Adhyaya 369

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे आत्यन्तिकलयगर्भोत्पत्तिनिरूपणं नामाष्टष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथोनसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शरीरावयवाः अग्निर् उवाच श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा घ्राणं धीः खुञ्च भूतगं शब्दस्पर्शरूपरमगन्धाः खादिषु तद्गुणाः

Sa gayon nagtatapos, sa Agni Mahāpurāṇa, ang ika-368 kabanata na pinamagatang “Paglalahad sa paglitaw ng embriyo sa ganap na pagkalusaw.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-369 kabanata tungkol sa “mga sangkap (organ) ng katawan.” Wika ni Agni: Ang tainga, balat, dalawang mata, dila, ilong, at isip/ talino—ang mga ito’y kaugnay ng mga elemento; at ang kanilang mga paksa/katangian ay tunog, haplos, anyo, lasa, at amoy, ayon sa pagkakasunod, sa kani-kaniyang larangan ng pandama.

Verse 2

पायूपस्थौ करौ पादौ वाग्भवेत् कर्मखुन्तथा उत्सर्गानन्दकादानगतिवागादि कर्म तत्

Ang puwit at ari, ang dalawang kamay, ang dalawang paa, at ang pananalita—ang mga ito ang tinatawag na mga sangkap ng pagkilos (karmendriya). Ang kani-kanilang gawain ay: pagdumi/paglabas, kaligayahang seksuwal, pagdakma/pagtanggap, paglakad/paggalaw, at pagsasalita, at iba pa.

Verse 3

पञ्चकर्मेन्द्रियान्यत्र पञ्चबुद्धीन्द्रियाणि च इन्द्रियार्थाश् च पञ्चैव महाभूता मनो ऽधिपाः

Dito naroroon ang limang pandamang panggawa at ang limang pandamang pang-unawa; ang limang bagay ng mga pandama, at ang limang dakilang elemento—sa ibabaw ng lahat ng ito, ang isip ang namumuno.

Verse 4

आत्माव्यक्तश् चतुर्विंशतत्त्वानि पुरुषः परः संयुक्तश् च वियुक्तश् च यथा मत्स्योदके उभे

Ang Sarili at ang Di-nahahayag (Prakṛti), ang dalawampu’t apat na prinsipyo (tattva), at ang Kataas-taasang Persona (Puruṣa) ay sinasabing kapwa magkaugnay at magkahiwalay—gaya ng isda at tubig (magkasama ngunit naiiba).

Verse 5

अव्यक्तमास्रितानीह रजःसत्त्वतमांसि च आन्तरः पुरुषो जीवः स परं ब्रह्म कारणं

Dito, ang mga guṇa—rajas, sattva, at tamas—ay nananahan sa Di-nahahayag (Prakṛti). Ang Persona sa loob, ang kaluluwang indibidwal (jīva), ay yaong Kataas-taasang Brahman, ang sanhi at pinagmulan.

Verse 6

स याति परमं स्थानं यो वेत्ति पुरुषं परं सप्ताशयाः स्मृता देहे रुधिरस्यैक आशयः

Ang sinumang nakakakilala sa Kataas-taasang Puruṣa ay makaaabot sa pinakamataas na tahanan. Sa katawan ay itinuturo ang pitong ‘sisidlan’ (āśaya); sa mga ito, ang isa ay sisidlan ng dugo.

Verse 7

श्लेष्मणश्चामपित्ताभ्यां पक्वाशयस्तु पञ्चमः वायुमूत्राशयः सप्तः स्त्रीणां गर्भाशयो ऽष्टमः

Ang pakvāśaya (malaking bituka) ang ikalimang sisidlan, na kaugnay ng kapha at āma-pitta. Ang vāyu-āśaya at ang mūtra-āśaya (pantog) ay ibinibilang na ikapito; at sa kababaihan, ang garbhāśaya (sinapupunan) ay ikawalo.

Verse 8

पित्तात्पक्वाशयो ऽग्नेः स्याद्योनिर्विकशिता द्युतौ पद्मवद्गर्भाशयः स्यात्तत्र घत्ते सरक्तकं

O Agni, kapag nangingibabaw ang pitta, ang malaking bituka ay tila “naluto” (sobrang init at namamaga). Ang yoni ay lumilitaw na bukás nang di-karaniwan at makinang, at ang sinapupunan (garbhāśaya) ay inilarawang tulad ng lotus; sa gayong kalagayan, may lumalabas na katas na may halong dugo.

