Adhyaya 215: Description of the Māhātmya of Gokarṇeśvara and Jaleśvara (Śaileśvara) in the Śleṣmātaka Forest

Verse 1

अथ गोकरणेश्वरजलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्॥ ब्रह्मोवाच॥ ततः शक्रः सुरगणैः सह सर्वैः समेत्य च॥ बुद्धिं चकार गमने मार्गितुं यत्र शङ्करः॥

ఇప్పుడు గోకర్ణేశ్వర-జలేశ్వర మహాత్మ్య వర్ణనం. బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) సమస్త దేవగణాలతో కూడి సమావేశమై, శంకరుడు ఉన్న స్థలాన్ని వెదకడానికి బయలుదేరాలని నిర్ణయించుకున్నాడు।

Verse 2

तत उत्थाय ते देवाः सर्व एव शिलोच्चयात्॥ विहायसा ययुः शीघ्रं तेनैव सह नन्दिना॥

అప్పుడు ఆ దేవతలందరూ ఆ పర్వతశిఖరంనుండి లేచి, అదే నందితో కలిసి, ఆకాశమార్గంలో వేగంగా వెళ్లారు।

Verse 3

स्वर्लोकं ब्रह्मलोकं च नागलोकं च सर्वशः ॥ बभ्रमुस्त्रिदशाः सर्वे रुद्रान्वेषणतत्पराः ॥

రుద్రుని అన్వేషణలో నిమగ్నమైన దేవతలందరూ స్వర్గలోకం, బ్రహ్మలోకం, నాగలోకం అన్నిటిలోనూ అన్ని దిక్కులా సంచరించారు।

Verse 4

खिन्नाः क्लिष्टाश्च सुभृशं न पुनस्तत्पदं विदुः ॥ चतुःसमुद्रपर्यन्तसप्तद्वीपवतीं महीम् ॥

వారు అత్యంత ఖిన్నులై, బాగా క్లిష్టపడి కూడా ఆ స్థానాన్ని తెలియకపోయారు. నాలుగు సముద్రాల సరిహద్దులతో, సప్తద్వీపమయమైన భూమిని వారు అన్వేషించారు.

Verse 5

सशैलकाननोपेतां मार्गयद्भिर्हि तं सुरम् ॥ कन्दरेषु महाद्रीणां तुङ्गेषु शिखरेषु च ॥

ఆ దేవుణ్ణి వెదుకుతూ వారు పర్వతాలు, అరణ్యాలతో నిండిన భూమిపై సంచరించారు—మహాపర్వతాల గుహల్లోను, ఎత్తైన శిఖరాలపైనను.

Verse 6

विततेषु निकुञ्जेषु विहारेषु च सर्वतः ॥ विचिन्वद्भिः क्षितिमिमां तृणं द्विविदलीकृतम् ॥

విస్తరించిన నికుంజాలలోను, విహారస్థలాలలోను వారు అన్ని వైపులా వెదికారు; ఈ భూమిని శోధించగా గడ్డి కూడా రెండు ముక్కలైనట్లు అయ్యింది.

Verse 7

न प्रवृत्तिः क्वचिदपि शम्भोरासाद्यते सुरैः ॥ यदा निर्विण्णमनसो मार्गमाणाः सुरास्तदा ॥

దేవతలకు ఎక్కడా శంభువు యొక్క ఏ చిహ్నమూ లభించలేదు. మరియు నిరాశచిత్తులై దేవతలు వెదుకుతూనే ఉన్నప్పుడు—

Verse 8

न पश्यन्ति शिवं तत्र तदेषां भयमाविशत् ॥ भीतास्ते संविदं कृत्वा सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम् ॥

అక్కడ వారు శివుణ్ణి చూడలేదు; అప్పుడు భయం వారిని ఆవరించింది. భయపడిన వారు పరస్పర ఒప్పందం చేసుకొని, గురు-లఘువులను (లాభనష్టాలను) తూకమేశారు.

Verse 9

सम्भूयान्योऽन्यममराः मामेव शरणं ययुः ॥ तमेकाग्रेण मनसा शङ्करं लोकशङ्करम् ॥

అమరులు పరస్పరం సమవేతులై నన్నే శరణంగా చేరారు—ఏకాగ్ర మనస్సుతో లోకహితకరుడైన శంకరుని ఆశ్రయించుటకు।

Verse 10

सर्वं त्रैलोक्यमस्माभिर्विचितं वै निरन्तरम् । श्लेष्मातकवनोद्देशं स्थानं मुक्त्वा महीतले ॥

మేము నిరంతరం సమస్త త్రైలోక్యాన్ని అన్వేషించాము—భూమిపై శ్లేష్మాతక వనప్రదేశమనే ఆ స్థలాన్ని తప్ప.

Verse 11

आगच्छध्वं गमिष्यामस्तमुद्देशं सुरोत्तमाः ॥ इत्येवमुक्त्वा तैः सर्वैस्तामाशां प्रस्थिताः वयम् ॥

“రండి, ఓ దేవోత్తములారా, మనం ఆ ప్రాంతానికి వెళ్దాం.” అని చెప్పి, వారందరితో కలిసి మేము ఆ దిశగా బయలుదేరాము.

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्प्राप्ता विमानैः शीघ्रयायिभिः ॥ श्लेष्मातकवनं पुण्यं सिद्धचारणसेवितम् ॥

ఆ క్షణమే వేగంగా సాగే విమానాలలో మేము చేరుకున్నాము—సిద్ధులు, చారణులు సేవించే పుణ్యమైన శ్లేష్మాతక వనానికి.

Verse 13

तस्मिन्सुरमणीयानि विविधानि शुचीनि च ॥ ध्यानस्थानानि रम्याणि बहूनि गुणवन्ति च

అక్కడ నానావిధాలుగా అత్యంత మనోహరమైన, పవిత్రమైన స్థలాలు ఉన్నాయి; ధ్యానానికి కూడా అనేక రమ్యమైన స్థానాలు, ఉత్తమ గుణసంపన్నమైనవి.

