Adhyaya 278

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुवंशवर्णनं नाम सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सिद्धौषधानि अग्निर् उवाच आयुर्वेदं प्रवक्ष्यामि सुश्रुताय यमब्रवीत् देवो धन्वन्तरिः सारं मृतसञ्जीवनीकरं

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagtatapos ang ika-277 kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng angkan ni Puru.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-278 kabanata: “Mga Siddha na Gamot.” Sinabi ni Agni: “Ipapaliwanag ko ang Āyurveda—ang aral na sinabi ni Yama kay Suśruta—ang buod na inihayag ng banal na Dhanvantari, ang diwa ng ‘mṛtasañjīvanī’, ang esensiyang nagbabalik-buhay.”

Verse 2

सुश्रुत उवाच आयुर्वेदं मम ब्रूहि नराश्वेभरुगर्दनम् सिद्धयोगान्सिद्धमन्त्रान्मृतसञ्जीवनीकरान्

Sinabi ni Suśruta: “Ituro mo sa akin ang Āyurveda—ang kaalamang nagpapagaling sa mga karamdaman ng tao, kabayo, at elepante—at ituro rin ang mga ganap na pormulang panggagamot at ang mga ganap na mantra na may bisa ng mṛtasañjīvanī, na nakapagbabalik-buhay kahit sa namatay.”

Verse 3

धन्वन्तरिर् उवाच रक्षन् बलं हि ज्वरितं लङ्घितं भोजयेद्भिषक् सविश्वं लाजमण्डन्तु तृड्ज्वरान्तं शृतं जलम्

Sinabi ni Dhanvantari: “Sa pag-iingat sa lakas ng maysakit, ang manggagamot ay dapat magpakain sa may lagnat matapos ang pag-aayuno (langhana). At dapat ibigay ang lāja-maṇḍa, lugaw na sabaw na may viśva (tuyong luya); at upang mapawi ang uhaw at lagnat, ipainom ang pinakuluang (pinaglagaan) tubig.”

Verse 4

मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः षडहे च व्यतिक्रान्ते तित्तकं पाययेद्ध्रुवं

Gamit ang mustā, parpaṭa, uśīra, candana, udīcya, at nāgara—pagkalipas ng anim na araw—tiyak na ipainom ang mapait na sabaw na gamot (tiktaka).

Verse 5

स्नेहयेत्तक्तदोषन्तु ततस्तञ्च विरेचयेत् जीर्णाः षष्टिकनीवाररक्तशालिप्रमोदकाः

Dapat munang isagawa ang snehana (pagpapadulas/pagpapahid ng langis) sa maysakit na may karamdaman mula sa takta (buttermilk); pagkatapos ay isagawa rin ang virecana (pagpapapurgâ). Bilang pagkain matapos ang lunas, inirerekomenda ang mga lumang paghahanda ng bigas na ṣaṣṭika, bigas na nīvāra, pulang śāli, at magagaan na keyk na pramodaka.

Verse 6

तद्विधास्ते ज्वरेष्विष्टा यवानां विकृतिस् तथा मुद्गा मसूराश् च णकाः कुलत्थाश् च सकुष्ठकाः

Ang mga paghahandang gaya nito ay kanais-nais sa mga lagnat; gayundin ang pinrosesong sebada (barley), at ang munggo (mudga), lentil (masūra), garbansos (caṇaka), at horse-gram (kulattha) na inihahanda kasama ng kuṣṭha—ay pinupuri bilang mainam.

Verse 7

पक्वदोषन्त्विति ञ आटक्यो नारकाद्याश् च कर्कोटककतोल्वकम् पटोलं सफलं निम्बं पर्पटं दाडिमं ज्वरे

Sa lagnat na ang mga doṣa ay nasa kalagayang “hinog/naproseso” (pakva), itinatakda ng mga may kaalaman ang pangkat na nagsisimula sa āṭakī at nāraka, pati karkoṭaka at katolva. Gayundin, ang paṭola, nimba (kasama ang bunga), parpaṭa, at granada ay kapaki-pakinabang sa lagnat.