Verse 9

शुक्रं स्वशुक्रतश्चाङ्गं कुन्तलान्यत्र कालतः न्यस्तं शुक्रमतो योनौ नेति गर्भाशयं मुने

O pantas, ang semilya—kasama ang sariling diwa ng binhi, mga bahagi ng katawan, at maging mga buhok—kapag naihulog doon sa takdang panahon; ang semilyang iyon ay pumapasok sa yoni ngunit hindi (agad) nakararating sa sinapupunan (garbhāśaya).

Verse 10

ऋतावपि च योनिश्चेद्वातपित्तकफावृता भवेत्तदा विकाशित्वं नैव तस्यां प्रजायते

Kahit sa panahon ng pagkamayabong (ṛtu), kung ang yoni ay natatakpan o nababarahan ng vāta, pitta, at kapha, hindi ito bumubukas nang wasto; kaya hindi nagkakaroon ng paglilihi sa kanya.

Verse 11

बुक्कात्पुक्कसकप्लीहकृतकोष्ठाङ्गहृद्व्रणाः तण्डकश् च महाभाग निबद्धान्याशये मतः

O dakilang pinagpala, ang mga sugat o ulser sa pantog, tumbong (rectum), pali, atay, mga laman-loob sa tiyan (koṣṭha), mga biyas, at puso—gayundin ang kondisyong tinatawag na taṇḍaka—ay itinuturing na mga karamdaman na nakalagay sa āśaya, ang panloob na sisidlan.

Verse 12

रसस्य पच्यमानस्य साराद्भवति देहिनां प्लीहा यकृच्च धर्मज्ञ रक्तफेणाच्च पुक्कसः

O nakaaalam ng dharma, sa mga nilalang na may katawan, habang ang rasa ay “niluluto” (metabolikong binabago), mula sa pinong diwa (sāra) nito nagmumula ang pali at atay; at mula sa bula o dumi ng dugo nagmumula ang pukkasa.

Verse 13

रक्तं पित्तञ्च भवति तथा तण्डकसंज्ञकः मेदोरक्तप्रसाराच्च वुक्कायाः सम्भवः स्मृतः

Ito’y nagiging karamdaman ng dugo at apdo (pitta), at tinatawag na “Taṇḍaka”. At sinasabi ring ang “Vukkā” ay lumilitaw dahil sa pagkalat (labis na pag-agos na marumi) ng taba at dugo.

Verse 14

रक्तमांसप्रसाराच्च भवन्त्यन्त्राणि देहिनां सार्धत्रिव्यामसंख्यानि तानि नॄणां विनिर्दिशेत्

Mula sa pagkalat ng dugo at laman ay nagmumula ang mga bituka (mga panloob na organong tila tubo) ng mga may katawan. Ang sukat nito’y sinasabing tatlong vyāma at kalahati; kaya dapat itong itukoy nang tiyak para sa tao.

Verse 15

त्रिव्यामानि तथा स्त्रीणां प्राहुर्वेदविदो जनः रक्तवायुसमायोगात् कामेयस्योद्भवः स्मृतः

Ipinahahayag ng mga dalubhasa sa Veda na ang kababaihan ay may tatlong vyāma (tatlong sukat/kundisyon). At itinuturo na ang pagnanasa (kāma) ay sumisibol mula sa pagsasanib ng dugo at ng hiningang-buhay (vāyu).

Verse 16

कफप्रसाराद्भवति हृदयं पद्मसन्निभं अधोमुखं तच्छूषिरं यत्र जीवो व्यवस्थितः

Dahil sa pagkalat ng kapha, ang puso ay nagiging tulad ng lotus, nakaharap pababa; hungkag sa loob—doon nananahan ang jīva (indibidwal na simulain ng buhay).

Verse 17

चैतन्यानुगता भावःसर्वे तत्र व्यवस्थिताः तस्य वामे तथा प्लीहा दक्षिणे च तथा यकृत्

Lahat ng kalagayang gumaganap (bhāva) na sumusunod sa kamalayan ay nakalagay doon; sa kaliwa nito ay ang pali, at sa kanan naman ay ang atay.

