Adhyaya 106: The Significance and Rite of Donating the ‘Curd-Cow’ (Dadhidhenudāna)
Dadhidhenudāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti)
ในกรอบบทสนทนาแบบวราหะ–ปฤถิวีของวราหปุราณะ บทนี้เสนอคู่มือพิธี (วิธานะ) อย่างย่อสำหรับ “ทัธิธेनุดานะ” คือการถวายทาน ‘โค’ ที่ทำ/แทนด้วยนมเปรี้ยวพร้อมเครื่องบูชาเกี่ยวเนื่อง โหตฤสอนกษัตริย์ให้จัดสถานที่ให้บริสุทธิ์ด้วยการฉาบมูลโค จัดมณฑล/มาตราพื้นดินที่ประดับงาม ปูหญ้ากุศะและหนังละมั่งดำ แล้วตั้งหม้อนมเปรี้ยวบนกองธัญพืชเจ็ดชนิด กำหนดลูกโคทองคำหน้าประดับ ผ้าคลุม ดอกไม้ และเครื่องหอม ทานนี้มอบแก่พราหมณ์ผู้สมควร ผู้มีวงศ์และความประพฤติดี มีคุณธรรมเช่นความอดทน พร้อมทานประกอบอย่างรองเท้าและร่ม และสวดมนต์ จากนั้นสำรวมอาหารและถือปฏิบัติสามคืน ปิดท้ายด้วยผลश्रุติรับรองคติภพอันสูงส่งแก่ผู้ให้ ผู้เป็นพยาน และผู้สาธยาย/สดับฟัง
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 106
Verse 1
अथ दधिधेनुदान माहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ दधिधेनोर्महाराज विधानं शृणु सांप्रतम् ॥ अनुलिप्ते महीभागे गोमयेन नराधिप
บัดนี้ว่าด้วยมหาตมยะของทาน ‘ทธีธেনุ’ (โคแห่งนมเปรี้ยว). โหตฤกล่าวว่า: “ข้าแต่มหาราช บัดนี้จงสดับพิธีวิธีของทธีธेनุเถิด ข้าแต่นราธิป บนพื้นดินส่วนหนึ่งที่ฉาบด้วยมูลโค…”
Verse 2
गोचर्ममात्रं तु पुनः पुष्पप्रकरशोभिते ॥ कुशैरास्तीर्य वसुधां कृष्णाजिनकुशोत्तरीम्
ต่อมาให้จัดพื้นที่ขนาดเท่าหนังโค ประดับด้วยช่อดอกไม้; ปูหญ้ากุศะบนพื้นดิน แล้ววางหนังละมั่งดำ และวางหญ้ากุศะทับด้านบน
Verse 3
दधिकुम्भं तु संस्थाप्य सप्तधान्यचयोपरि ॥ चतुर्थांशेन वत्सं तु सौवर्णं मुखमण्डितम्
เมื่อวางหม้อทธี (นมเปรี้ยว) ไว้บนกองธัญพืชเจ็ดชนิดแล้ว พึงทำลูกโคหนึ่งตัว—เป็นทองคำ ประดับที่ใบหน้า—ตามส่วนหนึ่งในสี่ (ของขนาด/ปริมาณ)
Verse 4
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन पुष्पगन्धैस्तु पूजिताम् ॥ ब्राह्मणाय कुलीनाय साधुवृत्ताय धीमते
เมื่อคลุมทานนั้นด้วยผ้าคู่หนึ่ง และบูชาด้วยดอกไม้กับเครื่องหอมแล้ว พึงถวายแก่พราหมณ์ผู้มีชาติตระกูลดี ประพฤติธรรม และมีปัญญาเฉียบแหลม
Verse 5
क्षमादिगुणयुक्ताय दद्यत्तां दधिधेनुकाम् ॥ पुच्छदेशोपविष्टस्तु मुद्रिकाकर्णभूषणैः
พึงมอบ ‘โคแห่งนมเปรี้ยว (ดธิ-เธนุ)’ แก่ผู้ประกอบด้วยขันติและคุณธรรมอื่น ๆ; และให้จัด (เครื่องประดับ) ณ บริเวณหาง พร้อมแหวนและเครื่องประดับหู
Verse 6
पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा मन्त्रिममं पठेत् ॥ दधिक्राव्णेति मन्त्रेण दद्याद्धेनुं सुपूजिताम्
เมื่อถวายเกือกไม้และรองเท้า พร้อมทั้งร่มแล้ว พึงสวดมนต์นี้; ด้วยมนต์ ‘dadhikrāvṇa…’ พึงถวายโคที่บูชาอย่างสมบูรณ์
Verse 7
एवं दधिमयीं धेनुं दत्त्वा राजर्षिसत्तम ॥ एकाहारी दिनं तिष्ठेद्दध्ना च नृपनन्दन
ดังนี้แล โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่ราชฤๅษี ครั้นถวายโคที่ทำเป็นทานด้วยนมเปรี้ยวแล้ว โอ้โอรสแห่งพระราชา พึงอยู่ตลอดหนึ่งวันโดยฉันเพียงมื้อเดียว—และมื้อนั้นให้มีนมเปรี้ยวด้วย
Verse 8
यजमानो वसेद्राजंस्त्रिरात्रं च द्विजोत्तमः ॥ दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमं पदम्
ผู้ประกอบยัญ (ยชามานะ) พึงพำนักอยู่ ณ ที่นั้น โอ้พระราชา เป็นเวลาสามราตรี และพราหมณ์ผู้ประเสริฐก็เช่นกัน; ผู้ใดได้เห็นการถวายทานนั้น ผู้นั้นย่อมไปถึงภาวะอันสูงสุด
Verse 9
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ सोऽश्वमेधफलं प्राप्य विष्णुलोकं च गच्छति
ผู้ใดฟังถ้อยคำนี้ด้วยภักติ หรือให้ผู้อื่นสวดอ่านให้ฟัง ผู้นั้นย่อมได้ผลแห่งอัศวเมธะ และไปสู่โลกของพระวิษณุ
Frequently Asked Questions
The text emphasizes regulated generosity (dāna) performed with ritual cleanliness, correct procedure, and careful selection of a worthy recipient. Ethical value is located in disciplined giving—material support directed to a learned and virtuous brāhmaṇa—combined with self-restraint (niyama) after the donation. The chapter frames merit as arising from both the act and its orderly, socially accountable execution.
No lunar tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is specified. The only temporal markers are observance-lengths: the donor maintains a one-day regulated intake (ekāhāra) and remains with curd-based restraint for that day, while the officiant/leading brāhmaṇa is described as observing a three-night period (trirātra).
Environmental balance is implied through the ritual’s Earth-facing materials and purification logic: gomaya (cow-dung plaster) and kuśa (sacred grass) prepare the ground (vasudhā), highlighting a model where the terrestrial surface is treated as a managed, purified substrate for human action. The ‘cow’ symbolism (dhenū) and the use of grains (saptadhānya) also link prosperity and moral order to agrarian/ecological cycles, aligning with the Varāha Purāṇa’s broader Pṛthivī-centered worldview even when Pṛthivī is not explicitly named in the verses.
No specific dynasties or named sages are cited. The chapter addresses a generalized royal figure (e.g., mahārāja, narādhipa, nṛpa-nandana, rājarṣi-sattama) and prescribes gifting to a ‘kulīna’ brāhmaṇa of good conduct and virtues. The only explicit role-title is Hotṛ, indicating a Vedic ritual function rather than an individualized historical person.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.