Verse 14

आश्रमारण्यभागेषु दरीणां विवरेषु च ॥ विभ्राजद्वनराजाकी नद्यश्च विमलोदकाः

ఆశ్రమ-అరణ్య ప్రాంతాలలోను, గుహల చీలికలలోను, నిర్మలమైన స్వచ్ఛజలంతో నదులు ప్రకాశిస్తూ ప్రవహించుచుండెను।

Verse 15

सिंहशार्दूलमहिषगोलाङ्गूलर्क्षवानरैः ॥ नादितं गजयूथैश्च मृगयूथैश्च तद्वनम्

ఆ వనం సింహాలు, పులులు, మహిషాలు, కోతులు, ఎలుగుబంట్లు, వానరాల గర్జనలతోను, ఏనుగుల గుంపులతోను, జింకల గుంపులతోను మార్మోగుచుండెను।

Verse 16

प्रमुखे वासवं कृत्वा विविशुस्ते सुरास्तदा ॥ विमुच्य रथयानानि पद्भिः सिद्धादिसङ्कटम्

అప్పుడు ఆ దేవతలు వాసవుడు (ఇంద్రుడు)ను ముందుగా ఉంచి ప్రవేశించిరి; రథయానాలను విడిచి, సిద్ధాదులతో కిటకిటలాడే ఆ ప్రాంతంలో పాదచారులై సాగిరి।

Verse 17

कन्दरोदरकूटेषु तरूणां गहनेषु च ॥ सर्वदेवमयं रुद्रं मार्गमाणाः शनैः शनैः

గుహల లోపలి గర్భాలలోను, శిఖరాలలోను, చెట్ల దట్టమైన అడవుల్లోను, సర్వదేవమయుడైన రుద్రుని వారు నెమ్మదిగా వెదకుచుండిరి।

Verse 18

प्रविशन्तश्च ते देवा वनॊद्देशं क्वचिच्छुभे ॥ कदलीवनसञ्च्छन्ने फुल्लपादपशोभिते

అలా ముందుకు సాగుచు ఆ దేవతలు ఒక శుభమైన వనప్రదేశంలో ప్రవేశించిరి; అది అరటి తోటలతో కప్పబడి, పుష్పించిన వృక్షాలతో అలంకృతమై యుండెను।

Verse 19

मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्ततः ॥ विक्रीडमानां ददृशुः कन्यां काश्चिन्मनोरमाम्

ముత్యాల పొడిలాంటి ఇసుకల్లో అక్కడక్కడా ఆడుకుంటున్న ఒక మనోహర కన్యను వారు చూశారు.

Verse 20

तत्र ते विबुधा दृष्ट्वा सर्वे मां समचोदयन् ॥ आद्योऽहं सर्वदेवानां कथमेतद्भवेदिति

అక్కడ ఆమెను చూసిన ఆ జ్ఞానులు అందరూ నన్ను ప్రేరేపించారు: ‘నేనే సమస్త దేవతలలో అగ్రుడు—ఇది ఎలా సాధ్యం?’

Verse 21

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय विज्ञाता सा मया तदा ॥ ध्रुवं शैलेन्द्रपुत्रीयमुमाविश्वेश्वरेश्वरि

క్షణమాత్రం ధ్యానంలో నిలిచి నేను ఆమెను అప్పుడే గుర్తించాను—నిశ్చయంగా ఆమె శైలేంద్రపుత్రి ఉమా, విశ్వేశ్వరుని అధీశ్వరి.

Verse 22

ततस्तदुच्छशिखरमारुह्य विबुधेश्वराः ॥ अधो विलोक्य ते सर्वे ददृशुस्तं सुरोत्तमम्

అప్పుడు దేవాధిపతులు ఆ ఎత్తైన శిఖరాన్ని ఎక్కి క్రిందకు చూశారు; వారందరూ ఆ దేవోత్తముని దర్శించారు.

Verse 23

मध्ये मृगसमूहस्य गोप्तारमिव संस्थितम् ॥ एकशृङ्गैकचरणं तप्तहाटकवर्चसम् ॥

అది జింకల గుంపు మధ్యలో రక్షకుడిలా నిలిచింది—ఒక కొమ్ము, ఒక కాలు కలది; దాని కాంతి తప్త స్వర్ణ కవచంలా మెరిసింది.

Verse 24

चारुवक्त्राक्षिदशनं पृष्ठतः शुक्लबिन्दुभिः ॥ शुक्लेनोदरभागेन राजतैरुपशोभितम् ॥

దాని ముఖము, నేత్రములు, దంతములు మనోహరముగా ఉండెను. వెనుక భాగమున తెల్లని బిందువులు ఉండి, ఉదరభాగము తెల్లగా రజతవర్ణ కాంతితో సుందరంగా శోభించెను.

Verse 25

पीनोन्नतकटीस्कन्धं निमग्नांसशिरोधरम् ॥ बिम्बोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं दंष्ट्राङ्कुरविराजितम् ॥

దాని నడుము మరియు భుజాలు పుష్టిగా ఎత్తుగా ఉండెను; మెడ మరియు తల భుజాల మధ్యలో దిగినట్లుగా కనిపించెను. దాని పెదవులు బింబఫలంలా, నాలుక తామ్రవర్ణముగా, మొలకెత్తిన దంతాల కాంతితో ప్రకాశించెను.

Verse 26

तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शिखरात्प्रतिधाविताः ॥ सर्वोद्यामेन तरसा तं मृगेन्द्रजिघृक्षवः ॥

దానిని చూచి సమస్త దేవతలు శిఖరమునుండి పరుగెత్తి దిగిరి. సంపూర్ణ ప్రయత్నముతో, మహా వేగముతో, ఆ మృగేంద్రుని పట్టుకొనదలచి ముందుకు దూకిరి.

Verse 27

शृङ्गाग्रं प्रथमं धृत्वा गृहीत्वा वज्रपाणिना ॥ मध्यं मया तस्य तदा गृहीतं प्रणतात्मना ॥

మొదట వజ్రపాణి దాని కొమ్ము అగ్రభాగమును పట్టెను. ఆపై నేను వినయభావముతో దాని మధ్యభాగమును పట్టుకొనితిని.

Verse 28

शक्रस्याग्रं स्थितं हस्ते मध्यं हस्ते मम स्थितम् ॥ विष्णोर्मूलं स्थितं हस्ते प्रविभक्तं त्रिधागतम् ॥

అగ్రభాగము శక్రుని చేతిలో నిలిచెను; మధ్యభాగము నా చేతిలో నిలిచెను; మూలభాగము విష్ణువు చేతిలో నిలిచెను—ఇట్లు అది మూడు భాగములుగా విభజింపబడెను.

Verse 29

शृङ्गस्यैव गृहीतस्य त्रिधास्माकं मृगाधिपः ॥ विषाणरहितस्तस्य प्रणष्टः पुनरत्र वै ॥

మేము కేవలం అతని కొమ్మును మూడు భాగాలుగా పట్టుకున్నాము; కాని ఆ మృగాధిపతి కొమ్ముల్లేకుండా అయి, మళ్లీ ఈ స్థలమునుండి అంతర్హితుడయ్యాడు।

Verse 30

अन्तर्हितोऽन्तरिक्षस्थः प्रोवाचास्मानुपालभन् ॥ भो भो देवा मया यूयं वच्यमानानवाप्स्यथ ॥

అంతర్హితుడై ఆకాశమధ్యంలో నిలిచి, మమ్మల్ని మందలిస్తూ అతడు పలికెను—“ఓ ఓ దేవులారా! నేను చెప్పేదాన్ని మీరు (ఇలా ఉన్నంతవరకు) పొందలేరు.”

