kanilang mga pagkakaiba, mga pagkakaibang-lalo, at iba’t ibang anyo ng bilang ay umuusbong sa Dvapara Yuga; at sa Kali Yuga ay naglalaho.

Verse 19

तेषां विपर्ययोत्पन्ना भवन्ति द्वापरे पुनः / अवृष्टिर्मरणं चैव तथैव व्याध्युपद्रवाः

Sa Dvapara Yuga, mula sa pagbaligtad na iyon ay muling sumisibol ang tagtuyot na walang ulan, kamatayan, at mga salot ng karamdaman.

Verse 20

वाङ्मनः कर्मर्जेदुःखैर्निर्वेदो जायते पुनः / निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

Mula sa mga pagdurusang bunga ng salita, isip, at gawa, muling sumisilang ang pagkapagod at paglayo; at mula roon ay umuusbong ang pagninilay sa paglaya mula sa dusa.

Verse 21

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् / दोषदर्शनतस्चैव द्वापरे ऽज्ञानसंभवः

Mula sa pagninilay ay sumisilang ang vairagya; mula sa vairagya ay ang pagtanaw sa mga kapintasan; at mula sa pagtanaw na iyon, sa Dvapara, umuusbong ang kamangmangan.

Verse 22

तेषाम ज्ञानिनां पूर्वमाद्ये स्वायंभुवे ऽन्तरे / उत्पद्यन्ते हि शास्त्राणां द्वापरे परिपन्थिनः

Para sa mga mangmang na iyon, maging bago pa ang unang Svayambhuva Manvantara, sa Dvapara ay lumilitaw ang mga pangkat na laban sa mga śāstra.

Verse 23

आयुर्वेदविकल्पश्च ह्यगानां ज्योतिषस्य च / अर्थशास्त्रविकल्पाश्च हेतुशास्त्रविकल्पनम्

Maging sa Ayurveda, Jyotisha, Arthaśastra at Hetushastra ay lumilitaw ang sari-saring pagkakaiba at mga anyo ng paliwanag.

Verse 24

प्रक्रियाकल्पसूत्राणां भाष्यविद्याविकल्पनम् / स्मृतिशास्त्रप्रभेदश्च प्रस्थानानि पृथक्पृथक्

Ang mga Kalpa-sutra ng mga pamamaraan at ang kaalamang bhashya ay may maraming uri ng paliwanag; gayundin, ang mga Smriti-shastra ay may iba’t ibang sangay at magkakahiwalay na tradisyon.

Verse 25

द्वापरेष्वभिवर्त्तन्ते मतिभेदाश्रयान्नृणाम् / मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिद्ध्यति

Sa panahon ng Dvapara, dahil sa pagkakapit ng tao sa pagkakaiba ng pag-iisip, dumarami ang hidwaan; sa isip, gawa, at salita, ang pag-uusap ay nagiging mahirap ding maitatag.

Verse 26

द्वापरे सर्वभूतानां कायक्लेशपुरस्कृता / लोभो वृत्तिर्वणिक्पूर्वा तत्त्वानामविनिश्चयः

Sa Dvapara, ang pamumuhay ng lahat ng nilalang ay inuuna ang pagod ng katawan; ang kasakiman ay nagiging ugaling pangkalakal, at ang katotohanan (tattva) ay hindi na matiyak.

Verse 27

वेदशास्त्रप्रणयनं धर्माणां संकरस्तथा / वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामक्रोधौ तथैव च

May mga bagong paglikha ng Veda at mga shastra; naghahalo-halo ang mga dharma; gumuho ang kaayusang varna-ashrama, at lumalakas ang pagnanasa at poot.

Verse 28

द्वापरेषु प्रवर्त्तन्ते रागो लोभो वधस्तथा / वेदं व्यासश्चतुर्द्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

Sa Dvapara Yuga, lumalaganap ang pagnanasa, kasakiman, at pagpatay. Sa panahong Dvapara at iba pa, hinahati ni Vyasa ang Veda sa apat na bahagi.

Verse 29

निःशेषे द्वापरे तस्मिंस्तस्य संध्या तु यादृशी / प्रतिष्ठते गुणैर्हीनो धर्मो ऽसौ द्वापरस्य तु

Kapag ganap nang nagwakas ang Dvapara Yuga, gayon ang kanyang panahon ng paglubog. Ang dharma ng Dvapara ay nananatili, ngunit salat sa mga katangian.

Verse 30

तथैव संध्या पादेन ह्यङ्गः संध्या इतीष्यते / द्वापरस्यावशेषेण तिष्यस्य तु निबोधत

Gayundin, ang isang paa (ikaapat na bahagi) ng sandhya ay tinatawag na ‘anga-sandhya’. Mula sa nalalabi ng Dvapara, unawain ang kalikasan ng Tishya (Kali).

Verse 31

द्वापरस्याशसेषण प्रतिपत्तिः कलेरपि / हिंसासूयानृतं माया वधश्चैव तपस्विनाम्

Mula sa nalalabi ng Dvapara, nauunawaan din ang pagdating ng Kali. Karahasan, inggit, kasinungalingan, panlilinlang, at pagpatay sa mga asceta—iyan ang mga tanda nito.

