
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Nagsisimula ang kabanata sa isang pormal na paglipat na tila kolofon: natapos na ang paglalarawan ng naunang manvantara at nagsisimula ang gitnang bahagi. Hinimok ni Śāṃśapāyana na palawigin ang pagsasalaysay tungkol sa darating na ikatlong Pada (Upodghāta), kaya nangako si Sūta na maglalahad nang masinsin at sunod-sunod (vistareṇa anupūrvyā) tungkol sa nisarga/sarga at mga kaugnay na salaysay sa panahon ni Vaivasvata-Manu. Itinatakda ng teksto ang kosmikong panahon sa pagbibilang ng yuga at manvantara at pinupuno ang larawan ng sansinukob ng iba’t ibang uri ng nilalang—pitṛs, gandharvas, yakṣas, rākṣasas, bhūtas, nāgas, tao, hayop, ibon, at mga di-nakikilos—bilang tanda ng kabuuang pananaw ng Purāṇa. Pangunahing aral ang muling paglitaw ng Saptarṣis: itinatanong ng mga pantas kung paanong ang pitong ṛṣi ay “isinilang sa isip” (mānasāḥ) ngunit itinuring na mga anak ni Svayambhū (Brahmā). Ipinaliwanag ni Sūta na ang kanilang pagbabalik ay kaugnay ng paglipat ng mga manvantara (mula Svāyambhuva tungo sa Vaivasvata) at ng isang motibong sumpa na may ugnay kay Bhava/Maheśvara, kaya sila’y muling lumilitaw sa daigdig ng tao at ipinagpapatuloy ang paglikha ayon sa wastong pagkakasunod. Sa gayon, pinagsasama ng kabanata ang paikot na kosmolohiya at ang pag-aatas ng pinagmulan at awtoridad ng mga sinaunang ṛṣi.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मन्वन्तरवर्णनं नामाष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः समाप्तो ऽयं ब्रह्माण्डमहापुराणपूर्वभागः श्रीगणेशाय नमः अथ ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भः / शांशपायन उवाच पादः शेक्तो द्वितीयस्तु अनुषङ्गेन नस्त्वया / तृतीयं विस्तरात्पादं सोपोद्धातं प्रवर्त्तय
Sa gayon, sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa na ipinahayag ni Vāyu, sa unang bahagi, sa ikalawang anuṣaṅga-pāda, natapos ang ika-38 kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng Manvantara.” Ito ang unang bahagi ng Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa. Pagpupugay kay Śrī Gaṇeśa. Ngayon ay nagsisimula ang gitnang bahagi ng Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa. Wika ni Śāṃśapāyana: “O Sūta, naisalaysay mo na ang ikalawang pāda kasama ang anuṣaṅga; ngayon ay ipagpatuloy ang ikatlong pāda nang malawakan, kalakip ang panimulang paliwanag.”
Verse 2
सूत उवाच कीर्त्तयिष्ये तृतीयं वः सोपोद्धातं सविस्तरम् / पादं समुच्चयाद्विप्रा गदतो मे निबोधत
Wika ni Sūta: “O mga vipra, aking aawitin ang ikatlong pāda na may panimula at masinsing paglalahad; pakinggan ninyong mabuti ang aking pananalita na inihahayag bilang buod.”
Verse 3
मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतं तु महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः
O mga dwija, pakinggan ninyo ngayon ang salaysay ng paglikha ni Mahatma Manu Vaivasvata, nang malawakan at ayon sa pagkakasunod-sunod.
Verse 4
चतुर्युगैकस प्तत्या संख्यातं पूर्वमेव तु / मह देवगणैश्चैव ऋषिभिर्दानवैस्सह
Ito’y matagal nang binilang bilang pitumpu’t isang chaturyuga, kasama ang mga pangkat ng mga deva, mga rishi, at mga danava.
Verse 5
पितृगन्धर्वयक्षैश्च रक्षोभूतमहोरगैः / मानुषैः पशुभिश्चैव पक्षिभिः स्थावरैः सह
Kasama ang mga Pitri, gandharva, yaksha, rakshasa, bhuta, mahoraga, mga tao, mga hayop, mga ibon, at mga nilikhang nakapirmi (halaman).
Verse 6
मन्वादिकं भविष्यान्तमाख्यानैर्बहुभिर्युतम् / वक्ष्ये वैवस्वतं सर्गं नमस्कृत्य विवस्वते
Mula sa mga Manu hanggang sa dulo ng hinaharap, na may maraming salaysay, ilalahad ko ang sarga ni Vaivasvata matapos magbigay-pugay kay Vivasvan.
Verse 7
आद्ये मन्वन्तरे ऽतीताः सर्गप्रावर्त्तकास्तु ये / स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वं सप्तासन्ये महर्षयः
Sa unang manvantara, yaong mga nagpasimula ng paglikha na lumipas na—bago ang manvantara ni Svayambhuva—ay ang iba pang pitong maharishi.
Verse 8
चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः / दक्षस्य च ऋषीणां च भृग्वादीनां महौजसाम्
Nang lumipas ang Manvantara ni Cākṣuṣa at dumating muli ang Manvantara ni Vaivasvata, nagpakita si Dakṣa at ang mga makapangyarihang Ṛṣi gaya nina Bhṛgu at iba pa.
Verse 9
शापान्महेश्वरस्यासीत्प्रादुर्भावो महात्मनाम् / भूयः सप्तर्षयस्त्वेवमुत्पन्नाः सप्त मानसाः
Dahil sa sumpa ni Maheśvara, nagpakita ang mga dakilang banal; at sa gayon, muling isinilang ang pitong Saptarṣi—ang pitong nagmula sa isipan.
Verse 10
पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव स्वयमेव स्वयंभुवा / प्रजासंतानकृद्भिस्तैरुत्पदद्भिर्महात्मभिः
Itinalaga mismo ng Svayaṃbhū (Brahmā) ang mga iyon bilang mga anak; ang mga dakilang banal na iyon ay isinilang upang magpalaganap ng lahi ng mga nilalang.
Verse 11
पुनः प्रवर्त्तितः सर्गो यथापूर्वं यथाक्रमम् / तेषां प्रसूतिं वक्ष्यामि विशुद्धज्ञानकर्मणाम्
Muling umusad ang paglikha gaya ng dati, ayon sa wastong pagkakasunod; ngayo’y isasalaysay ko ang kapanganakan ng mga may dalisay na kaalaman at gawa.