Verse 31

सशरीरोऽहं युष्माभिर्वशाप्तः प्रगतस्त्वितः ॥ शृङ्गमात्रेण सन्तुष्टा भवन्तस्तेन वञ्चिताः ॥

“నేను శరీరంతోనే మీ వశం నుండి తప్పించుకొని ఇక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాను; మీరు మాత్రం కొమ్ము మాత్రమే దొరికిందని సంతుష్టులై, దానివల్ల మోసపోయారు।”

Verse 32

यद्यहं सशरीरः स्यां गृहीत्वा स्थापितोऽभवम् ॥ तदा चतुष्पात्सकलो धर्मः स्यात्प्रतिपादितः ॥

“నన్ను శరీరంతోనే పట్టుకొని స్థాపించి ఉంటే, అప్పుడు నాలుగు పాదాలపై నిలిచే సంపూర్ణ ధర్మం ప్రతిష్ఠితమయ్యేది।”

Verse 33

कामं शृङ्गाणि मेऽत्रैव श्लेष्मात्मकवनेऽमराः ॥ न्यायतः स्थापयिष्यध्वं लोकानुग्रहकाम्यया ॥

“నా కొమ్ములు ఇక్కడే, ఈ శ్లేష్మాత్మక వనంలో ఉండనివ్వండి. ఓ అమరులారా! లోకానుగ్రహాభిలాషతో, న్యాయానుసారంగా వాటిని స్థాపించండి।”

Verse 34

अत्रापि महती व्युष्टिर्भविष्यति न संशयः ॥ पुण्यक्षेत्रे सुमहति मत्प्रभावानुभाविते ॥

ఇక్కడ కూడా నిస్సందేహంగా మహా అభివృద్ధి కలుగుతుంది—నా ప్రభావానుభవంతో ప్రకాశించిన ఈ అత్యంత మహత్తర పుణ్యక్షేత్రంలో।

Verse 35

यावन्ति भुवि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च ॥ क्षेत्रेऽस्मिंस्तानि तीर्थानि चागमिष्यन्ति मत्कृते ॥

భూమిపై ఉన్నన్ని తీర్థాలు—సముద్రం వరకు ఉన్న సరస్సులు, జలాశయాలు సహా—ఆ తీర్థాలన్నీ నా నిమిత్తం ఈ క్షేత్రానికి వచ్చి చేరుతాయి।

Verse 36

अहं पुनः शैलपतेः पादे हिमवतः शुभे ॥ नेपालाख्ये समुत्पत्स्ये स्वयमेव महीतलात् ॥

మరియు నేను మళ్లీ, పర్వతాధిపతి హిమవంతుని శుభ పాదదేశంలో, ‘నేపాల’ అనే స్థలంలో, నేలతలమునుండి స్వయంగా ఉద్భవిస్తాను।

Verse 37

तत्र नागह्रदे घोरे स्थास्याम्यन्तर्जले ह्यहम् ॥ त्रिंशद्वर्षसहस्राणि सर्वभूतहिते रतः ॥

అక్కడ ఆ భయంకరమైన నాగహ్రదంలో నేను నీటిలోపలే నిలిచి ఉంటాను—ముప్పై వేల సంవత్సరాలు—సర్వభూతహితంలో నిమగ్నుడై।

Verse 38

यदा वृष्णिकुलोत्पन्नः कृष्णचक्रेण पर्वतान् ॥ पाटयित्वेन्द्रवचनाद्दानवान्निहनिष्यति ॥

వృష్ణికులంలో జన్మించిన వాడు కృష్ణచక్రంతో పర్వతాలను చీల్చి, ఇంద్రుని ఆజ్ఞ ప్రకారం దానవులను సంహరిస్తాడు, అప్పుడు।

Verse 39

तदा स देशो भविता सर्वम्लेच्छैरधिष्ठितः ॥ ततोऽन्ये सूर्यवंशीया क्षत्रियास्तान्निहत्य च ॥

అప్పుడు ఆ దేశము సమస్త మ్లేచ్ఛులచే పూర్తిగా అధిష్ఠితమగును; తరువాత సూర్యవంశీయ ఇతర క్షత్రియులు వారిని సంహరించుదురు.

Verse 40

ततो जनपदस्तत्र भविष्यति महांस्तदा ॥ स्फीतो ब्राह्मणभूयिष्ठसर्ववर्णाश्रमैर्युतः ॥

ఆ తరువాత అక్కడ ఒక మహా జనపదము ఏర్పడును—సమృద్ధిగా—బ్రాహ్మణులు అధికంగా ఉండి, సమస్త వర్ణాశ్రమాలతో కూడినదిగా.

Verse 41

वसिष्यन्ति च तं देशं ब्राह्मणैः संप्रवर्त्तितान् ॥ धर्मान्संस्थापयिष्यन्ति राज्यं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम् ॥

మరియు వారు ఆ దేశములో నివసించుదురు, బ్రాహ్మణులచే ప్రవర్తింపబడిన ఆచారములచే నడిపింపబడి; ధర్మములను స్థాపించి శాశ్వత రాజ్యమును పొందుదురు.

Verse 42

ततो लिङ्गार्च्चनं तत्र प्रतिष्ठास्यन्ति पार्थिवाः ॥ क्षत्रियाः सूर्यवंशीया शून्ये लप्स्यन्ति मां नृपाः ॥

ఆ తరువాత అక్కడ రాజులు లింగార్చనను స్థాపించుదురు. ఆ సూర్యవంశీయ క్షత్రియ నృపులు—ఆ స్థలం శూన్యమై ఉన్నప్పుడు—నన్ను (నా సన్నిధి/అనుగ్రహం) పొందుదురు.

Verse 43

सम्यक्प्रवृत्ता राजानो भविष्यन्त्यायतौ स्थिताः ॥ एवं सम्यक्स्थिते तस्मिन्देशे पौरजने तथा

రాజులు సమ్యక్రమంగా ప్రవర్తించి విధిపూర్వక సదాచారంలో స్థిరంగా ఉండగా, అలాగే ఆ దేశమూ దాని పౌరజనమూ సరిగా ధర్మవ్యవస్థలో దృఢంగా నిలిచినప్పుడు—

Verse 44

तत्र मामर्च्छयिष्यंति सर्वभूतानि सर्वदा ॥ तत्राहं यैः सकृद्दृष्टो विधिवद्वंदितस्तु यैः

అక్కడ సమస్త భూతములు నన్ను నిత్యము ఆరాధించుదురు. అక్కడ నన్ను ఒక్కసారైనా దర్శించినవారు, విధివిధానముగా నన్ను వందించినవారు—

Verse 45

गत्वा शिवपुरं ते मां द्रक्ष्यंते दग्धकिल्बिषाः ॥ उत्तरेण तु गङ्गाया दक्षिणे चाश्विनीमुखात्

