Adhyaya 110
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 110

Adhyaya 110

ในบทนี้ เทวีทรงถามถึงความยากในการไปแสวงบุญตามตีรถะที่กระจายอยู่ไกลโพ้น แม้มนุษย์จะมีอายุยืนก็ตาม และทรงขอให้พระอีศวรตรัส “แก่นสาร” (สาระ) แห่งตีรถะทั้งหลาย พระอีศวรจึงทรงชี้ “ตีรถะอัษฏกะ” อันยอดยิ่ง คือ ไนมิษะ เกดาระ ปุษกร กฤมิชังคละ วาราณสี กุรุเกษตร ประภาส และหาฏเกศวร ตรัสว่าเมื่ออาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ด้วยศรัทธา ณ ที่เหล่านี้ ย่อมได้ผลบุญเทียบเท่าตีรถะทั้งปวง เมื่อเทวีทรงถามถึงความเหมาะสมในกาลียุค พระอีศวรทรงยกหาฏเกศวร-เกษตรให้เป็นประธานเหนือทั้งแปด และทรงพรรณนาว่าแม้ในกาลียุค ที่นั่นเป็นสถานที่ที่ได้รับอนุญาตโดยทิพย์ ทำให้เกษตรทั้งหลายและตีรถะอื่น ๆ ‘สถิตอยู่’ เสมือนมารวมกัน ณ ที่เดียว ตอนท้าย สุตะกล่าวผลश्रुतिว่า การฟังหรือสาธยายข้อความสรุปนี้ให้ผลบุญเสมือนบุญจากการอาบน้ำในตีรถะ จึงทำให้การฟังและการสาธยายคัมภีร์เป็นการปฏิบัติศักดิ์สิทธิ์ควบคู่กับพิธีกรรมตีรถะได้

Shlokas

Verse 1

श्रीदेव्युवाच । नैतेष्वपि सुरश्रेष्ठ सर्वेषु भुवि मानवाः । अपि दीर्घायुषो भूत्वा स्नातुं शक्ताः कथंचन

พระเทวีตรัสว่า: โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่เทวะ แม้มวลมนุษย์จะมีอายุยืนอยู่บนแผ่นดิน ก็หามีความสามารถไม่ที่จะลงอาบในตีรถะทั้งปวงเหล่านี้โดยประการใดๆ

Verse 2

एतेषामपि साराणि मम तीर्थानि कीर्तय । येषु स्नातो नरः सम्यक्सर्वेषां लभते फलम्

ฉะนั้น จงประกาศแก่นสารในหมู่สิ่งเหล่านี้ คือ ตีรถะสำคัญของเรา; ผู้ใดอาบอย่างถูกต้องในที่นั้น ย่อมได้ผลบุญแห่งตีรถะทั้งปวง

Verse 3

ईश्वर उवाच । एतेषां मध्यतो देवि तीर्थाष्टकमनुत्तमम् । अस्ति स्नातैर्नरैस्तत्र सर्वेषां लभ्यते फलम्

พระอีศวรตรัสว่า: โอ้เทวี ในหมู่สิ่งเหล่านี้มีหมู่ทิรถะทั้งแปดอันประเสริฐยิ่ง; ผู้ใดอาบน้ำชำระกายในที่นั้น ย่อมได้ผลบุญแห่งทิรถะทั้งปวง

Verse 4

नैमिषं चैव केदारं पुष्करं कृमिजांगलम् । वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रभासं हाटकेश्वरम्

นัยมิษะ, เกดาระ, ปุษกร, กฤมิชางคละ, วาราณสี, กุรุเกษตร, ประภาส และหาฏเกศวร—เหล่านี้คือแปดเขตศักดิ์สิทธิ์อันเลื่องชื่อ

Verse 5

अष्टास्वेतेषु यः स्नातः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सत्यमेतन्मयोदितम्

ผู้ใดอาบน้ำชำระกายในทั้งแปดเขตนี้โดยถูกต้อง พร้อมศรัทธามั่นคง ผู้นั้นชื่อว่าได้อาบในทิรถะทั้งปวง—นี่คือสัจจะที่เรากล่าวไว้

