
บทนี้เป็นบทสนทนาแบบถาม–ตอบ โดยยุธิษฐิระทูลถามพระวยาสถึงโยคินีที่กาจேศะได้สถาปนาไว้ว่าเป็นใคร มีลักษณะอย่างไร และสถิตอยู่ ณ ที่ใด พระวยาสตอบเป็นบัญชีพรรณนา ว่าโยคินีเหล่านั้นประดับด้วยเครื่องอลังการ เครื่องนุ่งห่ม พาหนะ และเสียงนานาประการ และมีหน้าที่คุ้มครองโดยตรง คือขจัดความหวาดกลัวแก่พราหมณ์ผู้ประกอบพิธีและแก่ผู้ภักดี ต่อจากนั้นกล่าวถึงการจัดวางตามทิศ—สถาปนาไว้ทั้งสี่ทิศและทิศระหว่าง ได้แก่ อัคนี (ตะวันออกเฉียงใต้), ไนฤต (ตะวันตกเฉียงใต้), วายุ (ตะวันตกเฉียงเหนือ), อีศาน (ตะวันออกเฉียงเหนือ) พร้อมรายนาม เช่น อาศาปุรี ฉัตรา ญาณชา ปิพพลามพา ศานตา สิทธา ภัฏฏาริกา กทัมพา วิกฏา สุปณา วสุชา มาตังคี วาราหี มุกุเฏศวรี ภัททรา มหาศักติ สิงหารา และยังมีอีกมากเกินจะนับได้ ยังมีรายละเอียดเฉพาะที่: บางองค์อยู่ใกล้อาศาปูรณา บางองค์ประจำทิศตะวันออก/เหนือ/ใต้/ตะวันตก และกล่าวถึงเครื่องบูชาอย่างตัรปณะ (หลั่งน้ำบูชา) และพลี (บะลี) มีศักติองค์หนึ่งประทับบนสิงห์ มีสี่กร ประทานพร; อีกองค์ให้สิทธิเมื่อเพ่งภาวนา; อีกองค์ประทานภุกติและมุกติ; และบางรูปปรากฏให้รับรู้ได้ในกาลสันธยา ๓ เวลา ตอนท้ายกล่าวถึงหมู่อื่นในทิศไนฤต เช่น พรหมาณีและ ‘ชลมาตฤ’ ตอกย้ำว่าบทนี้เป็นดัชนีภูมิศาสตร์ศักดิ์สิทธิ์แห่งพลังสตรีผู้พิทักษ์.
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । स्थानवासिन्यो योगिन्यः काजेशेन विनिर्मिताः । कस्मिन्स्थाने हि का देव्यः कीदृश्यस्ता वदस्व मे
ยุธิษฐิระกล่าวว่า: “โยคินีผู้สถิต ณ สถานศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย กล่าวกันว่าเป็นผู้ที่กาเชศะทรงเนรมิตขึ้น เทวีแต่ละองค์ประทับ ณ ที่ใด และมีรูปโฉมเช่นไร โปรดบอกข้าพเจ้าเถิด”
Verse 2
व्यास उवाच । सर्वज्ञोसि कुलीनोसि साधु पृष्टं त्वयानघ । कथयिष्याम्यहं सर्वमखिलेन युधिष्ठिर
พระวยาสะกล่าวว่า: “ท่านเป็นผู้รู้และมีความประพฤติสูงส่ง คำถามของท่านชอบยิ่ง โอ้ผู้ปราศจากมลทิน โอยุธิษฐิระ เราจักกล่าวทุกสิ่งโดยพิสดารแก่ท่าน”
Verse 3
नानाभरणभूषाढ्या नानारत्नोपशोभिताः । नानावसनसंवीता नानायुवसमन्विताः
นางทั้งหลายทรงเครื่องประดับนานา งามด้วยรัตนชาติหลากชนิด นุ่งห่มอาภรณ์ต่างๆ และมีหมู่บริวารหนุ่มสาวนานาประการรายล้อม
Verse 4
नानावाहनसंयुक्ता नानास्वरनिनादिनीः । भयनाशाय विप्राणां काजेशेन विनिर्मिताः
