Adhyaya 45
Purva BhagaAdhyaya 4545 Verses

Adhyaya 45

Jambūdvīpa Varṣas, Bhārata as Karmabhūmi, and the Sacred Hydro-Topography of Dharma

หลังจบตอนก่อนหน้า สุเตรกล่าวสืบต่อการพรรณนาจักรวาลวิทยา โดยสำรวจสภาพมนุษย์ในวรรษต่าง ๆ แห่งชมพูทวีป เช่น เกตุมาล ภัทราศวะ รัมยกะ หิรัณมยะ กุรุ กิมปุรุษะ หริวรรษะ อิลาวฤต และจันทรทวีป กล่าวถึงลักษณะผิวพรรณ อาหารประจำถิ่น และอายุยืนอัศจรรย์ของผู้คน. จากนั้นเรื่องหันจากวรรษอุดมคติที่ไร้โศกไร้ภัย มีภักติไม่ขาดสาย ไปสู่ภารตวรรษซึ่งโดดเด่นด้วยความหลากหลายของวรรณะ อาชีพต่าง ๆ และอายุขัยจำกัด จึงเป็น ‘กรรมภูมิ’ ที่ธรรมนำมาปฏิบัติผ่านยัญ พิชัยสงคราม และการค้า. บทนี้ยังระบุเทือกเขาสำคัญของภารตะ และแจกแจงรายชื่อน้ำศักดิ์สิทธิ์จำนวนมากที่เกิดจากหิมวัต วินธยะ สหยะ มลยะ ศุกติมัต และฤกษวัต พร้อมชนและแว่นแคว้นริมฝั่งน้ำ. ท้ายที่สุดย้ำว่า ๔ ยุคเป็นลักษณะเฉพาะของภารตวรรษ และตอกย้ำความต่าง: แปดวรรษเริ่มด้วยกิมปุรุษะไร้ความหิว เหนื่อย และทุกข์ ส่วนภารตะคือเวทีแห่งกรรมอันก่อการเปลี่ยนแปลง เพื่อปูทางสู่อุปเทศที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น.

All Adhyayas

Shlokas

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः / स्त्रियश्चोत्पलपत्राभा जीवन्ति च वर्षायुतम्

ดังนี้ ในศรีกูรมปุราณะ สังหิตาหกพันโศลกะ ภาคปูรวะ บทที่สี่สิบสี่ (สิ้นสุด) สุ ตะกล่าวว่า “ในเกตุมาละ ชายทั้งหลายมีผิวคล้ำ และล้วนยังชีพด้วยขนุนเป็นอาหาร หญิงทั้งหลายงามดุจกลีบบัว และมีอายุอยู่ถึงหนึ่งหมื่นปี”

Verse 2

भद्राश्वे पुरुषाः शुक्लाः स्त्रियश्चन्द्रांशुसन्निभाः / दश वर्षसहस्त्राणि जीवन्ते आम्रभोजनाः

ในภัทราศวะ-วรรษะ ชายทั้งหลายมีผิวผ่อง และหญิงทั้งหลายดุจรัศมีแห่งแสงจันทร์ พวกเขายังชีพด้วยมะม่วงเป็นอาหาร และมีอายุถึงหนึ่งหมื่นปี

Verse 3

रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः / दशवर्षसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति चैव सत्त्वस्था न्यग्रोधफलभोजनाः

ในรมัยกะ-วรรษะ ชายหญิงเปล่งประกายดุจเงินและรื่นรมย์อยู่เสมอ เขาดำรงชีวิตหนึ่งแสนห้าพันปี ตั้งมั่นในสัทตวะ และยังชีพด้วยผลนยโครธะ (ไทร)

Verse 4

हिरण्मये हिरण्याभाः सर्वे च लकुचाशनाः / एकादशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव

ในแดนหิรัณมยะ ทุกผู้มีรัศมีดุจทองและยังชีพด้วยผลละกูจะ ชายหญิงมีอายุสิบเอ็ดพันหนึ่งร้อยสิบห้าปี ประหนึ่งพำนักอยู่ในเทวโลก

Verse 5

त्रयोदशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति कुरुवर्षे तु श्यामाङ्गाः क्षीरभोजनाः

ในกุรุ-วรรษะ ผู้คนมีเรือนกายคล้ำและบริโภคน้ำนมเป็นอาหาร เขามีอายุสิบสามพันหนึ่งร้อยสิบห้าปี