Verse 8

अधोगे वमनं शस्तमूर्ध्वगे च विरेचनम् रक्तपित्ते तथा पानं षडङ्गं शुण्ठिवर्जितम्

Kapag ang karamdaman ay kumikilos pababa, inirerekomenda ang vamana (terapeutikong pagsusuka); at kapag kumikilos pataas, ang virecana (pagpapapurgâ). Gayundin, sa raktapitta, ipainom ang paghahandang “ṣaḍaṅga” ngunit alisin ang śuṇṭhī (tuyong luya).

Verse 9

शक्तुगोधूमलाजाश् च यवशालिमसूरकाः सकुष्ठचणका मुद्गा भक्ष्या गोधूमका हिताः

Ang saktu (binusang harina), trigo, at lāja (puffed rice), gayundin ang sebada, bigas, masūra (pulang lentil), at caṇaka (chickpea) na inihanda kasama ng kuṣṭha, at munggo (mudga)—ang mga ito ay mga pagkaing inirerekomenda. Ang mga pagkaing mula sa trigo ay kapaki-pakinabang.

Verse 10

साधिता घृतदुग्धाभ्यां क्षौद्रं वृषरसो मधु अतीसारे पुराणानां शालीनां भक्षणं हितं

Sa pagtatae, kapaki-pakinabang ang inuming inihanda at niluto sa ghee at gatas, kasama ang pulot, katas ng halamang vṛṣa, at madhu (pulot); at mainam ding kumain ng lumang bigas na śāli (pinatandang bigas).

Verse 11

अनभिष्यन्दि यच्चान्नं लोध्रवल्कलसंयुतम् मारुतं वर्जयेद् यत्नः कार्यो गुल्मेषु सर्वथा

Dapat kainin ang pagkaing hindi nakababara sa mga daluyan (anabhisyandi) at hinaluan ng balat ng lodhra. Dapat ding iwasan nang may pag-iingat ang anumang nagpapalala sa vāta (hangin). Sa mga kaso ng gulma, ang ganitong pag-iingat ay dapat sundin sa lahat ng paraan.

Verse 12

वाट्यं क्षीरेण चाश्नीयाद्वास्तूकं घृतसाधितं गोधूमशालयस्तिक्ता हिता जठरिणामथ

Dapat kainin ang vāṭya na may kasamang gatas; at ang vāstūka na niluto sa ghee. Ang trigo, bigas na śāli, sebada, at mga pagkaing/halamang mapait ang lasa ay kapaki-pakinabang sa mga may jaṭhara-roga (sakit sa tiyan o pagdudumi).

Verse 13

गोधूमशालयो मुद्गा ब्रह्मर्क्षखदिरो ऽभया पञ्चकोलञ्जाङ्गलाश् च निम्बधात्र्यः पटोलकाः

Ang trigo at bigas na śāli, mudga (monggo), brahmarkṣa at khadira, gayundin ang abhaya (harītakī); ang pangkat na pañcakola at ang pangkat na jāṅgala (mga mula sa tuyong lupain); neem at dhātrī (āmalakī); at paṭolaka (pointed gourd) ay binanggit bilang talaan.

Verse 14

मातुलङ्गरसाजातिशुष्कमूलकसैन्धवाः कुष्ठिनाञ्च तथा शस्तं पानार्थे खदिरोदकं

Para sa may kuṣṭha (mga sakit sa balat), inirerekomenda ang inumin na binubuo ng katas ng mātulaṅga (citron), jāti (sampagita/jasmine), tuyong labanos, at saindhava (asin-bato). Gayundin, para sa pag-inom, itinatakda bilang mabuti ang tubig na inihanda sa khadira (khadira-udaka).

Verse 15

मसूरसुद्गौ पेयार्थे भोज्या जिर्णाश् च शालयः निम्बपर्पटकैः शाकैर् जाङ्गलानां तथा रसः

Para sa paggawa ng malabnaw na lugaw (peya), ang lentil at munggo (mudga) ay angkop; at dapat ding kainin ang lumang bigas na śāli. Gayundin, inirerekomenda ang mga gulay na niluto na may neem at parpaṭaka, at pati ang sabaw/katas ng karne ng mga hayop na mula sa tuyong kapatagan (jāṅgala).

Verse 16

विडङ्गं मरिचं मुस्तं कुष्ठं लोध्रं सुवर्चिका मनःशिला च वालेयः कुष्ठहा मूत्रपेषितः

Ang vidanga, pamintang itim, musta (nut-grass), kuṣṭha (costus), lodhra, suvarcikā, at manaḥśilā (realgar)—ang mga ito, kasama ang vāleya, kapag dinikdik at hinalo sa ihi, ay nagiging pormulang pumupuksa sa kuṣṭha (malalang sakit sa balat).

