Adhyaya 25

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमो ऽध्यायः // २४// वसिष्ठ उवाच ततस्त द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः / प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong Upodghāta-pāda, sa salaysay ni Arjuna, nagwakas ang ika-24 na kabanata. Wika ni Vasiṣṭha: pagkatapos, sa pamamagitan ng yoga ng pagdanas ng pagtanaw, ang Panginoon ng Sanlibutan (Shiva) na may pusong nalulugod ay nagpakita sa kanya nang hayagan, kasama ang lahat ng pangkat ng Marut.

Verse 2

तं दृष्ट्वा देवदेवेशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् / वृषेन्द्रवाहनं शंभुं भूतकोटिसमन्वितम्

Nang makita Siya—ang Panginoon ng mga diyos, may tatlong mata, may buwan sa tuktok, si Śambhu na nakasakay sa dakilang toro, napapaligiran ng di-mabilang na bhūta.

Verse 3

ससंभ्रमं समुत्थाय हर्षेणाकुललोचनः / प्रणाममकरोद्भक्त्या शर्वाय भुवि भार्गवः

May mga matang nanginginig sa galak, nagmadaling tumindig si Bhārgava at buong debosyon na nagpatirapa sa lupa upang magbigay-galang kay Śarva.

Verse 4

उत्थायोत्थाय देवेशं प्रणम्य शिरसासकृत् / कृताञ्जलिपुटो रामस्तुष्टाव च जगत्पतिम्

Paulit-ulit na tumindig at yumukod nang ulo sa Panginoon ng mga diyos, si Rāma na magkahawak ang palad ay nagpuri sa Panginoon ng sanlibutan.

Verse 5

राम उवाच नमस्ते देवदेवेश नमस्ते परमेश्वर / नमस्ते जगतो नाथ नमस्ते त्रिपुरान्तक

Wika ni Rāma: Pagpupugay sa Iyo, Panginoon ng mga diyos; pagpupugay sa Iyo, Parameśvara. Pagpupugay sa Iyo, Nātha ng sanlibutan; pagpupugay sa Iyo, Tripurāntaka.

Verse 6

नमस्ते सकलाध्यक्ष नमस्ते भक्तवत्सल / नमस्ते सर्वभूतेश नमस्ते वृषभध्वज

Pagpupugay sa Iyo, Tagapangasiwa ng lahat; pagpupugay sa Iyo, mapagmahal sa mga deboto. Pagpupugay sa Iyo, Panginoon ng lahat ng nilalang; pagpupugay sa Iyo, may watawat na toro.

Verse 7

नमस्ते सकलाधीश नमस्ते करुणाकर / नमस्ते सकलावास नमस्ते नीललोहित

Pagpupugay sa Panginoon ng lahat; pagpupugay sa Bukal ng habag. Pagpupugay sa Kanlungan ng sangnilikha; pagpupugay kay Nīlalohita, ang Diyos na may bughaw na leeg.

Verse 8

नमः सकलदेवारिगणनाशाय शूलिने / कपालिने नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकपालिने

Pagpupugay sa May hawak na trident na pumupuksa sa pangkat ng mga kaaway ng mga deva. Pagpupugay sa May hawak na bungo, tanging Tagapangalaga ng lahat ng daigdig.

Verse 9

श्मशानवासिने नित्यं नमः कैलासवासिने / नमो ऽस्तु पाशिने तुभ्यं कालकूटविषाशिने

Pagpupugay sa laging nananahan sa banal na libingan; pagpupugay sa nananahan sa Kailāsa. Pagpupugay sa Iyo, May hawak na pāśa (lubid-bihag); pagpupugay sa Uminom ng lasong Kālakūṭa.

Verse 10

विभवे ऽमरवन्द्याय प्रभवे ते स्वयंभुवे / नमो ऽखिलजगत्कर्मसाक्षिभूताय शंभवे

Pagpupugay sa May dakilang kapangyarihan, sinasamba ng mga deva; sa Pinagmulan, sa Sariling-silang. Pagpupugay kay Śambhu, Saksi sa lahat ng gawa ng buong sansinukob.

Verse 11

नमस्त्रिपथ गाफेनभासिगार्द्धन्दुमौलिने / महाभोगीन्द्रहाराय शिवाय परमात्मने

Pagpupugay sa May putong na gasuklay na buwan, kumikislap sa bula ng Tripathagā (Ilog Gaṅgā). Pagpupugay kay Śiva, ang Paramātman, na may kuwintas na Mahābhogīndra (dakilang ahas).