Verse 12
समासव्यासयोगाभ्यां यथावदनुपूर्वशः / येषामन्वयसंभूतैलर् एको ऽयं सचराचरः / पुनरापूरितः सर्वो ग्रहनक्षत्रमण्डितः
Sa pagsasama ng maikli at masinsing paglalahad, isasalaysay ko nang wasto at sunod-sunod; sa mga isinilang sa kanilang angkan, muling napuno ang mundong ito ng gumagalaw at di-gumagalaw, at ang buong sansinukob ay napalamutian ng mga planeta at bituin.
Verse 13
ऋषय ऊचुः कथं सप्तर्षयः पूर्वमुत्पन्नाः सप्त मनसाः / पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव तन्नो निगद सत्तम
Nagsalita ang mga rishi: “O pinakadakila! Paano unang lumitaw ang Saptaṛṣi? At paano itinuring na mga anak ang pitong ‘manas’? Ipagpaliwanag mo sa amin.”
Verse 14
सूत उवाच पूर्वं सप्तर्षयः प्रोक्ता ये वै स्वायंभुवेंऽतरे / मनोरन्तरमासाद्य पुनर्वैवस्वतं किल
Sinabi ni Sūta: “Ang Saptaṛṣi na unang binanggit sa Manvantara ni Svāyambhuva, nang magbago ang manvantara ay muling nagpakita sa Manvantara ni Vaivasvata.”
Verse 15
भवाभिशाप संविद्धा अप्राप्तास्ते तदा तपः / उपपन्ना जने लोके सकृदागमनास्तु त
Dahil sa sumpa ni Bhava (Śiva), noon ay hindi pa nila natamo ang tapas; nagpakita sila sa Janaloka, at ang kanilang pagdating ay minsan lamang.
Verse 16
ऊचुः सर्वे सदान्योन्यं जनलोके महार्षयः / एत एव महाभागा वरुणे वितते ऽध्वरे
Sa Janaloka, ang mga Mahārṣi ay laging nagsasabi sa isa’t isa: “Sila nga ang mga dakilang pinagpala, na nasa malawak na adhvara (yajña) ni Varuṇa.”
Verse 17
सर्वे वयं प्रसूयामश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / पितामहात्मजाः सर्वे तन्नः श्रेयो भविष्यति
Nawa’y lahat tayo’y isilang sa Manvantara ni Cākṣuṣa Manu; tayong lahat ay mga anak ni Pitāmaha (Brahmā)—iyan ang magiging ikabubuti natin.
Verse 18
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / स्वायंभुवेन्तरे प्राप्ताः सृष्ट्यर्थं ते भवेन तु
Pagkasabi nito, silang lahat sa panahon ng Manvantara ni Cākṣuṣa, sa pagitan ng Manvantara ni Svāyambhuva, ay dumating doon para sa gawain ng paglikha.
Verse 19
जज्ञिरे ह पुनस्ते वै जनलोकादिहागताः / देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्
Sila na nagmula sa Janaloka ay muling isinilang; at sa dakilang yajña ng Diyos, taglay nila ang katawang anyong Vāruṇī.
Verse 20
ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्रौ पूर्वं प्रजेप्सया / ऋषयो जज्ञिरे दीर्घे द्वितीयमिति नः श्रुतम्
Sa pagnanais na lumikha ng mga nilalang, nang si Brahmā ay naghahandog sa apoy, unang lumitaw sa apoy ang kanyang liwanag na binhi; mula roon isinilang ang mga ṛṣi na mahahaba ang buhay—ito ang ikalawa, ayon sa aming narinig.
Verse 21
भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च ह्यष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः
Sina Bhṛgu, Aṅgirā, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Atri, at Vasiṣṭha—ang walong ito ay mga anak ni Brahmā.
Verse 22
तथास्य वितते यज्ञे देवाः सर्वे समागताः / यज्ञाङ्गानि च सर्वाणि वषठ्कारश्च मूर्त्तिमान्
Sa malawak na yajña na iyon, nagtipon ang lahat ng mga deva; naroon din ang lahat ng sangkap ng yajña, at maging ang Vaṣaṭkāra na may anyong nahahayag.
Verse 23
मूर्त्तिमन्ति च सामानि यजूंषि च सहस्रशः / ऋग्वेदश्चाभवत्तत्र यश्च क्रमविभूषितः
Doon ay lumitaw ang libu-libong awit ng Sāma na may anyo at ang mga mantra ng Yajus; at ang Ṛgveda, na pinalamutian ng wastong pagkakasunod, ay sumilang din doon.
Verse 24
यजुर्वेदश्च वृत्ताढ्य ओङ्कारवदनोज्ज्वलः / स्थितो यज्ञार्थसंपृक्तः सूक्तब्राह्मणमन्त्रवान्
Ang Yajurveda ay sagana sa sukat at tugma, nagniningning na ang “mukha” ay Oṃkāra; nananatiling kaugnay ng layon ng yajña, taglay ang sūkta, brāhmaṇa, at mga mantra.
Verse 25
सामवेदश्च वृत्ताढ्यः सर्वगेयपुरः सरः / विश्वावस्वादिभिः सार्द्धं गन्धर्वैः संभृतो ऽभवत्
Ang Sāmaveda ay sagana sa sukat, tila lawa ng lahat ng awit; at naging ganap kasama ng mga Gandharva gaya nina Viśvāvasu at iba pa.
Verse 26
ब्रह्मवेदस्तथा घोरैः कृत्वा विधिभिरन्वितः / प्रत्यङ्गिरसयोगैश्च द्विशरीरशिरो ऽभवत्
Ang Brahmaveda rin, na may kasamang mahigpit at kakila-kilabot na mga tuntunin at mga yoga ng Pratyaṅgirasa, ay naging tila may dalawang katawan at isang ulo.
Verse 27
लक्षणा विस्तराः स्तोभा निरुक्तस्वर भक्तयः / आश्रयस्तु वषट्कारो निग्रहप्रग्रहावपि
Mga katangian, mga pagpapalawak, stobha, nirukta, mga tono (svara) at debosyon; at bilang sandigan ang panawagang vaṣaṭkāra, pati ang nigraha at pragraha rin.
Verse 28
दीप्तिमूर्त्तिरिलादेवी दिशश्चसदिगीश्वराः / देवकन्याश्च पत्न्यश्च तथा मातर एव च
Naroon din ang makinang na anyo ni Ilā Devī, ang mga dako at mga tagapamahala ng mga dako, ang mga dalagang deva, ang mga asawa, at maging ang mga ina.