Verse 17

अपूपकुष्ठकुल्माषयवाद्या मेहिनां हिताः यवान्नविकृतिर्मुद्गा कुलत्था जीर्णशालयः

Para sa mga may meha (prameha), kapaki-pakinabang ang mga pagkain tulad ng apūpa (mga keyk), kuṣṭha, kulmāṣa (inihaw na mga butil ng munggo/pulses), at mga paghahandang batay sa yava (sebada) at iba pa. Mabuti rin ang mga lutong kanin mula sa sebada, munggo (mudga), horse-gram (kulattha), at lumang bigas na śāli.

Verse 18

तिक्तरुक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च तैलानि तिलशिग्रुकविभीतकेङ्गुदानि च

Ang mga gulay na mapait at nakatutuyo (rukṣa), pati ang mapapait na luntiang madahong gulay; at gayundin ang mga langis—tulad ng langis ng linga, langis ng śigrū (moringa), langis ng bibhitaka, at langis ng ingudī—ay dapat gamitin/isaalang-alang.

Verse 19

मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थतञ्च यत् जाङ्गलस्य रसः शस्तो भोजने राजयक्ष्मिणां

Para sa may rājayakṣmā (pagkonsumong sakit/consumption), inirerekomenda ang munggo (mudga), mga butil gaya ng sebada (yava) at trigo (godhūma), at anumang butil na naimbak hanggang makalampas ang tag-ulan. Gayundin, ang katas/sabaw ng karne ng mga hayop na mula sa tuyong lupain (jāṅgala) ay mainam na pagkain.

Verse 20

कौलत्थमौद्गको रास्नाशुष्कमूलकजाङ्गलैः पूपैर् वा विस्करैः सिद्धैर् दधिदाडिमसाधितैः

Ang paghahandang mula sa kulattha (horse-gram) at mudga (munggo), niluto kasama ang rāsnā, tuyong labanos, at karne ng mga hayop sa tigang na ilang; o kaya’y mga keyk na pūpa at magagaan na ibong ligaw (viskara) na nalutong wasto at saka hinaluan ng yogurt at granada—ay inirerekomenda bilang pagkaing panggagamot.

Verse 21

मातुलङ्गरसक्षौद्रद्राक्षाव्योषादिसंस्कृतैः यवगोधूमशाल्यन्नैर् भोजयेच्छ्वासकासिनं

Ang maysakit na may hirap sa paghinga at ubo ay dapat pakainin ng mga pagkain mula sa sebada, trigo, at bigas, na inihanda sa katas ng citron (mātulaṅga), pulot, pasas, at mga pampalasang tri-kaṭu (tuyong luya, paminta, mahabang paminta) at iba pang katulad na sangkap.

Verse 22

दषमूलवलारास्नाकुलत्थैर् उपसाधिताः पेयाः पूपरसाः क्वाथाः श्वासहिक्कानिवारणाः

Ang lugaw na malabnaw (peya), mga sabaw/diwa mula sa keyk (pūpa-rasa), at mga pinakuluang dekoksyon (kvātha) na niluto kasama ang daśamūla, valā, rāsnā, at kulattha ay mga lunas na nagpapahupa ng hirap sa paghinga (śvāsa) at sinok (hikkā).

Verse 23

शुष्कमूलककौलत्थमूलजाङ्गलजैरसैः यवगोधूमशाल्यन्नं जीर्णम् सोशीरमाचरेत्

Dapat kainin ang pagkaing mahusay nang natunaw—sebada, trigo, at bigas—kasama ng mga sabaw/katas na inihanda mula sa tuyong labanos, kulattha, mga ugat, at katas ng karne ng mga hayop na ligaw; at ito’y samahan ng uśīra (vetiver).

Verse 24

सोथवान् सगुडां पथ्यां खादेद्वा गुडनागरम् तक्रञ्च चित्रकञ्चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ

Ang may pamamaga (edema) ay dapat kumain ng harītakī (pathyā) na hinaluan ng jaggery (guda); o kaya’y jaggery na may tuyong luya (nāgara). Ang buttermilk at citraka—kapwa—ay pumupuksa sa sakit na grahaṇī (karamdaman ng pagtunaw at pagsipsip).