శివపురమునకు వెళ్లి, పాపదోషములు దగ్ధమైన వారు నన్ను దర్శించుదురు. అది గంగకు ఉత్తరమున, అశ్వినీముఖానికి దక్షిణమున ఉన్నది—

Verse 46

भागीरथ्याः शतगुणं पवित्रं तज्जलं स्मृतम् ॥ तत्र स्नात्वा हरेर्लोकानुपस्पृश्य दिवसपतेः

ఆ జలము భాగీరథీ కంటే శతగుణముగా పవిత్రమని స్మరింపబడింది. అక్కడ స్నానము చేసి, దివసపతి (సూర్యుడు) కొరకు విధించిన ఉపస్పర్శ/ఆచమనము చేసి, హరి మరియు దివసపతి లోకములను పొందును—

Verse 47

मुक्त्वा देहं नरा यांति मम लोकं न संशयः ॥ अपि दुष्कृतकर्माणः क्षेत्रेऽस्मिन्निवसन्ति ये

దేహమును విడిచి నరులు నా లోకమునకు చేరుదురు—ఇందులో సందేహము లేదు. దుష్కృతకర్మలు చేసినవారైనా, ఈ క్షేత్రములో నివసిస్తే—

Verse 48

नियतं पुरुहूतस्य श्रिताः स्थाने वसन्ति ते ॥ देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरोरगाः

వారు పురుహూత (ఇంద్రుడు) యొక్క నియత స్థానమును ఆశ్రయించి అక్కడ నివసించుదురు. దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, ఉరగులు (నాగులు) కూడా—

Verse 49

मुनयोऽप्सरसो यक्षाः मोहिताः मम मायया ॥ तद्वै गुह्यं न जानंति यत्र सन्निहितो ह्यहम्

మునులు, అప్సరసలు, యక్షులు నా మాయచేత మోహితులై ఆ గూఢ రహస్యాన్ని తెలియరు—నేను నిజంగా సన్నిహితుడై ఉన్న స్థలాన్ని।

Verse 50

तपस्तपोधनानां च सिद्धक्षेत्रं हि तत्कृतम् ॥ प्रभासाच्च प्रयागाच्च नैमिषात्पुष्करादपि

తపస్సు చేసే వారికీ, తపోధనులకీ ఇది నిజంగా సిద్ధక్షేత్రంగా నిర్మితమైంది; ప్రభాస, ప్రయాగ, నైమిష, పుష్కరాలకన్నా కూడా విశేషమైనది।

Verse 51

कुरुक्षेत्रादपि बुधाः क्षेत्रमेतद्विशिष्यते ॥ श्वशुरो मे स्थितो यत्र हिमवान् भूधरेश्वरः

ఓ బుధులారా, కురుక్షేత్రం కన్నా కూడా ఈ క్షేత్రమే విశిష్టమైనది; ఎందుకంటే ఇక్కడే పర్వతాధిపతి హిమవాన్—నా శ్వశురుడు—స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 52

प्रभवन्ति यतः सर्वा गङ्गाद्याः सरितां वराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये पुण्याः सर्वाः सरिद्वराः

అక్కడి నుంచే గంగా మొదలైన శ్రేష్ఠ నదులు ఉద్భవిస్తాయి; ఆ ఉత్తమమైన పుణ్యక్షేత్రంలో అన్ని శ్రేష్ఠ నదులూ పవిత్రములు।

Verse 53

सर्वे प्रस्रवणाः पुण्याः सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः ॥ आश्रमस्तत्र भविता सिद्धचारणसेवितः

అక్కడి అన్ని ఊటలు పుణ్యప్రదమైనవి; అన్ని శిలా శిఖరాలూ పుణ్యమైనవే; అక్కడ సిద్ధులు, చారణులు సేవించే ఒక ఆశ్రమం ఏర్పడుతుంది।

Verse 54

शैलेश्वर इति ख्यातः शरीरं यत्र मे स्थितम् ॥ स्रवन्तीनां वरा पुण्या वाग्मती पर्वतोत्तमात्

నా దేహము యెక్కడ స్థాపితమైయున్నదో ఆ స్థలం ‘శైలేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి. నదులలో పుణ్యమయిన వాగ్మతీ శ్రేష్ఠము; అది ఉత్తమ పర్వతమునుండి ప్రవహిస్తుంది.

Verse 55

पानावगाहनात्तस्यास्तारयेत्सप्त वै कुलान् ॥ लोकपालस्तु चरति तीर्थख्यातिं च तत्स्वयम्

ఆ (నది) జలము పానము చేయుటచేతనూ, అందులో అవగాహన (మునక) చేయుటచేతనూ ఏడు కులములు తరింపబడతాయని చెప్పబడింది. అక్కడ స్వయంగా లోకపాలుడు సంచరిస్తాడు; ఆ స్థలం తానే తీర్థఖ్యాతిని పొందుతుంది.

Verse 56

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति मृतास्ते त्वपुनर्भवाः ॥ स्नात्वा स्नात्वा तु ये तत्र नित्यमभ्यर्चयन्ति माम्

అక్కడ స్నానము చేసిన మృతులు స్వర్గమునకు వెళ్లి పునర్జన్మ పొందరు. మరియు అక్కడ మళ్లీ మళ్లీ స్నానము చేసి నిత్యము నన్ను ఆరాధించువారు—

Verse 57

उद्धराम्यहमेतान्वै प्रीतः संसारसागरात् ॥ यस्तस्य वारिणा पूर्णमेकं च घटमुद्धरेत्

ప్రసన్నుడనై నేను వారిని సంసారసాగరమునుండి उद्धరిస్తాను. ఎవడు దాని జలముతో నిండిన ఒక్క కుండను కూడా పైకి తీసుకొనునో—

Verse 58

स्नापनार्थे मम शुचिः श्रद्धधानोऽनसूयकः ॥ वेदवेदाङ्गविदुषा श्रोत्रियेण विशेषतः

నాకు స్నాపనార్థము (అభిషేకము) చేయుటకు సాధకుడు శుచిగా, శ్రద్ధావంతుడిగా, అసూయలేనివాడిగా ఉండాలి. విశేషంగా వేదములు మరియు వేదాంగములు తెలిసిన శ్రోత్రియుడిచే ఇది చేయబడాలి.

Verse 59

आहृतस्याग्निहोत्रस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत् ॥ तस्यास्तीरे जलोद्भेदं मन्मूलादभिनिःसृतम्

యథావిధిగా సంపూర్ణమైన అగ్నిహోత్రానికి ఏ ఫలం ఉందో, ఈ కర్మచేత కూడా అదే ఫలం కలుగుతుంది. దాని తీరంలో నా మూలం నుండే ఉద్భవించిన జలోద్గమం వెలసుతుంది.