Verse 29
आययुः सर्व एवैते देवस्य यजतो मखे / मूर्तिमन्तः सुरूपाख्या वरुणस्य वपुर्भृतः
Dumating silang lahat sa handog-yajña ng diyos—may anyong nahahawakan, marikit ang anyo, at taglay ang katawan ni Varuṇa.
Verse 30
स्वयंभु वस्तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद्भुवि / ब्रह्मर्षिभाविनोर्ऽथस्य विधानाच्च न संशयः
Nang makita sila ng Svayambhū, ang banal na binhi ay nalaglag sa lupa; at ang layuning hahantong sa kalagayang Brahmarṣi ay ayon sa itinakdang batas—walang pag-aalinlangan.
Verse 31
धृत्वा जुहाव हस्ताभ्यां स्रुवेण परिगृह्य च / आस्रवज्जुहुयां चक्रे मन्त्रवच्च पितामहः
Pagkatapos, inipon ito ng Pitāmaha sa dalawang kamay, sinalok sa sruva, at naghandog ng āhuti na may mga mantra; pati ang tumagas ay inialay niya sa homa.
Verse 32
ततः स जनयामास भूतग्रामं प्रजापतिः / तस्यार्वाक्तेजसश्चैव जज्ञे लोकेषु तैजसम्
Pagkaraan, nilikha ni Prajāpati ang buong pangkat ng mga nilalang; at mula sa naunang ningning niya, sumilang sa mga daigdig ang taijasa—ang sangkap na nagliliwanag.
Verse 33
तमसा भावि याप्यत्वं यथा सत्त्वं तथा रजः / आज्यस्थाल्यामुपादाय स्वशुक्रं हुतवांश्च ह
Ang pagkapawi na dulot ng tamas, gaya ng nasa sattva, gayon din ay nasa rajas. Kaya si Hutavaha, ang Agni, ay kumuha ng sisidlang ghee at inihandog ang sariling banal na binhi bilang āhuti.
Verse 34
शुक्रे हु ते ऽथ तस्मिंस्तु प्रादुर्भूता महर्षयः / ज्वलन्तो वपुषा युक्ताः सप्रभावैः स्वकैर्गुणैः
Nang maihandog ang binhi, doon mismo lumitaw ang mga Maharsi—nagniningas ang anyo, at kumikislap sa bisa ng kani-kanilang mga katangian.
Verse 35
हुते चाग्नौ सकृच्छुक्रे ज्वालाया निसृतः कविः / हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा ज्वालां भित्त्वा विनिर्गतम्
Nang minsang maihandog ang binhi sa apoy, mula sa liyab ay lumabas ang rishing ‘Kavi’. Nakita ni Hiranyagarbha na binutas niya ang apoy at lumitaw sa labas.
Verse 36
भृगुस्त्वमिति चोवाच यस्मात्तस्मात्स वै भृगुः / महादेवस्तथोद्भूतो दृष्ट्वा ब्रह्माणमब्रवीत्
Sinabi niya, “Ikaw ay si Bhrigu”; kaya siya tinawag na Bhrigu. Gayundin, lumitaw si Mahadeva at nang makita si Brahma ay nagsalita.
Verse 37
ममैष पुत्रकामस्य दीक्षितस्य त्वया प्रभो / विजज्ञे प्रथमं देव मम पुत्रो भवत्वयम्
O Panginoon, para sa akin na tumanggap ng dīkṣā dahil sa pagnanais ng anak, sa pamamagitan Mo siya ang unang isinilang. O Deva, nawa’y siya ang maging anak ko.
Verse 38
तथेति समनुज्ञातो महादेवः स्वयंभुवा / पुत्रत्वे कल्पयामास महादेव स्तदा भृगुम्
Nang mapahintulutan ng Svayambhu (Brahma) sa salitang “gayon nga,” itinakda ni Mahadeva noon si Bhrigu bilang anak na lalaki.
Verse 39
वारुणा भृगवस्तस्मात्तदपत्यं च स प्रभुः / द्वितीयं च ततः शुक्रमङ्गारेष्वजुहोत्प्रभुः
Mula roon ay isinilang ang mga Bhrigu na kaugnay ni Varuna, at ang Panginoon ang naging pinagmulan ng kanilang lahi. Pagkaraan, inihandog ng Panginoon sa ikalawang pagkakataon si Shukra sa mga baga ng apoy.
Verse 40
अङ्गारेष्वङ्गिरो ऽङ्गानि संहतानि ततोङ्गिराः / संभूतिं तस्य तां दृष्ट्वा वह्निर्ब्रह्माणमब्रवीत्
Sa mga baga, nagsama-sama ang mga bahagi ni Angiras at mula roon ay lumitaw si Angiras. Nang makita ang paglitaw na iyon, nagsalita si Agni kay Brahma.
Verse 41
रेतोधास्तुभ्यमेवाहं द्वितीयो ऽयं ममास्त्विति / एवमस्त्विति सो ऽप्युक्तो ब्रह्मणा सदसस्पतिः
Sinabi ni Agni, “O Brahma, ako ang Retodha; nawa’y ang ikalawang ito ay maging akin.” At sinabi ni Brahma sa pinuno ng kapulungan, “Mangyari nawa iyon.”
Verse 42
जग्रा हाग्निस्त्वङ्गिरस आग्नेया इति नः श्रुतम् / षट् कृत्वा तु पुनः शुक्रे ब्रह्मणा लोककारिणा
Narinig namin na tinanggap ni Agni si Angiras; kaya sila’y tinawag na “Agneya.” Pagkaraan, si Brahma na tagapaglikha ng mga daigdig ay muling gumawa nito nang anim na ulit kaugnay ni Shukra.
Verse 43
हुते समभवंस्तस्मिन्यद् ब्रह्माण इति श्रुतिः / मरीचिः प्रथमं तत्र मरीचिभ्यः समुत्थितः
Sa handog na homa na iyon, ayon sa Śruti, ‘si Brahmā’ ay nagpakita. Doon unang lumitaw si Marīci, na sinasabing nagmula sa mga Marīci.
Verse 44
क्रतौ तस्मिन्क्रतुर्जज्ञे यतस्तस्मात्स वै क्रतुः / अहं तृतीय इत्यत्रिस्तस्मादत्रिः स कीर्त्यते
Sa yajña na iyon, isinilang si Kratu; kaya siya tinawag na ‘Kratu’. Ang nagsabing ‘ako ang ikatlo’ ay si Atri; kaya siya’y kinikilalang Atri.