Verse 32

एते स्वभावास्तिष्यस्य साधयन्ति च वै प्रजाः / एष धर्मः कृतः कृत्स्नो धर्मश्च परिहीयते

Ito ang mga likas na ugali ng Tishya (Kali) na isinasakatuparan ng mga tao. Sa Krita Yuga, ganap ang dharma, ngunit ang dharma ay unti-unting humihina.

Verse 33

मनसा कर्मणा स्तुत्या वार्ता सिध्यति वा न वा / कलौ प्रमारकी रोगः सततं क्षुद्भयानि च

Sa isip, sa gawa, at sa pagpupuri, ang gawain ay maaaring magtagumpay o hindi; sa Kali Yuga may mapaminsalang sakit at laging takot sa gutom.

Verse 34

अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः / न प्रमाणं स्मृतेरस्ति तिष्ये लोकेषु वै युगे

Kakila-kilabot ang takot sa tagtuyot at nagkakabaligtaran ang mga lupain; sa Tisya (Kali) Yuga, sa mga daigdig, wala nang pamantayan kahit para sa Smriti.

Verse 35

गर्भस्थो म्रियते कश्चिद्यौव नस्थस्तथापरः / स्थविराः के ऽपि कौमारे म्रियन्ते वै कलौ प्रजाः

May namamatay habang nasa sinapupunan, may namamatay sa kabataan; at may ilan na kahit matanda ay namamatay na tila sa pagkabata—ganyan ang mga tao sa Kali Yuga.

Verse 36

दुरिष्टैर्दुरधीतैश्च दुष्कृतैश्च दुरागमैः / विप्राणां कर्मदोषैस्तैः प्रजानां जायते भयम्

Dahil sa masasamang yajna, maling pag-aaral, masasamang gawa, at tiwaling mga aral—mula sa mga dungis ng karma ng mga vipra, sumisibol ang takot sa mga tao.

Verse 37

हिंसा माया तथेर्ष्या च क्रोधो ऽसूया क्षमा नृषु / तिष्ये भवन्ति जन्तूनां रागो लोभश्च सर्वशः

Sa Tisya (Kali) Yuga, sa mga tao ay may karahasan, panlilinlang, inggit, poot, paninira, at kapatawaran (na humihina); sa lahat ng nilalang, laganap ang pagnanasa at kasakiman.

Verse 38

संक्षोभो जायते ऽत्यथै करिमासाद्य वै युगम् / पूर्णे वर्षसहस्रे वै परमायुस्तदा नृणाम्

Sa yugang iyon, sumisilang ang napakalakas na pagyanig at kaguluhan; at pagdating ng yuga (Kari-kala), ang sukdulang haba ng buhay ng tao ay ganap na isang libong taon.

Verse 39

नाधीयते तदा वेदान्न यजं ते द्विजातयः / उत्सीदन्ति नराश्चैव क्षत्रियाश्च विशः क्रमात्

Noon, hindi na pinag-aaralan ang mga Veda at ang mga dvija ay hindi na nagsasagawa ng yajña; unti-unting humihina at bumabagsak ang mga tao, ang mga kshatriya at ang mga vaishya.

Verse 40

शूद्राणामन्त्ययोनेस्तु संबन्धा ब्राह्मणैः सह / भवन्तीह कलौ तस्मिञ्छयनासनभोजनैः

Sa Kali-yuga na iyon, ang mga shudra at yaong mula sa mababang kapanganakan ay magkakaroon ng ugnayan sa mga brahmana sa pamamagitan ng pagsasalo sa higaan, upuan, at pagkain.

Verse 41

राजानः शूद्रभूयिष्ठाः पाखण्डानां प्रवर्त्तकाः / गुणहीनाः प्रजाश्चैव तदा वै संप्रवर्त्तते

Noon, ang mga hari ay magiging higit na tulad ng shudra at magiging tagapagpasimula ng mga pākhaṇḍa; ang mga mamamayan ay mawawalan ng kabutihan, at ang gayong kalagayan ay lalaganap.

Verse 42

आयुर्मेधा बलं रूपं कुलं चैव प्रणश्यति / शूद्राश्च ब्राह्मणाचाराः शूद्राचाराश्च ब्राह्मणाः

Ang haba ng buhay, talino, lakas, anyo, at angkan ay naglalaho; ang shudra ay sumusunod sa asal ng brahmana, at ang brahmana naman ay sumusunod sa asal ng shudra.

Verse 43

राजवृत्ताः स्थिताश्चोरा श्चोराचाराश्च पार्थिवाः / भृत्या एते ह्यसुभृतो युगान्ते समवस्थिते

Sa pagtatapos ng Yuga, ang mga magnanakaw ay aasal na parang mga hari, at ang mga hari ay aasal na parang mga magnanakaw. Ang mga alipin ay magiging makasarili.

Verse 44

अशीलिन्यो ऽनृताश्चैव स्त्रियो मद्यामिषप्रियाः / मायाविन्यो भविष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तम

O dakilang pantas, sa pagtatapos ng Yuga, ang mga kababaihan ay mawawalan ng dangal, magiging sinungaling, mahilig sa alak at karne, at mapanlinlang.

Verse 45

एकपत्न्यो न शिष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तम / श्वापदप्रबलत्वं च गवां चैव ह्युपक्षयः

O dakilang pantas, sa pagtatapos ng Yuga, wala nang matitirang tapat na asawa. Ang mga mababangis na hayop ay lalakas, at ang mga baka ay mauubos.