Verse 18

दक्षिणे च तथा क्लोम पद्मस्यैवं प्रकीर्तितं श्रोतांसि यानि देहे ऽस्मिन् कफरक्तवहानि च

Sa kanang panig ay gayundin naroon ang kloma; sa ganitong paraan inilalarawan ang ‘padma’ (pusong tulad ng lotus). At sa katawang ito, ipinahahayag din ang mga daluyan (srotas) na nagdadala ng kapha at dugo.

Verse 19

तेषां भूतानुमानाच्च भवतीन्द्रियसम्भवः नेत्रयोर्मण्डलं शुक्लं कफाद्भवति पैतृकं

Mula sa pag-uunawa sa pamamagitan ng hinuha na ang mga sangkap na iyon ay nagmumula sa mga bhūta (dakilang elemento), nauunawaan ang pinagmulan ng mga indriya (pandamang-ugat). Sa mga mata, ang puting bilog (sclera) ay nalilikha mula sa kapha at itinuturing na mula sa ama.

Verse 20

कृष्णञ्च मण्डलं वातात्तथा मवति मातृकं पित्तात्त्वङ्मण्डलं ज्ञेयं मातापितृसमुद्भवं

Ang maitim na bilog ay dapat maunawaang nagmumula sa vāta; gayundin, ang tanda ng impluwensiyang pang-ina ay lumilitaw ayon dito. Mula sa pitta, dapat makilalang may bilog na tanda sa balat—nag-ugat sa ama at ina (mga salik na magulang).

Verse 21

मांसासृक्कफजा जिह्वा मेदो ऽसृक्कफमांसजौ वृषाणौ दश प्राणस्य ज्ञेयान्यायतनानि तु

Ang dila ay binubuo ng laman, dugo, at kapha; ang taba (medas) ay binubuo ng dugo, kapha, at laman; at ang dalawang bayag ay binubuo ng taba, dugo, kapha, at laman. Ang mga ito ay dapat maunawaang kabilang sa sampung luklukan ng prāṇa (hiningang-buhay).

Verse 22

मूर्धा हृन्नाभिकण्ठाश् च जिह्वा शुक्रञ्च शोणितं गुदं वस्तिश् च गुल्फञ्च कण्डुराः शोडशेरिताः

Ang ulo, bahagi ng puso, pusod, at lalamunan; ang dila; semilya at dugo; ang puwit (anus); ang pantog; at ang bukung-bukong—ang mga ito ay ipinahahayag bilang labing-anim na pook (paglitaw) ng pangangati.

Verse 23

द्वे करे द्वे च चरणे चतस्रः पृष्ठतो गले देहे पादादिशीर्षान्ते जालानि चैव षोडश

May dalawang ‘jāla’ sa mga kamay, dalawa sa mga paa; apat sa likod at sa lalamunan. Kaya, sa katawan—mula sa mga paa hanggang sa dulo ng ulo—tunay na may labing-anim na ‘jāla’ (mga lambat/pleksus).

Verse 24

मांसस्नायुशिरास्थिन्यः चत्वारश् च पृथक् पृथक् मणिबन्धनगुल्फेषु निबद्धानि परस्परं

Ang laman, snāyu (litid/ligamento), sīrā (daluyan/nāḍī o ugat), at buto—ang apat na ito, na magkakahiwalay—ay magkakabigkis sa isa’t isa sa kasukasuan ng pulsuhan at sa kasukasuan ng bukung-bukong.

Verse 25

षट्कूर्चानि स्मृतानीह हस्तयोः पादयोः पृथक् ग्रीवायाञ्च तथा मेढ्रे कथितानि मनीषिभिः

Dito kinikilala ang anim na puntong ‘kūrca’: hiwa-hiwalay sa mga kamay at sa mga paa, at gayundin sa leeg at sa ari—gaya ng ipinahayag ng mga pantas.

Verse 26

पृष्ठवंशस्योपगताश् चतस्रो मांसरज्जवः नवत्यश् च तथा पेश्यस्तासां बन्धनकारिकाः

Nakaugnay sa gulugod ang apat na hiblang-kalamnan; at may siyamnapung ‘peśī’ (mga pirasong litid o hiblang-kalamnan) na nagsisilbing mga pangbigkis at pangkabit ng mga iyon.

