Adhyaya 27
Vālakhilya-Tapas and the Birth of Garuḍa (वालखिल्यतपः-गरुडोत्पत्तिः)
Upa-parva: Garuḍotpatti (Origin of Garuḍa) — Vālakhilya-Tapas Episode
Śaunaka questions Sauti about (i) Indra’s offense, (ii) the Vālakhilyas’ tapas, and (iii) how Garuḍa becomes inviolable and exceptionally mobile. Sauti recounts Kaśyapa’s sacrifice undertaken for progeny, in which Indra is assigned to gather fuel. Indra, proud of strength, ridicules and bypasses the tiny, weakened Vālakhilya sages struggling in shallow water, provoking their anger. The sages perform a regulated fire-offering with mantras, intending a being whose power and freedom of movement would threaten Indra’s supremacy. Alarmed, Indra seeks Kaśyapa’s protection; Kaśyapa mediates by affirming Brahmā’s appointment of Indra while requesting the sages’ grace. The Vālakhilyas consent to redirect the fruit of tapas. Concurrently, Vinatā, seeking sons, performs observances; Kaśyapa and the sage Mārīca announce the conception and urge careful gestation. The outcome is the birth of Aruṇa and Garuḍa, with Garuḍa anointed as ‘Indra among birds’ (patatrīṇām indraḥ), while Indra’s position remains intact and he is cautioned not to disrespect brahma-vādins again.
Chapter Arc: उग्रश्रवा सूत उस अद्भुत द्वीप का वर्णन आरम्भ करते हैं—विश्वकर्मा-निर्मित, समुद्र से घिरा, पक्षियों के कलरव और पुष्प-वर्षा से भरा—जहाँ सर्प गरुड़ के साथ पहुँचे हैं। → वन की रमणीयता के बीच गरुड़ के भीतर दास्य-बंधन की पीड़ा उभरती है; वह अपनी माता के दुःख से दुःखी होकर सर्पों से पूछता है कि किस उपाय से वह दासत्व से मुक्त हो सकता है। → सर्प स्पष्ट शर्त रखते हैं—‘बलपूर्वक अमृत ले आओ; तभी तुम्हें दास्य से विमोचन मिलेगा।’ → गरुड़ को मुक्ति का मार्ग तो मिल जाता है, पर वह मार्ग असाध्य-सा है: देवों के अमृत तक पहुँचना। अध्याय वन-वर्णन से उठकर प्रतिज्ञा-जन्य कर्मपथ पर टिक जाता है। → गरुड़ अब अमृत-हरण के लिए उद्यत है—क्या वह देव-रक्षा, दिव्य बाधाओं और धर्म-संकटों को पार कर पाएगा?
Shlokas
Verse 1
अपना बछ। ] अत्णऑशाय: सप्तविशो<्ध्याय: रामणीयक द्वीपके मनोरम वनका वर्णन तथा गरुडका दास्यभावसे छूटनेके लिये सर्पोंसे उपाय पूछना सौतिरुवाच सम्प्रहष्टास्ततो नागा जलधाराप्लुतास्तदा । सुपर्णेनोहमानास्ते जम्मुस्तं द्वीपमाशु वै
เศาติ อุครศรวา กล่าว—ครั้นแล้วเหล่านาคทั้งหลายชุ่มชื่นยินดี อาบชโลธาราที่ไหลริน และเมื่อสุปรรณะ (ครุฑ) พาไป ก็ถึงเกาะนั้นโดยเร็ว
Verse 2
त॑ द्वीपं मकरावासं विहितं विश्वकर्मणा । तत्र ते लवणं घोरं ददृशु: पूर्वमागता:
เกาะนั้นเป็นที่อยู่ของมกร สร้างสรรค์โดยวิศวกรรมัน; เมื่อเหล่านาคเคยมาถึงก่อน ก็ได้เห็นลวณะอันน่าสะพรึงกลัว ณ ที่นั้น
Verse 3
सुपर्णसहिता: सर्पा: काननं च मनोरमम् | सागराम्बुपरिक्षिप्तं पक्षिसड्घनिनादितम्
