Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 13
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
ऋषय ऊचुः कथं सप्तर्षयः पूर्वमुत्पन्नाः सप्त मनसाः / पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव तन्नो निगद सत्तम
Transliteration
ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ saptarṣayaḥ pūrvamutpannāḥ sapta manasāḥ / putratve kalpitāścaiva tanno nigada sattama
Translation
Nagsalita ang mga rishi: “O pinakadakila! Paano unang lumitaw ang Saptaṛṣi? At paano itinuring na mga anak ang pitong ‘manas’? Ipagpaliwanag mo sa amin.”
Word by Word
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
कथम्how
कथम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
सप्तर्षयःthe seven sages
सप्तर्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सप्त ऋषयः)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकाल-अव्यय (temporal adverb)
उत्पन्नाःborn, arisen
उत्पन्नाः:
Karta-sambandha (कर्तृसम्बन्ध/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत् + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to saptarṣayaḥ)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable numeral); विशेषण (to manasāḥ)
मनसाः(born) from mind / mind-born
मनसाः:
Karta-sambandha (कर्तृसम्बन्ध/अपादान-प्रश्नसन्दर्भ)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Vedic/epic variant for मनांसि); ‘मनसः/मनांसि’ अर्थे
पुत्रत्वेin the state of sonship
पुत्रत्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुत्रत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
कल्पिताःappointed, imagined as
कल्पिताः:
Karta-sambandha (कर्तृसम्बन्ध/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकॢप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to saptarṣayaḥ)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
तत्that (matter)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
नःto us / our
नः:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; ‘our/to us’ (enclitic)
निगदtell, relate
निगद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + गद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
सत्तमO best (of the good)
सत्तम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; ‘सत्’ + तमप् (superlative)