Verse 46

साधूनां विनिवृत्तिं च विद्यास्तस्मिन्युगक्षये / तदा धर्मो महोदर्के दुर्लभो दानमूलवान्

Alamin na ang mga banal na tao ay mawawala sa pagtatapos ng Yuga na iyon. Sa panahong iyon, ang Dharma ay magiging bihira, na nakaugat na lamang sa pagkakawanggawa.

Verse 47

चातुराश्रमशैथिल्यो धर्मः प्रविचरिष्यति / तदा ह्यल्पफला भूमिः क्वचिच्चापि महाफला

Ang Dharma na may maluwag na pagsunod sa apat na yugto ng buhay ay mangingibabaw. Sa panahong iyon, ang lupa ay magbibigay ng kaunting bunga, bagaman sa ilang lugar ay maaaring sagana.

Verse 48

न रक्षितारो बोक्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः / युगान्ते च भविष्यन्ति स्वरक्षणपरायणाः

Sa pagtatapos ng yuga, ang mga haring makalupa ay hindi na magiging tagapangalaga ng bayan ni tagatanggap ng bahagi ng handog; sa sariling pag-iingat lamang sila magpapakaabala.

Verse 49

अरक्षितारो राजानो विप्राः शूद्रोपजीविनः / शूद्राभिवादिनः सर्वे युगान्ते द्विजसत्तमाः

Sa dulo ng yuga, ang mga hari ay hindi na magiging tagapagtanggol; at maging ang mga dakilang dvija ay mabubuhay na umaasa sa śūdra at babati nang may pagyuko sa mga śūdra.

Verse 50

अदृशूला जनपदाः शिवशूला द्विजास्तथा / प्रमदाः केशशूलाश्च युगान्ते समुपस्थिते

Kapag sumapit ang dulo ng yuga, ang mga bayan ay tatamaan ng ‘di-nakikitang sibat’; ang mga dvija ng ‘sibat ni Śiva’; at ang mga babae ay mababagabag sa ‘sibat ng buhok’.

Verse 51

तपोयज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः / यतयश्च भविष्यन्ति बहवो ऽस्मिन्कलौ युगे

Sa Kalí-yuga na ito, maraming yati ang lilitaw; ngunit ang mga pangunahing dvija ay magiging nagbebenta ng bunga ng tapa at ng bunga ng yajña.

Verse 52

चित्रवर्षी यदा देवस्तदा प्राहुर्युगक्षयम् / सर्वे वाणिजकाश्चा पि भविष्यन्त्यधमे युगे

Kapag ang diyos ay magpabuhos ng kakaibang ulan, iyon ang tinatawag na pagkapuksa ng yuga; at sa hamak na yuga na iyon, lahat ay magiging mangangalakal.

Verse 53

भूयिष्ठं कूटमानैश्च पण्यं विक्रीणते जनाः / कुशीलचर्यापाखण्डैर्व्याधरूपैः समावृतम्

Karamihan sa mga tao ay magbebenta ng kalakal sa pamamagitan ng huwad na sukat at timbang; ang daigdig ay matatakpan ng masamang asal, pagkukunwari, at mga nag-aanyong parang maysakit.

Verse 54

पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकं युगान्ते समुपस्थिते / बाहुयाचनको लोको भविष्यति परस्परम्

Kapag sumapit ang dulo ng yugto, kakaunti ang mga lalaki at marami ang mga babae; ang mga tao’y mag-aabot-kamay at mamamalimos sa isa’t isa.

Verse 55

अव्याकर्ता क्रूरवाक्या नार्जवो नानसूयकः / न कृते प्रतिकर्त्ता च युगे क्षीणे भविष्यति

Sa paghina ng yugto, ang mga tao’y hindi sasagot, magsasalita nang malupit, walang katapatan at puno ng inggit; wala nang magbabayad ng kabutihan sa kabutihan.

Verse 56

अशङ्का चैव पतिते युगान्ते तस्य लक्षणम् / ततः शून्य वसुमती भविष्यति वसुन्धरा

Ang tanda ng pagbagsak sa dulo ng yugto ay ang pagkawala ng takot at pag-aalinlangan; pagkatapos, ang lupang ito—ang Vasumati—ay magiging hungkag at walang laman.

Verse 57

गोप्तारश्चाप्यगोप्तारः प्रभविष्यन्ति शासकाः / हर्त्तारः पररत्नानां परदारविमर्शकाः

Ang mga pinunong tinatawag na tagapagtanggol ngunit hindi nagtatanggol ay mananaig; sila’y magnanakaw ng hiyas ng iba at lalapastangan sa asawa ng kapwa.

Verse 58

कामात्मानो दुरात्मानो ह्यधमाः साहसप्रियाः / प्रनष्टचेष्टना धूर्त्ता मुक्तकेशास्त्त्वशूलिनः

Sila’y magiging alipin ng pita, masasama ang loob, hamak at mahilig sa karahasan; mawawala ang kanilang pagsisikap, magiging mapanlinlang, nakalugay ang buhok, at may tangan na trishula.

