Adhyaya 62: Instruction on the ‘Health Vow’ and the Rite of Solar Worship

Verse 1

अगस्त्य उवाच । अथापरं महाराज व्रतम् आरोग्यसंज्ञितम् । कथयामि परं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ६२.१ ॥

అగస్త్యుడు పలికెను—ఓ మహారాజా! ఇక నేను ‘ఆరోగ్య’ అనే వ్రతాన్ని వివరిస్తాను; అది పరమ పుణ్యకరం, సమస్త పాపనాశకం.

Verse 2

तस्यैव माघमासस्य सप्तम्यां समुपोषितः । पूजयेद् भास्करं देवं विष्णुरूपं सनातनम् ॥ ६२.२ ॥

అదే మాఘమాసంలోని సప్తమి నాడు విధిగా ఉపవాసం చేసి, విష్ణురూపుడైన సనాతన దేవుడు భాస్కరుని (సూర్యుని) పూజించాలి.

Verse 3

आदित्य भास्कर रवे भानो सूर्य दिवाकर । प्रभाकरेति सम्पूज्य एवं सम्पूज्यते रविः ॥ ६२.३ ॥

ఆదిత్య, భాస్కర, రవి, భాను, సూర్య, దివాకర, ప్రభాకర అనే నామాలతో విధిగా సంపూజించి—ఇలా రవిని పూజిస్తారు.

Verse 4

षष्ठ्यां चैव कृताहारः सप्तम्यां भानुमर्चयेत् । अष्टम्यां चैव भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ॥ ६२.४ ॥

షష్ఠి నాడు నియమిత ఆహారం తీసుకొని, సప్తమి నాడు భాను (సూర్యుడు)ను అర్చించి, అష్టమి నాడు భోజనం చేయాలి—ఇదే విధిక్రమం.

Verse 5

अनेन वत्सरं पूर्णं विधिना योऽर्चयेद् रविम् । तस्यारोग्यं धनं धान्यमिह जन्मनि जायते । परत्र च शुभं स्थानं यद्गत्वा न निवर्तते ॥ ६२.५ ॥

ఈ విధానంతో పూర్తి ఒక సంవత్సరం రవిని (సూర్యుని) అర్చించే వానికి, ఈ జన్మలోనే ఆరోగ్యం, ధనం, ధాన్యసంపద కలుగుతాయి; పరలోకంలోనూ వెళ్లిన తర్వాత తిరిగి రానవసరం లేని శుభలోకం లభిస్తుంది.

Verse 6

सार्वभौमः पुरा राजा अनरण्यो महाबलः । तेनायमर्चितो देवो व्रतेनानेन पार्थिव । तस्य तुष्टो वरं देवः प्रादादारोग्यमुत्तमम् ॥ ६२.६ ॥

పూర్వకాలంలో అనరణ్య అనే మహాబలశాలి సార్వభౌమ రాజు ఉండెను. ఓ రాజా, ఈ వ్రతంతోనే అతడు ఈ దేవుని పూజించాడు; దేవుడు ప్రసన్నుడై అతనికి ఉత్తమ ఆరోగ్య వరాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 7

भद्राश्व उवाच । किमसौ रोगवान् राजा येनारोग्यमवाप्तवान् । सार्वभौमस्य च कथं ब्रह्मन् रोगस्य सम्भवः ॥ ६२.७ ॥

భద్రాశ్వుడు అన్నాడు—ఆ రాజు ఏ కారణంతో రోగగ్రస్తుడయ్యాడు, దానివల్ల తరువాత అతడు ఆరోగ్యాన్ని పొందాడు? ఓ బ్రాహ్మణా, సార్వభౌమ చక్రవర్తికి రోగం ఎలా సంభవిస్తుంది?