Verse 27

सीरण्यश् च तथा सप्त पञ्च मूर्धानमाश्रिताः एकैका मेढ्रजिह्वास्ता अस्थि षष्टिशतत्रयं

Mayroon ding pitong pangkat ng ‘sīraṇya’, at limang nasa ulo. Bawat isa ay tig-isa lamang; at kabilang din sa bilang ang dila at ang ari. Ang mga buto ay tatlong daan at animnapu.

Verse 28

सूक्ष्मैः सह चतुःषष्ठिर्दशना विंशतिर्नखाः पाणिपादशलाकाश् च तासां स्थानचतुष्टयं

Kasama ang mga napakapino, may animnapu’t apat na ngipin; ang mga kuko ay dalawampu; at mayroon ding mga daliring parang patpat sa kamay at paa—ang mga ito’y may apat na kinalalagyan (nahahati sa apat na pangkat).

Verse 29

षष्ट्यङ्गुलीनां द्वे पार्ष्ण्योर्गुल्फेषु च चतुष्टयं चत्वार्यरत्न्योरस्थीनि जङ्घयोस्तद्वदेव तु

May animnapung buto sa mga daliri (mga phalanx); dalawa sa sakong; apat sa bukung-bukong; apat na buto sa bisig (forearm); at gayundin sa binti sa ibaba (shank).

Verse 30

द्वे द्वे जानुकपोलोरुफलकांशसमुद्भवं अक्षस्थानांशकश्रोणिफलके चैवमादिशेत्

Gayundin, itakda ang bilang na tig-dalawa—na nagmumula sa bahagi ng tuhod, pisngi, at “plaka” ng hita (bahaging femur); at tig-dalawa rin sa bahagi ng kasukasuan na parang aksis at sa plaka ng balakang (bahaging pelvis).

Verse 31

भगास्तोकं तथा पृष्ठे चत्वारिंशच्च पञ्च च ग्रीवायाञ्च तथास्थीनि जत्रुकञ्च तथा हमुः

Sa bahaging pelbiko o hating-ibaba (bhaga) ay may kaunting bilang ng mga buto; sa likod ay apatnapu’t lima; sa leeg ay may mga buto rin; at gayundin ang mga butong kuwelyo (jatrukā) at ang mga panga (hanu).

Verse 32

तन्मूलं द्वेललाटाक्षिगण्डनासाङ्घ्य्रवस्थिताः पर्शुकास्तालुकैः सार्धमर्वुदैश् च द्विसप्ततिः

Mula sa ugat nito ay may dalawang (pangkat): nakalagay sa noo, mga mata, pisngi, ilong, at mga paa; ang mga tadyang—kasama ang ngalangala (palate) at mga bukol na glandular (arbuda)—ay sinasabing pitumpu’t dalawa ang bilang.

Verse 33

द्वेशङ्खके कपालानि चत्वार्येव शिरस् तथा उरः सप्तदशास्थीनि सन्धीनां द्वे शते दश

Sa dalawang sentido ng bungo ay may apat na plakang pangbungo; gayundin sa ulo. Sa dibdib ay may labimpitong buto; at ang mga kasukasuan ay may bilang na dalawang daan at sampu.

Verse 34

अष्टषष्टिस्तु शाखासु षष्टिश् चैकविवर्जिता अन्तरा वै त्र्यशीतिश् च स्नायोर् नवशतानि च

Sa mga biyas (śākhā) ay may animnapu’t walong buto; sa punò ng katawan ay animnapu, na may isang ibinukod. Sa mga bahaging pagitan ay walumpu’t tatlo; at ang mga litid/hiblang panali (snāyu) ay siyam na raan ang bilang.

Verse 35

त्रिंशाधिके द्वे शते तु अन्तराधौ तु सप्ततिः ऊर्ध्वगाः षट्शतान्येव शाखास्तु कथितानि तु

Sa pangkat na may bilang na dalawang daan at tatlumpu, sa loob ng bilang na panggitna ay may pitumpu; at sa mas mataas na pagbilang, ang mga sanga/biya (śākhā) ay sinasabing eksaktong anim na raan.