Verse 60

मृगशृङ्गोदकं नाम नित्यं मुनिजनप्रियम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत उपस्पृश्य समाहितः

దీనిని ‘మృగశృంగోదకం’ అని అంటారు; ఇది నిత్యం మునిజనులకు ప్రియమైనది. అక్కడ ఆచమనం/ఉపస్పర్శం చేసి, సమాహితచిత్తంతో అభిషేకం చేయాలి.

Verse 61

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्

జీవితకాలమంతా చేసిన పాపం ఆ క్షణంలోనే నశిస్తుంది. బ్రహ్మర్షులు సేవించిన, పుణ్యప్రదమైన ‘పంచనద’ తీర్థాన్ని చేరి—

Verse 62

अग्निष्टोमफलं तत्र स्नातमात्रः प्रपद्यते ॥ षष्टिं धेनुसहस्राणि यानि रक्षन्ति वाग्मतीम्

అక్కడ కేవలం స్నానం చేసినంత మాత్రాన అగ్నిష్టోమ యాగఫలం లభిస్తుంది. వాగ్మతీని రక్షించే అరవై వేల ఆవులు—

Verse 63

न तां पापाः कृतघ्नो वा कदाचित्प्राप्नुयान्नरः॥ शुचयः श्रद्धधानाश्च सत्यसंधाश्च ये नराः॥

పాపి గానీ కృతఘ్నుడు గానీ ఆ ఫలాన్ని ఎప్పుడూ పొందలేడు. అయితే శుచులు, శ్రద్ధావంతులు, సత్యసంకల్పులు అయిన వారు—(అర్హులు).

Verse 64

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः॥ तेषां शान्तिर्भवेन्नित्यं पुरुषाणां न संशयः॥

వాగ్మతీ జలంలో స్నానం చేసి విధివిధానంగా సంస్కారసంపన్నులై నన్ను దర్శించువారు, ఆ పురుషులకు నిత్యశాంతి కలుగుతుంది; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 65

मत्प्रभावात्तु स्नातस्य सर्वं नश्यति किल्बिषम्॥ ईतयः समुदीर्णाश्च प्रशमं यान्ति सर्वशः॥

కాని నా ప్రభావముచేత స్నానం చేసినవాడి సమస్త పాపము నశిస్తుంది; అలాగే ఉద్భవించిన ఉపద్రవాలు అన్నివైపులా శమించి ప్రశాంతతను పొందుతాయి.

Verse 66

तत्र तत्र फलं दद्याद्राजसूयाश्वमेधयोः॥ योजनाभ्यन्तरं क्षेत्रं समन्तात्सर्वतोदिशम्॥

ఆ స్థలంలో రాజసూయ, అశ్వమేధ యజ్ఞాల ఫలము లభిస్తుంది. ఆ పవిత్ర క్షేత్రం చుట్టూ అన్ని దిశలలో ఒక యోజన పరిమాణం విస్తరించి ఉంది.

Verse 67

मूलक्षेत्रं तु विज्ञेयं रुद्रेणाधिष्ठितं स्वयम्॥ तत्र पूर्वोत्तरे पार्श्वे वासुकिर्नाम नागराट्॥

మూలక్షేత్రము స్వయంగా రుద్రునిచే అధిష్ఠితమై ఉందని తెలుసుకొనుడి. అక్కడ ఈశాన (ఈశాన్య) పార్శ్వంలో వాసుకి అనే నాగరాజు ఉన్నాడు.

Verse 68

वृतो नागसहस्रैस्तु द्वारि तिष्ठति मे सदा॥ स विघ्नं कुरुते नृणां तत्क्षेत्रं विशतां सदा॥

వేలాది నాగులతో చుట్టుముట్టబడి అతడు ఎల్లప్పుడూ నా ద్వారమున నిలుచుంటాడు. ఆ క్షేత్రంలో ప్రవేశించదలచిన మనుష్యులకు అతడు నిరంతరం విఘ్నాలు కలిగిస్తాడు.

Verse 69

प्रथमं स नमस्कार्यस्ततोऽहं तदनन्तरम्॥ अनेन विधिना पुंसामविघ्नं विशतां भवेत्॥

మొదట ఆయనకే నమస్కరించాలి; ఆ తరువాత నన్ను. ఈ విధానంతో ప్రవేశించువారికి ప్రవేశం అవిఘ్నంగా జరుగుతుంది.

Verse 70

वन्दते परया भक्त्या यो मां तत्र नरः सदा॥ पृथिव्यां स भवेद्राजा सर्वलोकनमस्कृतः॥

అక్కడ ఎవరైతే నన్ను సదా పరమభక్తితో వందిస్తారో, ఆ మనిషి భూమిపై రాజుగా అవుతాడు; సమస్త ప్రజలచే నమస్కృతుడవుతాడు.

Verse 71

गन्धैर्माल्यैश्च मे मूर्त्तिमभ्यर्च्चयति यो नरः॥ उत्पत्स्यते स देवेṣu तुषितेषु न संशयः॥

ఎవడు సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పమాలలతో నా మూర్తిని అభ్యర్చిస్తాడో, అతడు తుషిత దేవులలో జన్మిస్తాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 72

गीतवादित्रनृत्यैस्तु स्तुतिभिर्जागरेण वा॥ ये मे कुर्वन्ति सेवां वै मत्संस्थास्ते भवन्ति हि॥

గానం, వాద్యాలు, నృత్యం, స్తుతులు లేదా జాగరణ ద్వారా ఎవరు నా సేవ చేస్తారో, వారు నిజంగా నా సన్నిధిలో స్థిరపడతారు.

Verse 73

दध्ना क्षीरेण मधुना सर्पिषा सलिलेन वा ॥ स्नापनं ये प्रयच्छन्ति ते तरन्ति जरान्तकौ ॥

దధి, పాలు, తేనె, నెయ్యి లేదా నీటితో స్నాపనం సమర్పించేవారు జరా మరియు మరణాన్ని దాటి పోతారు.