เหล่าสรรพ์พร้อมด้วยสุปรรณะ (ครุฑ) เข้าสู่พนาน่ารื่นรมย์แห่งเกาะนั้น ซึ่งถูกโอบล้อมด้วยน้ำสมุทรทุกทิศและชุ่มด้วยสายน้ำ; ณ ที่นั้นเสียงหมู่ปักษากึกก้องกังวาน
Verse 4
विचित्रफलपुष्पाभिववनराजिभिरावृतम् । भवनैरावृतं रम्यैस्तथा पद्माकरैरपि,विचित्र फूलों और फलोंसे भरी हुई वनश्रेणियाँ उस दिव्य वनको घेरे हुए थीं। वह वन बहुत-से रमणीय भवनों और कमलयुक्त सरोवरोंसे आवृत था
ภีษมะกล่าวว่า—พนไพรทิพย์นั้นถูกโอบล้อมด้วยแนวป่าที่แน่นทึบด้วยผลและดอกไม้นานาพรรณ อีกทั้งประดับรายรอบด้วยคฤหาสน์อันรื่นรมย์มากมายและสระบัวอันงดงาม—เป็นภาพแห่งความเป็นระเบียบ งามมงคล และความอุดมสมบูรณ์ ดุจบรรยากาศสวรรค์อันสอดคล้องกับธรรมะ
Verse 5
प्रसन्नसलिलै श्वापि हदैर्दिव्यैर्वि भूषितम् । दिव्यगन्धवहै: पुण्यैमारुतैरुपवीजितम्
ที่นั่นงามด้วยสระทิพย์ซึ่งน้ำใสสะอาดและสงบนิ่ง ลมอันบริสุทธิ์ที่พัดพากลิ่นหอมทิพย์มา ราวกับโบกพัดด้วยจามร—ก่อให้เกิดบรรยากาศแห่งความศักดิ์สิทธิ์ ความเป็นมงคล และความสงบภายใน
Verse 6
उत्पतद्धिरिवाकाशं वृक्षर्मलयजैरपि । शोभितं पुष्पवर्षाणि मुज्चद्धिर्मारुतोद्धतैः
ที่นั่น ต้นจันทน์มลยะสูงตระหง่านดูประหนึ่งกำลังโผขึ้นสู่ท้องฟ้า ครั้นต้องแรงลมก็สั่นไหวและโปรยปรายเป็นสายฝนแห่งดอกไม้ เพิ่มพูนความงามให้แดนถิ่นนั้น
Verse 7
वायुविक्षिप्तकुसुमैस्तथान्यैरपि पादपै: । किरद्धिरिव तत्रस्थान् नागान् पुष्पाम्बुवृष्टिभि:
เมื่อแรงลมพัดพา ดอกไม้จากไม้อื่น ๆ ก็ร่วงหล่นไม่ขาดสาย—ประหนึ่งหมู่ไม้ในพนานั้นกำลังโปรยฝนแห่งดอกไม้และหยาดน้ำลงเหนือเหล่านาคที่อยู่ ณ ที่นั้น เพื่อถวายอรฺฆยะต้อนรับด้วยความเคารพ
Verse 8
मन:संहर्षजं दिव्यं गन्धर्वाप्ससां प्रियम् । मत्तभ्रमरसंघुष्टं मनोज्ञाकृतिदर्शनम्
พนไพรทิพย์นั้นก่อให้เกิดความปีติในดวงใจ เป็นที่รักยิ่งของเหล่าคันธรรพ์และอัปสรา เสียงหึ่งของหมู่ภมรที่เมามธุรสก้องกังวานไปทั่ว และด้วยความงามอันรื่นรมย์ของตน พนานั้นจึงน่าชมยิ่งนัก
Verse 9
रमणीयं शिवं पुण्यं सर्वर्जनमनोहरैः । नानापक्षिरुतं रम्यं कद्रूपुत्रप्रहर्षणम्
ป่านั้นรื่นรมย์ เป็นมงคล และศักดิ์สิทธิ์—พรั่งพร้อมด้วยคุณอันประเสริฐที่ชวนให้ใจของผู้คนทั้งปวงหลงใหล ก้องกังวานด้วยเสียงนกนานาชนิด และงดงามยิ่งนัก จึงเพิ่มพูนความยินดีแก่บุตรทั้งหลายของกัทรู (เหล่านาค/อสรพิษ)
Verse 10
तत् ते वनं समासाद्य विजहु: पन्नगास्तदा । अब्रुवंश्व महावीर्य सुपर्ण पतगेश्वरम्,उस वनमें पहुँचकर वे सर्प उस समय सब ओर विहार करने लगे और महापराक्रमी पक्षिराज गरुडसे इस प्रकार बोले--
ครั้นเหล่านาคไปถึงป่านั้นแล้ว ก็พากันเที่ยวเพลิดเพลินอย่างเสรีไปทั่วทุกทิศ จากนั้นจึงกราบทูลสุปรรณะ—ครุฑ ผู้เป็นจอมราชันแห่งปักษา ผู้ทรงเดช—ด้วยถ้อยคำดังนี้
Verse 11
वहास्मानपरं द्वीपं सुरम्यं विमलोदकम् | त्वं हि देशान् बहून् रम्यान् व्रजन् पश्यसि खेचर
“โอ้ผู้ท่องนภา! จงพาเราไปยังเกาะอื่น—งามยิ่งและมีสายน้ำใสสะอาด เพราะท่านเหินเวหาไปมา ย่อมได้เห็นแว่นแคว้นอันรื่นรมย์มากมายนัก”
Verse 12
स विचिन्त्याब्रवीत् पक्षी मातरं विनतां तदा । कि कारणं मया मात: कर्तव्यं सर्पभाषितम्,गरुडने कुछ सोचकर अपनी माता विनतासे पूछा--“माँ! क्या कारण है कि मुझे सर्पोंकी आज्ञाका पालन करना पड़ता है?”
