Adhyaya 33: The Origin of Rudra, the Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, and the Establishment of Paśupati

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसम्भूतिमाद्यां शृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः ॥ ३३.१ ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే రాజా! ఇప్పుడు రుద్రుని ఆద్యసంభవ వృత్తాంతాన్ని వినుము—అని ఆయన చెప్పెను. (అక్కడ) ఒక మహాతపస్వి ఉన్నాడు—ప్రసన్నచిత్తుడు, ధర్మనిపుణుడు, క్షమ అనే అస్త్రాన్ని ధరించినవాడు, ఉగ్రతేజస్సుగల ఋషి।

Verse 2

जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद् वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् ॥ ३३.२ ॥

అతడు ప్రజల అధిపతిగా, ఉగ్ర తేజస్సుతో జన్మించి, పరమ జ్ఞానం—తత్త్వస్వరూపాన్ని—తెలుసుకొని సృష్టిని సృజించదలచి కలతచెందెను. జగత్తు వృద్ధికాలంలో తీవ్రమైన కోపప్రేరణతో సృష్టి సంపూర్ణంగా ప్రవహించెను.

Verse 3

तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोद्ध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः ॥ ३३.३ ॥

తపస్సులో నిమగ్నుడైన ఆ స్థిరకీర్తి పురాతన పురుషుని గతి రజస్సు-తమస్సులను ధ్వంసించేదిగా అయెను. అతడు వరస్వరూపుడు, వरेణ్యుడు, వరదుడు, ప్రతాపవంతుడు; కృష్ణారుణ వర్ణముతో, పింగళ నేత్రములతో ఉన్న పురుషుడు.

Verse 4

रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्र्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव ॥ ३३.४ ॥

బ్రహ్ముడు “ఏడవకు” అని పలికినప్పుడు అతడు పురాతన ‘రుద్ర’గా ప్రసిద్ధుడయ్యెను. ఓ మహానుభావా! విస్తరించిన స్వరూపములైన సృష్టిని నడిపించుము; నీవు సమర్థుడవు.

Verse 5

इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसाः ब्रह्मजाताः ॥ ३३.५ ॥

ఇలా చెప్పిన వెంటనే దక్షుడు జలంలో మునిగి నిమగ్నుడై ఆత్మభవుడు (బ్రహ్మ) కొరకు సృష్టిని జనింపజేసెను. అప్పుడు దేవశ్రేష్ఠుని ఆజ్ఞచేత బ్రహ్మజాతమైన ఆ మానసపుత్రులు సృష్టి ప్రక్రియను విస్తరింపజేసిరి.

Verse 6

तस्यां तटायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः ॥ ३३.६ ॥

ఆ తటాకంలో, దేవాధిపతి సన్నిధిలో, పితామహుడు (బ్రహ్మ) నిర్వహించిన శ్రేష్ఠ యజ్ఞము సమృద్ధిగా జరిగెను. ఆ జలంలోనే పురాతనకాలంలో రుద్రుడు నిమగ్నుడై, విశ్వాన్ని వెలికి విడిచి, దేవతలను సృజించదలచెను.

Verse 7

सुस्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् ॥ ३३.७ ॥

యజ్ఞం ప్రవహించింది; దేవులు, సిద్ధులు, యక్షులు సమీపించారు. అయినా అది క్రోధవశమైంది. ఆ జ్వలిత మన్యువును తలచి—మోహవశంగా, నన్ను తప్పించి, ఈ జగత్తును ఎవరు సృష్టించారు?

Verse 8

हा हेति शोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा । वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः ॥ ३३.८ ॥

అగ్ని జ్వాలల నాలుకలు ‘హా! హే!’ అని కేకలేసినప్పుడు, అక్కడ చిన్న పిశాచగణాలు పుట్టాయి; అలాగే వేతాళాలు, భూతాలు, ఇంకా యోగుల సమూహాలు కూడా।

Verse 9

घनं यदा तैर् विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् ॥ ३३.९ ॥

వారి చేత ఆకాశం ఘనంగా వ్యాపించి, భూమి, అన్ని దిక్కులు, లోకాలు వ్యక్తమైనప్పుడు, అతడు సర్వజ్ఞత్వబలంతో ఇరవై నాలుగు హస్తాల పొడవు గల ధనుస్సును నిర్మించాడు।

Verse 10

गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद्भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च ॥ ३३.१० ॥