Verse 12

भस्मसंच्छन्नदेहाय नमोर्ऽकाग्नीन्दुचक्षुषे / कपर्दिने नमस्तुभ्यमन्धकासुरमर्द्दिने

Sumasamba ako sa Kanya na ang katawan ay nababalutan ng banal na abo, at ang mga mata ay Araw, Apoy, at Buwan. O Kapardin na may buhol na buhok, tagapagpuksa kay Andhaka-asura, pagpupugay sa Iyo.

Verse 13

त्रिपुरध्वंसिने दक्षयज्ञविध्वंसिने नमः / गिरिजाकुचकाश्मीरविरञ्जितमहोरसे

Pagpupugay sa Tagapagwasak ng Tripura at sa Tagapagpabagsak ng yajña ni Daksha. Pagpupugay sa may dakilang dibdib na nabahiran ng kumkuma mula kay Girijā.

Verse 14

महादेवाय मह ते नमस्ते कृत्तिवाससे / योगिध्येयस्वरूपाय शिवायाचिन्त्यतेजसे

O Mahādeva, malalim na pagpupugay sa Iyo; O Kṛttivāsa na nakadamit ng balat, sumasamba ako. Kay Śiva na anyong pinagninilayan ng mga yogi, may di-mawari na liwanag, ako’y nagpupugay.

Verse 15

स्वभक्तहृदयांभोजकर्णिकामध्यवर्त्तिने / सकलागमसिद्धान्तसाररूपाय ते नमः

Pagpupugay sa Kanya na nananahan sa gitna ng ubod ng lotus sa puso ng mga deboto. Pagpupugay sa Iyo, na siyang diwa ng lahat ng Āgama at Siddhānta.

Verse 16

नमो निखिलयोगेन्द्रबोधनायामृतात्मने / शङ्करायाखिलव्याप्तमहिम्ने परमात्मने

Pagpupugay sa Kanya na nagbibigay-liwanag sa lahat ng dakilang yogi, ang Ātman na tulad ng amṛta. Pagpupugay kay Śaṅkara, na ang kaluwalhatian ay lumalaganap sa lahat, ang Paramātman.

Verse 17

नमः शर्वाय शान्ताय ब्रह्मणे विश्वरुपिणे / आदिमध्यान्तहीनाय नित्यायाव्यक्तमूर्त्तये

Pagpupugay kay Śarva na mapayapa, sa Brahman na may anyong sansinukob; walang simula‑gitna‑wakas, walang hanggan, at may anyong di‑nahahayag.

Verse 18

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः / नमो वेदान्तवेद्याय विश्वविज्ञानरूपिणे

Pagpupugay sa may anyong hayag at di-hayag, sa Atman na magaspang at maselan; pagpupugay sa nakikilala sa Vedanta, na anyo ng kaalamang sansinukob.

Verse 19

नमः सुरासुरश्रेणिमौलिपुष्पार्चिताङ्घ्रये / श्रीकण्ठाय जगद्धात्रे लोककर्त्रे नमोनमः

Muli’t muling pagpupugay kay Śrīkaṇṭha, na ang mga paa’y sinasamba ng mga bulaklak mula sa korona ng mga deva at asura; Tagapagtangan ng daigdig at Tagapaglikha ng mga loka.

Verse 20

रजोगुणात्मने तुभ्यं विश्वसृष्टिविधायिने / हिरण्यगर्भरूपाय हराय जगदादये

Pagpupugay sa Iyo na may diwang rajas, tagapag-ayos ng paglikha ng sansinukob; kay Hara, pinagmulan ng daigdig, na may anyong Hiraṇyagarbha.

Verse 21

नमो विश्वात्मने लोकस्थितिव्या पारकारिणे / सत्त्वविज्ञानरुपाय पराय प्रत्यगात्मने

Pagpupugay sa Viśvātman na gumaganap sa gawain ng pagpapanatili ng kaayusan ng mga loka; sa anyo ng kaalamang sattva, sa Kataas-taasan, at sa panloob na Atman (pratyag).

Verse 22

तमोगुणविकाराय जगत्संहारकारिणे / क्ल्पान्ते रुद्ररूपाय परापर विदे नमः

Pagpupugay sa Panginoong nakakabatid ng mataas at mababa, anyo ng pagbabago ng tamas, tagapagwasak ng daigdig, at sa wakas ng kalpa ay nahahayag bilang Rudra.