Verse 6

सर्वे मिथुनजाताश्च नित्यं सुखनिषेविनः / चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम्

ในจันทรทวีป สรรพสัตว์เกิดเป็นคู่และเสวยสุขเป็นนิตย์ ที่นั่นเขาบูชามหาเทวะ—พระศิวะ—อย่างต่อเนื่องไม่ขาดสาย

Verse 7

तथा किंपुरुषे विप्रा मानवा हेमसन्निभाः / दशवर्षहस्त्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः

ฉันนั้นแล โอพราหมณ์ทั้งหลาย ในแดนกิมปุรุษะ มนุษย์มีผิวพรรณดุจทอง ยังชีพด้วยอาหารจากต้นปลักษะ (มะเดื่อ) และมีอายุหนึ่งหมื่นปี

Verse 8

यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम् / ध्याने मनः समाधाय सादरं भक्तिसंयुताः

ด้วยภักติอันแน่วแน่ เขาทั้งหลายบูชาพระผู้เป็นเจ้า ผู้มีสี่มูรติและสี่พักตร์อยู่เนืองนิตย์ ตั้งจิตในฌานให้แนบแน่นเป็นสมาธิด้วยความเคารพ

Verse 9

तथा च हरिवर्षे तु महारजतसन्निभाः / दशवर्षसहस्त्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः

ฉันนั้นในหริวรรษ พวกเขาสุกสว่างดุจเงินอันยิ่งใหญ่ ดำรงชีพด้วยน้ำอ้อยเป็นภักษา และมีอายุถึงหนึ่งหมื่นปี

Verse 10

तत्र नारायणं देवं विश्वयोनिं सनातनम् / उपासते सदा विष्णुं मानवा विष्णुभाविताः

ณที่นั้น มนุษย์ผู้ซาบซึ้งด้วยภาวะแห่งพระวิษณุ ย่อมอุปาสนาพระนารายณ์—พระวิษณุ ผู้เป็นเทวะนิรันดร์ และเป็นครรภ์กำเนิดแห่งจักรวาลอยู่เสมอ

Verse 11

तत्र चन्द्रप्रभं शुभ्रं शुद्धस्फटिकनिर्मितम् / विमानं वासुदेवस्य पारिजातवनाश्रितम्

ที่นั่นเขาได้เห็นวิมานของพระวาสุเทวะ อันสถิตในพฤกษาวนปาริชาต งามเป็นมงคล สุกสว่างดุจแสงจันทร์ และสร้างด้วยผลึกบริสุทธิ์

Verse 12

चतुर्धारमनोपम्यं चतुस्तोरणसंयुतम् / प्राकारैर्दशभिर्युक्तं दुराधर्षं सुदुर्गमम्

มันประหนึ่งป้อมอัศจรรย์มีสี่ประตู พร้อมซุ้มประตูใหญ่สี่ทิศ; ล้อมด้วยกำแพงชั้นนอกสิบชั้น ยากจะพิชิตและยากยิ่งจะฝ่าเข้าไป

Verse 13

स्फाटिकैर्मण्डपैर्युक्तं देवराजगृहोपमम् / स्वर्णस्तम्भसहस्त्रैश्च सर्वतः समलङ्कृतम्

ประดับด้วยมณฑปแก้วผลึก งดงามดุจวังของท้าวอินทร์ราชาแห่งเทวะ และรอบด้านตกแต่งวิจิตรด้วยเสาทองนับพันต้น

Verse 14

हेमसोपानसंयुक्तं नानारत्नोपशोभितम् / दिव्यसिंहासनोपेतं सर्वशोभासमन्वितम्

มีบันไดทองคำ งามด้วยรัตนะนานาชนิด พร้อมด้วยราชบัลลังก์สิงห์ทิพย์ และบริบูรณ์ด้วยความรุ่งเรืองทุกประการ

Verse 15

सरोभिः स्वादुपानीयैर्नदीभिश्चोपशोभितम् / नारायणपरैः शुद्धैर्वेदाध्ययनतत्परैः

งดงามด้วยสระน้ำรสหวานบริสุทธิ์และสายน้ำทั้งหลาย ที่นั่นมีผู้บริสุทธิ์ผู้มุ่งมั่นในนารายณะ พากเพียรศึกษาและสาธยายพระเวท

Verse 16

योगिभिश्च समाकीर्णं ध्यायद्भिः पुरुषं हरिम् / स्तुवद्भिः सततं मन्त्रैर्नमस्यद्भिश्च माधवम्

