
บทนี้เป็นคำบอกเล่าของพระอีศวร กล่าวถึงความศักดิ์สิทธิ์แห่งปรภาสะและเหตุแห่งการสถาปนา “บ่อปาณฑวะ” ระหว่างการพเนจรในป่า ปาณฑพมาถึงปรภาสะและพำนักชั่วคราวด้วยจิตสงบ ครั้นจะต้อนรับพราหมณ์จำนวนมากกลับติดขัดเพราะแหล่งน้ำอยู่ไกล ด้วยแรงกระตุ้นของเทราปที ปาณฑพจึงขุดบ่อ (กูปะ) ใกล้อาศรมเพื่อให้มีน้ำใช้ในพิธีกรรมและการอุปัฏฐาก ต่อมา พระศรีกฤษณะเสด็จมาจากทวารกาพร้อมหมู่ยาทวะ (รวมทั้งประทยุมน์และสามพะ) มีการสนทนาอย่างเป็นพิธี พระกฤษณะทรงถามยุธิษฐิระว่าปรารถนาพรใด ยุธิษฐิระทูลขอ “สานนิธยะนิรันดร์” คือการประทับใกล้ชิดของพระกฤษณะที่บ่อนั้น และประกาศหลักแห่งภักติว่า ผู้ใดอาบน้ำ ณ ที่นั้นด้วยศรัทธาภักติ ย่อมได้ถึงคติไวษณพด้วยพระกรุณาของพระกฤษณะ พระอีศวรทรงรับรองพรนั้น แล้วพระกฤษณะเสด็จกลับ ท้ายบทเป็นผลานุศาสน์ (ผลศรุติ) ว่า ทำศราทธ์ ณ สถานที่นั้นได้บุญเสมออัศวเมธยัญญะ การทำตัรปณะและการสฺนานให้ผลตามส่วน กำหนดพิเศษคือวันเพ็ญเดือนเชษฐะพร้อมบูชาพระสาวิตรีจะนำไปสู่ “ภาวะสูงสุด” และผู้มุ่งหวังผลแห่งการจาริกครบถ้วนควรถวายโคทาน (บริจาคโค)
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं त्रैलोक्यपूजितम् । पश्चिमे तस्य तीर्थस्य पांडवानां महात्मनाम्
อีศวรตรัสว่า “แล้วแต่บัดนั้น โอ้มหาเทวี พึงไปยังบ่อน้ำที่ได้รับการสักการะในสามโลก—บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ของมหาปาณฑพผู้มีจิตยิ่งใหญ่—ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกของทีรถะนั้น”
Verse 2
यदाऽरण्यमनुप्राप्ताः पांडवाः पृथिवीतले । भ्रममाणा महादेवि प्रभासं क्षेत्रमागताः
เมื่อเหล่าปาณฑพได้เข้าสู่พงไพรบนพื้นพิภพ และพเนจรไปมา โอ้มหาเทวี พวกเขาก็มาถึงเขตศักดิ์สิทธิ์แห่งประภาสะ
Verse 3
ततस्ते न्यवसंस्तत्र किंचित्कालं समाहिताः । गत्वा क्षेत्रं महापुण्यं ततः कृष्णाऽब्रवीदिदम्
แล้วพวกเขาพำนักอยู่ที่นั่นชั่วระยะหนึ่งด้วยจิตตั้งมั่น ครั้นมาถึงแดนศักดิ์สิทธิ์อันเปี่ยมบุญยิ่งนั้น นางกฤษณา (เทราปที) จึงกล่าวถ้อยคำนี้
Verse 4
ब्राह्मणानां सहस्राणि भुंजते भवतां गृहे । दूरे जलाश्रयश्चैव न तावंतश्च किंकराः
พราหมณ์นับพันรับประทานอาหารในเรือนของท่าน แต่แหล่งน้ำนั้นอยู่ไกล และคนรับใช้ก็มีไม่พอ
Verse 5
तस्माज्जलाश्रयः कार्यं आश्रमस्य समीपतः । यत्र स्नानं करिष्यामि युष्माकं संप्रसादतः
เพราะฉะนั้นพึงสร้างสระน้ำไว้ใกล้อาศรม เพื่อว่าด้วยความเมตตาอนุญาตและเกื้อหนุนของท่าน ข้าพเจ้าจะได้ลงอาบน้ำชำระกายอันเป็นมงคล ณ ที่นั้น
Verse 6
ततस्तु पांडवाः सर्वे सहितास्ते वरानने । अखनंस्तत्र ते कूपं द्रौपदीवाक्यप्रेरिताः
แล้วต่อมา โอ้ผู้มีพักตร์งาม เหล่าปาณฑพทั้งปวงได้พร้อมใจกัน ขุดบ่อบาดาล ณ ที่นั้น ด้วยถ้อยคำของเทวีเทราปทีเป็นแรงดลใจ
Verse 7
अथाजगाम तत्रैव भगवान्देवकीसुतः । श्रुत्वा समागतान्पार्थान्द्वारावत्याः सबांधवः
แล้วพระผู้เป็นเจ้า ผู้เป็นโอรสแห่งเทวคี ก็เสด็จมาที่นั่นด้วย ครั้นทรงสดับว่าบุตรแห่งปาณฑุได้มาถึงแล้ว จึงเสด็จจากทวารวตีพร้อมด้วยวงศ์ญาติทั้งหลาย
Verse 8
प्रद्युम्नेन च सांबेन गदेन निषधेन च । युयुधानेन रामेण चारुदेष्णेन धीमता
พร้อมด้วยประทยุมน์และสามพะ พร้อมด้วยคทะและนิษธะ พร้อมด้วยยุยุธานะ พร้อมด้วยพระราม และจารุเทศณะผู้ทรงปัญญา…
Verse 9