Verse 59

ऊनषोडशवर्षाश्च प्रजा यन्ते युगक्षये / शुक्लदन्ता जिताक्षाश्च मुण्डाः काषायवाससः

Sa pagwawakas ng yuga, ang mga tao’y wala pang labing-anim na taon; mapuputi ang ngipin, mapagpigil ng pandama, ahit ang ulo, at nakasuot ng kasāya na kasuutang banal.

Verse 60

शूद्रा धर्मं चरिष्यति युगान्ते समुपस्थिते / सस्यचोरा भविष्यन्ति तथा चैलापहारिणः

Kapag sumapit ang yugānta, ang Śūdra ay magsasagawa rin ng dharma; subalit lilitaw ang mga magnanakaw ng ani at mga nang-aagaw ng kasuotan.

Verse 61

चोराच्चोराश्च हर्त्तारो हर्तुर्हर्त्ता तथापरः / ज्ञानकर्मम्युपरते लोके निष्क्रियतां गते

Magkakaroon ng magnanakaw na nagnanakaw sa magnanakaw, mandarambong na dumadambong sa mandarambong, at umaagaw sa umaagaw; kapag sa daigdig ay huminto ang kaalaman at gawa, at manaig ang kawalang-kilos.

Verse 62

कीटमूषकसर्पाश्च धर्षयिष्यन्ति मानवान् / अभीक्ष्णं क्षेममारोग्यं सामर्थ्यं दुर्लभं तथा

Ang mga insekto, daga, at ahas ay mang-aapi sa tao; at ang kapayapaan, kalusugan, at lakas ay madalas na magiging bihira.

Verse 63

कौशिकान्प्रतिवत्स्यन्ति देशाः क्षुद्भयपीडिताः / दुःखेनाभिप्लुतानां च परमायुः शतं तदा

Sa lupain ng Kaushika, ang mga pook na pinahihirapan ng gutom at takot ay magbabalik; at ang mga nalulunod sa dalamhati, sa panahong yaon, ang sukdulang buhay ay sandaang taon.

Verse 64

दृश्यन्ते च न दृश्यन्ते वेदा कलियुगे ऽखिलाः / तत्सीदन्ते तथा यज्ञाः केवलाधर्मपीडिताः

Sa Kali Yuga, ang lahat ng Veda ay minsang makikita at minsang hindi; gayundin ang mga yajña ay manghihina, sapagkat pinipighati ng adharmang laganap.

Verse 65

काषायिणो ऽथ निर्ग्रन्था तथा कापालिकाश्च ह / वेदविक्रयिमश्चन्ये तीर्थविक्रयिणो ऽपरे

Sa panahong yaon ay magkakaroon ng mga nakadamit-kasaya, mga nirgrantha, at mga kapālika; may ilan na ipagbibili ang Veda, at may iba na ipagbibili pati ang mga tīrtha, ang mga banal na pook.

Verse 66

वर्णाश्रमाणां ये चान्ये पाखण्डाः परिपन्थिनः / उत्पद्यन्ते तदा ते वै संप्राप्ते तु कलौ युगे

Pagdating ng Kali Yuga, lilitaw din ang iba’t ibang pākhaṇḍa at mga landas na salungat, na kumakalaban sa kaayusang varṇa-āśrama.

Verse 67

अधीयते तदा वेदाञ्छूद्रा धर्मार्थ कोविदाः / यजन्ते चाश्वमेधेन राजानः शूद्रयोनयः

Sa panahong yaon, ang mga śūdra ay mag-aaral ng Veda, bihasa sa dharma at artha; at ang mga haring mula sa śūdra-yoni ay magsasagawa ng Aśvamedha yajña.

Verse 68

स्त्रीबालगोवधं कृत्वा हत्वान्ये च परस्परम् / अपहत्य तथान्योन्यं साधयन्ति तदा प्रजाः

Sa pagpatay sa babae, bata, at baka, at sa pagpatay sa isa’t isa; at sa pagnanakawan sa isa’t isa, noon ang mga tao’y naghahangad ng sariling pakinabang.

Verse 69

दुःखप्रवचनाल्पायुर्देहाल्पायुश्च रोगतः / अधर्माभिनिवेशित्वात्तमोवृत्तं कलौ स्मृतम्

Dahil sa mga salitang puno ng dalamhati, umiikli ang buhay; dahil sa sakit, umiikli rin ang buhay ng katawan; sa pagkakapit sa adharma, ang Kali Yuga’y itinuturing na landas ng kadiliman.

Verse 70

प्रजासु भ्रूणहत्या च तदा वैरात्प्रवर्त्तते / तस्मादायुर्बलं रूपं कलिं प्राप्य प्रहीयते

Noon, sa mga tao, dahil sa poot ay lumalaganap pati ang pagpatay sa sanggol sa sinapupunan; kaya pagdating ng Kali Yuga, humihina ang buhay, lakas, at anyo.

Verse 71

तदा चाल्पेन कालेन सिद्धिं गच्छन्ति मानवाः / धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते द्विजसत्तमाः

Noon, sa maikling panahon ay nakakamit ng tao ang kaganapan; O pinakadakilang dvija, sa wakas ng yuga, ang mga pinagpala’y magsasagawa ng dharma.