Verse 45
केशैस्तु निचितैर्भूतः पुलस्त्यस्तेन स स्मृतः / केशैर्लंबैः समुद्भूतस्तस्मात्स पुलहः स्मृतः
Dahil nabuo na may siksik na buhok, siya’y inaalala bilang Pulastya. At dahil umusbong mula sa mahabang buhok, siya’y inaalala bilang Pulaha.
Verse 46
वसुमध्यात्समुत्पन्नो वशी च वसुमान् स्वयम् / वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः
Nagmula sa gitna ng mga Vasu, siya’y mapagpigil at puspos ng biyaya; kaya tinatawag siya ng mga brahmavādin na nakakabatid ng katotohanan na ‘Vasiṣṭha’.
Verse 47
इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः षण्महर्षयः / लोकस्य सन्तानकरा यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः
Kaya sila ang mga anak-sa-isip ni Brahmā—ang anim na mahārṣi. Sila ang nagpapalaganap ng lahi sa daigdig; sa pamamagitan nila lumago ang mga nilalang na ito.
Verse 48
प्रजापतय इत्येवं पठ्यन्ते ब्रह्मणःसुताः / अपरे पितरो नाम एतैरेव महर्षिभिः
Ang mga anak ni Brahmā ay binibigkas na “Prajāpati” sa ganitong paraan; ang mga dakilang rishi ring ito ay tinatawag ng iba na “Pitara,” ang mga ninunong banal.
Verse 49
उत्पादिता देवगणाः सप्त लोकेषु विश्रुताः / अजेयाश्च गणाः सप्त सप्तलोकेषु विश्रुताः
Ang mga pangkat ng mga deva na nilikha ay pito, bantog sa pitong daigdig; at ang mga pangkat na di-matatalo ay pito rin, kilala sa saptaloka.
Verse 50
मारीया भार्गवाश्चैव तथैवाङ्गिरसो ऽपरे / पौलस्त्याः पौलहाश्चैव वासिष्ठाश्चैव विश्रुताः
Ang mga pangkat na Mārīya at Bhārgava, gayundin ang iba pang Āṅgirasa; at ang Paulastya, Paulaha, at Vāsiṣṭha—lahat ay tanyag.
Verse 51
आत्रेयाश्च गणाः प्रोक्ता पितॄणां लोकवर्द्धनाः / एते समासतः ख्याताः पुनरन्ये गणास्त्रयः
Binanggit din ang mga pangkat na Ātreya, na nagpapalago sa daigdig ng mga Pitṛ; ito ang kilala sa kabuuan, at may tatlo pang ibang pangkat.
Verse 52
अमर्त्ताश्चाप्रकाशाश्च ज्योतिष्मन्तश्च विश्रुताः / तेषां राजायमो देवो यमैर्विहतकल्मषः
Ang Amartta, Aprakāśa, at Jyotiṣmant ay bantog; ang hari nila ay si Yamadeva, na walang dungis dahil sa yama-niyama.
Verse 53
अपरं प्रजानां यतयस्ताञ्छृमुध्वमतन्द्रिताः / कश्यपः कर्दमः शेषो विक्रान्तः सुश्रवास्तथा
Ngayon ay pakinggan din ninyo, kayong di nagpapabaya, ang iba pang mga yati sa mga nilalang: sina Kasyapa, Kardama, Sesa, Vikranta, at Susrava rin.
Verse 54
बहुपुत्रः कुमारश्च विवस्वान्स शुचिव्रतः / प्रचेतसोरिष्टनेमिर्बहुलश्च प्रजापतिः
Sina Bahuputra, Kumara, at Vivasvan—siya’y may dalisay na panata. At sina Pracetas, Aristanemi, at Bahula—sila man ay mga Prajapati.
Verse 55
इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि बहवो वै प्रजेश्वराः / कुशोच्चया वालखिल्याः सभूताः परमर्षयः
Ganyan pa, marami pang ibang Prajesvara. Ang Kusoccaya at ang Valakhilya—mga Paramarshi na nagtipon bilang isang pangkat.
Verse 56
मनोजवाः सर्वगताः सर्वभोगाश्च ते ऽभवन् / जाताश्च भस्मनो ह्यन्ये ब्रह्मर्षिगणसंमताः
Sila’y kasingbilis ng isip, nakararating sa lahat ng dako, at nagtatamasa ng lahat ng biyaya. May iba pang isinilang mula sa abo, na kinikilala ng mga Brahmarshi.
Verse 57
वैखानसा मुनिगणास्तपः श्रुतपरायणाः / नस्तो द्वावस्य चोत्पन्नावश्विनौ रूपसंमतौ
Ang mga muni ng Vaikhanasa ay nakatuon sa tapas at sa Śruti. Kay Nasto isinilang ang dalawang anak—ang kambal na Ashvinikumara, na hinangaan sa kagandahan.
Verse 58
विदुर्जन्मर्क्षरजसो तथा तन्नेत्रसंचरात् / अन्ये प्रजानां पतयः श्रोतोभ्यस्तस्य जज्ञिरे
Nalalaman nila na ang pagsilang ay mula sa alabok ng mga bituin at sa paggalaw ng Kanyang mga mata; at ang iba pang mga panginoon ng mga nilalang ay isinilang mula sa Kanyang mga tainga.
Verse 59
ऋषयो रोमकूपेभ्यस्तथा स्वेदमलोद्भवाः / अयने ऋतवो मासर्द्धमासाः पक्षसंधयः
Ang mga rishi ay isinilang mula sa mga butas ng balahibo ng Kanya, at ang iba mula sa dumi ng pawis; at lumitaw ang mga ayana, mga panahon, mga buwan, kalahating buwan, mga paksha at mga sandhi.
Verse 60
वत्सरा ये त्वहोरात्राः पित्तं ज्योतिश्च दारुणम् / रौद्रं लोहितमित्याहुर्लोहितं कनकं स्मृतम्
Ang nagiging mga taon at araw-gabi ay siya ring apdo at mabagsik na liwanag; ito’y tinatawag na ‘Raudra’ at ‘Lohita’, at ang Lohita ay inaalala rin bilang ‘Kanaka’.
Verse 61
तत्तैजसमिति प्रोक्तं धूमाश्च पशवः स्मृताः / ये ऽर्चिषस्तस्य ते रुद्रास्तथादित्याः समृद्गताः
Ito’y tinawag na ‘Taijasa’, at ang usok ay inaalala bilang mga hayop; ang Kanyang mga liyab ay ang mga Rudra, at ang mga Aditya ay umabot din sa kasaganaan.