Verse 36

पञ्चपेशीशतान्येव चत्वारिंशत्तथोर्ध्वगाः चतुःशतन्तु शाखासु अन्तराधौ च षष्टिका

Tunay na may limang daang kalamnan (peśī), at may dagdag pang apatnapu na nasa itaas na bahagi. Sa mga ito, apat na raan ay nasa mga biyas (śākhā), at animnapu ay nasa gitnang bahagi/punò ng katawan (antarādhi).

Verse 37

स्त्रीणाम् चैकाधिका वै स्याद्विंशतिश् चतुरुत्तरा स्तनयोर्दश योनौ च त्रयोदश तथाशये

Sa mga babae, ang bilang ay tunay na nadaragdagan ng isa, kaya nagiging dalawampu’t apat. Sa dalawang suso ay may sampu (daluyan/kaayusan); sa yoni ay may labintatlo; at gayundin sa sisidlan, ang bahay-bata/sinapupunan.

Verse 38

गर्भस्य च चतस्रः स्युः शिराणाञ्च शरीरिणां त्रिंशच्छतसहस्राणि तथान्यानि नवैव तु

Sa sinapupunan, sinasabing may apat na pangunahing daluyan (śirāḥ). Sa mga nilalang na may katawan, ang mga daluyan (śirāḥ) ay tatlong daang libo; at may dagdag pang siyam din.

Verse 39

षट्पञ्चाशत्सहस्राणि रसन्देहे वहन्ति ताः केदार इव कुल्याश् च क्लेदलेपादिकञ्च यत्

Limampu’t anim na libong (daluyan) ang nagdadala ng rasa (likidong pampalusog) sa loob ng katawan. Gaya ng mga kanal sa bukirin, ipinapadaloy nila ang halumigmig, pagbalot, at mga kaugnay na bisa ng nutrisyon sa buong katawan.

Verse 40

द्वासप्ततिस् तथा कोट्यो व्योम्नामिह महामुने मज्जाया मेदसश् चैव वसायाश् च तथा द्विज

At dito, O dakilang muni, may pitumpu’t dalawang koṭi ng ‘vyoman’ (mga puwang na tulad-langit). Gayundin, O dwija (dalawang ulit na isinilang), may pitumpu’t dalawang koṭi ng utak-buto, taba, at vasa (suet/tallow).

Verse 41

मूत्रस्य चैव पित्तस्य श्लेष्मणः शकृतस् तथा पञ्चपेशीशतान्यत्रेति ख , ञ च रक्तस्य सरसस्यात्र क्रमशो ऽञ्जलयो मताः

Dito, ang mga dami (sinusukat sa añjali—sukat na palad na magkasalo) ay itinuturing na ayon sa pagkakasunod para sa ihi, apdo (pitta), plema (śleṣman), at dumi. Sa ilang salin (kha, ña), sinasabi rin na ang mga kalamnan ay limang daan ang bilang. Gayundin, ang sukat ng dugo at ng rasa (umiikot na likidong pampalusog) ay ibinibigay dito ayon sa wastong pagkakasunod bilang (gayon karaming) añjali.

Verse 42

अर्धार्धाभ्यधिकाः सर्वाः पूर्वपूर्वाञ्जलेर्मताः अर्धाञ्जलिश् च शुक्रस्य तदर्धञ्च ततौजसः

Ang lahat ng naunang sukat ay nauunawaang bawat isa ay mas malaki kaysa sa nauna nang isa’t kalahati. Ang sukat ng śukra (semilya) ay sinasabing kalahating añjali, at ang sukat ng ojas ay kalahati niyon (isang-kapat na añjali).

Verse 43

रजसस्तु तथा स्त्रीणाञ्चतस्रः कथिता बुधैः शरीरं मलदोषादि पिण्डं ज्ञात्वात्मनि त्यजेत्

Gayundin, inilarawan ng mga pantas ang apat na kalagayan ng pagdaloy ng regla sa kababaihan. Sa pagkaalam na ang katawan ay isang bunton lamang—binubuo ng karumihan at mga doṣa (kapinsalaan ng mga humor) at iba pa—dapat talikdan, sa Sarili, ang pagkakakilanlan sa katawan.