Verse 23

अविकाराय नित्याय नमः सदसदात्मने / बुद्धिबुद्धिप्रबोधाय बुद्धीन्द्रियविकारिणे

Pagpupugay sa Di-nagbabago at Walang-hanggan, na may likas na mayro’n at wala; na gumigising sa buddhi at namamahala sa mga pagbabago ng buddhi at mga pandama.

Verse 24

वस्वादित्यमरुद्भिश्च साध्यरुद्राश्विभेदतः / यन्मायाभिन्नमतयो देवास्तस्मै नमोनमः

Ang mga Vasu, Aditya, Marut, Sadhya, Rudra at Ashvin—mga diyos na tinatawag sa iba’t ibang uri—ay nagkakaiba-iba ng pananaw dahil sa maya Niya; sa Kanya, paulit-ulit na pagpupugay.

Verse 25

अविकारमजं नित्यं सूक्ष्मरूपमनौपमम् / तव यत्तन्न जानन्ति योगिनो ऽपि सदामलाः

Ang Iyong anyo ay di-nagbabago, di-isinilang, walang-hanggan, napakapino at walang kapantay; kahit ang mga yogi na laging dalisay ay hindi ito nalalaman.

Verse 26

त्वामविज्ञाय दुर्ज्ञेयं सम्यग्ब्रह्मादयो ऽपि हि / संसरन्ति भवे नूनं न तत्कर्मात्मकाश्चिरम्

O Panginoong mahirap maunawaan! Kapag hindi Ka nakikilala nang wasto, kahit si Brahma at iba pa ay tiyak na umiikot sa bhava-samsara; dahil nasa ilalim ng karma, hindi sila nananatili nang matagal.

Verse 27

यावन्नोपैति चरणौ तवाज्ञानविघातिनः / तावद्भ्रमति संसारे पण्डितो ऽचेतनो ऽपि वा

Hangga’t hindi pa lumalapit sa iyong dalawang paa na pumupuksa sa kamangmangan, patuloy siyang maliligaw sa samsara—maging pantas man o mangmang.

Verse 28

स एव दक्षः स कृती स मुनिः स च पण्डितः / भवतश्चरणांभोजे येन बुद्धिः स्थिरीकृता

Siya lamang ang tunay na bihasa, ganap, muni at pantas—yaong pinatatag ang isip sa lotus ng iyong mga paa.

Verse 29

सुसूक्ष्मत्वेन गहनः सद्भावस्ते त्रयीमयः / विदुषामपि मूढेन स मया ज्ञायते कथम्

Ang iyong tunay na kalikasan na nababalot ng Tatlong Veda ay napakalalim dahil sa pagiging maselan; kahit ang marurunong ay hirap—paano ko itong malalaman, ako’y mangmang?

Verse 30

अशब्दगोजरत्वेन महिम्नस्तव सांप्रतम् / स्तोतुमप्यनलं सम्यक्त्वा महं जडधीर्यतः

Ang iyong kadakilaan ay lampas sa abot ng mga salita; kaya ako na mabagal ang isip ay hindi rin makapuri nang wasto.

Verse 31

तस्मादज्ञानतो वापि मया भक्त्यैव संस्तुतः / प्रीतश्च भव देवेश ननु त्वं भक्तवत्सलः

Kaya kahit dahil sa kamangmangan, pinuri kita sa pamamagitan lamang ng debosyon; O Devesha, maging kalugdan—sapagkat ikaw ay mapagmahal sa mga deboto.

Verse 32

वसिष्ठ उवाच इति स्तुतस्तदा तेन भक्त्या रामेण शङ्करः / मेघगंभीरया वाचा तमुवाच हसन्निव

Sinabi ni Vasiṣṭha: Nang mapuri si Śaṅkara ng debosyon ni Rāma, nagsalita siya sa tinig na malalim na parang kulog sa ulap, na wari’y nakangiti.

Verse 33

भगवानुवाच रामाहं सुप्रसन्नो ऽस्मि शोर्ंयशालितया तव / तपसा मयि भक्त्या च स्तोत्रेण च विशेषतः

Wika ng Panginoon: O Rāma, lubos Akong nalulugod sa iyong kagitingan, tapas, debosyon sa Akin, at lalo na sa papuring ito.