Verse 25

पुराणयवगोधूमशालयो जङ्गलो रसः मुद्गामलकखर्जूरमृद्वीकावदराणि च

Ang lumang sebada, trigo, at bigas na śāli; ang katas o sabaw ng karne mula sa mga hayop na uri ng jaṅgala (nasa tuyong lupain); at pati munggo (mudga), āmalakī, datiles, pasas, at bunga ng jujube—ang mga ito’y inirerekomendang masustansiya at mabuti sa katawan.

Verse 26

मधु सर्पिः पयः शक्रं निम्बपर्पटकौ वृषम् तक्रारिष्टाश् च शस्यन्ते सततं वातरोगिणाम्

Para sa mga maysakit na may karamdaman ng Vāta, inirerekomenda para sa palagiang paggamit ang: pulot, ghee, gatas, Śakra (pampalakas na inumin/paghahanda), neem at parpaṭaka, vṛṣa (vāsā), at mga ariṣṭa na nakabatay sa buttermilk (binurong gamot).

Verse 27

हृद्रोगिणो विरेच्यास्तु पिप्पल्यो हिक्किनां हिताः तक्रावलालसिन्धूनि मुक्तानि शिशिराम्भसा

Ang may sakit sa puso ay dapat gamutin sa pamamagitan ng virecana (pagpapalabas/purgation). Ang pippalī (mahabang paminta) ay kapaki-pakinabang sa may sinok. Ang buttermilk, āvalāla (maasim na lugaw), at asin-bato ay dapat inumin matapos tunawin o timplahin sa malamig na tubig.

Verse 28

मुक्ताः सौवर्चलाजादि मद्यं शस्तं मदात्यये सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेच्च क्षतवान्नरः

Upang mapawi ang labis na pagkalasing (madātyaya), inirerekomenda ang alak na inihanda gamit ang muktā (perlas), itim na asin na sauvarcala at mga katulad. At ang lalaking may sugat ay dapat uminom ng lākṣā (lak) na hinaluan ng pulot at gatas.

Verse 29

भद्राविष्टाश्चेति ख सदामये इति ञ दमात्यये इति ट क्षयं मांसरसाहारो वह्निसंरक्षणाज्जयेत् शालयो भोजने रक्ता नीवारकलमादयः

“(Mga tala sa pagbasa:) ‘bhadrāviṣṭāś ca’—baryanteng kha; ‘sadāmaye’—baryanteng ña; ‘damātyaye’—baryanteng ṭa.” Ang kṣaya (pagkahapo/pagkapanlupaypay) ay napagwawagi sa pamamagitan ng pagkain ng katas o sabaw ng karne at sa pag-iingat ng apoy ng pagtunaw (agni). Sa pagkain, gamitin ang pulang śāli na bigas at mga butil gaya ng nīvāra, kalama, at iba pa.

Verse 30

यवान्नविकृतिर्मासं शाकं सौवर्चलं शटी पथ्या तथैवार्शसां यन्मण्डं तक्रञ्च वारिणा

Para sa may almoranas (arśas), mainam ang mga paghahandang mula sa pagkaing sebada, māṣa (itim na munggo/black gram), mga dahong gulay, sauvarcala (itim na asin), śaṭī at pathyā; gayundin, ang malabnaw na lugaw (maṇḍa) at buttermilk (takra) na iniinom kasabay ng tubig ay kapaki-pakinabang.

Verse 31

मुस्ताभ्यासस् तथा लेपश्चित्रकेण हरिद्रया यवान्नविकृतिः शालिर्वास्तूकं ससुवर्चलम्

Ang palagiang pagpapahid ng mustā (nut-grass) at ang pamahid na paste na gawa sa citraka at luyang-dilaw; ang paghahandang mula sa pagkaing sebada; at ang paggamit ng bigas na śāli, gulay na vāstūka, kasama ang suvarcalā—ang mga ito ay itinatakdang kapaki-pakinabang na lunas at hakbang.