นางทั้งหลายมีพาหนะนานาประการ และกึกก้องด้วยเสียงหลากทำนอง; กาเชศะทรงเนรมิตนางเหล่านี้เพื่อขจัดความหวาดกลัวของพราหมณ์ทั้งหลาย
Verse 5
प्राच्यां याम्यामुदीच्यां च प्रतीच्यां स्थापिता हि ताः । आग्नेया नैरृते देशे वायव्येशानयोस्तथा
นางทั้งหลายถูกสถาปนาไว้ ณ ทิศตะวันออก ทิศใต้ ทิศเหนือ และทิศตะวันตก; อีกทั้ง ณ ทิศอาคเนย์ ทิศหรดี ทิศพายัพ และทิศอีสานด้วย
Verse 6
आशापुरी च गात्राई छत्राई ज्ञानजा तथा । पिप्पलांबा तथा शांता सिद्धा भट्टारिका तथा
ในธรรมาอรัณยะนั้น มีเทวีชื่อ อาศาปุรี คาตราอี ฉัตราอี และญาณชา; อีกทั้ง ปิ๊ปปลาลัมพา ศานตา สิทธา และภัฏฏาริกา ก็ประทับอยู่ด้วย
Verse 7
कदंबा विकटा मीठा सुपर्णा वसुजा तथा । मातंगी च महादेवी वाराही मुकुटेश्वरी
ที่นั่นยังมี กทัมพา วิกฏา มีฐา สุปรณา และวสุชา; และมี มาตังคี มหาเทวี วาราหี กับมุกุเฏศวรี ประทับอยู่ด้วย
Verse 8
भद्रा चैव महाशक्तिः सिंहारा च महाबला । एताश्चान्याश्च बहवः कथितुं नैव शक्यते
ภัทราเทวีก็ประทับอยู่ที่นั่น พร้อมทั้งมหาศักติ และสิงหาราผู้ทรงพลังยิ่ง เทวีเหล่านี้และอีกมากมายนัก—ยากจะกล่าวนับให้ครบถ้วน
Verse 9
नानारूपधरा देव्यो नानावेषसमाश्रिताः । स्थानादुत्तरदिग्भागे आशापूर्णासमीपतः
เหล่าเทวีทรงไว้ซึ่งรูปนานาประการ และทรงสวมอาภรณ์-อาการหลากหลาย ทางทิศเหนือของสถานศักดิ์สิทธิ์นั้น ใกล้พระอาศาปูรณา พวกพระนางสถิตอยู่
Verse 10
पूर्वे तु विद्यते देवी आनंदानंददायिनी । वसंती चोत्तरे देव्यो नानारूपधरा मुदा
ทางทิศตะวันออกมีพระเทวีอานันทา ผู้ประทานความยินดีและความปีติสุข และทางทิศเหนือพระวสันตีประทับอยู่ ส่วนเทวีอื่นๆ ผู้ทรงรูปนานาประการ ก็สถิตอยู่ด้วยความรื่นรมย์
Verse 11
इष्टान्कामान्ददात्येता जलदानेन तर्पिताः । स्थाने नैरृतिदिग्भागे शांता शांतिप्रदायिनी
เมื่อเทพสตรีเหล่านี้พอพระทัยด้วยการถวายน้ำ ก็ประทานความปรารถนาที่ใคร่ได้ ในแดนศักดิ์สิทธิ์นั้น ณ ทิศตะวันตกเฉียงใต้ (ไนฤติ) มีพระศานตา ผู้ประทานสันติสุขสถิตอยู่
Verse 12
सिंहोपरि समासीना चतुर्हस्ता वरप्रदा । भट्टारी च महाशक्तिः पुनस्तत्रैव तिष्ठति
ประทับเหนือสิงห์ มีสี่กร เป็นผู้ประทานพร—พระภัฏฏารี มหาอำนาจ (มหาศักติ) ก็ยังสถิตอยู่ ณ ที่นั้นเองอีกครั้ง
Verse 13
संस्तुता पूजिता भक्त्या भक्तानां भयनाशिनी । स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे क्षेमलाभा व्यव स्थिता