Verse 62
अङ्गारेभ्यः समुत्पन्ना अर्चिषो दिव्यमानुषाः / आदिभूतो ऽस्य लोकस्य ब्रह्मा त्वं ब्रह्मसंभवः
Ang mga liyab na nagmula sa baga ay naging mga banal na tao; O Brahma, pinagmulan ng sanlibutang ito, ikaw ay isinilang mula sa Brahman.
Verse 63
सर्वकामदमित्याहुस्तथा वाक्यमुदाहरन् / ब्रह्मा सुरगुरुस्तत्र त्रिदशैः संप्रसादितः
Tinatawag nila itong “Sarvakāmada” at binibigkas ang gayong pananalita. Doon, si Brahmā na guro ng mga deva ay napasaya ng mga diyos.
Verse 64
इमेवै जनयिष्यन्ति प्रजाः सर्वाः प्रचेश्वराः / सर्वे प्रजानां पतयः सर्वे चापि तपस्विनः
Ang mga Praceśvara na ito ang lilikha ng lahat ng nilalang. Silang lahat ay magiging mga panginoon ng mga nilalang, at lahat din ay mga mapag-asceta.
Verse 65
त्वत्प्रसादादिमांल्लोकान्धारयेयुरिमाः क्रियाः / त्वद्वंशवर्द्धनाः शश्वत्तव तेजोविवर्द्धनाः
Sa biyaya Mo, nawa’y ang mga gawang ito ang magtaguyod sa mga daigdig na ito. Nawa’y lagi nitong palaguin ang Iyong angkan at dagdagan ang Iyong ningning.
Verse 66
भवेयुर्वेदविद्वांसः सर्वे वाक्पतयस्तथा / वेदमन्त्रधराः सर्वे प्रजापतिसमुद्भवाः
Nawa’y silang lahat ay maging dalubhasa sa Veda at mga panginoon ng pananalita. Nawa’y lahat ay tagapagdala ng mga mantra ng Veda, nagmula kay Prajāpati.
Verse 67
श्रयन्तु ब्रह्मसत्यं तु तपश्च परमं भुवि / सर्वे हि वयमेते च तवैव प्रसवः प्रभो
Nawa’y sumandig sila sa katotohanan ng Brahman at magsagawa ng pinakamataas na tapas sa lupa. O Panginoon, kaming lahat at silang lahat ay mula sa Iyong paglikha.
Verse 68
ब्रह्म च ब्रह्माणाश्चैव लोकश्चैव चराचराः / मरीचिमादितः कृत्वा देवाश्च ऋषिभिः सह
Si Brahma at ang mga Brahmā, at ang buong daigdig na gumagalaw at di-gumagalaw—ang mga deva kasama ang mga rishi, na pinangungunahan nina Marichi at iba pa, ay nagtipon.
Verse 69
अपत्यानीति संचिन्त्य ते ऽपत्ये कामयामहे / तस्मिन् यज्ञे महाभागा देवाश्च ऋषयश्च ये
Sa pagninilay na “magkaroon ng supling,” sinabi nila, “nagnanais kami ng mga anak.” Sa handog na iyon, naroon ang mga deva at mga rishi na pinagpala.
Verse 70
एते त्वद्वंशसंभूताः स्थानकालाभिमानिनः / तव तेनैव रूपेण स्थापयेयुरिमाः प्रजाः
Sila’y nagmula sa iyong angkan, may kamalayan sa lugar at panahon; sa iyong gayunding anyo, nawa’y itatag nila ang mga nilalang na ito.
Verse 71
युगादिनिधनाश्चापि स्थापयन्तु इति द्विजाः / ततो ऽब्रवील्लोकगुरुः परमित्यभिधार यन्
Sinabi ng mga dvija, “Nawa’y sila rin ang magtatag ng simula at wakas ng mga yuga.” Pagkaraan, sinabi ng Gurong Pandaigdig, “Ituring ito bilang pinakadakilang pasya at ingatan sa puso.”
Verse 72
एतदेव विनिश्चित्य मया सृष्टा न संशयः / भवतां वंशसंभूताः पुनरेते महर्षयः
Sa pasyang ito mismo ako lumikha—walang pag-aalinlangan. Ang mga maharishi ring ito ay muling nagmula sa inyong angkan.
Verse 73
तेषां भृगोः कीर्त्तयिष्ये वंशं पूर्वं महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च प्रथमस्य प्रजापतेः
Ngayon ay aking aawitin muna ang angkan ng dakilang Bhṛgu, at ilalahad ko rin nang sunod-sunod at masinsin ang unang Prajāpati.
Verse 74
भार्ये भृगोरप्रतिमे उत्तमाभिजने शुभे / हिरण्यकशिपो कन्या दिव्या नाम परिश्रुता
Ang asawa ni Bhṛgu ay walang kapantay, mapalad at mula sa marangal na angkan; siya ang anak na babae ni Hiraṇyakaśipu, na tanyag sa pangalang Divyā.
Verse 75
पुलोम्नश्चव पौलोमी दुहिता वरवर्णिनी / भृगोस्त्वजनयद्दिव्या पुत्रं ब्रह्मविदां वरम्
Si Paulomī, anak ni Puloman, ay may napakagandang anyo; si Divyā ang nagsilang para kay Bhṛgu ng isang anak na lalaki na pinakadakila sa mga nakaaalam ng Brahman.
Verse 76
देवासुराणामाचार्यं शुक्रं कविवरं ग्रहम् / शुक्र एवोशना नित्यमतः काव्यो ऽपि नामतः
Si Śukra, ang guro ng mga deva at asura, ay ang pinakadakilang graha sa mga makata; si Śukra rin ang laging tinatawag na Uśanā, kaya sa pangalan ay tinatawag ding Kāvyā.
Verse 77
पितॄणां मानसी कन्या सोमपानां यशस्विनी / शुक्रस्य भार्या गौर्नाम विजज्ञे चतुरः सुतान्
Si Gau, ang anak na isinilang sa isipan ng mga Pitṛ at tanyag sa mga Somapāna, ay naging asawa ni Śukra at nagsilang ng apat na anak na lalaki.
Verse 78
त्वष्टा चैव वरत्री च शण्डामकारै च तावुभौ / तेजसादित्यसंकाशा ब्रह्मकल्पाः प्रभावतः
Si Tvaṣṭā at si Varatrī, kasama si Śaṇḍāmākāra—kapwa sila nagniningning na gaya ng araw at may kapangyarihang tulad ng Brahma-kalpa.