Verse 32

त्रपुषर्वारुगोधूमाः क्षीरेक्षुघृतसंयुताः मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः

Para sa hirap o sakit sa pag-ihi (mūtrakṛcchra), ang trapuṣa (upo/bottle-gourd), vāru (pipino) at trigo (godhūma) na inihahalo sa gatas, katas ng tubo at ghee ay itinuturing na mabuti. Para sa inumin, itinatakda ang malabnaw na lugaw (maṇḍa), alak na pinaasim (surā), at mga kahalintulad na inumin.

Verse 33

लाजाः शक्तुस् तथा क्षौद्रं शून्यं मांसं परूषकम् वार्ताकुलावशिखिनश्छर्दिघ्नाः पानकानि च

Ang piniritong bigas (lājā), inihaw na harina ng butil (śaktu) at pulot (kṣaudra); payat na karne na walang taba (śūnya-māṃsa), bungang parūṣaka; at mga paghahanda mula sa talong, pugo at paboreal—ang mga ito, pati ang angkop na pampalamig na inumin (pānaka), ay mga lunas na pumipigil sa pagsusuka.

Verse 34

शाल्यन्नन्तोयपयसी केवलोष्णे शृते ऽपि वा तृष्णाघ्ने मुस्तगुडयोर्गुटिका वा मुखे धृता

Ang nilutong bigas na śāli na may tubig at gatas—inihahanda nang payak sa pamamagitan ng pagpapakulo (kahit sa karaniwang mainit na tubig lamang)—ay nagpapawi ng matinding uhaw. Bilang kapalit, ang munting pellet na gawa sa mustā at jaggery na hinahawakan sa bibig ay nakapagpapawi rin ng uhaw.

Verse 35

यवान्नविकृतिः पूपं शुष्कमूलकजन्तथा शाकं पटोलवेत्राग्रमुरुस्तम्भविनाशनम्

Ang mga paghahandang mula sa lugaw ng sebada, keyk na sebada (pūpa), gayundin ang tuyong labanos; at mga lutuin ng madahong gulay—lalo na ang patola (pointed gourd) at ang malambot na dulo ng tubo (vetrāgra)—ay sinasabing nakapapawi at nakasisira sa paninigas o pagbabara sa mga hita (uru-stambha).

Verse 36

मुद्गाढकमसूराणां सतिलैर् जाङ्गलैरसैः ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलजैः

Mga paghahanda o sabaw na gawa sa munggo (mudga), horse-gram (āḍhaka), at lentil (masūra), kasama ang linga; at may katas ng karne ng mga hayop sa tuyong lupain (jāṅgala-rasa); na hinaluan ng asin-bato (saindhava), ghee (ghṛta), pasas (drākṣā), tuyong luya (śuṇṭhī), āmalakī, at jujube (kola).

Verse 37

यूषैः पुराणगोधूमयवशाल्यन्नमभ्यसेत् विसर्पी ससिताक्षौद्रमृद्वीकादाडिमोदकम्

Ang maysakit na may visarpa (kumakalat na sakit sa balat) ay dapat na palagiang kumain ng lumang trigo, sebada, at śāli-bigas bilang pagkain, kasama ng mga sabaw (yūṣa). Dapat din siyang uminom ng inuming inihanda sa asukal at pulot, na may pasas at granada.

Verse 38

रक्तयष्टिकगोधूमयवमुद्गादिकं लघु काकमारी च वेत्राग्रं वास्तुकञ्च सुवर्चला

Ang pulang yaṣṭikā (rakta-yaṣṭikā), trigo, sebada, munggo at mga katulad nito ay magaan at madaling tunawin. Gayundin, ang kākamārī, ang malambot na dulo ng tubo (vetrāgra), ang vāstuka, at ang suvarcalā ay magaan din.

Verse 39

वातशोणितनाशाय तोयं शस्तं सितं मधु पथ्या तथैव काशस्य मण्डं तक्रञ्च वारुणमिति ख , ञ , च यूषमिति ख , ज च नाशारोगेशु च हितं घृतं दुर्वाप्रसाधितम्

Para maibsan ang vāta-śoṇita (kaguluhang vāta na may kasamang napinsalang dugo), inirerekomenda ang tubig; gayundin ang asukal, pulot, at harītakī (pathyā). Kapaki-pakinabang din ang maṇḍa (tubig-lugaw ng bigas), takra (buttermilk), at ang pinaasim na inuming alak na vāruṇī. (Sa ilang salin, “yūṣa” ang binabasa, ibig sabihing sabaw ng munggo/pulses.) Sa mga sakit na may kaugnayan sa ilong, ang ghee (ghṛta) na niluto kasama ang damong durvā ay mabuti rin.