క్రోధంతో అతడు మూడుసార్లు ముడిచిన ధనుర్జ్యను తయారు చేసి, దివ్య ధనుర్గుణాన్ని కూడా ధరించాడు. ఆపై పూషన్ దంతాలను విరిచాడు, భగుని నేత్రాలను ఛేదించాడు, క్రతువు వృషణాలను గాయపరిచాడు।

Verse 11

स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य ॥ ३३.११ ॥

అతని బీజం (శక్తి) దెబ్బతినడంతో అతడు వెనుదిరిగాడు; క్రతువు (యజ్ఞక్రియ) కూడా ముగిసింది. వాయువు దానిని మోసుకొని యజ్ఞవాటం నుంచి బయలుదేరింది. అప్పుడు దేవులందరూ పశుపతిని ఆశ్రయించి, భవుడు (శివుడు)కు అందరూ నమస్కరించారు।

Verse 12

आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवम् प्रतीतः सम्परिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो ॥ ३३.१२ ॥

అక్కడికి చేరిన పితామహ బ్రహ్మ భవుడు (శివుడు)ని గుర్తించి దేవతలను ఆలింగనం చేసెను. భక్తియుతులతో కూడిన దేవదేవుని దర్శించి పలికెను— “ఓ వీరబాహో, నీ అంతరంలో నిజమైన వివేకజ్ఞానాన్ని స్థాపించు.”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञानाः विकृताः देवदेव ॥ ३३.१३ ॥

రుద్రుడు పలికెను— “నన్ను మీరు ముందుగా సృష్టించారు; అయితే వీరు నాకు భాగాన్ని ఎందుకు కేటాయించరు? యజ్ఞమూలమైన ఆ కారణంతో నేను కోపించితిని; ఓ దేవదేవా, వీరు జ్ఞానహీనులై ప్రవర్తనలో వికృతులయ్యారు.”

Verse 14

ब्रह्मा उवाच । देवाḥ शम्भुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोः यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोṣमेति सर्वज्ञता तोṣमात्रस्य च स्यात् ॥ ३३.१४ ॥

బ్రహ్మ పలికెను— “ఓ దేవతలారా, సమస్త అసురులారా కూడా, జ్ఞానహేతువుగా శంభువును ఉన్నత స్తోత్రాలతో ఆరాధించండి. దానివల్ల భగవాన్ రుద్రుడు తృప్తి పొందును; ఆ తృప్తి మాత్రమునే సర్వజ్ఞత్వం కలుగును.”

Verse 15

इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः ॥ ३३.१५ ॥

ఆయన ఇలా చెప్పగా ఆ దేవతలు ఆ మహాత్మునికి స్తుతిని రచించిరి.

Verse 16

देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे ॥ ३३.१६ ॥

దేవతలు పలికిరి— “దేవాతిదేవా, త్రినేత్ర మహాత్మా, నీకు నమస్కారం. రక్తపింగళ నేత్రుడవై, జటాముకుటధారివైన నీకు ప్రణామం.”

Verse 17

भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः ॥ ३३.१७ ॥

స్థాణు (శివ)కు నమస్కారం—భూతవేతాళులతో సేవింపబడువాడు, మహాసర్పాన్ని ఉపవీతముగా ధరించువాడు, భయంకర అట్టహాసముఖుడు, జటాధారి కపర్ది।

Verse 18

पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः ॥ ३३.१८ ॥

పూషణుని దంతనాశకునికి నమస్కారం; భగుని నేత్రహంతకునికి నమస్కారం. వృషభచిహ్నుడైన మహాభూతపతికి నమస్కారం।

Verse 19

भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने ॥ ३३.१९ ॥

భవిష్యత్తులో త్రిపురాంతకుడగు వానికి, అలాగే అంధకవినాశకునికి నమస్కారం. శ్రేష్ఠ నివాసం కైలాసముగలవానికి, గజచర్మధారికి నమస్కారం।

Verse 20

विकरालोर्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः ॥ ३३.२० ॥

వికారాళ రూపముతో, పైకి లేచిన కేశములు గల భైరవునికి నమో నమః. అగ్నిజ్వాలలతో భయంకరుడైనవానికి, శశిని మౌలిగా ధరించినవానికి నమస్కారం।

Verse 21

भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने ॥ ३३.२१ ॥

భవిష్యత్తులో కాపాలిక వ్రతాన్ని ఆచరించు పరమేశ్వరునికి నమస్కారం. దారువన ధ్వంసకర్తకు, తీక్ష్ణ శూలధారికి నమస్కారం।