Verse 79
रजतः पृथुरश्मिश्च विद्वान्यश्च बृहङ्गिराः / वरत्रिणः सुता ह्येते ब्रह्मिष्ठा दैत्ययाजकाः
Sina Rajata, Pṛthurāśmi, Vidvānya, at Bṛhaṅgirā—mga anak ni Varatrī; matatag sa Brahman at mga pari ng yajña para sa mga Daitya.
Verse 80
इज्याधर्मविनाशार्थं मनुमेत्याभ्ययाजयन् / निरस्यमानं वै धर्मं दृष्ट्वेन्द्रो मनुमाब्रवीत्
Upang wasakin ang dharma ng yajña, lumapit sila kay Manu at pinayagan siyang maghandog. Nang makita ni Indra na itinataboy ang dharma, nagsalita siya kay Manu.
Verse 81
एतैरेव तु कामं त्वां प्रापयिष्यामि याजनम् / श्रुत्वेन्द्रस्य तु तद्वाक्यं तस्माद्देशादपाक्रमन्
“Sa pamamagitan nila, tiyak kong ipagkakaloob sa iyo ang bunga ng yajña ayon sa nais mo.” Nang marinig ang wika ni Indra, umalis sila sa lupain na iyon.
Verse 82
तिरोभूतेषु तेष्विन्द्रो मनुपत्नीमचेतनाम् / ग्रहेण मोचयित्वा च ततश्चानुससार ताम्
Nang sila’y maglaho, pinalaya ni Indra ang walang malay na asawa ni Manu mula sa pagkakabihag ng Graha (Rāhu), at saka niya ito sinundan.
Verse 83
तत इन्द्रविनाशाय यतमानान्मुनींस्तु तान् / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा दुष्टानिन्द्रो विहस्य तु
Pagkaraan, nang makita ni Indra ang mga muning nagsisikap para sa kanyang pagkapuksa na muling dumating, ang masamang Indra ay tumawa nang mapanlibak.
Verse 84
ततस्ता नदहत्क्रुद्धो वेद्यर्द्धे दक्षिणे ततः / तेषां तु धृष्यमाणानां तत्र शालावृकैः सह
Pagkatapos, sa galit, sinunog niya sila sa dakong timog ng dambana; doon sila ay pinahirapan kasama ng mga śālāvṛka.
Verse 85
शीर्षाणि न्यपतंस्तानि खर्जूरा ह्यभवंस्ततः / एवं वरत्रिणः पुत्रा इन्द्रेण निहताः पुरा
Nalaglag ang kanilang mga ulo; at pagkaraan ay naging mga punong datiles. Ganito noon pinaslang ni Indra ang mga anak ni Varatri.
Verse 86
जयन्त्यां देवयानी तु शुक्रस्य दुहिताभवत् / त्रिशिरा विश्वरूपस्तु त्वष्टुः पुत्रो ऽभवन्महान्
Kay Jayantī isinilang si Devayānī, anak na babae ni Śukra; at si Triśirā Viśvarūpa, ang dakilang anak ni Tvaṣṭṛ, ay isinilang din.
Verse 87
यशोधरायामुत्पन्नो वैरोचन्यां महायशाः / विश्वरूपानुजश्चैव विश्वकर्मा च यः स्मृतः
Mula kay Yaśodharā, sa Vairocanī, isinilang ang dakilang tanyag—ang nakababatang kapatid ni Viśvarūpa, na inaalala bilang Viśvakarmā.
Verse 88
भृगोस्तु भृगवो देवा जज्ञिरे द्वादशात्मजाः / दिव्यानुसुषुवे कन्या काव्यस्यैवानुजा प्रभोः
Mula kay Bhṛgu ay isinilang ang labindalawang anak-deva na tinawag na Bhṛgava. Isinilang din ang isang banal na dalaga, nakababatang kapatid ni Kāvya na panginoon.
Verse 89
भुवनोभावनश्चैव अन्त्यश्चान्त्यायनस्तथा / क्रतुः शुचिः स्वमूर्द्धा च व्याजश्च वसुदश्च यः
Si Bhuvanobhāvana, si Antya at si Antyāyana; gayundin sina Kratu, Śuci, Svamūrddhā, Vyāja at Vasuda—ito ang mga pangalan.
Verse 90
प्रभवश्चाव्ययश्चैव द्वादशो ऽधिपतिः स्मृतः / इत्येते भृगवो देवाः स्मृता द्वादश यज्ञियाः
Naroon sina Prabhava at Avyaya; at ang ikalabindalawa ay inaalala bilang Adhipati. Kaya ang mga Bhṛgava na deva, na karapat-dapat sa yajña, ay labindalawa.
Verse 91
पौलोम्यजनयत्पुत्रं ब्रह्मिष्ठं वशिनं द्विजम् / व्यादितः सो ऽष्टमे मासिगर्भः क्रूरेण रक्षसा
Isinilang ni Paulomī ang isang anak na dvija, matatag sa Brahman at mapagpigil. Ngunit sa ikawalong buwan, ang sinapupunan ay pinilas ng isang malupit na raksasa.
Verse 92
च्यवनाच्च्यवनः सो ऽथ चेतनात्तु प्रचेतनः / प्रचेताः श्च्यवनः क्रोधाद्दग्धवान्पुरुषादकान्
Dahil sa ‘cyavana’ siya’y tinawag na Cyavana, at dahil sa kamalayan ay Pracetana. Sa galit, sinunog ni Pracetā Cyavana ang mga kumakain ng tao hanggang maabo.
Verse 93
जनयामास पुत्रौ द्वौ सुकन्यायां सभार्गवः / आप्रवानं दधीचं च तावुभौ साधुसंमतौ
Ang Bhārgava ay nagkaanak ng dalawang lalaki kay Sukanyā—si Āpravāna at si Dadhīca; kapwa sila kinikilala ng mga banal.
Verse 94
सारस्वतः सरस्वत्यां दधीचस्योदपद्यत / ऋची पत्नी महाभागा अप्रवानस्य नाहुषी
Mula kay Dadhīca, sa Sarasvatī ay isinilang ang anak na si Sārasvata; at ang mapalad na asawa ni Āpravāna ay si Ṛcī Nāhuṣī.