Verse 6

श्रीदेव्युवाच । कलिकाले महादेव भविष्यति कथंचन । स्नानं तस्मान्मम ब्रूहि यत्सारं तीर्थमेव हि

พระศรีเทวีตรัสว่า: “โอ้มหาเทพ ในกาลียุค สรรพสัตว์จะเป็นไปอย่างไรเล่า? เพราะฉะนั้นขอพระองค์ทรงบอกเราเถิด ถึงการอาบน้ำชำระและทิรถะที่เป็นแก่นสารแท้จริง”

Verse 7

अष्टानामपि चैतेषां देवदेव त्रिलोचन । यद्यहं वल्लभा भक्ता तथा चित्तानुवर्तिनी

“โอ้เทพแห่งเทพทั้งปวง ผู้มีสามเนตร—หากข้าพเจ้าเป็นที่รัก เป็นผู้ภักดี และดำเนินตามพระหฤทัยของพระองค์จริงแล้ว ในบรรดาแปดเขตนี้…”

Verse 8

ईश्वर उवाच । अष्टानामपि देवेशि क्षेत्राणामस्ति चोत्तमम् । एतेषामपि तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्

พระอีศวรตรัสว่า “โอ้เทวี ในบรรดาเขตศักดิ์สิทธิ์ทั้งแปดนี้ มีอยู่แห่งหนึ่งเป็นยอดยิ่งนัก และเขตนั้นเป็นที่รู้จักนามว่า ‘หาฏเกศวร’”

Verse 9

यत्र सर्वाणि क्षेत्राणि संस्थितानि ममाज्ञया । तथान्यानि च तीर्थानि कलिकालेऽपि संस्थिते

ณ ที่นั้น ด้วยพระบัญชาของเรา เขตศักดิ์สิทธิ์ทั้งปวงตั้งมั่นอยู่ และบรรดาตีรถะอื่น ๆ ก็ยังคงสถิตมั่น แม้ในกาลียุคก็ตาม

Verse 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । मानुषैर्मोक्षमिच्छद्भिः सत्यमेतन्म योदितम्

เพราะฉะนั้น จึงควรแสวงหาและบำเพ็ญบริการต่อเขตนั้นด้วยความเพียรทุกประการ มนุษย์ผู้ปรารถนาโมกษะพึงกระทำดังนี้ นี่คือสัจจะที่เราประกาศไว้

Verse 11

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातमष्टषष्टिसमुद्भवम् । समुच्चयं द्विजश्रेष्ठा नामदेवसमन्वितम्

สูตะกล่าวว่า “โอ้ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ บัดนี้ข้าพเจ้าได้เล่าให้ท่านทั้งหลายฟังครบถ้วนแล้ว เป็นสังคหะที่เกิดจากหกสิบแปด (ตีรถะ) พร้อมด้วยพระนามอันศักดิ์สิทธิ์”

Verse 13

यश्चैतत्पठते भक्त्या ह्यष्टषष्टिसमुद्भवम् । स्नानजं लभते पुण्यं शृण्वानः श्रद्धयान्वितः

ผู้ใดสาธยายบทนี้ด้วยภักติ—เรื่องราวที่เกิดจากหกสิบแปด—ย่อมได้บุญอันบังเกิดจากการอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ และผู้ใดสดับฟังด้วยศรัทธา ก็ย่อมได้บุญนั้นเช่นกัน

Verse 110

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य ऽष्टषष्टितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः

ดังนี้ จบอธิยายที่หนึ่งร้อยสิบ มีนามว่า “พรรณนามหิมาแห่งทีรถะหกสิบแปด” ในมหาตมยะแห่งเขตศักดิ์สิทธิ์ศรีหาฏเกศวร ภาคที่หก นาครขันฑะ แห่งศรีสกันทมหาปุราณะ คัมภีร์รวมแปดหมื่นหนึ่งพันศโลกรวมความแล้ว