Verse 72

श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं ये चरन्त्यनसूयकाः / त्रेतायामाब्दिको धर्मो द्वापरे मासिकः स्मृतः

Yaong walang inggit na sumusunod sa dharmang ipinahayag sa Shruti at Smriti; sa Treta, ang dharma’y itinuturing na taunang pagsasagawa, at sa Dvapara, buwanan ang pag-alaala.

Verse 73

यथाशक्ति चरन्प्राज्ञस्तदह्ना प्राप्नुयात्कलौ / एषा कलियुगावस्था संध्यांशं तु निबोधत

Sa Kali Yuga, ang marunong na kumikilos ayon sa kaya ay maaaring tumanggap ng bunga sa araw ding iyon. Ito ang kalagayan ng Kali Yuga; unawain ang bahaging sandhyāṃśa.

Verse 74

युगेयुगे तु हीयन्ते त्रित्रिपादास्तु सिद्धयः / युगस्वभावात्संध्यासु तिष्ठन्तीह तु यादृशः

Sa bawat yuga, ang mga siddhi ay unti-unting nababawasan; pati ang mga siddhi na may tatlong ‘pada’ ay humihina. Dahil sa likas na katangian ng yuga, sa mga sandhyā ay nananatili ito gaya ng naroon.

Verse 75

संध्यास्वभावाः स्वांशेषु पादशेषाः प्रतिष्ठिताः / एवं संध्यांशके काले संप्राप्ते तु युगान्तिके

Sa mga bahaging may likas na sandhyā, ang nalalabing ‘pada’ ay nananatiling nakatatag. Kaya kapag dumating ang panahon ng sandhyāṃśa, nalalapit ang wakas ng yuga.

Verse 76

तेषां शास्ता ह्यसाधूनां भृगूणां निधनोत्थितः / गोत्रेण वै चन्द्र मसो नाम्ना प्रमतिरुच्यते

Ang tagapagparusa sa masasamang Bhṛgu na iyon ay lilitaw mula sa kanilang pagkapuksa. Siya’y mula sa gotra Candramas at tatawaging ‘Pramati’.

Verse 77

माधवस्य तु सोंऽशेन पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / समाः सविंशतिः पूर्णाः पर्यटन्वै वसुंधराम्

Bilang isang bahagi (aṃśa) ni Mādhava, noong una sa Svāyaṃbhuva Manvantara, siya’y naglakbay sa buong daigdig sa loob ng dalawampung ganap na taon.

Verse 78

अनुकर्षन्स वै सेनां सवाजिरथकुञ्जराम् / प्रगृहीतायुधैर्विप्रैः शतशो ऽथ सहस्रशः

Hinila niya pasulong ang hukbong may mga kabayo, karwahe at elepante; ang mga Brahmanang may sandata ay kasama, daan-daan at libu-libo.

Verse 79

स तदा तैः परिवृतो म्लेच्छान्हन्ति स्मसर्वशः / सह वा सर्वशश्चैव राज्ञस्ताञ्छूद्रयोनिजान्

Noon, habang napapaligiran nila, pinuksa niya ang mga mleccha sa lahat ng dako; at kasama ng hari, nilipol din niya ang mga ipinanganak sa lahing śūdra sa bawat panig.

Verse 80

पारवण्डास्तु ततः सर्वान् निः शेषं कृतवान्विभुः / नात्यर्थ धार्मिका ये च तान्सर्वान्हन्ति सर्वशः

Pagkaraan, nilipol ng makapangyarihang Paravaṇḍa ang lahat nang walang natira; at yaong hindi tunay na maka-dharma ay pinaslang din niya sa lahat ng dako.

Verse 81

वर्णव्यत्यासजाताश्च ये च ताननुजीविनः / उदीच्यान्मध्यदेश्यांश्च पवतीयांस्तथैव च

Yaong ipinanganak mula sa pagkalito ng varṇa at ang mga umaasa sa kanila; gayundin ang mga taga-hilaga, taga-Madhyadeśa, at mga Pavatīya.

Verse 82

प्राच्यान्प्रतीच्यांश्च तथा विन्ध्यपृष्ठचरानपि / तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान्सिंहलैः सह

Ang mga taga-silangan at taga-kanluran, pati ang mga gumagala sa likod ng Vindhya; gayundin ang mga Draviḍa sa timog, kasama ang mga Siṃhala.

Verse 83

गान्धारान्पारदांश्चैव पह्लवान्यव नाञ्शकान् / तुषारान्बर्बरांश्चीनाञ्छूलिकान्दरदान् खशान्

Binanggit niya ang mga Gandhāra, Pārada, Pahlava, Yavana at Śaka; gayundin ang Tuṣāra, Barbara, Cina, Śūlika, Darada at Khaśa.

Verse 84

लंपाकारान्सकतकान्किरातानां च जातयः / प्रवृत्तचक्रो बलवान्म्लेच्छानामन्तकृत्प्रभुः

Ang mga Lampāka, Sakataka, at sari-saring lipi ng Kirāta—laban sa kanila, ang makapangyarihang Panginoon ay pinaandar ang cakra, bilang tagapagwakas ng mga mleccha.

Verse 85

अदृष्टः सर्वभूतानां चचाराथ वसुन्धराम् / माधवस्य तु सोंऽशेन देवस्येह विजज्ञिवान्

Di nakalingid sa lahat ng nilalang, naglakbay siya sa ibabaw ng daigdig; at nalaman na dito siya isinilang bilang isang bahagi (aṃśa) ng Diyos na Mādhava.