เมื่อได้รับการสรรเสริญและบูชาด้วยภักติ นางย่อมทำลายความหวาดกลัวของผู้ภักดี และจากสถานศักดิ์สิทธิ์นั้นไปเจ็ดโกรศา มีพระเกษมลาภาได้รับการสถาปนาอยู่
Verse 14
सा विलेपमयी पूज्या चिंतिता सिद्धिदायिनी । पूर्वस्यां दिशि लोकैस्तु बलिदानेन तर्पिता । परिवारेण संयुक्ता भुक्तिमुक्ति प्रदायिनी
นางควรบูชาด้วยการทาเครื่องหอมและชโลมสิ่งศักดิ์สิทธิ์; เมื่อระลึกถึงย่อมประทานสิทธิสำเร็จ ในทิศตะวันออก ผู้คนทำให้นางพอพระทัยด้วยการถวายบลี และเมื่อทรงพร้อมด้วยบริวาร นางประทานทั้งโภคะและโมกษะ
Verse 15
अचिंत्यरूपचरिता सर्वशत्रुविनाशनी । संध्यायास्त्रिषु कालेषु प्रत्यक्षैव हि दृश्यते
รูปและพระจริยาของนางยากจะคาดคิด นางทำลายศัตรูทั้งปวง และในกาลสนธยาทั้งสาม นางปรากฏให้เห็นประหนึ่งอยู่ต่อหน้าโดยตรง
Verse 16
स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे दक्षिणा विन्ध्यवासिनी । सायुधा रूपसंपन्ना भक्तानां भयहारिणी
จากสถานศักดิ์สิทธิ์นั้นไปทางทิศใต้เจ็ดโกรศ ประทับอยู่พระเทวีวินธยวาสินี—ทรงศัสตราวุธ งดงามสมบูรณ์ เปล่งรัศมี และทรงขจัดความหวาดกลัวของผู้ภักดีทั้งปวง
Verse 17
पश्चिमे निंबजा देवी तावद्भूमिसमाश्रिता । महाबला सा दृष्टापि नयनानन्द दायिनी
ทางทิศตะวันตก บนผืนแผ่นดินเดียวกันนั้น พระเทวีนิมพชา ประทับอยู่ พระนางทรงมหาพละ เพียงได้เห็นก็ยังบันดาลความรื่นรมย์แก่ดวงตา
Verse 18
स्थानादुत्तरदिग्भागे तावद्भूमिसमाश्रिता । शक्तिर्बहुसुवर्णाक्षा पूजिता सासुवर्णदा
ทางทิศเหนือของสถานนั้น บนผืนแผ่นดินเดียวกัน มีพระศักติผู้มีดวงเนตรทองคำอันรุ่งเรืองหลายประการประทับอยู่ เมื่อได้รับการบูชา พระนางประทานทองคำ คือความมั่งคั่ง
Verse 19
स्थानाद्वायव्यकोणे च क्रोशमात्र मिते श्रिता । क्षेत्रधरा महादेवी समये च्छागधारिणी
ณมุมทิศตะวันตกเฉียงเหนือจากสถานนั้น ห่างเพียงหนึ่งโกรศ พระมหาเทวีเกษตรธรา ประทับอยู่; ครั้นถึงกาลกำหนด พระนางทรงถือ “แพะ” เป็นลักษณะ/พาหนะ
Verse 20
पुरादुत्तरदिग्भागे क्रोशमात्रे तु कर्णिका । सर्वोपकारनिरता स्थानोपद्रवनाशनी
ทางทิศเหนือของนคร ห่างหนึ่งโกรศ มีกรรณิกา—ผู้ขวนขวายในสรรพคุณประโยชน์ทั้งปวงอยู่เสมอ และทรงทำลายเคราะห์ภัยที่รบกวนสถานศักดิ์สิทธิ์นั้น
Verse 21
स्थानान्निरृतिदिग्भागे ब्रह्माणीप्रमुखास्तथा । नानारूपधरा देव्यो विद्यंते जलमातरः
ในทิศตะวันตกเฉียงใต้จากสถานที่นั้น มีเหล่ามารดาแห่งสายน้ำ สถิตอยู่ คือเหล่าเทวีผู้มีหลายรูปกาย นำโดยพระบราหมาณี