Verse 40

भृङ्गराजरसे सिद्धं तैलं धात्रीरसे ऽपि वा नश्यं सर्वामयेष्विष्टं मूर्धजन्तूद्भवेषु च

Ang langis na niluto sa katas ng bhṛṅgarāja—o gayundin sa katas ng dhātrī (āmalakī)—ay inirerekomenda para sa nasya (pagpapatak sa ilong). Kapaki-pakinabang ito sa lahat ng karamdaman, at maging sa mga sakit na dulot ng mga parasito sa ulo, anit, at buhok.

Verse 41

शीततोयान्नपानञ्च तिलानां विप्र भक्षणम् द्विजदार्ढ्यकरं प्रोक्तं तथा तुष्टिकरम्परम्

O brāhmaṇa, ang pag-inom ng malamig na tubig kasabay ng pagkain at inumin, at ang pagkain ng linga (sesame) ng mga dvija, ay ipinahayag na nagbibigay ng lakas at tibay sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, at lubhang nakalulugod at mapagkaloob ng bisa.

Verse 42

गण्डूषं तिलतैलेन द्विजदार्ढ्यकरं परं विडङ्गचूर्णं गोमूत्रं सर्वत्र कृमिनाशने

Ang paghawak ng langis ng linga (sesame) sa bibig bilang gargle (gandūṣa/oil-pulling) ay isang napakahusay na paraan upang patibayin ang mga ngipin ng dvija. Ang pulbos na vidanga at ihi ng baka ay, sa lahat ng pagkakataon, pumupuksa sa mga bulate at parasito.

Verse 43

धात्रीफलान्यथाज्यञ्च शिरोलेपनमुत्तमम् शिरोरोगविनाशाय स्निग्धमुष्णञ्च भोजनम्

Ang mga bunga ng dhātrī (āmalakā) at gayundin ang ghee ay napakahusay na ipahid sa ulo. Upang mapawi ang mga sakit sa ulo, nararapat kumain ng pagkaing may langis/banayad na taba at mainit-init.

Verse 44

तैलं वा वस्तमूत्रञ्च कर्णपूरणमुत्तमम् कर्णशूलविनाशाय सर्वशुक्तानि वा द्विज

Ang langis, o ang ihi ng kambing, ay napakahusay para sa pagpuno o pagpapatak sa tainga (karṇa-pūraṇa). Upang mapawi ang pananakit ng tainga, gamitin ang lahat ng ganitong paraan, O dvija.

Verse 45

गिरिमृच्चन्दनं लाक्षा मालती कलिका तथा संयोज्या या कृता वर्तिः क्षतशुक्रहरी तु सा

Ang lupang-mineral mula sa bundok (girimṛt), sandalwood, lak (lac), at mga usbong ng jasmin (mālatī)—kapag pinagsama at ginawang medicated wick (varti), ang paghahandang ito ay sinasabing nag-aalis ng mga karamdaman ng kṣata (pinsala/ulser) at mga kapinsalaan ng śukra (semilya/likidong lakas-pagpaparami).

Verse 46

व्योषं त्रिफलया युक्तं तुच्छकञ्च तथा जलम् सर्वाक्षिरोगशमनं तथा चैव रसाञ्जनं

Ang vyoṣa (Trikatu) na hinalo sa Triphalā, kasama ang tucchaka at tubig—ang pormulang ito, at gayundin ang rasāñjana (katas ng berberis na ginagamit bilang koliryo), ay sinasabing nagpapahupa ng lahat ng sakit sa mata.

Verse 47

आज्यभृष्टं शिलापिष्टं लोध्रकाञ्जिकसैन्धवैः आश्च्योतनाविनाशाय सर्वनेत्रामये हितम्

Inihaw sa ghee at saka dinurog sa bato—kasama ang lodhra, kāñjika (pinapaasim na lugaw) at asin-bato—ang paghahandang ito ay kapaki-pakinabang sa pagwasak ng karamdamang nangangailangan ng patak sa mata (āścyotana) at mainam sa lahat ng sakit sa mata.