Verse 86

पूर्वजन्मनि विख्यातः प्रमतिर्न्नाम वीर्यवान् / गोत्रतो वै चन्द्रमसः पूर्वे कलियुगे प्रभुः

Sa nakaraang kapanganakan, siya’y bantog sa pangalang Pramati, isang makapangyarihang mandirigma; sa gotra ay mula sa angkan ni Candra, at sa sinaunang Kali-yuga ay parang isang panginoon.

Verse 87

द्वात्रिंशे ऽभ्युदिते वर्षे प्रक्रान्तो विंशतीः समाः / विनिघ्नन्सर्वभूतानि मानवानेव सर्वशः

Nang sumapit ang ika-32 taon, nagpatuloy siya sa loob ng dalawampung taon; at sa lahat ng dako, pinuksa niya ang mga tao—na wari’y pinupuksa ang lahat ng nilalang—nang walang itinatangi.

Verse 88

कृत्वा बीजावशेषं तु पृथ्व्यां कूरेण कर्मणा / परस्पर निमित्तेन कोपेनाकस्मिकेन तु

Sa lupa, gumawa siya ng malupit na gawa hanggang walang natirang kahit butil ng binhi; dahil sa sanhi ng isa’t isa, biglang sumiklab ang poot.

Verse 89

सुसाधयित्वा वृषलान्प्रायशस्तानधर्मिकान् / गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्तः सहानुगः

Matapos supilin ang mga vṛṣala na karamihan ay salungat sa dharma, siya at ang mga tagasunod ay nagkamit ng matatag na paninindigan sa lupain sa pagitan ng Ganga at Yamuna.

Verse 90

ततो व्यतीते कल्पे तु सामान्ये सहसैनिकः / उत्साद्य पार्थिवान्सर्वान्मलेच्छांश्चैव सहस्रशः

Pagkaraan, nang lumipas ang karaniwang kalpa, siya’y tumindig na may hukbo at nilipol ang lahat ng mga hari at libu-libong mleccha.

Verse 91

तत्र संध्यांशके काले संप्राप्ते तु युगान्तके / स्थितास्वल्पावशिष्टासु प्रजास्विह क्वचित्क्वचित्

Doon, nang dumating ang sandaling ‘takipsilim’ ng katapusan ng yuga, kakaunti na lamang ang mga tao, kalat-kalat sa iba’t ibang dako.

Verse 92

अपग्रहास्ततस्ता वै लोभाविष्टास्तु वृन्दशः / उपहिसंति चान्योन्यं पोथयन्तः परस्परम्

Pagkatapos, dahil sa kasakiman, ang mga pangkat ng apagraha ay nagsalakay sa isa’t isa, nagtatapakan at nagsasakitan.

Verse 93

अराजके युगवशात्संक्षये समुपस्थिते / प्रजास्ता वै ततः सर्वाः परस्परभयार्द्दिताः

Nang dumating ang pagguho ng dharma ng panahon dahil sa kawalan ng hari, ang buong bayan ay pinahirapan ng takot sa isa’t isa.

Verse 94

व्याकुलाश्च परिभ्रान्तास्त्यक्त्वा दारान्गृहाणि च / स्वान्प्रणाननपेक्षन्तो निष्कारणसुदुःखिताः

Sila’y balisa at ligaw na naglalagalag; iniwan ang asawa at tahanan, di inaalintana ang sariling buhay, at nagdurusa nang walang dahilan.

Verse 95

नष्टे श्रौते स्मृतौ धर्मे परस्परहतास्तदा / निर्मर्यादा निराक्रन्दा निःस्नेहा निरपत्रपाः

Nang maglaho ang dharma ng Śruti at Smṛti, sila’y nagpatayan; walang hangganan, walang panaghoy, walang pag-ibig, at walang hiya.

Verse 96

नष्टे धर्मे प्रतिहता ह्रस्वकाः पञ्चविंशतिम् / हित्वा पुत्रांश्च दारांश्च विषादव्याकुलेद्रियाः

Nang maglaho ang dharma, sila’y nanghina at naging maiksi ang buhay—dalawampu’t limang taon; iniwan ang mga anak at asawa, at nabalisa ang pandama sa dalamhati.

Verse 97

अनावृष्टिहताश्चैव वार्त्तामुत्सृज्य दुःखिताः / प्रत्यन्तांस्ता निषेवन्ते हित्वा जनपदान्स्वकान्

Tinamaan din sila ng tagtuyot; iniwan ang kabuhayan sa dalamhati, tinalikuran ang sariling bayan at nanirahan sa mga pook hangganan.

Verse 98

सरितः सागरानूपान्सेवन्ते पर्वतांस्तथा / मांसैर्मूलफलैश्चैव वर्तयन्तः सुदुःखिताः

Nanirahan sila sa mga ilog, baybayin ng dagat at latian, at gumala rin sa mga bundok; sa karne, ugat at mga bunga lamang sila nabubuhay, lubhang nagdurusa.

