Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

ईश्वर उवाच । एतेषां मध्यतो देवि तीर्थाष्टकमनुत्तमम् । अस्ति स्नातैर्नरैस्तत्र सर्वेषां लभ्यते फलम्

īśvara uvāca | eteṣāṃ madhyato devi tīrthāṣṭakamanuttamam | asti snātairnaraistatra sarveṣāṃ labhyate phalam

พระอีศวรตรัสว่า: โอ้เทวี ในหมู่สิ่งเหล่านี้มีหมู่ทิรถะทั้งแปดอันประเสริฐยิ่ง; ผู้ใดอาบน้ำชำระกายในที่นั้น ย่อมได้ผลบุญแห่งทิรถะทั้งปวง

ईश्वरःĪśvara (Lord Śiva)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
मध्यतःfrom among (the middle of)
मध्यतः:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त), अर्थे: ‘from the middle/among’
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
तीर्थाष्टकम्the set of eight tīrthas
तीर्थाष्टकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) + अष्टक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (‘of tīrthas’ + ‘octad’)
अनुत्तमम्unsurpassed, excellent
अनुत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying तीर्थाष्टकम्)
अस्तिexists/is
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन
स्नातैःby those who have bathed
स्नातैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्नात (कृदन्त; स्ना-धातु)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
नरैःby men/people
नरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (locative adverb)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
लभ्यतेis obtained
लभ्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन
फलम्fruit/result
फलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Śiva (Īśvara)

Tirtha: Tīrthāṣṭaka (Aṣṭa-kṣetra set)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: Īśvara addresses Devī, indicating a ‘supreme eightfold tīrtha-set’ whose single snāna yields the fruit of all pilgrimages; the scene suggests a cosmic map of India’s sacred sites hovering around the divine couple.

Ś
Śiva (Īśvara)
D
Devī (Pārvatī)
T
Tīrthāṣṭaka
S
Snāna

FAQs

Dharma provides accessible paths: a focused set of sacred baths can confer comprehensive merit when performed with right intent.

The verse introduces the concept of a ‘Tīrthāṣṭaka’ (eight tīrthas), whose specific names are expected to follow in subsequent verses.

Perform snāna at the supreme set of eight tīrthas to obtain the fruits of all tīrtha-bathing.