Verse 34

वरं वरय तस्मात्त्वं यद्यदिच्छसि चेतसा / तुभ्यं तत्तदशेषेण दास्याम्यहमशेषतः

Kaya humiling ka ng anumang biyaya na nais ng iyong puso; ibibigay Ko sa iyo ang lahat nang ganap.

Verse 35

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तो देवदेवेन तं प्रणम्य भृगूद्वहः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजन्निदमुवाच ह

Sinabi ni Vasiṣṭha: Nang sabihin ito ng Diyos ng mga diyos, yumukod ang pinakadakila sa angkan ni Bhṛgu, at nang magkasalikop ang mga palad, O hari, ay nagsalita nang ganito.

Verse 36

यदि देव प्रसन्नस्त्वं वारर्हे ऽस्मि च यद्यहम् / भवतस्तदभीप्सामि हेतुमस्त्राण्यशेषतः

O Diyos, kung ikaw ay nalulugod at ako’y karapat-dapat sa biyaya, hinihiling ko mula sa iyo ang lahat ng banal na sandata, kasama ang dahilan at lihim nito, nang lubos.

Verse 37

अस्त्रे शस्त्रे च शास्त्रे च न मत्तो ऽभ्यधिको भवेत् / लोकेषु मांरणेजेता न भवेत्त्वत्प्रसादतः

Sa astra, śastra, at śāstra, huwag nawa’y may hihigit sa akin; at sa iyong prasāda, huwag nawa’y may maging mananagumpay sa kamatayan sa mga daigdig.

Verse 38

वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा ततः शंभुरस्त्रशस्त्राण्यशेषतः / ददौ रामाय सुप्रीतः समन्त्राणि क्रमान्नृप

Sinabi ni Vasiṣṭha, “Gayon nga.” Pagkaraan, si Śambhu na lubhang nalugod ay ipinagkaloob kay Rāma ang lahat ng astra at śastra, kalakip ang mga mantra, nang sunud-sunod, O hari.

Verse 39

सप्रयोगं ससंहारमस्त्रग्रामं चतुर्विधम् / प्रसादाभिमुखो रामं ग्राहयामास शङ्करः

Kalakip ang paraan ng paggamit at ng pagsasara, ang apat na uri ng pangkat ng astra—si Śaṅkara na nakaharap sa prasāda—ay ipinagkaloob upang tanggapin ni Rāma.

Verse 40

असंगवेगं शुभ्राश्वं सुध्वजं च रथोत्तमम् / इषुधी चाक्षयशरौ ददौ रामाय शङ्करः

Ipinagkaloob ni Śaṅkara kay Rāma ang puting kabayong may bilis na di napipigil, ang pinakamainam na karwaheng pandigma na may marangal na watawat, at ang sisidlang may mga palasong di nauubos.

Verse 41

अभेद्यमजरं दिव्यं दृढज्यं विजयं धनुः / सर्वशस्त्रसहं चित्रं कवचं च महाधनम्

Ang busog na ‘Vijaya’ na di nababasag, di naluluma, banal at may matibay na bagting; at ang marikit na baluting kayang tiisin ang lahat ng sandata, na napakamahalaga.

Verse 42

अजेयत्वं च युद्धेषु शौर्यं चाप्रतिमं भुवि / स्वेच्छया धारणे शाक्तिं प्राणानां च नराधिप

O hari ng mga tao! Ipinagkaloob niya sa iyo ang di-matatalo sa mga digmaan, ang walang kapantay na kagitingan sa lupa, at ang lakas na mapanatili ang prāṇa ayon sa sariling kalooban.

Verse 43

ख्यातिं च बीजमेत्रेण तन्नाम्ना सर्वलौकिकीम् / तपः प्रभावं च महत्प्रददौ भार्गवाय सः

Sa pamamagitan lamang ng binhi ng pangalang iyon, ipinagkaloob niya ang katanyagan sa lahat ng daigdig; at kay Bhārgava ay ibinigay ang dakilang bisa ng tapa (pag-aayuno at pagninilay).

Verse 44

भक्ति चात्मनि रामाय दत्त्वा राजन्यथोचिताम् / सहितः सकलैर्भूतैश्चामरैश्चन्द्रशेखरः

Ipinagkaloob ni Chandrasekhara kay Rama ang debosyong marapat sa isang hari tungo sa Kanya; at naroon Siya kasama ng lahat ng bhūta at ng mga tagapamaypay na cāmara.