สถานนั้นเนืองแน่นด้วยโยคี—บางท่านเพ่งฌานต่อหริผู้เป็นบุรุษสูงสุด บางท่านสรรเสริญด้วยมนตร์ไม่ขาดสาย และบางท่านนอบน้อมบูชามาธวะ

Verse 17

तत्र देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते

ที่นั่นบรรดากษัตริย์สรรเสริญและประกาศพระมหิมาของพระวิษณุ ผู้เป็นเทวะเหนือเทวะทั้งปวง ผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ อยู่ทุกกาลเวลา

Verse 18

गायन्ति चैव नृत्यन्ति विलासिन्यो मनोरमाः / स्त्रियो यौवनशालिन्यः सदा मण्डनतत्पराः

สตรีผู้มีเสน่ห์และรักความรื่นรมย์ย่อมขับร้องและร่ายรำ; งามพร้อมด้วยวัยหนุ่มสาว จึงมุ่งมั่นในการประดับตกแต่งอยู่เสมอ

Verse 19

इलावृते पद्मवर्णा जम्बूफलरसाशिनः / त्रयोदश सहस्त्राणि वर्षाणां वै स्थिरायुषः

ในอิลาวฤต ผู้คนมีผิวพรรณดุจดอกบัว ดำรงชีพด้วยน้ำผลจัมพุ; อายุของเขามั่นคงยาวนานถึงหนึ่งหมื่นสามพันปี

Verse 20

भारते तु स्त्रियः पुंसो नानावर्णाः प्रकीर्तिताः / नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्माणि कुर्वते / परमायुः स्मृतं तेषां शतं वर्षाणि सुव्रताः

แต่ในภารตะ สตรีและบุรุษถูกกล่าวว่ามีหลากหลายวรรณะ; เขาทั้งหลายประกอบการบูชาเทพนานาและทำกรรมกิจต่างๆ โอ้ผู้มีปณิธานงาม อายุสูงสุดของเขาถูกจดจำว่าเพียงร้อยปี

Verse 21

नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः / नवयोजनसाहस्त्रं वर्षमेतत् प्रकीर्तितम् / कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम्

สรรพชีวิตดำรงอยู่ด้วยอาหารนานาชนิดตามเหตุแห่งบุญและบาป; ความกว้างถูกประกาศว่าเก้าพันโยชน์ และมาตราปีก็กล่าวไว้เช่นนั้น. โอ้พราหมณ์ทั้งหลาย แผ่นดินนี้คือกัมมภูมิสำหรับมนุษย์ผู้มีสิทธิในธรรม

Verse 22

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः / विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

มหิเอนทระ มลยะ สหยะ ศุกติมาน และภูเขาฤกษะ; อีกทั้งวินธยะและปาริยาตระ—เหล่านี้คือภูเขาตระกูลทั้งเจ็ด (แนวเขาหลัก) ในดินแดนนี้

Verse 23

इन्द्रद्युम्नः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् / नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः

อินทรทยุมน์ กเษรุมาน ตามราวรรณะ และคภัสติมาน; อีกทั้งนาคทวีปและเสามยะ; แล้วคันธรรพะและวารุณะ—ทั้งหมดนี้เป็นดวีป/แคว้นที่ปรากฏในคัมภีร์ปุราณะ

Verse 24

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः / योजनानां सहस्त्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः

ดวีปนี้เป็นดวีปที่เก้าในบรรดาดวีปเหล่านั้น ถูกห้อมล้อมด้วยมหาสมุทร และมีความยาวกว้างหนึ่งพันโยชนะ จากทิศใต้จรดทิศเหนือ

Verse 25

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पशिचमे यवनास्तथा / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्य मध्ये शूद्रास्तथैव च

ทางทิศตะวันออกมีชาวกิราตะ และที่ปลายทิศตะวันตกมีชาวยวนะ ส่วนตอนกลางมีพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ และศูทรอาศัยอยู่ด้วย

Verse 26

इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्त्यत्र मानवाः / स्त्रवन्ते पावना नद्यः पर्वतेभ्यो विनिः सृताः

ผู้คนที่นี่ดำรงชีพด้วยการบูชายัญ การศึก และการค้า และมีสายน้ำอันชำระให้บริสุทธิ์ไหลลงมาจากภูเขา เมื่อผุดออกจากต้นกำเนิด

Verse 27

शतद्रुश्चन्द्रभागा च सरयूर्यमुना तथा / इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः

ศตทรุ จันทรภาคา สรยู และยมุนา; อีกทั้งอิราวตี วิตัสตา วิปาศา เทวิกา และกุหู—ทั้งหมดนี้เป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์อันเลื่องชื่อ

Verse 28

गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती / कौशिकी लोहिता चैव हिमवत्पादनिः सृताः

แม่น้ำโคมตี ธูตปาปา พาหุทา และทฤษัทวตี พร้อมทั้งเกาศิกีและโลหิตา—ล้วนกล่าวกันว่าไหลออกจากพระบาทแห่งหิมวัต ผู้เป็นภูผาศักดิ์สิทธิ์นั้น

Verse 29

वेदस्मृतिर्वेदवती व्रतघ्नी त्रिदिवा तथा / पर्णाशा वन्दना चैव सदानीरा मनोरमा

เวทสมฤติ เวทวตี วรตฆนี และตรีทิวา; อีกทั้ง ปรณาศา วันทนา สทานีรา และมโนรมะ—สายน้ำศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้ควรระลึกและนอบน้อมบูชา

Verse 30

चर्मण्वती तथा दूर्या विदिशा वेत्रवत्यपि / शिग्रुः स्वशिल्पापि तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः

จรมณวตี ดูรยา วิทิศา และเวตรวตี; รวมทั้ง ศิครุ และสวศิลปา—ทั้งหมดนี้ตามคติสืบมาเป็นสายน้ำ/ถิ่นศักดิ์สิทธิ์ที่อาศัยอยู่ในแดนภูเขาปาริยาตระ

Verse 31

नर्मदा सुरसा शोण दशार्णा च महानदी / मन्दाकिनी चित्रकूटा तामसी च पिशाचिका

นรมทา สุรสา โศณะ ทศารณา และมหานที; มันทากินี สายน้ำแห่งจิตรคูฏ ตามสี และปิศาจิกา—เหล่านี้ก็เป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ควรระลึกถึง

Verse 32

चित्रोत्पला विपाशा च मञ्जुला वालुवाहिनी / ऋक्षवत्पादजा नद्यः सर्वपापहरा नृणाम्

จิตรอุตปลา วิปาศา มัญชุลา และวาลุวาหินี—สายน้ำที่กำเนิดจากพระบาทแห่งฤกษวัตนี้ เป็นผู้ชำระบาปทั้งปวงของมนุษย์ให้สิ้นไป

Verse 33

तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या शीघ्रोदा च महानदी / वेण्या वैतरणी चैव बलाका च कुमुद्वती

แม่น้ำตาปี ปโยษณี นิรวินธยา ศีฆโรทา และมหานที; อีกทั้งเวณยา ไวตระณี พลากา และกุมุทวตี—ล้วนได้รับประกาศว่าเป็นสายน้ำศักดิ์สิทธิ์แห่งบุญกุศล

Verse 34

तोया चैव महागैरी दुर्गा चान्तः शिला तथा / विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः

เช่นเดียวกัน แม่น้ำโตยา มหาคัยรี ทุรคา และอันตะศิลา—กำเนิดจากบาทแห่งภูเขาวินธยะ—เป็นสายน้ำมงคล มีน้ำบุญอันชำระให้บริสุทธิ์

Verse 35

सोदावरी भीमरथी कृष्णा वर्णा च मत्सरी / तुङ्गभ्द्रा सुप्रयोगा कावेरी च द्विजोत्तमाः / दक्षिणापथगा नद्यः सह्यपादविनिः सृताः

โอผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ! โคทาวารี ภีมรธี กฤษณา วรรณา มัตสรี ตุงคภัทรา สุประโยคา และกาเวรี—ล้วนไหลในทักษิณาปถะ อุบัติจากเชิงเขาสหยะ

Verse 36

ऋतुमाला ताम्रपर्णो पुष्पवत्युत्पलावती / मलयान्निः सृता नद्यः सर्वाः शीतजलाः स्मृताः

ฤตุมาลา ตามรปัรณี ปุษปวตี และอุตปลาวตี—แม่น้ำที่ไหลออกจากเทือกเขามลยะเหล่านี้ ล้วนเป็นสายน้ำเย็นใสตามที่จดจำสืบมา

Verse 37

ऋषिकुल्या त्रिसामा च मन्दगा मन्दगामिनी / रूपा पालासिनी चैव ऋषिका वंशकारिणी / शुक्तिमत्पादसंजाताः सर्वपापहरा नृणाम्