Verse 8

अगस्त्य उवाच । स राजा सार्वभौमोऽभूद् यशस्वी च सुरूपवान् । स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो नृपश्रेष्ठ महाबलः ॥ ६२.८ ॥

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ఆ రాజు సార్వభౌమ చక్రవర్తిగా అయ్యాడు; యశస్సుతో, సుందరరూపంతో కూడినవాడు. ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ఒక సమయంలో ఆ నృపశ్రేష్ఠుడు మహాబలవంతుడై ఉండెను (తదుపరి వృత్తాంతం).

Verse 9

गतवान् मानसṃ दिव्यं सरो देवगणान्वितम् । तत्रापश्यद् बृहद् पद्मं सरोमध्यगतं सितम् ॥ ६२.९ ॥

అతడు దేవగణాలతో కూడి దివ్యమైన మానస సరస్సుకు వెళ్లాడు. అక్కడ సరస్సు మధ్యలో ఉన్న గొప్ప తెల్లని పద్మాన్ని చూశాడు.

Verse 10

तत्र चाङ्गुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम् । रक्तवासोभिराच्छन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् ॥ ६२.१० ॥

అక్కడ అంగుళిమాత్ర పరిమాణంలో పురుషోత్తముడు నిలిచియుండెను—ఎర్ర వస్త్రాలతో ఆవృతుడై, ద్విభుజుడై, తీక్ష్ణ తేజస్సుతో కూడినవాడు.

Verse 11

तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत् समानय । इदं तु शिरसा बिभ्रत् सर्वलोकस्य सन्निधौ । श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर माचिरम् ॥ ६२.११ ॥

అతనిని చూచి అతడు సారథితో అన్నాడు—“ఈ పద్మాన్ని తీసుకురా. సమస్త ప్రజల సమక్షంలో దీన్ని నా శిరస్సుపై ధరించి నేను ప్రశంసనీయుడనగుదును; కాబట్టి ఆలస్యం చేయకుండా తెమ్ము.”

Verse 12

एवमुक्तस्तदा तेन सारथिः प्रविवेश ह । ग्रहीतुमुपचक्राम तं पद्मं नृपसत्तम ॥ ६२.१२ ॥

అప్పుడు అతని మాటలు విని సారథి లోపలికి ప్రవేశించి, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, ఆ పద్మాన్ని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు।

Verse 13

स्पृष्टमात्रे ततः पद्मे हुंकारः समजायत । तेन शब्देन स त्रस्तः पपात च ममार च ॥ ६२.१३ ॥

తర్వాత ఆ పద్మాన్ని కేవలం తాకగానే ‘హుం’ అనే ధ్వని ఉద్భవించింది. ఆ శబ్దంతో భయపడిన అతడు పడిపోయి మరణించాడు కూడా।

Verse 14

राजा च तत्क्षणात् तेन शब्देन समपद्यत । कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः ॥ ६२.१४ ॥

మరియు రాజు కూడా ఆ క్షణమే ఆ శబ్ద ప్రభావానికి లోనయ్యాడు; అతడు కుష్ఠురోగిగా మారి, వర్ణం కోల్పోయి, బలవీర్యాలు హీనమయ్యాడు।

Verse 15

तथागतमतात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्तः किमेतदिति चिन्तयन् ॥ ६२.१५ ॥

అప్పుడు తనను తాను అటువంటి స్థితిలో చూసి, ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు అక్కడే నిలిచి, శోకంతో వ్యాకులుడై ‘ఇది ఏమిటి?’ అని ఆలోచించాడు।

Verse 16

तस्य चिन्तयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रोऽथ तं स पप्रच्छ पार्थिवम् ॥ ६२.१६ ॥

ఆ జ్ఞాని ఆలోచిస్తున్న వేళ మహాతపస్వి, బ్రహ్మపుత్రుడు వసిష్ఠుడు వచ్చాడు; తరువాత అతడు ఆ పార్ధివ రాజును ప్రశ్నించాడు।

Verse 17

कथं ते राजशार्दूल तव देहस्य शासनम् । इदानीमेव किं कार्यं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ ६२.१७ ॥

ఓ రాజశార్దూలా, నీ దేహానికి నియమశాసనం ఎలా నిలుస్తోంది? ఇంకా ఈ క్షణంలో ఏమి చేయవలెను? నేను అడుగుతున్నాను—అది నాకు చెప్పుము.