Verse 45

तेनैव वपुषा शंभुः क्षिप्रमन्तरधाद्धरः / कृतकृत्यस्ततो रामो लब्ध्वा सर्वमभीप्सितम्

Sa gayon ding anyo, si Śambhu na tagapagtaguyod ng daigdig ay agad na naglaho. Pagkaraan, si Rama, nang makamtan ang lahat ng ninanais, ay naging ganap ang kanyang layon.

Verse 46

अदृश्यतां गते शर्वे महोदरमुवाच ह / महोदर मदर्थे त्वमिदं सर्वमशेषतः

Nang si Śarva ay maglaho sa paningin, sinabi (ni Rama) kay Mahodara: “O Mahodara, para sa akin, isagawa mo ang lahat ng ito nang ganap, walang maiiwan.”

Verse 47

रथचापादिकं तावत्परिरक्षितुमर्हसि / यदा कृत्यं ममैतेन तदानीं त्वं मया स्मृतः / रथचापादिकं सर्वं प्रहिणु त्वं मदन्तिकम्

Sa ngayon, ingatan mo muna ang karwaheng pandigma, ang busog, at iba pang kagamitan. Kapag kailangan ko ang mga ito sa aking gawain, aalalahanin kita. Noon, ipadala mo sa akin ang lahat ng karwahe at busog.

Verse 48

वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन्भृगुवर्यो महोदरे / कृतकृत्यो गुरुजनं द्रष्टुं गन्तुमियेष सः

Sinabi ni Vasiṣṭha, “Gayon nga.” Nang siya’y makaalis, ang pinakadakilang mula sa angkan ni Bhṛgu sa Mahodara, matapos magampanan ang tungkulin, ay nagnasang magtungo upang makita ang mga gurong nakatatanda.

Verse 49

गच्छन्नथ तदासौ तु हिमाद्रिवनगह्वरे / विवेश कन्दरं रामो भाविकर्मप्रचोदितः

Sa paglalakad, narating ni Rāma ang malalim na lambak ng kagubatan sa Himādri; udyok ng kapalarang darating, pumasok siya sa isang yungib.

Verse 50

स तत्र ददृशे बालं धृतप्राणमनुद्रुतम् / व्याघ्रेण विप्रतनयं रुदन्तं भीतभीतवत्

Doon ay nakita niya ang isang bata—pigil ang hininga, di makatakbo—isang anak ng brahman na umiiyak, nanginginig sa matinding takot dahil sa tigre.

Verse 51

दृष्ट्वानुकंपहृदयस्तत्परित्राणकातरः / तिष्ठतिष्ठेति तं व्याघ्रं वदन्नुच्चैरथान्वयात्

Nang makita iyon, napuno ng habag ang kanyang puso; sabik na iligtas ang bata, tumakbo siya sa tigre habang sumisigaw nang malakas, “Tigil, tigil!”

Verse 52

तमनुद्रुत्य वेगेन चिरादिव भृगूद्वहः / आससाद वने घोरं शार्दूलमतिभीषणम्

Hinabol niya nang mabilis; ang pinakadakila sa angkan ni Bhṛgu, na wari’y matapos ang mahabang panahon, ay nasalubong sa gubat ang lubhang nakapanghihilakbot na tigre.

Verse 53

व्याघ्रेणानुद्रुतः सो ऽपि पलायन्वनगह्वरे / निपपात द्विजसुतस्त्रस्तः प्राणभयातुरः

Hinahabol ng tigre, ang anak ng brahmana ay tumakas sa mga bangin ng gubat; nanginginig sa takot sa buhay, siya’y bumagsak.

Verse 54

रामो ऽपि क्रोधरक्ताक्षो विप्रपुत्रपरीप्सया / तृणमूलं समादाय कुशास्त्रेणाभ्यमन्त्रयत्

Upang iligtas ang anak ng brahmana, si Rama na namumula ang mga mata sa galit ay kumuha ng ugat ng damo at binasbasan ito sa Kuśāstra.

Verse 55

तावत्तरक्षुर्बलवानाद्रवत्पतितं द्विजम् / दृष्ट्वा ननादसुभृशं रोदसी कम्पयन्निव

Noon din, ang malakas na oso, nang makita ang nabuwal na dvija, ay sumugod at umungal nang ubod-lakas na wari’y yayanig sa langit at lupa.