Verse 74

यः श्राद्धे भोजनं दद्याद्विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ॥ सोऽमृताशी भवेनूनं त्रिदिवे सुरपूजितः ॥

శ్రాద్ధకర్మలో శ్రద్ధతో బ్రాహ్మణులకు భోజనం దానం చేసే వాడు నిశ్చయంగా అమృతభోజి అవుతాడు; స్వర్గంలో దేవతలచే పూజింపబడతాడు।

Verse 75

व्रतोपवासैर्होमैर्वा नैवेद्यैश्चारुभिस्तथा ॥ यजन्ते ब्राह्मणा ये मां परया श्रद्धयान्विताः ॥

పరమ శ్రద్ధతో నన్ను ఆరాధించే బ్రాహ్మణులు వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, హోమాలు, అలాగే నైవేద్యాలు మరియు పాకబలులు సమర్పిస్తూ ఈ విధంగా పూజ చేస్తారు।

Verse 76

षष्टिवर्षसहस्राणि चोषित्वा दिवि ते ततः ॥ ऐश्वर्यं प्रतिपद्यन्ते मर्त्यलोके पुनः पुनः ॥

వారు స్వర్గంలో అరవై వేల సంవత్సరాలు నివసించిన తరువాత, మానవలోకంలో మళ్లీ మళ్లీ ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతారు।

Verse 77

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रः स्त्री वापि सङ्गताः ॥ शैलेश्वरं तु तत्स्थानं भक्तितः समुपासते ॥

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, స్త్రీలు కూడా—అందరూ కలిసి—భక్తితో శైలేశ్వరుని మరియు ఆ పవిత్ర స్థానాన్ని ఉపాసిస్తారు।

Verse 78

मत्पार्षदास्ते जायन्ते सततं सहिताः सुरैः ॥ शैलेश्वरं परं गुह्यं गतिः शैलेश्वरः परा ॥ शैलेश्वरात्परं क्षेत्रं न क्वचिद्भुवि विद्यते ॥

వారు దేవతలతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ నా పార్షదులుగా జన్మిస్తారు। శైలేశ్వరుడు పరమ గుహ్యము; శైలేశ్వరుడే పరమ గతి। శైలేశ్వరుని మించిన క్షేత్రం భూమిపై ఎక్కడా లేదు।

Verse 79

ब्रह्महा गुरुहा गोग्नः स्पृष्टो वै सर्वपातकैः ॥ क्षेत्रमेतदनुप्राप्य निर्मलो जायते नरः ॥

బ్రాహ్మణహంతకుడు, గురుహంతకుడు, గోహంతకుడు లేదా సమస్త మహాపాతకాలతో కలుషితుడైనవాడైనా—ఈ పవిత్ర క్షేత్రాన్ని చేరగానే మనిషి నిర్మలుడవుతాడు।

Verse 80

विविधान्यत्र तीर्थानि सन्ति पुण्यानि देवताः ॥ येषान्तोयैर्नरः स्पृष्टः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

ఇక్కడ అనేక విధాల తీర్థాలు, పుణ్యప్రద దేవతలు ఉన్నారు; వారి జలంతో స్పర్శింపబడిన (స్నానించిన) మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 81

तत्र स्नात्वा शुचिर्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ विमुक्तः किल्बिषैः सर्वैः सर्वमेव फलं लभेत् ॥

అక్కడ స్నానం చేసి శుచిగా, దాంతుడిగా, సత్యసంకల్పుడిగా, ఇంద్రియజయుడిగా ఉన్నవాడు—సర్వ కల్మషాల నుండి విముక్తుడై సంపూర్ణ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 82

अनाशकं व्रजेद्यस्तु दक्षिणेन महात्मनः ॥ शैलेश्वरस्य पुरुषः स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

మహాత్ముడైన శైలేశ్వరుని దక్షిణ భాగంలో ఉన్న అనాశకానికి ఎవడు వెళ్తాడో, ఆ పురుషుడు పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 83

भृगुप्रपतनं कृत्वा कामक्रोधविवर्जितः॥ विमानॆन दिवं गच्छेद्धृतः सोऽप्सरसाङ्गनैः॥

‘భృగు-ప్రపతన’ అనే కర్మను ఆచరించి, కామక్రోధాలను విడిచి, అప్సరాసమూహాల చేత తోడ్పడబడి దివ్య విమానంలో స్వర్గానికి వెళ్తాడు।

Verse 84

भृगुमूले परं तीर्थं ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्॥ ब्रह्मोद्भेदेति विख्यातं तस्यापि शृणु यत्फलम्॥

భృగుమూలంలో బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా నిర్మించిన పరమ తీర్థం ఉంది. అది ‘బ్రహ్మోద్భేద’ అని ప్రసిద్ధి; దాని ఫలమును కూడా వినుము.

Verse 85

संवत्सरं तु यस्तत्र स्नास्यंस्तु नियतेन्द्रियः॥ स ब्रह्मलोके विरजे गच्छेन्नास्त्यत्र संशयः॥

ఎవడు ఇంద్రియనిగ్రహంతో అక్కడ ఒక సంవత్సరం పాటు స్నానం చేస్తాడో, వాడు నిర్మలమైన బ్రహ్మలోకానికి చేరుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 86

तत्र गोरक्षकं नाम गोवृषः पदविक्षतम्॥ दृष्ट्वा च तानि हि पुमान् गोसहस्रफलं लभेत्॥

అక్కడ ‘గోరక్షక’ అనే ఎద్దు ఉంది; దాని కాళ్ల ముద్రలు కనిపిస్తాయి. ఆ ముద్రలను చూసినవాడు వెయ్యి గోవుల దానఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 87

गौर्यास्तु शिखरं तत्र गच्छेत्सिद्धनिषेवितम्॥ यत्र सन्निहिता नित्यं पार्वती शिखरप्रिया॥

అక్కడ సిద్ధులు సేవించే గౌరీ శిఖరానికి వెళ్లవలెను; శిఖరప్రియ అయిన పార్వతి అక్కడ నిత్యం సన్నిహితంగా ఉంటుంది.

Verse 88

लोकमाता भगवती लोकरक्षार्थमुद्यता॥ तस्याः सालोक्यमायाति दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाभिवाद्य च॥

ఆమె భగవతి లోకమాత, లోకరక్షణార్థం సదా సిద్ధంగా ఉంటుంది. ఆమెను దర్శించి, స్పర్శించి, నమస్కరించితే ఆమె సాలోక్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 89

त्यजते पतितुं तस्या अधस्ताद्वाग्मतीतटे॥ उमालोकं व्रजेदाशु विमानॆन विहायसा॥

ఆమెకు దిగువగా వాగ్మతీ తీరంలో పతనదోషాన్ని విడిచిపెడతాడు; ఆకాశమార్గంలో దివ్య విమానంతో త్వరగా ఉమాలోకానికి చేరుతాడు।

Verse 90

तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्॥ अग्निहोत्रफलं तत्र स्नानमात्रेण लभ्यते॥

బ్రహ్మర్షులు సేవించిన పుణ్యమైన ‘పంచనద’ తీర్థాన్ని చేరి, అక్కడ కేవలం స్నానం చేయడం వల్లనే అగ్నిహోత్ర ఫలం లభిస్తుంది।

Verse 91

नकुलोहेन मतिमान्स्नापयेत्प्रयतात्मवान्॥ जातिस्मरः स तु भवेत्सिध्यते चास्य मानसम्॥

బుద్ధిమంతుడు, నియమశీలుడు ‘నకులాహ’ జలంతో అక్కడ స్నానం చేయాలి; అప్పుడు అతడు పూర్వజన్మస్మరణుడు అవుతాడు, అతని మానసిక సంకల్పం సిద్ధిస్తుంది।