Verse 99

चीरपत्राचिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः / वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः संकरं घोरमास्थिताः / एतां काष्ठामनुप्राप्ता अल्पशेषाः प्रजास्ततः

Nagsuot sila ng basahan, mga dahon at balat ng puno; naging walang pagsasagawa at walang pag-aari. Nalihis sa dharma ng varna at ashrama, napasok sila sa nakapanghihilakbot na paghahalo. Kaya ang mga tao’y umabot sa sukdulan, at kakaunti na lamang ang natira.

Verse 100

जराव्याधिक्षुधा विष्टा दुःखान्निर्वेदमागमन् / विचारणा तु निर्वेदात्साम्यावस्था विचारणात्

Dahil sa katandaan, karamdaman at gutom, sila’y dumanas ng matinding hirap at nagkaroon ng paglayo sa pagnanasa (nirveda); mula sa nirveda sumibol ang pagninilay, at mula sa pagninilay ang kalagayang pantay at payapa.

Verse 101

साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता / तासूपशमयुक्तासु कलिशिष्टासु वै स्वयम्

Mula sa kalagayang pantay ang loob ay sumibol ang pagkaunawa; mula sa paggising na iyon ay lumitaw ang pamumuhay ayon sa dharma. At sa mga natirang tao sa Kali-yuga na may kapayapaan ng loob (upashama), ito’y kusang nahayag.

Verse 102

अहोरात्रं तदा तासां युगान्ते परिवर्त्तिनि / चित्तसंमोहनं कृत्वा तासां वै सुप्तमत्तवत्

Sa dulo ng yuga, habang umiikot ang araw at gabi, ang kanilang isipan ay pinahilo at inakit; kaya sila’y naging parang natutulog o lasing na tao.

Verse 103

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्ततः कृतमवर्त्तत / प्रवृत्ते तु ततस्तस्मिन्पूते कृतयुगे तु वै

Dahil sa lakas ng layuning darating, noon ay umiral ang Kṛtayuga. At nang magsimula ang dalisay na Kṛtayuga, tunay ngang ito’y naitatag.

Verse 104

उत्पन्नाः कलिशिष्टासु प्रजाः कार्तयुगास्तदा / तिष्ठन्ति चेह ये सिद्धा अदृष्टा विचरन्ति च

Noon, ang mga nilalang na isinilang mula sa nalalabing bahagi ng Kali ay naging may likas na Kṛtayuga. At ang mga siddha rito’y nananatili, at gumagala ring di-nakikita.

Verse 105

सह सप्तर्षिभिश्चैव तत्र ते च व्यवस्थिताः / ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह

Nanatili sila roon kasama ng mga Saptarṣi. At ang brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, śūdra—dito’y inaalala bilang “binhi” ng pagpapatuloy.

Verse 106

कलिजैः सह ते संति निर्विशेषास्तदाभवन् / तेषां सप्तर्षयो धर्मं कथयन्तीतरेषु च

Kasama rin nila ang mga isinilang sa Kali, at noon ay naging walang pagkakaiba. Sa gitna nila, itinuturo ng mga Saptarṣi ang dharma sa iba.

Verse 107

वर्णाश्रमाचारयुक्तः श्रौतः स्मार्त्तो द्विधा तु सः / ततस्तेषु क्रियावत्सु वर्तन्ते वै प्रजाः कृते

Ang dharma ay kaugnay ng asal ng varṇa at āśrama, at may dalawang anyo: śrauta at smārta. Pagkaraan, sa Kṛtayuga, sa gitna ng masigasig sa mga gawain-ritwal, ang mga tao’y tunay na namumuhay ayon dito.

Verse 108

श्रौतस्मार्त्ते कृतानां च धर्मे सप्तर्षिदर्शिते / केचिद्धर्मव्यवस्थार्थं तिष्ठन्तीहायुगक्षयात्

Sa dharmang śrauta‑smārta na ipinakita ng Pitong Rishi, may ilang muni na nananatili rito upang panatilihin ang kaayusan ng dharma hanggang sa pagwawakas ng yuga.

Verse 109

मन्वन्तराधिकारेषु तिष्ठन्ति मुनयस्तु वै / यथा दावप्रदग्धेषु तृणेष्विह तपेन तु

Sa mga panahon ng pamamahala ng manvantara, tunay na nananatili ang mga muni; gaya ng damong tinupok ng apoy‑gubat, dito’y muling sumisibol dahil sa lakas ng tapas.

Verse 110

वनानां प्रथमं वृष्ट्या तेषां मूलेषु संभवः / तथा कार्तयुगानां तु कलिजष्विह संभवः

Ang kagubatan ay unang sumisibol dahil sa ulan sa mga ugat nito; gayon din, ang binhi ng Kṛtayuga ay lumilitaw dito kahit sa loob ng Kaliyuga.

Verse 111

एवं युगो युगस्येह संतानस्तु परस्परम् / वर्त्तते ह्यव्यवच्छेदाद्यावन्मन्वन्तरक्षयः

Ganyan, ang yuga ay sumusunod sa yuga bilang magkakaugnay na pagpapatuloy; walang putol ang daloy na ito hanggang sa magwakas ang manvantara.

Verse 112

सुखमायुर्बलं रूपन्धर्मोर्ऽथः काम एव च / युगेष्वेतानि हीयन्ते त्रित्रिपादाः क्रमेण च

Kaligayahan, haba ng buhay, lakas, anyo, dharma, artha at kāma—sa mga yuga, ang mga ito’y unti‑unting nababawasan, humihina nang tig‑tatlong bahagi sa pagkakasunod.