Verse 56

दग्ध्वा त्वस्त्राग्निना व्याघ्रं प्रहरन्तं नखाङ्कुरैः / अकृतव्रणमेवाशु मोक्षयामास तं द्विजम्

Sinunog niya sa apoy ng sandata ang tigre na nananakit sa pamamagitan ng mga kuko, at agad niyang pinalaya ang dvija nang walang anumang sugat.

Verse 57

सो ऽपि ब्रह्माग्निनिर्दग्धदेहः पाप्मा नभस्तले / गान्धर्वं वपुरास्थाय राममाहेति सादरम्

Siya man, na ang katawan ay tinupok ng apoy ni Brahma, ay nasa himpapawid na nag-anyong Gandharva at magalang na nagsalita kay Rama.

Verse 58

विप्रशापेन भोपूर्वमहं प्राप्तस्तरक्षुताम् / गच्छामि मोचितः शापात्त्वयाहमधुना दिवम्

O marangal! Noong una, dahil sa sumpa ng isang brahmana, napasailalim ako sa pagka-raksasa; ngayon, pinalaya mo ako sa sumpa kaya tutungo na ako sa langit.

Verse 59

इत्युक्त्वा तु गते तस्मिन्रामो वेगेन विस्मितः / पतितं द्विजपुत्रं तं कृपया व्यवपद्यत

Pagkasabi nito at pag-alis niya, si Rama ay nagulat at dali-daling lumapit, taglay ang habag, sa nakabuwal na anak ng brahmana.

Verse 60

माभैरेवं वदन्वाणीमारादेव द्विजात्मजम् / परमृशत्तदङ्गानि शनैरुज्जीवयन्नृप

Habang sinasabi, “Huwag kang matakot,” hinipo ni Haring Rama mula sa malapit ang mga bahagi ng katawan ng anak ng brahmana at dahan-dahang ibinalik ang buhay nito.

Verse 61

रामेणोत्थापितश्चैवं स तदोन्मील्य लोचने / विलोकयन्ददर्शाग्रे भृगुश्रेष्ठमवस्थितम्

Nang siya’y itinaas ni Rama, iminulat niya ang mga mata; paglingon-lingon niya, nakita niyang nakatayo sa harap ang pinakadakila sa angkan ni Bhrigu.

Verse 62

भस्मीकृतं च शार्दूलं दृष्टवा विस्मयमागतः / गतभीराह कस्त्वं भोः कथं वेह समागतः

Nang makita niya ang tigre na naging abo, siya’y namangha. Nang mawala ang takot, sinabi niya, “O marangal, sino ka, at paano ka nakarating dito?”

Verse 63

केन वायं निहन्तुं मामुद्यतो भस्मसात्कृतः / तरक्षुर्भीषणाकारः साक्षान्मृत्युरिवापरः

Sino ang nagpaabo sa kanya na handang pumatay sa akin? Ang tarakṣu na ito na kakila-kilabot ang anyo ay tila isa pang Kamatayan na hayag na nakatayo.

Verse 64

भयसंमूढमनमो ममाद्यापि महामते / हते ऽपि तस्मिन्नखिला भान्ति वै तन्मया दिशः

O dakilang marunong, ang aking isip ay nalilito pa rin sa takot. Kahit napatay na siya, ang lahat ng dako’y tila puno pa rin ng kanyang anino.

Verse 65

त्वामेव मन्ये सकलं पिता माता सुत्दृद्गुरू / परमापदमापन्नं त्वं मां समुपजीवयन्

Itinuturing kitang lahat—ama, ina, anak, at matatag na guro. Nang ako’y mapasa sa sukdulang kapahamakan, ikaw ang nagtaguyod sa aking buhay.

Verse 66

आसीन्मुनिवरः कश्चिच्छान्तो नाम महातपाः / पुत्रस्तस्यास्मि तीर्थार्थी शालग्राममयासिषम्

May isang dakilang rishi na mahigpit ang tapas na nagngangalang Śānta. Ako ang kanyang anak, isang naghahanap ng mga tirtha; at may dala akong tabak na yari sa Śālagrāma.

Verse 67

तस्मात्संप्रस्थितश्शैलं दिदृक्षुर्गन्धमादनम् / नानामुनिगणैर्जुष्टं पुण्यं बदरिकाश्रमम्

Kaya ako’y umalis upang masilayan ang Bundok Gandhamādana, at nagtungo sa banal na Badarikāśrama na tinitirhan at pinararangalan ng maraming pangkat ng mga rishi.