Verse 92

तस्यैवोत्तरत्तस्तीर्थमपरं सिद्धसेवितम्॥ नाम्ना प्रान्तकपानीयं गुह्यं गुह्यकरक्षितम्॥

దాని ఉత్తరాన సిద్ధులు సేవించే మరో తీర్థం ఉంది; దాని పేరు ‘ప్రాంతకపానీయ’; అది గుప్తమైనది, గుహ్యకులు కాపాడేది।

Verse 93

संवत्सरं यस्तु पूर्णं तत्र स्नायान्नरः सदा ॥ गुह्यकः स भवेदाशु रुद्रस्यानुचरः सुधीः ॥

ఎవడు అక్కడ ఎల్లప్పుడూ పూర్తి ఒక సంవత్సరం స్నానం చేస్తాడో, అతడు త్వరగా గుహ్యకుడవుతాడు; బుద్ధిమంతుడై రుద్రుని అనుచరుడవుతాడు।

Verse 94

देव्याः शिखरवासिन्या ज्ञेयं पूर्वोत्तरेण वै ॥ दक्षिणेन तु वाग्मत्याः प्रसृतं कन्दरॊदरात् ॥

ఈశాన్య దిశలో శిఖరనివాసినీ దేవికి చెందిన స్థలం అని తెలుసుకోవాలి; దక్షిణంగా వాగ్మతి గుహాగర్భం నుండి బయలుదేరి ప్రవహిస్తుంది।

Verse 95

तीर्थं ब्रह्मोदयम् नाम पुण्यं पापप्रणाशनम् ॥ तत्र गत्वा जलं स्पृष्ट्वा स्नात्वा चाभ्युक्श्य मानवः ॥

‘బ్రహ్మోదయం’ అనే పుణ్యతీర్థం ఉంది; అది పాపనాశకము. అక్కడికి వెళ్లి మనిషి నీటిని తాకి, స్నానం చేసి, ఆ నీటిని తనపై చల్లుకొని—

Verse 96

मृत्युलोकं न पश्येत्स कृच्छ्रेषु च न सीदति ॥ गत्वा सुन्दरिकातीर्थं विधिना तीर्थमादिमम् ॥

—అతడు మృత్యులోకాన్ని చూడడు, కష్టకాలాల్లో కూడా కుంగిపోడు; విధిపూర్వకంగా ఆదితీర్థమైన సుందరికా-తీర్థానికి వెళ్లి।

Verse 97

तत्र स्नात्वा भवेत् तोये रूपवानुत्तमद्युतिः ॥ त्रिसन्ध्यं तत्र गच्छेत् तु पूर्वेण विधिवन्नरः ॥

అక్కడి నీటిలో స్నానం చేస్తే మనిషి అందగాడై, ఉత్తమ కాంతితో ప్రకాశిస్తాడు. నియమానుసారం తూర్పు మార్గం ద్వారా వెళ్లి త్రిసంధ్యా సమయాల్లో అక్కడికి వెళ్లాలి।

Verse 98

तत्र सन्ध्यामुपास्याथ द्विजो मुच्येत किल्विषात् ॥ वाग्मत्या मणिवत्याश्च सम्भेदे पापनाशने ॥

అక్కడ సంధ్యోపాసన చేసిన ద్విజుడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు; ఇది వాగ్మతి మరియు మణివతి నదుల పాపనాశక సంగమంలో.

Verse 99

तारितं च कुलं तेन सर्वं भवति साधुना ॥ वर्णावरोऽपि यः कश्चित्स्नात्वा दद्यात्तिलोदकम् ॥

ఆ సద్గుణుడిచేత సమస్త కులము తరింపబడుతుంది. ఎవడైనా, తక్కువ వర్ణస్థుడైనా, స్నానం చేసి నువ్వులతో కూడిన జలాన్ని అర్పించాలి.

Verse 100

तर्पिताः पितरस्तेन भवेयुर्नात्र संशयः ॥ यत्र यत्र च वाग्मत्यां स्नाति वै मानवोत्तमः ॥

ఆ క్రియచేత పితృదేవతలు తృప్తి పొందుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు. మరియు ఎక్కడెక్కడ మనవోత్తముడు వాగ్మతీ నదిలో స్నానం చేస్తాడో,

Verse 101

तिर्यग्योनिं न गच्छेत् तु समृद्धे जायते कुले ॥ वाग्मतीमणिवत्योश्च सम्भेदश्चर्षिसेवितः ॥

అతడు తిర్యగ్యోని (పశుజన్మం) పొందడు; సమృద్ధమైన కులంలో జన్మిస్తాడు. వాగ్మతీ–మణివతీ సంగమం ఋషులు సేవించే స్థలం.

Verse 102

धीमान्गच्छेत् तु विधिना कामक्रोधविवर्जितः ॥ गङ्गाद्वारे तु यत्प्रोक्तं स्नानपुण्यफलम् महत् ॥

ధీమంతుడు విధి ప్రకారం, కామక్రోధాలను విడిచి వెళ్లాలి. గంగాద్వారంలో స్నానానికి చెప్పబడిన మహత్తర పుణ్యఫలం—

Verse 103

स्नानस्य तद्दशगुणं भवेदत्र न संशयः ॥ अत्र विद्याधराः सिद्धा गन्धर्वा मुनयः सुराः

ఇక్కడ స్నానఫలం దశగుణమవుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. ఇక్కడ విద్యాధరులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, మునులు, దేవతలు నివసిస్తారు.

Verse 104

स्नानमेतदुपासन्ते यक्षाश्च भुजगैः सह ॥ स्वल्पमप्यत्र यत्किञ्चिद्द्विजेभ्यो दीयते धनम्

ఈ స్నానాన్ని యక్షులు కూడా నాగులతో కలిసి ఉపాసిస్తారు. ఇక్కడ ద్విజులకు ఇచ్చే ధనం—అల్పమైనా సరే—ప్రశంసనీయం.

Verse 105

तदक्षयं भवेद्दातुर्दानपुण्यफलं महत् ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन करणीयं च देवताः

ఆ దానం దాతకు అక్షయమవుతుంది; దానపుణ్యఫలం మహత్తరము. కాబట్టి, ఓ దేవతలారా, సమస్త ప్రయత్నంతో ఇది చేయవలెను.