ครั้นแล้วครุฑผู้เป็นปักษีได้ตรึกตรอง จึงทูลถามมารดาวินตาว่า “แม่เอ๋ย ด้วยเหตุอันใดเล่าที่ลูกจำต้องทำตามคำสั่งของเหล่านาค?”
Verse 13
विनतोवाच दासी भूतास्मि दुर्योगात् सपत्न्या: पतगोत्तम | पणं वितथमास्थाय सर्पैरुपधिना कृतम्
วินตาตรัสว่า “โอ้ยอดแห่งปักษา! ด้วยเคราะห์ร้าย แม่กลับต้องเป็นทาสีของภรรยาร่วมของตน เหล่านาคใช้เล่ห์กลทำให้เดิมพันเป็นเท็จ แล้วกลับตาลปัตรชัยชนะซึ่งควรเป็นของแม่”
Verse 14
तस्मिंस्तु कथिते मात्रा कारणे गगनेचर: । उवाच वचन सर्पास्तेन दुःखेन दुःखित:,माताके यह कारण बतानेपर आकाशचारी गरुडने उस दुःखसे दुःखी होकर सर्पोसे कहा--
ครั้นมารดาได้กล่าวเหตุแล้ว ครุฑผู้ท่องนภา ครั้นเศร้าโศกด้วยความทุกข์นั้น จึงเอ่ยวาจาต่อเหล่านาคทั้งหลาย
Verse 15
किमाह्त्य विदित्वा वा कि वा कृत्वेह पौरुषम् दास्याद् वो विप्रमुच्येयं तथ्यं वदत लेलिहा:
โอ้เหล่านาคผู้แลบลิ้น! จงกล่าวความจริงเถิด—เราควรนำสิ่งใดมาให้พวกท่าน ควรแสวงหาวิชาใด หรือควรกระทำวีรกรรมใด ณ ที่นี้ เพื่อให้เรากับมารดาพ้นจากความเป็นทาสของพวกท่าน?
Verse 16
सौतिरुवाच श्रुत्वा तमब्रुवन् सर्पा आहरामृतमोजसा । ततो दास्याद् विप्रमोक्षो भविता तव खेचर
เศาติกล่าวว่า—ครั้นได้ฟังวาจานั้น เหล่านาคจึงตอบว่า “โอ้ครุฑผู้ท่องนภา! จงนำอมฤตมาให้เราด้วยกำลังของตน แล้วท่านจักพ้นจากภาวะแห่งความเป็นทาส”
Verse 26
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपरवर्में गरुडचरित्रविषयक छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ดังนี้ จบลงแล้วซึ่งบทที่ยี่สิบหก ว่าด้วยเรื่องราวของครุฑ ในอัสตีกปัรวะ อันอยู่ในอาทิปัรวะ แห่งมหาภารตะอันศักดิ์สิทธิ์
Verse 27
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सौपर्णे सप्तविंशो5ध्याय:
อิติ จบลงแล้วซึ่งบทที่ยี่สิบเจ็ด แห่งส่วนนามว่าเสาปรรณะ ภายในอัสตีกปัรวะ ในอาทิปัรวะ แห่งมหาภารตะอันศักดิ์สิทธิ์
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how power should respond to ascetic authority: Indra’s pride leads to disrespect, triggering a legitimate ascetic counteraction; the ethical resolution requires acknowledging fault and adopting conciliation so that justice and stability are both preserved.
Tapas and speech-acts (mantra, vow) are portrayed as causally effective; therefore, humility and careful conduct toward disciplined sages is a practical requirement of governance, and mediation can ethically redirect conflict toward constructive outcomes.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter provides meta-instruction through narrative closure: Indra’s anxiety is relieved after reconciliation, and an explicit caution is issued not to mock or insult brahma-vādins, implying that comprehension of the episode serves as guidance for maintaining order and avoiding avoidable harm.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.