Verse 68

गन्तुकामो ऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले / प्रविशन्गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्

Nais kong makarating sa Himācala kaya iniwan ko ang daan at pumasok sa masinsin at kaaya-ayang pook; sa pagtanaw sa paligid, nabalisa ang aking loob.

Verse 69

दिशंप्राचीं समुद्दिश्य क्रोशमात्रमयासिषम् / ततो दिष्टवशेनाहं प्राद्रवं भयपीडितः

Patungong silangan, nakalakad lamang ako ng isang krośa; pagkatapos, sa bisa ng tadhana, pinahirapan ng takot ay napatakbo ako.

Verse 70

पतितश्च त्वया भूयोभूमेरुत्थापितो ऽधुना / पित्रेव नितरां पुत्रः प्रेम्णात्यर्थं दयालुना / इत्येष मम वृत्तान्तः साकल्येनोदितस्तव

Ako’y nabuwal, ngunit ngayon ay muli mo akong iniahon mula sa lupa—gaya ng isang amang lubhang mahabagin na inaangat ang anak sa pag-ibig. Ito ang aking buong salaysay na sinabi ko sa iyo nang ganap.

Verse 71

वसिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा तेन स्ववृत्तान्तमशेषतः / कथयामास राजेन्द्र रामस्तस्मै यथाक्रमम्

Sinabi ni Vasiṣṭha: O rājendra, nang tanungin siya nang gayon, isinalaysay ni Rāma sa kanya ang buong pangyayari ng kanyang buhay nang sunod-sunod.

Verse 72

ततस्तौ प्रीतिसंयुक्तौ कथयन्तौ परस्परम् / स्थित्वा नातिचिरं कालमथ गन्तुमियेष सः

Pagkaraan, silang dalawa na puspos ng pag-ibig ay nag-usap sa isa’t isa; matapos ang di-katagalang pagtigil, ninais na niyang umalis.

Verse 73

अन्वीयमानस्तेनाथ रामस्तस्माद्गुहामुखात् / निष्क्रम्यावसथं पित्रोः संप्रतस्थे मुदान्वितः

Habang sinusundan siya, lumabas si Rama sa bunganga ng yungib at masayang naglakbay patungo sa tahanan ng kanyang mga magulang.

Verse 74

अकृतव्रण एवासौ व्याघ्रेण भुवि पातितः / रामेण रक्षितश्चाभुद्यस्माद्ध्याघ्रं विनिघ्नता

Siya’y naibagsak sa lupa ng tigre nang walang sugat; ngunit iniligtas siya ni Rama sa pagpatay sa tigre, kaya siya’y napangalagaan.

Verse 75

तस्मात्तदेव नामास्य बभूव प्रथितं भुवि / विप्रपुत्रस्य राजेन्द्र तदेतत्सो ऽकृतव्रणः

Dahil dito, O Rajendra, ang gayong pangalan ang sumikat sa daigdig para sa anak ng Brahmana—siya ang tinawag na ‘Akritavrana’.

Verse 76

तदा प्रभृति रामस्य च्छायेवातपगा भुवि / बभूव मित्रमत्यर्थं सर्वावस्थासु पार्थिव

Mula noon, O hari, siya’y naging gaya ng lilim sa tapat ng araw para kay Rama sa lupa; sa lahat ng kalagayan, siya’y naging lubhang tapat na kaibigan.

Verse 77

स तेनानुगतो राजन्भृगोरासाद्य सन्निधिम् / दृष्ट्वा ख्यातिं च सो ऽभ्येत्य विनयेनाभ्यवादयत्

O Hari, sumunod siya at nakarating sa harapan ni Rishi Bhrigu. Nang makita si Khyati, lumapit siya at nagbigay-galang nang may kababaang-loob.

Verse 78

स ताभ्यां प्रियमाणाभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / दिनानि कतिचित्तत्र न्यवसत्तत्प्रियेप्सया

Natuwa ang dalawa at binasbasan siya, pinapurihan sa mabubuting panalangin. Sa pagnanais na makamit ang kanilang paglingap, nanatili siya roon nang ilang araw.

Verse 79

ततस्तयोरनुमते च्यवनस्य महामुनेः / आश्रमं प्रतिचक्राम शिष्यसंघैः समावृतम्

Pagkaraan, sa pahintulot nilang dalawa, nagbalik siya sa ashram ng dakilang muni na si Cyavana, na napaliligiran ng mga pangkat ng alagad.