Verse 106

वरिष्ठं क्षेत्रमेतस्मान्नान्यदेव हि विद्यते ॥ तस्मिन् श्लेष्मातकवने पुण्ये त्रिदशसेविते

ఇదికన్నా శ్రేష్ఠమైన క్షేత్రం మరొకటి లేదు. త్రిదశులు (దేవులు) సేవించే ఆ పుణ్య శ్లేష్మాతక వనంలో—

Verse 107

यत्र यत्र मया देवाश्चरता मृगरूपिणा ॥ आसितं स्वपितं यातं विहृतं वा समन्ततः

ఓ దేవులారా, నేను మృగరూపంతో సంచరిస్తూ ఎక్కడెక్కడ కూర్చున్నాను, నిద్రించాను, వెళ్లాను లేదా చుట్టూ విహరించాను—

Verse 108

गोकर्णेश्वर इत्येतत्पृथिव्यां ख्यातिमेष्यति ॥ एवं सन्दिश्य विबुधान्देवदेवः सनातनः

ఈ స్థలం భూమిపై ‘గోకర్ణేశ్వర’ అనే పేరుతో ఖ్యాతి పొందుతుంది. ఇలా చెప్పి సనాతన దేవదేవుడు విబుధులను (దేవులను) ఆదేశించాడు—

Verse 109

अदृश्य एव विबुधैः प्रययावुत्तरां दिशम्

దేవులకు అదృశ్యుడై అతడు ఉత్తర దిశ వైపు ప్రయాణించాడు।

Verse 110

उपायमात्रं दृष्टं मे ध्यायंस्तद्वेषभूषणैः ॥ यथा यत्र च सोऽस्माभिर्द्रष्टव्यो वृषभध्वजः

ఆయన వేషభూషణాలను ధ్యానిస్తూ నాకు కేవలం ఒక ఉపాయం మాత్రమే దర్శనమైంది—వృషభధ్వజుడు (శివుడు) మనకు ఎలా, ఎక్కడ దర్శనమివ్వవలెనో.

Verse 111

स्तनकुण्डे उमायास्तु यः स्नायात्खलु मानवः ॥ स्कन्दलोकमवाप्नोति भूत्वा वैश्वानरद्युतिः

ఉమాదేవి స్తనకుండంలో స్నానం చేసిన మనిషి, వైశ్వానరుని వలె ప్రకాశిస్తూ స్కందలోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 112

अहोरात्रं वसेद्यस्तु रुद्रजापो द्विजः शुचिः ॥ स भवेद्वेदविद्विद्वान्यज्वा पार्थिवपूजितः

శుద్ధుడైన ద్విజుడు అహోరాత్రం అక్కడ నివసించి రుద్రజపం చేస్తే, అతడు వేదవేత్త, పండితుడు, యజ్ఞకర్తగా రాజులచే పూజింపబడతాడు.

Verse 113

तत्र तत्राभवत्सर्वं पुण्यक्षेत्रं च सर्वशः ॥ शृङ्गमेतत्त्रिधाभूतं सम्यक्संश्रूयतां सुराः ॥

అక్కడక్కడా, అన్ని విధాలా, సమస్త ప్రాంతం పుణ్యక్షేత్రంగా మారింది. ఓ దేవతలారా, ఈ శిఖరం మూడు భాగాలుగా విభజించబడింది—సమ్యకంగా వినండి.

Verse 114

गिरिनद्यास्तु पुलिने हंसकुन्देन्दुसन्निभे ॥ गन्धामोदेन पुष्पाणां वासितं मधुगन्धिमत् ॥

పర్వతనది ఇసుక తీరంలో—హంస, కుందపువ్వు, చంద్రుని వలె తెల్లగా—పుష్పాల సువాసన గాలితో ఆ స్థలం తేనెవంటి పరిమళంతో పరిమళించింది।

Verse 115

जग्राह केशवश्चापि मूलं तस्य महात्मनः ॥ त्रिभिरेवं गृहीतं तु त्रिधा भूतमभज्यत ॥

కేశవుడు కూడా ఆ మహాత్ముని మూలాన్ని గ్రహించాడు. ఈ విధంగా అది మూడుగా గ్రహించబడినప్పుడు, అది మూడు భాగాలుగా విభజించబడింది।

Verse 116

दीप्ततेजोमयशिराः शरीरं च चतुर्मुखम् ॥ शरीरेश इति ख्यातः सर्वत्र भुवनत्रये ॥

దీప్త తేజస్సుతో ప్రకాశించే శిరస్సు కలిగి, చతుర్ముఖ శరీరముతో ఉన్నవాడు త్రిలోకమంతటా ‘శరీరేశ’ అని ప్రసిద్ధుడు।

Verse 117

क्षेत्रं हि मम तज्ज्ञेयं योजनानि चतुर्दश ॥ हिमाद्रेस्तुङ्गशिखरात्प्रोद्भूता वाग्मती नदी ॥

అది నా క్షేత్రమని తెలుసుకోవాలి; దాని విస్తీర్ణం పద్నాలుగు యోజనాలు. హిమాలయపు ఎత్తైన శిఖరం నుండి వాగ్మతీ నది ఉద్భవించింది।

Verse 118

भागीरथी वेगवती कलुषं दहते नृणाम् ॥ कीर्तनादेव संशुद्धे दर्शनाद्भूतिमाप्स्यति ॥

వేగవతీ భాగీరథీ మనుషుల కలుషాన్ని దహిస్తుంది. కీర్తనమాత్రంతోనే శుద్ధి కలుగుతుంది; దర్శనంతో క్షేమం మరియు ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది।

Verse 119

वाग्मत्यां ते नराः स्नान्ति लभन्ते चोत्तमां गतिम् ॥ आर्ता भीताश्च संतप्ता व्याधितोऽव्याधितोऽपि वा ॥

వాగ్మతీ నదిలో స్నానం చేసే మనుష్యులు ఉత్తమమైన పరమగతిని పొందుతారు. ఆర్తులు, భయపడినవారు, బాధితులు, రోగులు లేదా నిరోగులైనా—అందరూ ఇందులో చేరుతారు.

Verse 120

यस्तु दद्याद्प्रदीपं मे पर्वते श्रद्धयान्वितः ॥ सूर्यप्रभेषु देवेषु तस्योत्पत्तिर्विधीयते ॥

శ్రద్ధతో కూడి పర్వతంపై నాకు దీపం సమర్పించేవాడికి, సూర్యప్రభతో ప్రకాశించే దేవతలలో పునర్జన్మ విధించబడుతుంది.

Verse 121

क्रोशं क्रोशं सुरै रूपं तच्च संहृत्य निर्मितम् ॥ तीर्थं क्रोशोदकं नाम पुण्यं मुनिजनप्रियम् ॥

ప్రతి క్రోశ దూరంలో దేవతలు రూపాన్ని సమాహరించి నిర్మించారు. అలా ‘క్రోశోదక’ అనే తీర్థం ఏర్పడింది—పుణ్యప్రదం, మునులకు ప్రియమైనది.

Verse 122

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः ॥ वाग्मती सरितां श्रेष्ठा यत्र यत्रावगाह्यते ॥

వాగ్మతీ జలంలో స్నానం చేసి నన్ను దర్శించేవారు సంస్కృతులు/శుద్ధులు అవుతారు. వాగ్మతీ నదులలో శ్రేష్ఠం; ఎక్కడ ఎక్కడ దానిలో అవగాహనం చేస్తారో అక్కడ అక్కడ.