Verse 113

ससंध्याशेषु हीयन्ते युगानान्धर्मसिद्धयः / इत्येष प्रतिसंधिर्यः कीर्त्तितस्तु मया द्विजाः

Sa mga nalalabing sandhyā ng mga yuga, humihina ang mga kaganapan ng Dharma. O mga dvija, ito ang ‘pratisandhi’ na aking ipinahayag.

Verse 114

चतुर्युगानां सर्वेषामेतेनैव प्रसाधनम् / एषा चतुर्युगावृत्तिरासहस्रद्गुणीकृता

Sa pamamagitan nito natitiyak ang kaayusan ng lahat ng caturyuga. Ang pag-ikot na ito ng caturyuga ay itinuturing na pinarami nang isang libo.

Verse 115

ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता / अत्रार्जवं जडीभावो भूतानामायुगक्षयात्

Ito ang tinatawag na ‘araw ni Brahmā’, at gayon din kahaba ang ‘gabi’ na inaalala. Dito, dahil sa pagwawakas ng yuga, ang mga nilalang ay nagiging payak at tila naninigas ang diwa.

Verse 116

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम् / एषा चतुर्युगानां च गुणिता ह्येकसप्ततिः

Ito ang itinuturing na tanda ng lahat ng yuga. At para sa caturyuga, kapag pinarami, ito’y tinatawag na ekasaptati (71).

Verse 117

क्रमेण परिवृत्ता तुमनोरन्तरमुच्यते / चतुर्युगे यथैकस्मिन्भवतीह यथा तु यत्

Ang umiikot nang sunod-sunod ay tinatawag na ‘manvantara’. Kung paanong sa isang caturyuga, kung ano ang nagaganap dito, gayon din ang tuntunin.

Verse 118

तथा चान्येषु भवति पुनस्तद्वद्यथाक्रमम् / सर्गे सर्गे तथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु

Gayon din sa iba pang mga paglikha, ayon sa pagkakasunod, muling nangyayari ang gayon; sa bawat sarga, ang mga pagkakaiba ay lumilitaw din nang gayon.

Verse 119

पञ्चत्रिंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकाः स्मृताः / तथा कल्पा युगैः मार्द्धं भवन्ति सह लक्षणैः / मन्वन्तराणां सर्वेषामेतदेव तु लक्षणम्

Ang bilang ay itinakda na tatlumpu’t lima—hindi kulang, hindi sobra—gaya ng nasa Smriti. Gayon din, ang mga kalpa ay nagaganap kasama ng mga yuga at mga tanda nito; ito ang katangian ng lahat ng manvantara.

Verse 120

यथा युगानां परिवर्त्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् / तथा न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्त्तमानः

Kung paanong ang pag-ikot ng mga yuga ay matagal nang nagpapatuloy dahil sa likas na katangian ng yuga, gayon din ang daigdig ng mga nilalang ay hindi nananatili; umiikot ito sa pagkalagas at pag-usbong.

Verse 121

इत्येत ल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः

Sa ganito, ang mga katangian ng mga yuga ay naipahayag nang maikli.

Verse 122

अतीतानागतानां हि सर्वमन्वन्तरोष्विह / मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै

Dito, sa lahat ng manvantara—nakaraan at darating—sa pamamagitan ng iisang manvantara, nauunawaan din ang lahat ng iba pang pagitan.

Verse 123

ख्यातानीह विजानीध्वं कल्पं कल्पेन चैव ह / अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता

Alamin ninyo ang mga kilala rito—unawain ang isang kalpa sa paghahambing nito sa ibang kalpa. Sa mga darating na panahon din, ang marunong ay dapat magnilay nang may wastong pangangatwiran.

Verse 124

मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह / तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत

Sa lahat ng manvantara—nakaraan at darating—magkakatulad ang pagkapit sa sarili ng lahat; nagkakaiba lamang sa pangalan at anyo ang kanilang paglitaw.

Verse 125

देवा ह्यष्टविधा ये वा इह मन्वन्तरेश्वराः / ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्याः प्रयोजनैः

Ang mga diyos na panginoon ng manvantara rito ay may walong uri; gayundin ang mga rishi at mga Manu—lahat ay magkakatulad sa layunin at tungkulin.

Verse 126

एवं वर्णाश्रमाणां तु प्रविभागं पुरा युगे / युगस्वभावांश्च तथा विधत्ते वै सदा प्रभुः

Sa ganitong paraan, ang Panginoon ay laging nagtatakda sa bawat yuga ng paghahati ng varna at ashrama, at gayundin ng likas na katangian ng mga yuga.

Verse 127

वर्णाश्रमविभागाश्च युगानि युगसिद्धयः / अनुषङ्गात्समाख्याताः सृष्टिसर्गं निबोधत / विस्तरेणानुपूर्व्या च स्थितिं वक्ष्ये युगेष्विह

Ang paghahati ng varna-ashrama, ang mga yuga, at ang mga kaganapan ng yuga ay nabanggit bilang kaugnay na paksa. Ngayon, unawain ang paglikha; dito ay ilalahad ko nang sunod-sunod at masinsinan ang kalagayan sa bawat yuga.