Verse 95
तस्यामौर्व ऋषिर्जज्ञे ऊरुं भित्तवा महायशाः / और्वस्यासीदृचीकस्तु दीप्तो ऽग्निसमतेजसा
Sa kanya isinilang ang bantog na rishi na Aurva, lumitaw sa paghiwa sa hita; at ang anak ni Aurva na si Ṛcīka ay nagniningning na tila apoy ang lakas.
Verse 96
जमदग्निरृचीकस्य सत्यवत्यामजायत / भृगोश्चरुविपर्यासे रौद्रवैष्णवयौः पुरा
Kay Satyavatī, asawa ni Ṛcīka, isinilang si Jamadagni; ito’y naganap noong una dahil sa pagpapalit ng handog na caru ni Bhṛgu sa bahaging Raudra at Vaiṣṇava.
Verse 97
जमनाद्वैष्मवस्याग्नेर्जमदग्निरजायत / रेणुकाजमदग्नेश्च शक्रतुल्यपराक्रमम्
Mula sa ‘jamana’ ng apoy na Vaiṣṇava isinilang si Jamadagni; at kay Reṇukā, nagkaroon si Jamadagni ng anak na kasingtapang ni Śakra (Indra).
Verse 98
ब्रह्मक्षत्रमयं रामं सुषुवे ऽमिततेजसम् / ओर्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम्
Isinilang ni Urvā si Rāma na taglay ang likas na Brahmana at Kshatriya, na may di-masukat na ningning. Nagkaroon si Urvā ng sandaang anak na lalaki, at si Jamadagni ang nanguna sa kanila.
Verse 99
तेषां पुत्र सहस्राणि भार्गवाणां परस्परात् / ऋष्यतरेषु वै बाह्या बहवो भार्गवाः स्मृताः
Sa mga Bhārgava na iyon, mula sa isa’t isa ay sumibol ang libu-libong anak na lalaki. Sa mga sangay na tinatawag na Ṛṣyatara, marami ring Bhārgava ang inaalala bilang ‘bāhya’ (panlabas).
Verse 100
वत्सा विदा आर्ष्टिषेणा यस्का वैन्याश्च शौनकाः / मित्रेयुः सप्तमा ह्येते पक्षा ज्ञेयास्तु भार्गवाः
Sina Vatsā, Vidā, Ārṣṭiṣeṇa, Yaskā, Vainya at Śaunaka; at si Mitreyu bilang ikapito—silang lahat ang dapat makilalang mga ‘pakṣa’ (pangkat ng sangay) ng mga Bhārgava.
Verse 101
शृणुताङ्गिरसो वंशमग्नेः पुत्रस्य धीमतः / यस्यान्ववाये संभूता भारद्वाजाः सगौतमाः
Pakinggan ninyo ang angkan ni Aṅgiras, ang marunong na anak ni Agni; sa kanyang lahi ay sumilang ang mga Ṛṣi, kabilang sina Bhāradvāja at Gautama.
Verse 102
देवाश्चाङ्गिरसो मुख्यास्त्त्विषिमन्तो महौजसः / सुरूपा चैव मारीची कार्दमी च तथा स्वराट्
Ang mga pangunahing anak ni Aṅgiras na may likas na maka-diyos ay maningning at puspos ng dakilang lakas; at sumilang din sina Surūpā, Mārīcī, Kārdamī, at Svarāṭ.
Verse 103
पथ्या च मानवी कन्या तिस्रो भार्या ह्यथर्वणः / अथर्वणस्तु दायादास्तासु जाताः कुलोद्वहाः
Si Pathyā at ang dalagang Mānavī ay tatlong asawa ni Atharva. Mula sa kanila isinilang ang mga tagapagmana ni Atharva, mga anak na nagtataguyod ng angkan.
Verse 104
उत्पन्ना महता चैव तपसा भावितात्मनः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्
Sila’y nagmula kay Svarāṭ na ang sarili’y hinubog ng dakilang pag-aayuno at pagsasadhana. Sa sinapupunan ni Surūpā isinilang sina Bṛhaspati at Gautama.
Verse 105
अयास्यं वामदेवं च उतथ्यमुशितिं तथा / धृष्णिः पुत्रस्तु पथ्यायाः संवर्त्तश्चैव मानसः
Isinilang din sina Ayāsya, Vāmadeva, Utathya, at Uśiti. Ang anak ni Pathyā ay si Dhṛṣṇi, at mula kay Mānavī ay isinilang si Saṃvartta.
Verse 106
कितवश्चाप्ययास्यस्य शरद्वांश्चप्युतथ्यजः / अथोशिजो दीर्घतमा बृहदुक्थो वामदेवजः
Si Kitava ay anak ni Ayāsya, at si Śaradvān ay mula kay Utathya. Mula kay Athośija isinilang si Dīrghatamā, at mula kay Vāmadeva ay si Bṛhaduktha.
Verse 107
धृष्णेः पुत्रः सुधन्वा तु ऋषभश्च सुधन्वनः / रथकाराः स्मृता देवा ऋभवो ये परिश्रुताः
Ang anak ni Dhṛṣṇi ay si Sudhanvā, at ang anak ni Sudhanvā ay si Ṛṣabha. Ang mga tanyag na Ṛbhu ay inaalala bilang mga diyos na rathakāra—mga banal na panday ng karwahe.
Verse 108
बृहस्पतेर्भरद्वाजो विश्रुतः सुमहायशाः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्
Sa angkan ni Bṛhaspati, si Bharadvāja ay tanyag at may dakilang karangalan. Si Svarāṭ, sa pamamagitan ni Surūpā, ay nagsilang kina Gautama at Bṛhaspati.
Verse 109
औरसांगिरसः पुत्राः सुरूपायां विजज्ञिरे / आधार्यायुर्द्दनुर्दक्षो दमः प्राणस्त थैव च
Sa sinapupunan ni Surūpā ay isinilang ang mga tunay na anak ni Aṅgirasa: Ādhāryāyu, Danu, Dakṣa, Dama, at Prāṇa.
Verse 110
हविष्यांश्च हविष्णुश्च ऋतः सत्यश्च ते दश / अयास्याश्चप्युतथ्याश्च वामदेवास्तथौशिजाः
Sa sampung iyon ay kabilang sina Haviṣyāṃśa, Haviṣṇu, Ṛta, Satya; gayundin sina Ayāsya, Utathya, Vāmadeva, at Auśija.
Verse 111
भारद्वाजाः सांकृतयो गर्गाः कण्वरथीतराः / मुद्गला विष्णुवृद्धाश्च हरिताः कपयस्तथा
Ang mga sangay ay: Bhāradvāja, Sāṃkṛtya, Garga, Kaṇva, Rathītara; at Mudgala, Viṣṇuvṛddha, Harita, at Kapi.