Verse 22

क्रीतकङ्कणभोगेन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च ॥ ३३.२२ ॥

సంపాదిత కంకణాలతో అలంకృతుడైనవాడికి, భోగేంద్రుడు (నాగుడు) ఆభరణంగా ధరించినవాడికి, నీలకంఠుడికి, త్రిశూలధారికి, ప్రచండ దండహస్తుడికి, వడవాగ్ని సమాన ముఖుడికి నమస్కారం।

Verse 23

वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च ॥ ३३.२३ ॥

వేదాంతముచే గ్రహించదగిన ప్రభువుకు నమస్కారం; యజ్ఞమూర్తికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం। దక్షయజ్ఞవినాశకుడికి, లోకాలకు భయభక్తి కలిగించువాడికీ నమస్కారం।

Verse 24

विश्वेश्वराय देवाय शिवशम्भुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः ॥ ३३.२४ ॥

విశ్వేశ్వర దేవుడైన, శివ-శంభు-భవుడైన, జటాధారియైన, కరాళ (భయంకర) స్వరూపుడైన మహాదేవా—నీకు నమస్కారం।

Verse 25

एवं देवैः स्तुतः शम्भुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् ॥ ३३.२५ ॥

ఇలా దేవతలచే స్తుతింపబడిన శంభువు—సనాతనుడు, ఉగ్రధనుస్సు ధరించినవాడు—ఇలా అన్నాడు: “నేను దేవదేవుడను; నేను చేయునది ప్రకటింపబడుగాక।”

Verse 26

देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो ॥ ३३.२६ ॥

దేవతలు అన్నారు: “ప్రభూ, ఆలస్యం చేయకుండా మాకు వేదశాస్త్రాల వివేకజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించండి. మీరు మాపై తృప్తి చెందినట్లయితే, రహస్యార్థంతో కూడిన యజ్ఞాన్ని కూడా బోధించండి.”

Verse 27

महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिताः इति । अहं पतिर् वो भवतां ततो मोक्षम् अवाप्स्यथ । तथेति देवास् तं प्राहुस् ततः पशुपतिर् भवत ॥ ३३.२७ ॥

మహాదేవుడు పలికెను— “మీరు అందరూ పశువులు (బంధిత జీవులు)గా కలిసి ఉండండి. నేను మీ పతి (ప్రభువు)నై ఉంటాను; అప్పుడు మీరు మోక్షాన్ని పొందుతారు.” దేవులు “తథాస్తు” అన్నారు; అప్పటినుండి ఆయన పశుపతి అయ్యెను.

Verse 28

ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः ॥ ३३.२८ ॥

బ్రహ్మ అంతరాత్మలో ప్రసన్నుడై పశుపతిని ఉద్దేశించి పలికెను— “ఓ దేవేశా! చతుర్దశీ నీ తిథిగా ఉండుగాక; సందేహమే లేదు.”

Verse 29

तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ॥ तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् ॥ ३३.२९ ॥

ఆ తిథినాడు శ్రద్ధతో నిన్ను పూజించువారు ముందుగా ఉపవాసం చేయాలి; తరువాత గోధుమల అన్నంతో ద్విజులకు భోజనం పెట్టాలి. దానితో నీవు తృప్తుడై అతనిని అనుత్తమ ధామానికి నడిపించుము.

Verse 30

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि ॥ ३३.३० ॥

అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మ ఇలా పలికినప్పుడు రుద్రుడు భగ, పూషన్, క్రతు వారికి దంతాలు, నేత్రాలు మరియు క్రియాఫలాన్ని ప్రసాదించాడు; దేవులలోనూ సంపూర్ణ పరిజ్ఞానం (సమ్యక్ బోధ) అనుగ్రహించాడు.

Verse 31

एवं रुद्रस्य सम्भूतिः सम्भूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते ॥ ३३.३१ ॥

ఇలా పూర్వకాలంలో బ్రహ్మ నుండి రుద్రుని సంభూతి కలిగింది; ఇదే ప్రయోగం (ఉక్తి-రీతి) ద్వారా ఆయన ‘దేవుల పతి’ అని చెప్పబడతాడు.

Verse 32

यश्चैनं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ ३३.३२ ॥

ప్రాతఃకాలంలో లేచి నిత్యం ఈ పాఠాన్ని శ్రవణం చేసే మనిషి, సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై రుద్రలోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 33

॥ इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥

ఇట్లు శ్రీవరాహపురాణంలోని భగవచ్ఛాస్త్రంలో ముప్పైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 34

ఇట్లు శ్రీవరాహపురాణంలోని భగవచ్ఛాస్త్రంలో ముప్పైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।