Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

ईश्वर उवाच । अष्टानामपि देवेशि क्षेत्राणामस्ति चोत्तमम् । एतेषामपि तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्

īśvara uvāca | aṣṭānāmapi deveśi kṣetrāṇāmasti cottamam | eteṣāmapi tatkṣetraṃ hāṭakeśvarasaṃjñitam

พระอีศวรตรัสว่า “โอ้เทวี ในบรรดาเขตศักดิ์สิทธิ์ทั้งแปดนี้ มีอยู่แห่งหนึ่งเป็นยอดยิ่งนัก และเขตนั้นเป็นที่รู้จักนามว่า ‘หาฏเกศวร’”

ईश्वरःĪśvara (Lord)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
अष्टानाम्of eight
अष्टानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (प्रातिपदिक)
Form(संख्यावाचक) नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग-समासंगत, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
अपिalso
अपि:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’
देवेशिO goddess (lady of the gods)
देवेशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवेशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
क्षेत्राणाम्of sacred places/fields
क्षेत्राणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
and
:
Avyaya (Conjunction/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
उत्तमम्the best
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम् implied)
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
अपिalso
अपि:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम्)
क्षेत्रम्the sacred place
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन
हाटकेश्वरसंज्ञितम्called Hāṭakeśvara
हाटकेश्वरसंज्ञितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहाटकेश्वर + संज्ञित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; ‘संज्ञित’ = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) from √ज्ञा with सम्-उपसर्ग, अर्थः ‘named/called’

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: Īśvara addresses Devī, proclaiming a supreme kṣetra named Hāṭakeśvara among eight sacred fields; the moment is declarative and hieratic, with a sense of revelation.

Ī
Īśvara (Śiva)
D
Devī
H
Hāṭakeśvara

FAQs

Purāṇic dharma teaches hierarchical sacred geography: a ‘supreme’ kṣetra concentrates the fruits of many pilgrimages.

Hāṭakeśvara-kṣetra is declared the best among the eight renowned kṣetras.

Implicitly, one should prioritize pilgrimage and worship connected with Hāṭakeśvara; explicit rites appear in surrounding verses.