Verse 112
तथा रूक्षभरद्वाजा आर्षभाः कितवस्तथा / एते चाङ्गिरसां पक्षा विज्ञेया दश पञ्च च
Gayundin ang Rūkṣabharadvāja, Ārṣabha, at Kitava. Ito ang mga sangay ng angkan ni Aṅgirasa—sampu at lima, kabuuang labinlima.
Verse 113
ऋष्यन्तरेषु वै बाह्या बहवोङ्गिरसः स्मृताः / मरीचेरपि वक्ष्यामि भेद मुत्तमपूरुषम्
Sa iba pang mga linya ng mga rishi, marami ring Angirasa ang kinikilalang bantog sa mga Smriti. Ngayon ay aking isasalaysay ang pagkakaibang ukol kay Marichi, hinggil sa Pinakamataas na Purusha.
Verse 114
यस्यान्ववाये संभूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् / मरीचिरापश्चकमे नाभिध्यायन्प्रजेप्सया
Mula sa kanyang linya ng pagmamana ay sumibol ang buong daigdig, ang di-gumagalaw at ang gumagalaw. Si Marichi, sa pagnanais na magkaanak na mga nilalang, ay nagtuon ng isip sa pagninilay at nagnasang umasa sa mga tubig.
Verse 115
पुत्रः सर्वगुणोपेतः प्रजावान्प्रभवेदिति / संयुज्यात्मानमेवन्तु तपसा भावितः प्रभुः
“Nawa’y sumilang ang anak na ganap sa lahat ng kabutihan at may lahing magpapatuloy,” sa gayong panata, pinagsama ng Panginoon ang kanyang sarili at pinatibay sa pamamagitan ng tapasya.
Verse 116
आहताश्च ततः सर्वा आपः समभवंस्तदा / तासु प्रणिहितात्मानमेकं सो ऽजनयत्प्रभुः
Pagkaraan, ang lahat ng tubig ay lumitaw at lumaganap. Sa mga tubig na iyon, itinatag ng Panginoon ang kanyang diwa at saka lumikha ng isang nilalang.
Verse 117
पुत्रमप्रतिमं नाम्नारिष्टनेमिं प्रजापतिम् / पुत्रं मरीचिस्तपसि निरतः सो ऽप्स्वतीतपत्
Si Marichi, na nakatuon sa tapasya, ay nagsagawa ng matinding pag-aayuno at pagninilay sa mga tubig, at isinilang ang di-matatawarang anak na Prajapati na nagngangalang Arishtanemi.
Verse 118
प्रध्याय हि सतीं वाचं पुत्रार्थी सरिरे स्थितः / सप्तवर्षसहस्राणि ततः सो ऽप्रतिमो ऽभवत्
Dahil sa pagnanais ng anak, nanatili siya sa katawan at nagmuni-muni sa banal na wika; pagkalipas ng pitong libong taon, siya’y naging walang kapantay.
Verse 119
कश्यपः सवितुर्विद्वांस्तेजसा ब्रह्मणा समः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु ब्रह्मणोंऽशेन जायते
Si Kashyapa ay marunong na gaya ni Savitri at sa ningning ay kapantay ni Brahma; sa bawat manvantara, siya’y isinisilang bilang bahagi ni Brahma.
Verse 120
कन्यानिमित्तमत्युक्तो दक्षेण कुपितः प्रभुः / अपिबत्स तदा कश्यं कश्यं मद्यमिहोच्यते
Dahil sa usapin ng dalaga, labis siyang inalipusta ni Daksha kaya nagalit ang Panginoon; noon ay uminom siya ng ‘kasya’—na dito’y tinatawag na alak.
Verse 121
हास्ये कशिर्हि विज्ञेयो वाङ्मनः कश्यमुच्यते / कश्यं मद्यं स्मृतं विप्रैः कश्यपानां तु कश्यपः
Sa pagtawa ay nakikilala ang ‘kasi’, at ang wika at isip ay tinatawag na ‘kasyam’; ang ‘kasya’ ay inalaala ng mga vipra bilang alak, at sa mga Kashyapa, si Kashyapa ang pinakadakila.
Verse 122
कशेति नाम यद्वाचो वाचा क्रूरमुदात्दृतम् / दक्षाभिशप्तः कुपितः कश्यपस्तेन सो ऽभवत्
Ang pangalang ‘kasa’ sa pananalita ay binibigkas nang marahas at matalim; si Kashyapa, nagngangalit dahil sa sumpa ni Daksha, kaya naging gayon.
Verse 123
तस्माच्च कश्यपायोक्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना / तस्मै प्राचेतसो दक्षः कन्यास्ताः प्रत्यपादयत्
Kaya sinabi ng Parameṣṭhī na si Brahmā kay Kaśyapa; kaya naman inihandog ni Dakṣa na anak ni Prācetas ang mga dalagang iyon sa kanya.
Verse 124
सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा वै लोकमातरः / इत्येतमृषिसर्गं तु पुण्यं यो वेद वारुणम्
Silang lahat ay mga tagapagsalita ng Brahman at silang lahat ay mga Ina ng mga daigdig; mapalad ang nakakabatid sa banal na paglikha ng mga ṛṣi na tinatawag na Vāruṇa.
Verse 125
आयुष्मान्पुण्यवाञ्छुद्धः सुखमाप्नोति शाश्वतम् / धारणाच्छ्रवणाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
Siya’y nagkakaroon ng mahabang buhay, kabanalan at kadalisayan, at nakakamit ang walang hanggang ligaya; sa paggunita o kahit sa pakikinig lamang, napapalaya siya sa lahat ng kasalanan.
The Vaivasvata manvantara is foregrounded; it functions as the ‘present’ cosmic administration in many Purāṇic accounts, allowing the text to anchor re-creation, sage reappearance, and lineage continuity in a familiar temporal frame.
It treats ‘mind-born’ (mānasāḥ) as the mode of origination while ‘sonship’ is an appointed genealogical status (putratve kalpitāḥ) granted by Svayambhū to authorize them as progenitors and transmitters of creation-order across manvantaras.
It supplies (1) temporal indexing (yuga/manvantara context), (2) entity registers (classes of beings and named progenitors like Dakṣa, Bhṛgu), and (3) causal motifs (curse → reappearance) that link cyclic cosmology to genealogical recurrence.