Verse 18

एवमुक्तस्ततो राजा वसिष्ठेन महात्मना । सर्वं पद्मस्य वृत्तान्तं कथयामास स प्रभुः ॥ ६२.१८ ॥

మహాత్ముడు వసిష్ఠుడు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆ ప్రభువైన రాజు పద్ముని సంబంధించిన సమస్త వృత్తాంతాన్ని పూర్తిగా వివరించసాగెను.

Verse 19

तं श्रुत्वा स मुनिस्तत्र साधु राजन्नथाब्रवीत् । असाधुरथ वा तिष्ठ तस्मात् कुष्ठित्वमागतः ॥ ६२.१९ ॥

అది విని ఆ ముని అక్కడ ఇలా అన్నాడు—“ఓ రాజా, నీవు సద్గుణుడు.” కాని అసద్గుణుడైతే అలాగే నిలుచుము; అందువల్లనే కుష్ఠం వచ్చెను.

Verse 20

एवमुक्तस्तदा राजा वेपमानः कृताञ्जलिः । पप्रच्छ साध्वहं विप्र कथं वा असाध्वहं मुने । कथं च कुष्ठं मे जातमेतन्मे वक्तुमर्हसि ॥ ६२.२० ॥

ఇలా అనబడిన రాజు వణుకుతూ, కృతాంజలిగా అడిగెను—“ఓ విప్రా, నేను ఏ విధంగా సద్గుణుడను, లేదా ఏ విధంగా దుష్కర్ముడను, ఓ మునీ? నాకు ఈ కుష్ఠం ఎలా పుట్టింది? దయచేసి చెప్పుము.”

Verse 21

वसिष्ठ उवाच । एतद् ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एतस्मिन् दृश्यते चैतत् षण्मासं क्वापि पार्थिव ॥ ६२.२१ ॥

వసిష్ఠుడు పలికెను—“‘బ్రహ్మోద్భవ’ అనే ఈ పద్మం త్రిలోకమంతట ప్రసిద్ధం. దీన్ని కేవలం దర్శించడమే సమస్త దేవతలను దర్శించిన ఫలాన్ని ఇస్తుంది. ఓ పార్థివా, ఇది కొన్ని సందర్భాలలో ఎక్కడో ఆరు నెలల పాటు మాత్రమే దర్శనమిస్తుంది.”

Verse 22

एतस्मिन् दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमर्हति ॥ ६२.२२ ॥

ఈ పవిత్రస్థలాన్ని కేవలం దర్శించిన వెంటనే దాని జలంలో ప్రవేశించే మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై పరమ నిర్వాణానికి అర్హుడవుతాడు।

Verse 23

ब्रह्मणः प्रागवस्थाया मूर्तिरप्सु व्यवस्थिताः । एतां दृष्ट्वा जले मग्नः संसाराद् विप्रमुच्यते ॥ ६२.२३ ॥

జలంలో బ్రహ్ముని ప్రాగవస్థకు సంబంధించిన ఒక మూర్తి స్థాపితమై ఉంది. దానిని దర్శించి జలంలో మునిగినవాడు సంసారచక్రం నుండి పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు।

Verse 24

इमं च दृष्ट्वा ते सूतो जले मग्नो नरोत्तम । प्रविष्टश्च पुनरिमं हर्तुमिच्छन्नराधिप । प्राप्तवानसि दुर्बुद्धे कुष्ठित्वं पापपूरुष ॥ ६२.२४ ॥

ఇది చూసి, ఓ నరోత్తమా, నీ సూతుడు జలంలో మునిగిపోయాడు. తరువాత, ఓ నరాధిపా, దీనిని అపహరించాలనే కోరికతో అతడు మళ్లీ లోపల ప్రవేశించాడు. ఓ దుర్బుద్ధీ, ఓ పాపపురుషా, నీవు కుష్ఠరోగాన్ని పొందితివి।