Verse 48

गिरिमृच्चन्दनैर् लेपो वहिर्नेत्रस्य शस्यते नेत्रामयविघातार्थं त्रिफलां शीलयेत् सदा

Para sa pag-iwas sa mga sakit sa mata, inirerekomenda ang panlabas na pahid (lepa) sa paligid ng mata mula sa lupang-mineral ng bundok (girimṛt) at sandalwood; at dapat laging gamitin ang Triphalā upang itaboy ang mga karamdaman sa mata.

Verse 49

रात्रौ तु मधुसर्पिर्भ्यां दीर्घमायुर्जिजीविषुः शतावरीरसे सिद्धौ वृष्यौ क्षीरघृतौ स्मृतौ

Sa gabi, ang nagnanais mabuhay nang mahaba ay dapat uminom ng pulot at ghee. Ang gatas at ghee na niluto at pinroseso sa katas ng śatāvarī ay itinuturing sa tradisyon bilang vṛṣya—nagpapalakas ng pagkalalaki at nagpapasigla ng lakas-buhay.

Verse 50

कलम्बिकानि माषाश् च वृष्यौ क्षीरघृतौ तथा सर्वशुक्लान्नीति ख आयुष्या त्रिफला ज्ञेया पूर्ववन्मधुकान्विता

Ang mga paghahandang Kalambikā at ang itim na munggo (māṣa) ay nakapagpapalakas ng sigla sa pakikipagtalik; gayundin ang gatas at ghee (ghṛta). Pinupuri rin ang pagkain na binubuo ng mga “puting pagkain” lamang. Ang Triphalā ay dapat maunawaang pampahaba ng buhay (āyuṣya), inihahanda gaya ng naunang paglalarawan, kasama ang madhuka (licorice).

Verse 51

मधुकादिरसोपेता बलीपलितनाशिनी वचासिद्धघृतं विप्र भूतदोषविनाशनम्

O brāhmaṇa, ang ginamot na ghee (ghṛta) na niluto kasama ang vacā (sweet flag), na may katas ng madhuka at iba pang sangkap, ay pumupuksa sa kulubot at uban, at nag-aalis ng mga karamdaman na iniuugnay sa bhūta (sakit na dulot ng espiritu).

Verse 52

कव्यं बुद्धिप्रदञ्चैव तथा सर्वार्थसाधनम् वलाकल्ककषायेण सिद्धमभ्यञ्जने हितम्

Ang paghahandang ito ay sinasabing nagpapataas ng talino at nakatutupad din ng lahat ng ninanais na layunin. Kapag niluto gamit ang sabaw na pinakuluan (kaṣāya) mula sa paste (kalka) ng valā, ito’y kapaki-pakinabang para sa paglalangis at pagmamasahe na panggagamot (abhyanga).

Verse 53

रास्नासहचरैर् वापि तैलं वातविकारिणाम् अनभिष्यन्दि यच्चान्नं तद्ब्रणेषु प्रशस्यते

Para sa mga karamdaman na nagmumula sa vāta, inirerekomenda ang langis na inihanda gamit ang rāsnā at sahacara (mga halamang-gamot). At anumang pagkain na hindi abhishyandī (hindi bumabara sa mga daluyan, hindi nagdudulot ng pag-ooze), iyon ang pinupuri bilang kapaki-pakinabang sa mga sugat.

Verse 54

शक्तुपिण्डी तथैवाम्ला पाचनाय प्रशस्यते पक्वस्य च तथा भेदे निम्बचूर्णञ्च रोपणे

Ang Śaktupiṇḍī at Āmlā ay pinupuri para sa pagpapadali ng pagtunaw ng pagkain; gayundin, para sa pagputok (pagbukas) ng hinog na pigsa, inirerekomenda ang pulbos ng neem para sa paghilom ng sugat.

Verse 55

तथा शूच्युपचारश् च बलिकर्म विशेषतः सूतिका च तथा रक्षा प्राणिनान्तु सदा हिता

Gayundin, ang mga pagtalima sa kalinisan at lalo na ang ritwal ng handog na bali, pati ang pag-aalaga sa babaeng bagong panganak at mga hakbang na pananggalang—ay laging kapaki-pakinabang sa mga nilalang na may buhay.