ฤษิกุลยา ตริสามา มันทคา มันทคามินี รูปา ปาลาสินี ฤษิกา และวังศการีณี—แม่น้ำที่กำเนิดจากบาทแห่งศุกติมัตเหล่านี้ ขจัดบาปทั้งปวงของมนุษย์

Verse 38

आसां नद्युपनद्यश्च शतशो द्विजपुङ्गवाः / सर्वपापहराः पुण्याः स्नानदानादिकर्मसु

โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐ! แม่น้ำและลำน้ำสาขาเหล่านี้มีนับเป็นร้อย เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ชำระบาปทั้งปวง โดยเฉพาะในการอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ การให้ทาน และพิธีกรรมทั้งหลายที่เกี่ยวเนื่องกัน।

Verse 39

तास्विमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः / पूर्वदेशादिकाश्चैव कामरूपनिवासिनः

ในดินแดนเหล่านั้นมีชนชาวกุรุและปัญจาละ ชาวมัธยเทศะและแคว้นอื่น ๆ อาศัยอยู่; อีกทั้งชาวแดนบูรพาด้วย รวมถึงผู้พำนักในกามรูปะด้วยเช่นกัน।

Verse 40

पुण्ड्राः कलिङ्गामगधा दाक्षिणात्याश्चकृत्स्नशः / तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास्तथार्ऽबुदाः

ยังมีชาวปุณฑระ ชาวกลิงคะ และชาวมคธะ; และชนทั้งปวงแห่งแดนทักษิณด้วย ทั้งชาวอปรานตะและชาวเสาราษฏระ ตลอดจนชูทร อาภีระ และผู้คนแห่งอรพุทะด้วยเช่นกัน।

Verse 41

मालका मालवाश्चैव पारियात्रनिवासिनः / सौवीराः सैन्धवा हूणा शाल्वाः कल्पनिवासिनः

ชาวมาลกะและมาลวะ ผู้พำนักในแถบปาริยาตระ; และชาวเสาวีระ ชาวไสณฑวะ ชาวหูณะ และชาวศาลวะ—ล้วนกล่าวกันว่าเป็นชนผู้ตั้งถิ่นฐานในดินแดนของตน ๆ।

Verse 42

मद्रा रामास्तथाम्बष्ठाः पारसीकास्तथैव च / आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा

ชาวมทระ ชาวรามะ ชาวอัมพัษฐะ และชาวปารสีกะด้วย; ชนเหล่านี้ดื่มน้ำจาก (แม่น้ำ) เหล่านั้น และพำนักอยู่ตามลำน้ำเสมอไป।

Verse 43

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽब्रुवन् / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चान्यत्र न क्वचित्

เหล่าฤๅษีและกวีประกาศว่า ในภารตวรรษมีสี่ยุค คือ กฤต ตเรตา ทวาปร และกาลิ; ที่อื่นหาได้มีเช่นนี้ไม่।

Verse 44

यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ महर्षयः / न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयं न च

โอ้มหาฤๅษีทั้งหลาย ในแคว้นทั้งแปดเริ่มด้วยกิมปุรุษะนั้น ไม่มีโศก ไม่มีความเหน็ดเหนื่อย ไม่มีความหวั่นไหว; ทั้งความหิวและความกลัวก็ไม่มี।

Verse 45

स्वस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुः खविवर्जिताः / रमन्ति विविधैर्भावैः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः

ประชาชนที่นั่นมีสุขภาพดี ปราศจากภัยพิบัติ และเว้นจากทุกข์ทั้งปวง เขารื่นรมย์ในอารมณ์อันเป็นมงคลนานาประการ และทุกคนคงอยู่ในวัยหนุ่มสาวอันมั่นคงและมีกำลัง۔

← Adhyaya 44Adhyaya 46

Frequently Asked Questions

Bhārata is presented as karmabhūmi with multiple varṇas, diverse duties, and a short maximum lifespan (100 years), where merit and demerit shape conditions; other varṣas are depicted as largely sorrowless realms with long lifespans and steady devotion, lacking hunger, fear, and agitation.

Alongside Viṣṇu-centered devotion (Harivarṣa worship of Nārāyaṇa and descriptions of Vāsudeva’s vimāna), the chapter explicitly includes uninterrupted worship of Mahādeva (Śiva) in Candra-dvīpa, indicating a non-exclusive sacred map where multiple forms of Īśvara are honored within one cosmological order.