Verse 80

नियन्त्रितान्तः करणं तं च संशान्तमानसम् / सुकन्याचापि तद्भार्यामवन्दत महामनाः

Ang dakilang-loob ay nagbigay-galang sa muni na may pagpipigil sa loob at payapang isipan, at gayundin kay Sukanya, ang kanyang asawa.

Verse 81

ताभ्यां च प्रीतियुक्ताभ्यां रामः समभिनन्दितः / और्वाश्रमं समापेदे द्रष्टुकामस्तपोनिधिम्

Pinarangalan ng kanilang mapagmahal na pagbati, si Rama ay dumating sa ashram ni Aurva, na nagnanais makita ang kayamanang tapatapasya.

Verse 82

तं चाभिवाद्य मेधावी तेन च प्रतिनन्दितः / उवास तत्र तत्प्रीत्या दिनानि कतिचिन्नृप

Ang marunong ay yumukod at nagbigay-galang sa kanya; at siya nama’y tinanggap nang may pag-ibig. O hari, upang ikalugod niya, nanatili siya roon nang ilang araw.

Verse 83

विसृष्टस्तेन शनकैरृचीकभवनं मुदा / प्रतस्थे भार्गवः श्रीमानकृतव्रणसंयुतः

Nang siya’y dahan-dahang pinahintulutang umalis, ang marangal na Bhargava ay masayang naglakbay patungo sa ashram ni Rucika; ang kanyang mga sugat ay magaling na.

Verse 84

अवन्दत पितुः पित्रोर्नत्वा पादौ पृथक् पृथक् / तौ च तं नृप संहर्षाच्चाशिषा प्रत्यनन्दताम्

Siya’y yumukod at sumamba sa mga paa ng ama at ina, isa-isa. O hari, silang dalawa’y nagalak at pinagpala siya bilang tugon.

Verse 85

पृष्टश्च ताभ्यामखिलं निजवृत्तमुदारधीः / कथयामास राजेन्द्र यथावृत्तमनुक्रमात्

Nang tanungin siya ng dalawa, ang may marangal na isip, O hari ng mga hari, ay isinalaysay ang buong pangyayari ayon sa tunay na pagkakasunod-sunod.

Verse 86

स्थित्वा दिनानि कतिचित्तत्रापि तदनुज्ञया / जगामावसथं पित्रोर्मुदा परमया युतः

Matapos manatili roon nang ilang araw pa, sa kanilang pahintulot ay nagtungo siya sa tahanan ng kanyang mga magulang, taglay ang sukdulang galak.

Verse 87

अभ्येत्य पितरौ राजन्नासी नावाश्रमोत्तमे / अवन्दत तयोः पादौ यथावद्भृगुनन्दन

O Hari, ang anak ni Bhṛgu ay lumapit sa kanyang mga magulang, umupo sa pinakamainam na nāvāśrama, at ayon sa nararapat ay nagbigay-galang sa kanilang mga paa.

Verse 88

पादप्रणामावनतं समुत्थाप्य च सादरम् / आश्लिष्य नेत्रसलिलैर्नन्दन्तौ पर्यषिञ्चताम्

Nang siya’y nakayukod sa pagyuko sa paa, maingat nila siyang itinindig, niyakap, at sa tuwa’y binasa siya ng luha mula sa kanilang mga mata.

Verse 89

आशीर्भिरभिनन्द्याङ्के समारोप्य सुहुर्मुखम् / विक्षन्तौ तस्य चाङ्गानि परिस्पृश्यापतुर्मुदम्

Binasbasan at pinuri nila siya, saka inupo sa kandungan ang anak na may maliwanag na mukha; habang tinitingnan at hinahaplos ang kanyang katawan, kapwa sila napuno ng galak.

Verse 90

अपृच्छताञ्च तौ रामं कलेनैतावता त्वया / किं कृतं पुत्र को वायं कुत्र वा त्वमुपस्थितः

Pagkaraan ay tinanong nila si Rāma: “Anak, sa mahabang panahong ito, ano ang iyong ginawa? Sino ang taong ito? At saan ka nagmula upang makarating dito?”

Verse 91

कथं सह सकाशे त्वमास्थितो वात्र वागतः / त्वयेतदखिलं वत्स कथ्यतां तथ्यमावयोः

“Paano ka nanatili sa kanyang piling, o paano ka nakarating dito? Anak, isalaysay mo sa amin ang lahat nang tapat at totoo.”