Verse 56

भक्षणं निम्बपत्राणां सर्पदष्टस्य भेषजम् तालनिम्बदलङ्केश्यं जीर्णन्तैलं यवाघृतम्

Ang pagkain ng mga dahon ng neem ay gamot para sa nakagat ng ahas. (Ibinibigay din) ang paghahandang mula sa dahon ng tāla-nimba, lumang langis, at sebada na hinaluan ng ghee.

Verse 57

धूपो वृश्चिकदष्टस्य शिखिपत्रघृतेन वा अर्कक्षीरेण संपिष्टं लोपा वीजं पलाशजं

Para sa natusok ng alakdan, dapat ibigay ang dhūpa o pagpausok na may gamot: ang mga butong lopā na nagmula sa punong palāśa, dinikdik alinman sa ghee na niluto sa dahon ng śikhī, o sa mala-gatas na dagta ng arka.

Verse 58

वृश्चिकार्तस्य कृष्णा वा शिवा च फलसंयुता अर्कक्षीरं तिलं तैलं पललञ्च गुडं समम्

Para sa pinahihirapan ng turok ng alakdan, gamitin ang kṛṣṇā (itim na paminta/mahabang paminta) o śivā (harītakī) kasama ang bunga nito; at ihanda ang pantay na halo ng gatas-katas ng arka (lateks ng Calotropis), linga, langis ng linga, palala (dinikdik na karne/isda), at jaggery (pulot-asukal).

Verse 59

पानाज्जयति दुर्वारं श्वविषं शीघ्रमेव तु पीत्वा मूलं त्रिवृत्तुल्यं तण्डुलीयस्य सर्पिषा

Sa pag-inom (ng paghahandang ito), mabilis na napagwawagi kahit ang lason ng aso na mahirap labanan. Dapat inumin, kasama ng ghee, ang ugat ng taṇḍulīya sa daming katumbas ng trivṛt.

Verse 60

सर्पकीटविषाण्याशु जयत्यतिबलान्यपि चन्दनं पद्मकङ्कुष्ठं लताम्बूशीरपाटलाः

Kahit ang napakalalakas na lason na nagmumula sa ahas at mga insekto ay mabilis na napapawi sa pamamagitan ng sandalwood (tsandana), padmaka, kāṅkuṣṭha, latā (baging), ambu, uśīra (vetiver), at pāṭalā.

Verse 61

कन्ठ्यं वृद्धिप्रदञ्चैवेति ख प्रत्युपचारैश्चेति ख कलसंयुतेति क निर्गुण्डी शारिवा सेलुर्लूताविषहरो गदः शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज

“Kapaki-pakinabang ito sa lalamunan at nagpapalago rin ng lakas at sustansiya,”—gayon ang pahayag. “At dapat gamitin kasama ng angkop na mga kasunod na hakbang (pagkatapos ng lunas),”—gayon ang pahayag. “(Inihahanda/ ginagamit) na kasama ang sisidlan (kalasa),”—gayon ang pahayag. Ang pormulang binubuo ng nirguṇḍī, śārivā, at selu ay lunas na pumupuksa sa lason ng gagamba; at para sa paglilinis ng ulo (śirovirecana), inirerekomenda ang paghahanda ng jaggery na may tuyong luya, O dalawang-ulit-na-isinilang.

Verse 62

स्नेहपाने तथा वस्तौ तैलं धृतमनुत्तमम् स्वेदनीयः परो वह्निः शीताम्भःस्तम्भनं परम्

Para sa pag-inom na pampadulas (snehapāna) at para sa enema na may gamot (vasti), ang langis at ghee ang walang kapantay. Para sa pagpapawis (svedana), ang apoy ang pinakadakilang salik; para sa stambhana (pagpigil/pagpapatatag, pag-aresto ng pagdaloy), ang malamig na tubig ang pinakamainam.

Verse 63

त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा वस्तिर्विरेको वमनं तैलं सर्पिस् तथा मधु वातपित्तबलाशानां क्रमेण परमौषधं

Ang Trivṛt ang pinakamainam na gamot para sa pagpapadumi/purgation (recana); ang Madana naman ay gayundin para sa pagpapasuka (vamana). Para sa enema (vasti), purgation (vireka), at emesis (vamana), ang pinakadakilang mga pantulong na sasakyan ng gamot (anupāna), ayon sa pagkakasunod para sa vāta, pitta, at śleṣman (kapha), ay: langis, ghee, at pulot.