अन्यैः परिवृतः शूरैर्यादवैर्युद्ध दुर्मदैः । ते समेत्य यथान्यायं समस्ता यदुपुंगवाः
ทรงแวดล้อมด้วยวีรชนยาทวะอื่น ๆ ผู้ฮึกหาญและองอาจในศึก เหล่าผู้นำแห่งวงศ์ยทุทั้งปวงนั้นได้มาชุมนุมและพบกันตามธรรมเนียมอันควร
Verse 10
ततः कथावसाने च कस्मिंश्चित्कारणांतरे । वासुदेवः पांडुसुतमिदं वचनमब्रवीत्
ครั้นเมื่อการสนทนาสิ้นสุดลงแล้ว ในกาลหนึ่งอันเกิดจากเหตุเฉพาะ วาสุเทวะจึงตรัสถ้อยคำนี้แก่โอรสแห่งปาณฑุ
Verse 11
युधिष्ठिर महाबाहो किं ते कामकरोम्यहम् । राज्यं धान्यं धनं चापि अथवा रिपुनाशनम्
โอ้ยุดิษฐิระผู้มีพาหาอันเกรียงไกร เราจักประทานพรสิ่งใดแก่ท่าน? ราชสมบัติ ธัญญาหาร ทรัพย์สิน หรือแม้แต่การทำลายศัตรู
Verse 12
युधिष्ठिर उवाच । शक्तस्त्वं यादवश्रेष्ठ सर्वकर्मस्वसंशयः । प्रतिज्ञातं त्वया पूर्वं वर्षैर्द्वादशभिः प्रियम्
ยุดิษฐิระกล่าวว่า: โอ้ยอดแห่งยาทวะ ท่านทรงสามารถในกิจทั้งปวงโดยปราศจากข้อกังขา ก่อนนี้ท่านได้ปฏิญาณว่าจะประทานสิ่งอันเป็นที่รักเมื่อครบสิบสองปี
Verse 13
तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यन्न सिद्ध्यति भूतले । त्वयि तुष्टे जगन्नाथ सर्वदेवनमस्कृते
ในสามโลกไม่มีสิ่งใดที่ไม่อาจสำเร็จบนพื้นพิภพได้ โอ้พระผู้เป็นเจ้าแห่งจักรวาล เมื่อพระองค์ทรงพอพระทัย—โอ้ผู้ที่เทพทั้งปวงนอบน้อมสักการะ
Verse 14
अवश्यं यदि तुष्टोऽसि मम सर्वजगत्पते । अत्र सांनिध्यमागच्छ कूपे नित्यं जनार्दन
หากพระองค์ทรงพอพระทัยจริง โอ้เจ้าแห่งสรรพโลกของข้าพเจ้า ขอเสด็จมาประทับ ณ ที่นี้เป็นสถิตถาวร—ภายในบ่อนี้เถิด โอ้ชนารทนะ
Verse 15
अत्रागत्य नरो यस्तु भक्त्या स्नानं समाचरेत् । स यातु वैष्णवं स्थानं प्रसादात्तव केशव
ผู้ใดมาถึงที่นี่แล้วอาบน้ำด้วยศรัทธาภักดี ข้าแต่พระเกศวะ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ขอให้เขาบรรลุแดนไวษณพอันศักดิ์สิทธิ์
Verse 16
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा तदाऽमन्त्र्य युधिष्ठिरम् । प्रययौ द्वारकां कृष्णः सर्वलोकनमस्कृतः
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า “จักเป็นดังนั้น” ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ทรงลายุดิษฐิระ และพระกฤษณะผู้เป็นที่นอบน้อมของสรรพโลก เสด็จไปยังทวารกา
Verse 17
तस्मिञ्छ्राद्धं नरः कृत्वा वाजिमेधफलं लभेत् । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
ผู้ใดประกอบศราทธะ ณ ที่นั้น ย่อมได้ผลบุญดุจพิธีอัศวเมธ—ด้วยพระกรุณาแห่งพระวิษณุ เทวะเหนือเทวะ ผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้
Verse 18
तदर्धं तर्पणेनैव स्नानात्पादमवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्
ด้วยการตัรปณะเพียงอย่างเดียว ย่อมได้บุญครึ่งหนึ่ง และด้วยการอาบน้ำได้เพียงหนึ่งในสี่ ดังนั้นควรเพียรพยายามทุกประการเพื่อประกอบศราทธะ ณ ที่นั้น
Verse 19
ज्येष्ठस्य पौर्णमास्यां यः स्नानं श्राद्धं करिष्यति । सावित्रीं चैव संपूज्य स यास्यति परमं पदम्
ผู้ใดในวันเพ็ญเดือนเชษฐะ อาบน้ำและประกอบศราทธะ พร้อมทั้งบูชาพระสาวิตรี ผู้นั้นจักบรรลุปรมบทอันสูงสุด
Verse 20
गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ผู้ปรารถนาผลแห่งการจาริกแสวงบุญอย่างครบถ้วน พึงถวาย “โคทาน” คือทานอันศักดิ์สิทธิ์เป็นโค ณ ที่นั้นโดยถูกต้องสมบูรณ์