Verse 25

दृष्टमेतत् त्वया यस्मात् त्वं साध्विति ततः प्रभो । मयोक्तो मोहमापन्नस्तेनासाधुरितीरितः ॥ ६२.२५ ॥

ఇది నీవు దర్శించినందున, ఓ ప్రభూ, నీవు ‘నీవు సాధువు’ అని అన్నావు. కానీ నేను అలా పలికి మోహానికి లోనయ్యాను; అందువల్లనే ‘అసాధువు’ అని చెప్పబడాను।

Verse 26

ब्रह्मपुत्रो ह्यहं चेमं पश्यामि परमेश्वरम् । अहन्यहनि चागच्छंस्तं पुनर्दृष्टवानसि ॥ ६२.२६ ॥

నేను నిజంగా బ్రహ్ముని కుమారుడను; ఈ పరమేశ్వరుని దర్శిస్తున్నాను. నీవు కూడా ప్రతిరోజూ వచ్చి ఆయననే మళ్లీ మళ్లీ దర్శించావు।

Verse 27

देवा अपि वदन्त्येते पद्मं काञ्चनमुत्तमम् । मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा चात्र गतं हरिम् । प्राप्स्यामस्तत् परं ब्रह्म यद् गत्वा न पुनर्भवेत् ॥ ६२.२७ ॥

దేవతలుకూడా ఈ పరమ స్వర్ణపద్మాన్ని వర్ణిస్తారు. మానసలో బ్రహ్మపద్మాన్ని దర్శించి, ఇక్కడికి వచ్చిన హరిని చూచి, మేము ఆ పరబ్రహ్మాన్ని పొందుదుము—అక్కడికి వెళ్లినవాడు మళ్లీ జన్మించడు।

Verse 28

इदं च कारणं चान्यत् कुष्ठस्य शृणु पार्थिव । आदित्यः पद्मगर्भेऽस्मिन् स्वयमेव व्यवस्थितः ॥ ६२.२८ ॥

ఓ రాజా, కుష్ఠరోగానికి మరో కారణమును వినుము. ఈ పద్మగర్భంలో ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు) స్వయంగా తన స్వభావబలంతో స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 29

तं दृष्ट्वा तत्त्वतो भावः परमात्मैष शाश्वतः । धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् ॥ ६२.२९ ॥

ఆయనను తత్త్వంగా దర్శించి నాకు బోధ కలిగింది—ఇయనే శాశ్వత పరమాత్మ. లోకమధ్య విభూషణస్వరూపుడైన ఆయనను నేను శిరస్సుపై ధరిస్తాను।

Verse 30

एवं ते जल्पता पापमिदं देवेन दर्शितम् । इदानीमिममेव त्वमाराधय महामते ॥ ६२.३० ॥

ఇలా నీవు మాట్లాడుతుండగా ఈ పాపవిషయం దేవునిచే వెల్లడించబడింది. ఇప్పుడు, ఓ మహామతీ, నీవు ఇదే ఆరాధించుము।

Verse 31

अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा वसिष्ठस्तु इममेव व्रतं तदा । आदित्याराधनं दिव्यमारोग्याख्यं जगाद ह ॥ ६२.३१ ॥

అగస్త్యుడు అన్నాడు: ఇలా చెప్పి వసిష్ఠుడు ఆ సమయంలో ఇదే వ్రతాన్ని వివరించాడు—ఆదిత్యుని దివ్య ఆరాధన, ‘ఆరోగ్య’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైనది।

Verse 32

सोऽपि राजा अकारोच्चेमं व्रतं भक्तिसमन्वितः । सिद्धिं च परमां प्राप्तो विरोगश्चाभवत्क्षणात् ॥ ६२.३२ ॥

ఆ రాజు కూడా భక్తితో కూడి ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించాడు. అతడు పరమసిద్ధిని పొందాడు, క్షణములోనే నిరోగుడయ్యాడు.